top of page

Ana Sayfa › İçtihatlar

 

TÜKETİCİ HUKUKU  ·  İÇTİHADI BİRLEŞTİRME

Yargıtay İçtihatları Birleştirme Büyük Genel Kurulu — Tüketici Kredisi İçin Emekli Maaşı Hesabına Bloke Konulması

 

2022/2 E., 2025/1 K. · 21 Mart 2025

 

İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 7 Kasım 2026

 

Kararın Özeti

 

Emekli maaşının yatırıldığı banka, tüketici kredisi taksitlerini bu hesaptan tahsil etmek için borçlunun önceden verdiği talimata dayanabilir mi? Yargıtay, bu konuda daireler arasındaki görüş ayrılığını giderdi. Çoğunluk, emeklinin kendi borcunu ödeme talimatı vermesiyle icra müdürlüğünden haciz istenmesini ayrı değerlendirdi. Tüketicinin onayına dayanan doğrudan blokeyi mümkün gördü. Somut uyuşmazlıkta talimatın geçerliliğini ve bankanın sözleşmeye uygun davranıp davranmadığını hâkim denetleyecek.

 

Hukuki İlke

 

Bankanın tüketici kredisi taksitlerini emekli maaşı hesabından alabilmesi, bu amaçla verilmiş hapis, takas, mahsup veya benzeri bir onay ve rıza talimatına dayanabilir. Uyuşmazlık çıktığında hâkim, sözleşme hükmünün tüketici bakımından bağlayıcılığını ve bankanın işleminin kapsamını inceler.

 

Sonuç

 

İçtihatlar, tüketici kredisi nedeniyle verilen onay ve rıza talimatları kapsamında bankanın emekli maaşına doğrudan bloke koyabileceği yönünde birleştirildi. Karar, 21 Mart 2025 tarihinde yapılan üçüncü görüşmede oyçokluğuyla verildi. Beş karşıoy metni Resmî Gazete’de çoğunluk gerekçesinden sonra yayımlandı.

 

İlgili Mevzuat

 

  • 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu — m. 93

  • 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu — m. 82, 83, 83/a

  • 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun — m. 5

Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.

 

Kararın Tam Metni

 

Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir.

 

17 Temmuz 2025 PERŞEMBE Resmî Gazete Sayı : 32958


YARGITAY KARARI


Yargıtay Başkanlığından:


YARGITAY İÇTİHATLARI BİRLEŞTİRME

BÜYÜK GENEL KURULU KARARI


ESAS NO : 2022/2


KARAR NO :2025/1


KARAR TARİHİ :21.03.2025

ÖZET: Tüketici kredisi nedeniyle verilen

hapis, takas, mahsup ve benzeri onay ve rıza

talimatları nedeniyle bankanın emekli maaşına

doğrudan bloke koyması mümkündür.


I. GİRİŞ

A. İçtihatları Birleştirme Başvurusu:


Başvurucu vekilinin 17.02.2021 tarihli dilekçesinde; tüketici kredisi nedeniyle verilen

hapis, takas, mahsup ve benzeri onay ve rıza talimatları nedeniyle bankanın emekli maaşına

bloke koymasının mümkün olup olmadığı konusunda Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, Yargıtay

3. Hukuk Dairesi, 11. Hukuk Dairesi, kapatılan 13. Hukuk Dairesi ve kapatılan 19. Hukuk

Dairesi arasındaki içtihat ve uygulama farklılığı bulunduğu belirtilerek içtihatların

birleştirilmesine karar verilmesi talep edilmiştir.


B. Görüş Aykırılığının Giderilmesi İstemine Konu Kararlar:


-Başvuru dilekçesinde belirtilen ve tüketici kredisi sözleşmesindeki talimat

doğrultusunda emekli maaşı üzerine bloke konulmasının mümkün olduğu yönündeki kararlar:


Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 19.11.2020 tarihli, 2020/7367 Esas, 2020/6809 Karar

sayılı kararı (Başvurucunun taraf olduğu dava dosyasında verilen karar).


Yargıtay (kapatılan) 13. Hukuk Dairesinin;


22.04.2020 tarihli, 2020/1314 Esas, 2020/3586 Karar,


02.03.2020 tarihli, 2019/1944 Esas, 2020/2971 Karar,


02.03.2020 tarihli, 2017/9355 Esas, 2020/2974 Karar sayılı kararları.


Yargıtay (kapatılan) 19. Hukuk Dairesinin 04.11.2019 tarihli, 2019/2454 Esas,


2019/4971 Karar sayılı kararı.


-Başvuru dilekçesinde belirtilen aksi yöndeki kararlar:


Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin;


24.02.2020 tarihli, 2018/4565 Esas, 2020/1896 Karar,


25.03.2019 tarihli, 2018/106 Esas, 2019/2249 Karar,


12.12.2018 tarihli, 2017/3082 Esas, 2018/7873 Karar,


04.12.2018 tarihli, 2017/2115 Esas, 2018/7603 Karar,


19.09.2018 tarihli, 2017/1077 Esas, 2018/5424 Karar,


03.10.2018 tarihli, 2017/30 Esas, 2018/5951 Karar,


17.09.2018 tarihli, 2016/14469 Esas, 2018/5359 Karar,


25.06.2018 tarihli, 2016/13465 Esas, 2018/4733 Karar sayılı kararları.


-Görüş yazılarında belirtilen ve inceleme sırasında tespit edilen kararlar:


Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin;


20.10.2020 tarihli, 2020/3886 Esas, 2020/5962 Karar,


29.09.2020 tarihli, 2020/9537 Esas, 2020/5040 Karar sayılı kararları.


Yargıtay (kapatılan)13. Hukuk Dairesinin;


21.05.2020 tarihli, 2017/7608 Esas, 2020/3866 Karar,


12.03.2020 tarihli, 2019/6324 Esas, 2020/3250 Karar sayılı kararları.


Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun;


07.03.2018 tarihli, 2017/13-2899 Esas, 2018/420 Karar (bloke konulmasının mümkün

olduğu yönünde),


24.06.2021 tarihli, 2017/13-1980 Esas, 2021/829 Karar (bloke konulmasının mümkün

olmadığı yönünde),


22.02.2022 tarihli, 2021/13-144 Esas, 2022/164 Karar (bloke konulmasının mümkün

olmadığı yönünde),


10.02.2022 tarihli, 2019/11-565 Esas, 2022/108 Karar (bloke konulmasının mümkün

olmadığı yönünde),


31.01.2024 tarihli, 2023/3-52 Esas, 2024/29 Karar (bloke konulmasının mümkün olduğu

yönünde) sayılı kararları.


C. İçtihadın Birleştirilmesi Talebiyle İlgili Hukuk Daireleri ve Hukuk Genel

Kurulunun Görüşleri:


Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 22.03.2021 tarihli yazısında özetle; Yargıtay işbölümüne

göre konunun artık yalnızca 3. Hukuk Dairesinin görev alanına girdiği, uygulamada bu tip

davaların henüz icra takibi aşamasına geçilmeyen ihtilaflarda ve çoğunlukla da sözleşme

sırasında verilen talimat doğrultusunda emekli maaşından taksitler kesilerek ödeme yapılıp

kredi borçları ödendikten sonra veya bu şekilde ödeme yapılmaktayken bu talimatın mevzuat

gereğince geçersiz olduğu ve sözleşme hükmünün de haksız şart teşkil ettiği iddiasıyla açıldığı,

emekli maaşından kesinti yapılmasına ilişkin muvafakatin geçerli olup olmayacağı, haksız şart

teşkil edip etmediği hususunun tüketici hukuku ile sözleşme hukukunun temel kuralları

çerçevesinde her somut olayın özelliğine göre yapılan inceleme ile ayrı ayrı değerlendirildiği,

bu kapsamda Dairenin yerleşmiş içtihatlarının sözleşme serbestisi ilkesi çerçevesinde

imzalanmış bir muvafakat hükmünün taraflar için bağlayıcı olacağı, ahde vefa prensibinin de

bunu gerektirdiği, aksi yöndeki bir kabulün vadesi gelmiş ve borçlusu tarafından ödenmiş taksit

tutarlarının istirdadını istemek gibi iyi niyet ve dürüstlük kurallarına aykırı bir sonuç doğuracağı

yönünde olduğu belirtilmiş, içtihat farklılığının kendi görüşleri doğrultusunda birleştirilmesi

gerektiği görüşü bildirilmiştir.


Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 08.04.2021 tarihli görüş yazısında özetle; Yargıtay 19.

Hukuk Dairesinin 03.08.2020 tarihinde kapatılarak Daireleriyle birleştiğini, 11. Hukuk

Dairesinin istikrarla yerleşmiş içtihatlarının 5510 sayılı Kanun'un 93., 2004 sayılı Kanun'un 82

ve 83/a maddelerinin emekli maaşının haczedilemezliği ve bundan önceden feragatin

geçersizliği düzenlemeleri nedeniyle borçlunun banka ile imzaladığı kredi sözleşmesi sırasında

verdiği muvafakat ve talimatın da geçerli kabul edilemeyeceği yönünde olduğu, içtihatların bu

değerlendirme doğrultusunda birleştirilmesi gerektiği görüşü belirtilmiştir.


Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 18.05.2021 tarihli yazısında ise; Yargıtay 13. ve 19.

Hukuk Dairelerinin tarafların sözleşme özgürlüğü çerçevesinde verdiği talimatın geçerli nitelik

taşıdığı ve aksini ileri sürmenin iyi niyetle bağdaşmayacağı görüşünde oldukları, Hukuk Genel

Kurulunun 27.05.2015 tarihli, 2013/12-2274 Esas, 2015/1486 Karar sayılı kararında hacze

muvafakatin geçerli olduğuna işaret edildiği, 07.03.2018 tarihli, 2017/13-2899 Esas, 2018/420

Karar sayılı kararda da 13. Hukuk Dairesinin uygulamasının benimsendiği, Yargıtay 11. Hukuk

Dairesinin ise içtihatlarında sözleşmede bu şekilde yer alan bir talimatın 2004 sayılı İcra ve İflas

Kanunu'nun 83/a maddesi gereği geçersiz olduğu görüşünü kabul ettiği, Dairelerin ve Hukuk

Genel Kurulunun kararları arasında içtihatların birleştirilmesini gerektirir görüş aykırılığının

bulunduğu belirtilmiştir.


D. Yargıtay Birinci Başkanlık Kurulunun Kararı ve İçtihadı Birleştirmenin

Konusu:


Yargıtay Birinci Başkanlık Kurulunun 29.03.2022 tarihli ve 99 sayılı kararı ile Yargıtay

Hukuk Genel Kurulu ve Yargıtay Hukuk Daireleri arasında, "Tüketici kredisi nedeniyle verilen

hapis, takas, mahsup ve benzeri onay ve rıza talimatları nedeniyle bankanın emekli maaşına

doğrudan bloke koyup koyamayacağı" konusunda görüş aykırılıkları ve farklı uygulamaların

olduğu sonucuna varıldığından raportör üye görevlendirilmiş ve aykırılığın İçtihatları


Birleştirme Büyük Genel Kurulunca giderilmesine oy birliğiyle karar verilmiştir.

II. ÖN SORUN


İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulundaki görüşmeler sırasında, esasa ilişkin

görüşmeye geçilmeden önce içtihatları birleştirme konusu hakkında ön sorunun bulunmadığı

sonucuna varılarak içtihadı birleştirme konusunun esasının incelenmesine geçilmiştir.


III. İÇTİHADI BİRLEŞTİRME KONUSU İLE İLGİLİ MEVZUAT

HÜKÜMLERİ


A. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası


Anayasanın temel hak ve ödevler kısmında yer alan "Çalışma ve sözleşme hürriyeti"

başlıklı 48. maddesinin ilk cümlesi "Herkes, dilediği alanda çalışma ve sözleşme hürriyetlerine

sahiptir." şeklindedir.


B. 818 sayılı Borçlar Kanunu (BK) ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (TBK)


Mülga BK'nın 19. maddesinde "Bir akdin mevzuu, kanunun gösterdiği hudut dairesinde,

serbestçe tayin olunabilir.


Kanunun kat'i surette emreylediği hukuki kaidelere veya kanuna muhalefet; ahlaka

(adaba) veya umumi intizama yahut şahsi hükümlere müteallik haklara mugayir bulunmadıkça,

iki tarafın yaptıkları mukaveleler muteberdir.” şeklinde düzenleme mevcuttur.


Bu düzenleme 01.07.2012 tarihinde yürürlüğe giren TBK'nın 26. maddesindeki

"Taraflar, bir sözleşmenin içeriğini kanunda öngörülen sınırlar içinde özgürce

belirleyebilirler." ve 27. maddesindeki "Kanunun emredici hükümlerine, ahlaka, kamu

düzenine, kişilik haklarına aykırı veya konusu imkânsız olan sözleşmeler kesin olarak

hükümsüzdür.


Sözleşmenin içerdiği hükümlerden bir kısmının hükümsüz olması, diğerlerinin

geçerliliğini etkilemez. Ancak, bu hükümler olmaksızın sözleşmenin yapılmayacağı açıkça

anlaşılırsa, sözleşmenin tamamı kesin olarak hükümsüz olur." hükümleriyle karşılık bulmuştur.


C. 2004 Sayılı İcra ve İflâs Kanunu (İİK)

Anılan Kanun'un "Haczi caiz olmayan mallar ve haklar" başlıklı 82. maddesi;

"Aşağıdaki şeyler haczolunamaz:


1. Devlet malları ile mahsus kanunlarında haczi caiz olmadığı gösterilen mallar..."

şeklindedir.


Kanun'un "Önceden yapılan anlaşmalar" başlıklı 83/a maddesi ise;


"82 ve 83 üncü maddelerde yazılı mal ve hakların haczolunabileceğine dair önceden

yapılan anlaşmalar muteber değildir.” düzenlemesini içermektedir.


D. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu (5510 sayılı

Kanun)


Anılan Kanun'un "Devir, temlik, haciz ve Kurum alacaklarında zamanaşımı" başlıklı 93.

maddesi;


"Bu Kanun gereğince sigortalılar ve hak sahiplerinin gelir, aylık ve ödenekleri, sağlık

hizmeti sunucularının genel sağlık sigortası hükümlerinin uygulanması sonucu Kurum nezdinde

doğan alacakları, devir ve temlik edilemez. Gelir, aylık ve ödenekler; 88 inci maddeye göre

takip ve tahsili gereken alacaklar ile nafaka borçları dışında haczedilemez." şeklinde iken

maddenin devamına 18.02.2009 tarihli ve 5838 sayılı Kanun'un 32. maddesiyle “Bu fıkraya

göre haczi yasaklanan gelir, aylık ve ödeneklerin haczedilmesine ilişkin talepler, borçlunun

muvafakati bulunmaması hâlinde, icra müdürü tarafından reddedilir ” ibaresi eklenmiştir.


IV. GEREKÇE


1. Yargı organları arasında içtihat farklılıklarının olması, dinamik ve gelişimci bir hukuk

düzeninin doğal sonucu ise de aynı konuda aynı yüksek yargı organının verdiği farklı içtihatlar

arasında derin ve süreklilik arz eden çelişkilerin bulunması, hukuki güvenlik ilkesini ihlâl edip

toplumun yargısal sisteme olan güvenini azaltarak hukuki istikrarsızlık yaratabilecektir.


2. Bu durumun önüne geçilmesi için getirilen ve 2797 sayılı Yargıtay Kanunu'nun 45.

maddesinde varlığını sürdüren "içtihadı birleştirme" yoluyla söz konusu farklı uygulamalardan

hangisinin tercih edildiğini gösterir şekilde Yargıtay Genel Kurullarını, dairelerini ve adliye

mahkemelerini bağlayıcı nitelikte bir karar tesis edilmektedir.


3. İçtihadı birleştirmenin konusu tüketici kredisi nedeniyle verilen hapis, takas, mahsup

ve benzeri onay ve rıza talimatları nedeniyle bankanın emekli maaşına doğrudan bloke koyup

koyamayacağı hususudur.


4. Bu noktada öncelikle içtihadı birleştirme başvurusuna konu tüm kararların taraflar

arasındaki tüketici kredisi ilişkisinden kaynaklandığı, uyuşmazlıkların cebri icra aşamasında

olmadığı, kesintilerin kredi kullanılan banka nezdinde bulunan emekli maaşı hesabından

muaccel hâle gelmiş borçların taksitler hâlinde kredi hesabına aktarılması vb. yöntemle

gerçekleştiği belirtilmelidir. Zira bu belirleme, eldeki içtihadı birleştirme kararının kapsamının

ortaya konulması bakımından önemlidir.


5. Bu belirlemeden sonra Yargıtay daireleri ve Hukuk Genel Kurulunun kararları

arasındaki farklılığın temelde hangi hususta düğümlendiğine bakıldığında;


Yargıtay 3., (kapatılan) 13. ve (kapatılan) 19. Hukuk Daireleri tarafların sözleşme

serbestisi çerçevesinde verdiği talimat ve izinlerle bağlı olduğu, söz konusu sözleşme

hükmünün taraflar arasındaki hukuki ilişki henüz cebri icra aşamasına geçmemişken salt İİK ve

5510 sayılı Kanun hükümleri çerçevesinde doğrudan geçersiz sayılmasının mümkün olmadığını

kabul etmekteyken; 11. Hukuk Dairesinin söz konusu sözleşme hükümlerinin netice itibariyle

haczedilmezlik yasağının arkasını dolanır şekilde sonuç doğurduğu, bu sebeple

haczedilemezliğe ve haczedilemezlikten feragate ilişkin emredici hükümlerin henüz icra

aşamasına geçilmemiş olsa bile söz konusu uyuşmazlıklarda uygulanması gerektiği görüşünde

olduğu anlaşılmaktadır.


Hukuk Genel Kurulu ise; 07.03.2018 tarihli kararında haczedilmezlikten feragatin

geçersizliğine ilişkin kuralın nispi emredici norm teşkil ettiğini, taraflar arasında henüz cebri

icra aşamasına geçilmemişken sözleşme çerçevesinde verilen virman talimatının sözleşmenin

akidi tarafından borcun ifa biçimine ilişkin olarak karşı akide verilmiş bir yetki niteliğinde

olduğunu, somut olayda kredi taksitlerinin her ay tüketicinin banka nezdinde bulunan emekli

maaşından kesilmesinin sözleşme ve tüketici hukukuna aykırı olmadığını, haksız şart teşkil

etmediğini kabul etmiş, sonrasında 24.06.2021 tarihli kararla bu kez aksi görüş haklı görülmüş

ve bu değerlendirme 10.02.2022 ve 22.02.2022 tarihli kararlarda da sürdürülmüştür. Devam


eden süreçte ise 31.01.2024 tarihinde ilk uygulamaya geri dönülerek aylık taksit bedellerinin

maaş hesabından kesilmesinin sözleşme ve tüketici hukuku ilkelerine aykırı olmadığı, bu

uygulamanın haczedilemezlik ve haczedilmekten feragatin geçersizliği kapsamında

değerlendirilemeyeceği kabul edilmiştir.


6. Söz konusu içtihatlarda ve içtihadı birleştirme görüşmeleri sırasında dile getirilen

görüşlerde; bir taraf sözleşme özgürlüğünün asıl olduğunu, henüz icra takibine girişilmemiş

olduğuna göre 5510 sayılı Kanun ve İİK'nın bahsi geçen hükümlerinin doğrudan

uygulanamayacağını ve tek başına geçersizlik yaratamayacağını ifade etmekteyken diğer taraf

sözleşme özgürlüğünün kamu yararı gözetilerek kanunla sınırlanabileceğini, İİK'nın 83/a

maddesinin de bu kapsamda işlerlik kazanacağını ileri sürmektedir. Ortaya konulan her iki

değerlendirme de çözüm yöntemi olarak kendi içerisinde yasal zemini bulunan haklı gerekçeler

içermekte olup söz konusu uyuşmazlıklarda hangi yöntemin tercih edileceğinin belirlenebilmesi

için konuyla ilgili açıklamalarda bulunularak çözüme giden yol haritası ortaya konulmalıdır.


7. İçtihadı birleştirmenin konusu olan tüketici sözleşmeleri, gerek mülga 4077 sayılı

(m.10) gerekse hâlen yürürlükte bulunan 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında

Kanun'da (m. 22 vd.) yer alan hükümlerle özel düzenlemeye tabi tutulmuş olan ve uygun

düştüğü ölçüde borçlar hukukunun genel hükümlerinin işlerlik kazandığı fakat temelinde özel

hukuk sözleşmesi türlerindendir.


8. Özel hukuk sözleşmelerinde, İsviçre Federal Mahkemesinin tanımına göre "taşıyıcı

sütun" niteliği arz eden kural "sözleşme özgürlüğü" ilkesidir (BGE 129 III 276 E. 3. 1.).


9. İlk olarak On İki Levha Kanunları'nda rastladığımız bu kavramın temeli irade

özgürlüğü fikrine dayalı olup Anayasa'nın 48. maddesinde temel hak ve özgürlükler arasında

sayılmıştır. Nitekim Anayasa'nın irade özgürlüğüne ilişkin hükümleri (m. 12/1, 13, 17/1, 19,

35/1, 48/1, vb.) hukuk sistemimiz kişilerin irade özgürlüğüne sahip olduğunu temel bir ilke

olarak benimsediğini göstermektedir.


10. Sözleşme özgürlüğünün sözleşmeyi yapıp yapmama, sözleşmenin karşı tarafını

seçebilme, içeriğini, tipini ve şeklini belirleyebilme, değiştirebilme ve ortadan kaldırabilme

şeklinde görünümleri olmakla beraber (Fikret Eren, Borçlar Hukuku Genel Hükümler, 25. B.,

Ankara, 2020, s.340-341) borçlar hukukunda bu özgürlük gerek BK gerekse TBK'da

sözleşmenin içeriğini belirleyebilme özgürlüğü kapsamında düzenleme altına alınmıştır (BK

m.19, TBK m. 26, 27).


11. Ekonomik liberalizmin mutlak bir şekilde uygulanmasının zayıfın güçlü karşısında

zor durumda kalmasına sebebiyet vermesi, sınırlandırma düşüncesini de beraberinde getirmiştir.

Sözleşme özgürlüğünün herhangi bir sınırlamaya tâbi olmaksızın uygulanmasının doğuracağı

sorunlara rağmen modern hukuk sistemlerinde özgürlük kural, sınırlandırılması istisnadır.


12. Bu özgürlük Anayasal bir hak olduğundan sınırlandırılması da sözleşme

özgürlüğünün hukuki niteliğine uygun olarak Anayasa'nın "Temel hak ve hürriyetler, özlerine


dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve

ancak kanunla sınırlanabilir” şeklindeki 13. maddesi uyarınca özüne dokunulmaksızın ve

yalnızca kanunla sınırlandırılabilir. Kanunilik ilkesi olarak adlandırılan bu ilke temel hak ve

özgürlüklerin sınırlandırılmasında bir ön koşuldur.


13. Hemen yukarıda değinildiği üzere sözleşme özgürlüğünün bir görümünü de

içeriğinin ve bu kapsamda nasıl ifa edileceği hususunda tezahür eder. Taraflar kural olarak

sözleşmenin ne şekilde ifa edileceğini belirlemekte serbesttirler. Tarafların anayasası olan

sözleşme hükmüne uygun şekilde borcun ifa edilmesi asıl olup buna aykırılık hâlinde temerrüde

ilişkin hükümler ve borçlunun kamu gücü devreye sokularak ifaya zorlanması anlamı taşıyan

cebri icraya ilişkin düzenlemeler devreye girer.


14. Özel hukuktan kaynaklanan borçların, borçlu tarafından rızayla ifa edilmemesi

hâlinde alacaklının alacağının tahsil edilmesi için devletin cebri icra organlarına başvurması

modern hukuk sistemlerinde kural olup kendiliğinden hak almak (ihkak-ı hak) yasaklanmıştır.

Ancak devletin cebri icra organları vasıtasıyla alacaklının alacağı tahsil edilirken, alacaklı,

borçlu ve takiple ilgili üçüncü kişiler de etkilenebilmektedir.


15. Bu nedenle cebri icra faaliyeti yerine getirilirken, menfaatleri çatışan alacaklı ve

borçlu arasında bir denge kurulması, aynı zamanda takiple ilgili üçüncü kişilerin ve kamunun da

menfaatlerinin korunması gerekir. Söz konusu dengenin ve menfaatin korunması ise elbette

ülkede hukuki barışın ve istikrarın sağlanmasına katkıda bulunacaktır (Gökçen Topuz, 5510

sayılı Kanunda Öngörülen Emekli Aylığının Haczedilmezliği Kuralı ve Bu Kuralın Anayasaya

Uygunluğu Üzerine Düşünceler, AÜHFD., 65. Cilt, 4. Sayı, 2016, s. 3018).


16. Cebri icrada kural alacağın, borçlunun mal varlığından tahsil edilmesi ilkesidir ve bu

ilkenin sınırları da kanunla çizilmiştir.


17. Bu bağlamda kanun koyucu gerek 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nda gerekse bazı

özel kanunlarda haczedilemeyecek veya yalnızca bir bölümünün haczi mümkün birtakım mal ve

haklar öngörmüştür. Amaç, borçlu ve ailesinin mutlak yoksulluğa düşürülerek ekonomik

varlığını kaybedip Devlet yardımına muhtaç hâle getirilmesine engel olmaktır (Baki Kuru, İcra

ve İflâs Hukuku El Kitabı, 2.B., Ankara, 2013, s. 503).


18. Haczi caiz olmayan mallar; para borcunun ödenmesi için haciz yoluyla yapılan icra

takibinde borçluya ait olup kamu yararı ya da borçlunun yaşamsal zorunlulukları bakımından

gerekli yahut paraya çevrilmesine olanak bulunmayan durumlardan ötürü haczedilmesi ya da

paraya çevrilmesi olanaksız bulunan, diğer bir deyimle hacizden ayrık tutulmuş şeyler ve

alacaklardır (Türk Hukuk Lügatı-Türk Hukuk Kurumu, Ankara, 2021, C.1, s.446).


19. İcra ve İflas Kanunu bu konuda kısmen veya tamamen haczedilemezliğe ilişkin bir

ayrıma gitmiştir: Kanun'un 82. maddesinde ise tamamı haczedilemeyen mal ve haklar

düzenlenmiş olup bu hükümdeki mal ve haklar borçlu ve ailesinin yoksul kılınıp sonuçta

Devletin sosyal yardımına muhtaç bırakılmaması ve borçlunun ekonomik varlığını devam


ettirebilmesi düşüncelerine dayanılarak haczedilemez olarak kabul edilmiştir. Maddenin birinci

fıkrasına göre "mahsus kanunlarında haczi caiz olmadığı gösterilen mallar" haczedilemez. İcra

memuru, haczi talep edilen mal veya hakların haczinin caiz olup olmadığını değerlendirir ve

talebin kabulüne veya reddine karar verir [İİK, m. 82/son (ek fıkra 02.07.2012 tarihli, 6352

sayılı Kanun, m. 16)).


20. Kısmen haczedilemeyen mal ve haklar ise 83. maddede; "Maaşlar, tahsisat ve her

nevi ücretler, intifa hakları ve hasılatı, ilâma müstenid olmayan nafakalar, tekaüd maaşları,

sigortalar veya tekaüd sandıkları tarafından tahsis edilen iradlar, borçlu ve ailesinin

geçinmeleri için icra müdürünce lüzumlu olarak takdir edilen miktar tenzil edildikten sonra

haczolunabilir.


Ancak haczolunacak miktar bunların dörtte birinden az olamaz. Birden fazla haciz var

ise sıraya konur. Sırada önde olan haczin kesintisi bitmedikçe sonraki haciz için kesintiye

geçilemez." şeklinde düzenlemiştir.


21. İcra ve İflâs Kanunu'nun "Önceden yapılan anlaşmalar" başlıklı 83/a maddesi "82

ve 83 üncü maddelerde yazılı mal ve hakların haczolunabileceğine dair önceden yapılan

anlaşmalar muteber değildir." hükmünü ihtiva etmektedir.


22. Önceden feragatin geçersizliğinin nedeni, borçlunun hacizden önceki bir dönemde

böyle bir anlaşmanın sonuçlarını ve hacze gelindiğinde kendisine yükleyeceği yükün ağırlığını

tahmin edemeyeceğinin varsayılmasıdır. Bu hâlde, borçluyu bizzat kendisine karşı koruma

gereği vardır (Evren Kılıçoğlu, İcra Sözleşmeleri, İstanbul, 2005, s. 130).


23. İcra ve İflâs Kanunu'nun 82/1. maddesinde belirtilen, özel kanunlarda

haczedilemeyeceği kararlaştırılan hak ve alacaklardan biri de içtihadı birleştirmenin konusunu

teşkil eden emekli maaşlarıdır.


24. Bu husus 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nda

düzenlenmiş olup anılan Kanun'un 93/1. maddesi düzenlemesinde "sigortalılara ve hak

sahiplerine bağlanan gelir, aylık ve ödenekler Sosyal Güvenlik Kurumunun 88 inci maddesine

göre tahsili gereken alacakları ile nafaka borçları dışında haczedilemez ." düzenlemesi

bulunmaktadır.


25. Anılan maddenin devamına 18.02.2009 tarihli ve 5838 sayılı Kanun'un 32.

maddesiyle; "Bu fıkraya göre haczi yasaklanan gelir, aylık ve ödeneklerin haczedilmesine

ilişkin talepler, borçlunun muvafakati bulunmaması halinde, icra müdürü tarafından

reddedilir." ibaresi eklenmiştir. Bu hüküm ile icra takibinin kesinleşmesi sonrasında takip

alacaklısının borçlunun emekli maaşı üzerine haciz konulması talebinin kabul edilebilmesi,

borçlunun muvafakati şartına bağlanmıştır. Borçlu hacze muvafakat etmez ise haciz talebi

reddedilecektir.


26. Bu düzenlemeden önce 2004 sayılı Kanun'un 79. maddesi hükmüne göre icra

memurlarının haciz talebine konu mal veya hakkın haczinin mümkün olup olmadığını

denetleme imkânı bulunmadığından Sosyal Güvenlik Kurumu gelir, aylık ve ödenekleri de

haczedilmekte, sonrasında takip borçlularının haczedilemezlik şikâyetleri icra mahkemeleri

önüne taşınıp Kanun'un açık hükmü gereği emekli maaşları üzerine konulan haciz kaldırılmakta

iken; gerek Kurum gerekse icra daireleri ve mahkemeleri nezdinde gereksiz iş yüküne neden

olan bu duruma son vermek için 93. maddeye söz konusu ek ibare getirilmiştir.


27. Diğer taraftan, 5510 sayılı Kanun'un 93. maddesinin ilk cümlesinde, sigortalılar ve

hak sahiplerinin gelir, aylık ve ödenekleri ile sağlık hizmeti sunucularının genel sağlık sigortası

hükümlerinin uygulanması sonucu Sosyal Güvenlik Kurumu nezdinde doğan alacaklarının devir

ve temlik edilemeyeceği düzenlenmiş ise de bu düzenlemenin, sigortalının uhdesine geçen

gelirin sigortalı tarafından tasarrufunu kısıtlayıcı mahiyette olmayıp Kurumun yalnızca bu

Kanun çerçevesinde borçlu olduğu kişiyle muhatap olması, Kuruma karşı alacaklı sıfatının

değiştirilmemesi amacına yönelik olduğu belirtilmelidir.


28. Gerek sözleşme özgürlüğüne ilişkin açıklamalar gerekse İİK ve 5510 sayılı Kanun'da

yer alan içtihadı birleştirme konusu hükümler hep birlikte değerlendirildiğinde; kanun

koyucunun ekonomik yönden eşit olmayan taraflar arasında zayıf olanı korumaya yönelik

olarak emekli maaşının haczedilemezliği ve haczedilemezlikten feragatin geçersizliğine dair

anılan nispi emredici düzenlemelerle sosyal adaleti sağlama ve koruma görevini yerine getirme

amacını taşıdığı açıktır. Ne var ki içtihadı birleştirmeye konu hukuki ihtilaflarda herhangi bir

cebri icra işlemi değil, sözleşmenin âkidi tarafından borcun ifa biçimine ilişkin olarak karşı

âkide verilmiş bir yetki söz konusudur.


29. Elbette emekli maaşının cebri icra kanalıyla haczedilemeyeceği ve bunun aksine

yönelik önceden yapılmış anlaşmaların geçersiz olduğu hususu (henüz bu konuda bir takip

başlatılmamış dahi olsa) açık kanun hükmü gereğidir. Ancak anayasal bir hak olan sözleşme

serbestisini sınırlayan bu hüküm istisnai niteliği gereği dar yorumlanmalı ve icra aşamasındaki

uyuşmazlıklar için düzenlenmişken kapsamı kanunilik ilkesine aykırı olacak şekilde

genişletilmemelidir. Bu hükümler borçlunun rızayla borcunu ifa etmemesi hâline ilişkin kural

ve yöntemleri belirler; tabiidir ki kişi kendi rızasıyla kendi borcunu, alacaklı ile aralarındaki

anlaşmaya uygun şekilde dilediği gibi ödeyebilecektir.


30. Aksi yönde bir değerlendirme sözleşme serbestisi ve ahde vefa kuralına aykırı

olacağı gibi, emekli maaşı dışında geliri ve bu surette teminat gösterebileceği herhangi bir mal

varlığı bulunmayan tüketiciyi, tacir olmakla alacağının tahsili imkânını kuvvetlendirmek

istemesi makul olan banka karşısında güç duruma düşürecek, günümüz sosyal ve ekonomik

koşullarında emeklinin sahip olduğu nakdi varlıklar dışında hareket etmesine imkân

bırakmayacaktır.


31. Bu hâlde tüketicinin kredi sözleşmesi çerçevesinde borcunun kredi veren banka

nezdindeki emekli maaşı hesabından virman vb. bir usulle tahsil edilebileceği, bir başka


anlatımla bu meblağ kadar emekli maaşına bloke konulabileceği yönünde verdiği bir talimatın,

taraflar arasındaki ihtilaf henüz cebri icra aşamasına geçilmemişken, salt İİK'nın 82, 83/a ve

5510 sayılı Kanun'un 93. maddesi gereği geçersiz olduğunun kabul edilmesi mümkün

olmamalıdır. Böyle bir durumda taraflar arasındaki ihtilâf söz konusu icra hukuku kaideleri

dairesinde çözümlenemeyecekse de elbette hâkim her somut olayın özelliğine göre söz konusu

sözleşme hükmünün borçlar hukuku ve tüketici hukukunun ilke ve esaslarına uygun olup

olmadığını tartışacak, sözleşmenin tüketici yönünden bağlayıcı olup olmadığını, yine bankanın

kanuna ve sözleşmeye uygun davranıp davranmadığını belirleyecektir.


32. Hâl böyle olunca, Daireler arasındaki görüş farklılığının Yargıtay 3., (kapatılan) 13

ve 19. Hukuk Daireleri ile Hukuk Genel Kurulunun son tarihli kararı doğrultusunda tüketici

kredisi nedeniyle verilen hapis, takas, mahsup ve benzeri onay ve rıza talimatları nedeniyle

bankanın emekli maaşına doğrudan bloke koymasının mümkün olduğu yönünde

birleştirilmesine karar vermek gerekmiştir.


V. SONUÇ


Tüketici kredisi nedeniyle verilen hapis, takas, mahsup ve benzeri onay ve rıza

talimatları nedeniyle bankanın emekli maaşına doğrudan bloke koymasının mümkün olduğuna

21.03.2025 tarihinde yapılan üçüncü görüşmede oy çokluğu ile karar verilmiştir.


E:2022/2

K:2025/1


KARŞI OY


Tüketici kredi sözleşmelerinde yer alan takas, rehin, hapis, bloke hükümlerinin haksız

şart olup olmadığı konusunda 3. Hukuk Dairesi, 11. Hukuk Dairesi ve Hukuk Genel Kurulu ile

kapatılan 19. Hukuk Dairesinin içtihatları arasında aykırılık bulunmayıp, 11. Hukuk Dairesi

kararları İİK'nın 82, 83, 83a ve 5510 sayılı Yasa'nın 93. maddeleri uyarınca bankaların bloke

koyabileceğine ilişkin sözleşme hükmünün geçersiz olduğuna ilişkin olup bu konuda belirtilen

daireler ve HGK kararları arasında içtihat aykırılığı bulunmaktadır.


5510 sayılı Yasa'nın 93 maddesinde açıkça gelir, aylık ve ödeneklerin devir ve temlik

olunamayacağı düzenlenmiştir. Emekli aylığı alacağına haczedilemezlik tanınması yanında

devri de kanunen yasaklanmıştır. TMK'nın 954 ve devamı maddelerinde alacak ve hakların

rehni düzenlenmiş olup, bu maddeler hükümlerine göre ancak başkasına devredilebilen

alacaklar ve diğer haklar rehnedilebilir. 5510 sayılı Yasa'nın 93. maddesinin emredici hükmü

ile emekli aylıklarının ve gelirlerinin devredilemeyeceği belirtildiğine göre emekli aylıkları,

gelir ve ödeneklerinin üzerinde alacak rehni tesisi de geçerli değildir. Bu durumda tüketici kredi

sözleşmelerinde emekli aylıklarının, sosyal güvenlik alacaklarının rehnine ilişkin hükümler

kesin hükümsüzdür.


TMK'nın 950-953 maddeleri hapis hakkını düzenlemekte olup, devredilebilen alacak

hakları rehne konu olabilir, hapis hakkı tanımak için de kıymetli evraka bağlanmış olması

gerekir. Emekli aylığı alacakları kıymetli evraka bağlı bir alacak olmadığı ve devri kanunen

yasak olan alacaklardan olduğundan genel hapis hakkına da konu edilemez.


Takas beyanında bulunanın ise alacağının muaccel olması ve ifa edilebilir olması

gerekir. Kredinin geri ödenmesine ilişkin alacağı muaccel olan banka, karşı alacak muaccel-ifa

edilebilir olduğunda takas hakkını kullanabilir. SGK tarafından emekli aylığının bankaya

tüketici adına yatırılması halinde ancak karşı alacak banka tarafından ifa edilebilir olmaktadır.

Takas hakkı her bir aylık alacağı bakımından ancak bu anda doğmaktadır. Henüz mevduat

hesabına, her bir aylık yatırılmadığı bir anda, başlangıçta takas etme şartı gerçekleşmemiş

olması nedeniyle sözleşmeye takas şartı konması da geçerli değildir. Önceden konulan takas

hükmünün geçersizliğine ilişkin VON Tuhr ve doktrinde bu konuda uyuşmazlık yoktur.

Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 2002/5286 Karar ve 2004/14366 Karar sayılı kararları da aynı

yöndedir.


Kredi sözleşmelerinde bankaya, mevduat hesabına yatacak emekli aylığına ilişkin tahsil

ve kredi geri ödeme borcunu ifa yetkisi verilmesi de henüz takas şartları oluşmadan takasa izin

vermek anlamına gelir. Bu da takas engeli ve temlik yasağının dolanılması sonucunu doğurur.

Virman yetkisi tanınması da aynı şekilde maddi işlem yasaklarının sonucunu doğurmakta,

bankaya bloke yetkisi tanınmasına ilişkin kayıtlarda aynı sonucu doğurmaktadır. Bankanın

geçerli bir rehin, takas, hapis hakkı olmadan ya da mahkemenin, icra dairesinin kararı olmadan

borçlunun emekli aylığına bloke koyması mümkün değildir.


Bankalar güven kurumları olup en hafif kusurlarından dahi sorumludurlar. Bankaların

ağırlaştırılmış özen sorumluluğu vardır. Kredi kullanan tüketici karşısında mevzuattan


kaynaklanan temlik, rehin, takas yasaklarını, dolayısıyla bu işlemlerin geçersizliğini bilerek

hareket ettiğinden, kredi alan emeklinin, lehine koruyucu hükümlere dayanmasının iyiniyet

kurallarıyla bağdaşmadığı da ileri sürülemez.


Sözleşme özgürlüğü, irade serbestisi gerekçe gösterilerek yasak olan temlik, rehin, hapis

ve takas işlemleri dışında bloke yetkisi, kesinti yapma yetkisi gibi bazı nitelendirmelerle farklı

yetkilerin verilmesi yoluyla emredici nitelikteki yasakların aşılması mümkün değildir. Geçerli

bir rehin veya takas hakkı mevcut değilse, bunlardan bağımsız şekilde hesaba bloke konulması

geçerli bir hukuki işlem değildir.


Bankacılık Düzenleme Denetleme Kurumu tarafından yayınlanan 04.04.2011 tarihi

2011/2 sayılı Genelge'de maaş ve ücret hesaplarına bankalarca haksız uygulanan blokaj


 

Benzer Kararlar

 

Yargıtay 3. Hukuk Dairesi — Emekli Aylığından Kredi Tahsilinde Açık Muvafakat

Yargıtay 3. Hukuk Dairesi — Açık Ödeme Talimatıyla Maaş Hesabından Kredi Taksiti

Yargıtay 3. Hukuk Dairesi — Emekli Maaşı Blokesinde Parasal Temyiz Sınırı

Tüm Tüketici Hukuku Kararları ›

 

İlgili Sayfalar

 

Sözleşmeden Doğan Borçlar ve Ödeme Talimatları

Haciz İşlemleri ve Haczedilmezlik Şikâyeti

 

Benzer bir uyuşmazlıkla ilgili görüşmek isterseniz iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.

 

Bu sayfa genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Özet ve açıklamalar site tarafından hazırlanmıştır; karar metni resmî kaynaktan alınmıştır.

 

Karar Künyesi

 

Mahkeme

Yargıtay İçtihatları Birleştirme Büyük Genel Kurulu

 

Esas No

2022/2

 

Karar No

2025/1

 

Karar Tarihi

21 Mart 2025

 

Oy Durumu

Oyçokluğu

 

Resmî Kaynak

Resmî Gazete · 17 Temmuz 2025, Sayı 32958

 

Hukuki Destek

Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu

 

Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.

Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara

 

0552 725 25 18

WhatsApp ile Yazın

İletişim ve Yol Tarifi

 

İlgili Hukuk Alanları

Tüm Çalışma Alanları ›

bottom of page