top of page

Ana Sayfa › İçtihatlar

 

Bireysel Başvuru Kararları  ·  KİŞİLER HUKUKU  ·  HAK İHLALİ

Anayasa Mahkemesi Birinci Bölüm — Ölen Kardeşin Kaydını Kullanma İddiasında Yaş Düzeltme Talebinin Reddi

 

B. No: 2013/2414 · 6 Ocak 2016

 

İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 16 Kasım 2026

 

Kararın Özeti

 

Başvurucu, kendisinden önce doğup ölen ağabeyinin nüfus kaydı üzerinden yaşadığını ileri sürerek doğum tarihinin ve doğum yerinin düzeltilmesini istedi. Mahkeme, kayıtta daha önce başka unsurlarda düzeltme yapıldığını ve istenen tarihin tescil tarihine uymadığını belirterek davayı reddetti. Anayasa Mahkemesi, ilk ret gerekçesiyle bağlantılı olarak aynı konuda yalnız bir kez dava açılabileceğine ilişkin hükmün iptal edildiğine dikkat çekti. Ölen kardeşin kaydının kullanıldığı yönündeki temel iddia hiç değerlendirilmediğinden gerekçeleri yetersiz buldu; ihlal ve yeniden yargılama kararı verdi.

 

Hukuki İlke

 

Nüfus kaydındaki doğum tarihinin düzeltilmesini isteme hakkı, maddi ve manevi varlığı koruma ve geliştirme hakkı kapsamındadır. Bu başvuruda, ölen kardeşin kaydının kullanıldığı iddiasına dayanan talep olağan bir yaş düzeltme davası gibi ele alınmış ve sonucu etkileyecek bu iddia karşılanmadığı için ret gerekçesi ilgili ve yeterli sayılmamıştır. Anayasa Mahkemesi, bu tür iddialar için ayrıca idari bir başvuru yolu öngörüldüğünü ve mahkemelerin öncelikle görev yönünden değerlendirme yapması gerektiğine ilişkin Yargıtay içtihadını da hatırlatmıştır.

 

Sonuç

 

Anayasa’nın 17. maddesinde güvence altına alınan maddi ve manevi varlığın korunması ve geliştirilmesi hakkının ihlal edildiğine oybirliğiyle karar verildi. Yeniden yargılama için karar örneğinin ilk derece mahkemesine gönderilmesine ve 1.998,35 TL yargılama giderinin başvurucuya ödenmesine hükmedildi; başvurucunun kimliğinin kamuya açık belgelerde gizli tutulması talebi kabul edildi.

 

İlgili Mevzuat

 

  • Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 17, 148
    Maddi ve manevi varlığı koruma hakkı; başvuru yollarının tüketilmesi

  • 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu — m. 35, 36
    Kayıt düzeltme usulü ve iptal edilen tek dava kuralı

  • Nüfus Hizmetleri Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik — m. 60, 73
    Ölen kardeşin kaydının kullanıldığı iddiasında idari başvuru yolu

  • 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun — m. 45, 50
    Kabul edilebilirlik ve yeniden yargılama

Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.

 

Kararın Tam Metni

 

Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir. Kişileri belirleyebilen bilgiler “...” ile gizlenmiştir.

 

TÜRKİYE CUMHURİYETİ


ANAYASA MAHKEMESİ


BİRİNCİ BÖLÜM


KARAR


B. U. BAŞVURUSU


(Başvuru Numarası: 2013/2414)


Karar Tarihi: 6/1/2016


R.G. Tarih ve Sayı: 29/3/2016-29668


BİRİNCİ BÖLÜM


KARAR


GİZLİLİK TALEBİ KABUL


Başkan


:


Burhan ÜSTÜN


Üyeler


:


Serruh KALELİ


Hicabi DURSUN


Erdal TERCAN


Hasan Tahsin GÖKCAN


Raportör


:


Şebnem NEBİOĞLU ÖNER


Başvurucu


:


B.U.


Vekili


:


Av. ...


I. BAŞVURUNUN


KONUSU


1. Başvuru, nüfus kaydının


doğum tarihi ve doğum yeri hanelerinde değişiklik yapılması talebinin reddi


nedeniyle maddi ve manevi varlığın korunması ve geliştirilmesi hakkının ihlali


iddiasına ilişkindir.


II. BAŞVURU


SÜRECİ


2. Başvuru 3/4/2013


tarihinde İstanbul Anadolu 5. Asliye Hukuk Mahkemesi vasıtasıyla yapılmıştır.


Başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesi neticesinde


başvurunun Komisyona sunulmasına engel teşkil edecek bir eksikliğinin


bulunmadığı tespit edilmiştir.


3. Birinci Bölüm İkinci


Komisyonunca kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına


karar verilmiştir.


4. Bölüm Başkanı tarafından 11/7/2014 tarihinde, başvurunun kabul edilebilirlik ve esas


incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.


5. Başvuru belgelerinin bir


örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlığın


11.8.2014 tarihli yazısında Anayasa Mahkemesinin önceki kararlarına ve bu


kapsamda sunulan görüşlerine atfen başvuru hakkında görüş sunulmayacağı


bildirilmiştir.


III. OLAY VE


OLGULAR


A. Olaylar


6. Başvuru formu ve ekleri ile


başvuruya konu yargılama dosyası içeriğinden tespit edilen ilgili olaylar


özetle şöyledir:


7. Başvurucunun, 1970 yılında


... cinsiyet bozukluğu rahatsızlığı ile doğduğu ve 1963 yılında doğan ve


aynı yıl ölen ... nüfusuna kayıtlı kardeşinin nüfus bilgileri üzerinden


resmî kayıtlarda adının “L.” olarak yer aldığı iddiasına dayanılarak kayıtlarda


“L.” olarak görünen isminin “B.”, “erkek” olarak görünen cinsiyetinin ise


“kadın” şeklinde değiştirilmesi istemi ile açılan dava sonucunda, Kadıköy 1.


Asliye Hukuk Mahkemesinin 25/1/2001 tarihli ve


... sayılı kararı ile başvurucunun talebi yönünde hüküm


kurularak belirtilen değişiklikler nüfus kaydına işlenmiştir.


8. Başvurucu tarafından, yaşının


ve doğum yerinin düzeltilmesi istemi ile açılan dava, Kartal 1. Asliye Hukuk


Mahkemesinin 2/3/2012 tarihli ve E.2011/474, K.2012/85


sayılı kararı ile daha önceden isim ve cinsiyet açısından tashihlerin yapılması


ve kaydın işlem görmesi ile tescil tarihi itibarıyla istenilen tarihin kayda


uygun bulunmamasından bahisle reddedilmiştir.


9. Başvurucunun temyiz istemi,


Yargıtay 18. Hukuk Dairesinin 11/9/2012 tarihli ve


E.2012/7951, K.2012/9301 sayılı kararı ile reddedilerek İlk Derece Mahkemesi


hükmü onanmıştır.


10. Karar düzeltme talebi


Yargıtay 18. Hukuk Dairesinin 10/12/2012 tarihli ve


E.2012/13723, K.2012/14173 sayılı kararı ile reddedilmiş, karar 11/3/2013


tarihinde başvurucu vekiline tebliğ edilmiştir.


11. 3/4/2013 tarihinde bireysel başvuruda


bulunulmuştur.


B. İlgili


Hukuk


12. 25/4/2006 tarihli ve 5490 sayılı


Nüfus Hizmetleri Kanunu’nun 35. maddesi şöyledir:


“(1) Kesinleşmiş


mahkeme hükmü olmadıkça nüfus kütüklerinin hiçbir kaydı düzeltilemez ve


kayıtların anlamını ve taşıdığı bilgileri değiştirecek şerhler konulamaz. Ancak


olayların aile kütüklerine tescili esnasında yapılan maddî hatalar nüfus


müdürlüğünce dayanak belgesine uygun olarak düzeltilir.


(2) Aile


kütüklerindeki din bilgisine ilişkin talepler, kişinin yazılı beyanına uygun


olarak tescil edilir, değiştirilir, boş bırakılır veya silinir.”


13. 5490 sayılı Kanun’un 36.


maddesinin, Anayasa Mahkemesi’nin 30/3/2012 tarihli ve


E.2011/34, K.2012/48 sayılı kararı ile iptal edilen (1) numaralı fırkasının (b)


bendinin ilk cümlesini de içeren hâli şöyledir:


“(1) Mahkeme kararı


ile yapılan kayıt düzeltmelerinde aşağıdaki usullere uyulur:


a) Nüfus kayıtlarına


ilişkin düzeltme davaları, düzeltmeyi isteyen şahıslar ile ilgili resmî


dairenin göstereceği lüzum üzerine Cumhuriyet savcıları tarafından yerleşim


yeri adresinin bulunduğu yerdeki görevli asliye hukuk mahkemesinde açılır.


Kayıt düzeltme davaları nüfus müdürü veya görevlendireceği nüfus memuru huzuru


ile görülür ve karara bağlanır.


b) Aynı konuya ilişkin olarak nüfus kaydının düzeltilmesi


davası ancak bir kere açılabilir. Ad değişikliği halinde, nüfus


müdürlüğü bu kişinin çocuklarının baba veya ana adına ilişkin kaydı, soyadı


değişikliğinde ise eş ve ergin olmayan çocukların soyadını da düzeltir.


c) Tespit davaları,


kaydın iptali veya düzeltilmesi için açılacak davalara karine teşkil eder.


(2) Kişilerin


başkasına ait kaydı kullandıklarına ilişkin başvurular Bakanlıkça incelenip


sonuçlandırılır.”


14. 23/11/2006 tarihli ve 26355 sayılı


Resmî Gazete’de yayımlanan Nüfus Hizmetleri


Kanunu’nun uygulanmasına İlişkin Yönetmelik’in 60. maddesi şöyledir:


“(1) Nüfus


kayıtlarına ilişkin düzeltme davaları, düzeltmeyi isteyen şahıslar ile ilgili


resmî dairenin göstereceği lüzum üzerine Cumhuriyet savcıları tarafından


yerleşim yeri adresinin bulunduğu yerdeki görevli asliye hukuk mahkemesinde


açılır. Kayıt düzeltme davaları Cumhuriyet savcısı ve nüfus müdürü veya


görevlendireceği nüfus memuru huzuru ile görülür ve karara bağlanır.


(2) Aynı konuya


ilişkin olarak nüfus kaydının düzeltilmesi davası ancak bir kere açılabilir


(3) Tespit davaları,


kaydın iptali veya düzeltilmesi için açılacak davalara karine teşkil eder.”


15. Belirtilen Yönetmelik’in 73.


maddesi şöyledir:


“(1) Bir kişinin aile


kütüklerine tescil edilmediği ve kendisinden önce doğup ölen kardeşine ait


nüfus kaydını kullandığı yolundaki iddia ve bildirimi, doğum ve ölüm


olaylarının meydana geldiğini gösteren yetkili makamlarca verilmiş resmî bir


belge olmadıkça nüfus müdürlüğünce kabul edilmez ve verilen ölüm tutanakları


işleme konulmaz.


(2) Resmî belge


olarak;


a) Sağlık


kuruluşlarının kayıtlarına dayanılarak verilen doğum veya ölüme ilişkin


belgeler,


b) Defin izni ve


bunlarla ilgili kayıt örnekleri,


c) Diğer resmî


dairelerde kişi ile ilgili olarak yapılan kayıt ve işlem örnekleri,


ç) İlköğretim ve


varsa diğer okullara ait kayıt ve ayrılma tarihlerini gösterir belgeler,


kabul edilir.


(3) Kolluk


kuvvetlerince beyanların doğru olup olmadığı hakkında araştırma yaptırıldıktan


sonra düzenlenecek dosya Bakanlığa gönderilir ve verilecek talimata göre


gerekli işlem yapılır.”


IV. İNCELEME VE


GEREKÇE


16. Mahkemenin 6/1/2016 tarihinde yapmış olduğu toplantıda başvuru


incelenip gereği düşünüldü:


A. Başvurucunun


İddiaları


17. Başvurucu; cinsiyet


bozukluğu rahatsızlığı ile 1970 yılında ... dünyaya geldiğini, 1963


yılında dünyaya gelen ve aynı yıl vefat eden ... nüfusuna kayıtlı ağabeyi


“L.”nin nüfus kaydı üzerinden hayatını idame


ettirdiğini, zaman içerisinde fiziki ve davranışsal özellikleri ile tıbbi


zorunluluklardan dolayı kadın cinsiyeti kazanmasına yönelik bir tıbbi müdahale


geçirdiğini ve ardından isminin “B.” olarak değiştirilmesi istemi ile açmış


olduğu davanın kabul edilerek nüfus kayıtlarında ilgili değişikliğin


yapıldığını, akabinde doğum tarihi ve yerinin nüfus kayıtlarında gerçeğe aykırı


olarak yer alması sebebiyle açmış olduğu davanın ilgili Kanunun hükmüne açıkça


aykırı olan yanlış bir hukuki değerlendirmeye dayalı olarak reddedildiğini,


ilgili düzenlemelerde nüfus kaydında yer alan aynı unsura ilişkin ikinci


düzeltme talebinin mümkün olmadığının belirtilmesine rağmen Mahkemece nüfus


kaydının daha önceki düzeltmeye nazaran farklı bir unsuruna ilişkin olan tashih


talebinin yanlış değerlendirildiğini, Mahkeme kararlarının yeterli gerekçe


ihtiva etmediğini, ifa ettiği ... mesleğine ilişkin gelişmeleri takip edebilmek


için yaptığı başvurularda yaş engeli ile karşılaştığını, nüfus kaydındaki


gerçeğe aykırı olan bilgiler nedeniyle özel ve sosyal yaşamında zorluklar


çektiğini, evlenerek bir çocuğu evlat edinmek ve böylece normal bir aile yaşamı


sürdürmek istemesine rağmen kendisine yapılan evlenme tekliflerinin nüfus


kaydındaki yaş sorunu nedeniyle olumlu sonuçlanamadığını, ayrıca bu durumun


gerek fiziki görünüm gerek kuşak uyuşmazlığı içine girmesine ve bu kapsamda


sosyal intibak problemleri yaşamasına neden olduğunu belirterek Anayasa’nın 17., 36. ve 48. maddelerinde tanımlanan haklarının ihlal


edildiğini iddia etmiştir.


B. Değerlendirme


18. Anayasa Mahkemesi, olayların


başvurucu tarafından yapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve


olguların hukuki tavsifini kendisi takdir eder (..., B. No: 2012/969, 18/9/2013,


§ 16). Başvurucu tarafından Anayasa’nın 17., 36. ve


48. maddelerinde tanımlanan haklarının ihlal edildiği iddia edilmiş olmakla


beraber ihlal iddialarının mahiyeti gereği, Anayasa’nın 17. maddesi açısından


değerlendirme yapılması uygun görülmüştür.


1. Kabul Edilebilirlik Yönünden


19. Başvurucu, nüfusta hatalı


olarak yer aldığını iddia ettiği doğum tarihi ve doğum yerine ilişkin kayıtların


tashihi talebiyle açtığı davanın reddedildiğini, söz konusu davada ölen erkek


kardeşinin nüfus kaydı üzerinden hayatını devam ettirdiğini, bu kapsamda gerçek


doğum tarihinin 1963 değil 1970 olduğunu iddia etmesine rağmen kaydın işlem


görmüş olması ve tescil tarihi itibarıyla istenilen doğum tarihinin kayda uygun


olmadığı şeklindeki usuli gerekçelerle davasının


reddedilerek talebin esasının değerlendirilmediğini belirtmiş ve Anayasa’nın


17. maddesinin ihlal edildiğini iddia etmiştir.


20. Anayasa’nın 148. maddesinin


üçüncü fıkrası şöyledir:


“Herkes, Anayasada güvence altına alınmış


temel hak ve özgürlüklerinden, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi kapsamındaki


herhangi birinin kamu gücü tarafından, ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa


Mahkemesine başvurabilir. Başvuruda bulunabilmek için olağan kanun yollarının


tüketilmiş olması şarttır.”


21. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı


Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un, “Bireysel başvuru hakkı” kenar başlıklı


45. maddesinin (2) numaralı fıkrası şöyledir:


“İhlale neden olduğu ileri sürülen işlem,


eylem ya da ihmal için kanunda öngörülmüş idari ve yargısal başvuru yollarının


tamamının bireysel başvuru yapılmadan önce tüketilmiş olması gerekir”


22. Anayasa’nın 148. maddesinin


üçüncü fıkrası ile 6216 sayılı Kanun’un 45. maddesinin (2) numaralı fıkrasında,


bireysel başvuruda bulunulmadan önce ihlal iddiasının dayanağı olan işlem,


eylem ya da ihmal için kanunda öngörülmüş olan idari ve yargısal başvuru


yollarının tamamının tüketilmiş olması gerektiği belirtilmiştir. Temel hak


ihlallerini öncelikle derece mahkemelerinin gidermekle yükümlü olması, kanun


yollarının tüketilmesi koşulunu zorunlu kılar (..., B. No: 2012/1027, 12/2/2013,


§ 19, 20; ... ve diğerleri,


B. No: 2012/13, 2/7/2013, § 26).


23. Ancak belirtilen hükümlerde


yer verilen olağan başvuru yolları ibaresinin; başvurucunun şikâyetleri


açısından makul bir başarı şansı sunabilen, çözüm sağlayabilecek nitelikte,


kullanılabilir ve etkili başvuru yolları olarak anlaşılması gerekmektedir.


Ayrıca, başvuru yollarını tüketme kuralı ne kesin ne şeklî olarak uygulanabilir


bir kuraldır. Bu kurala riayetin denetlenmesinde münferit başvuru koşullarının


dikkate alınması esastır. Bu anlamda yalnızca hukuk sisteminde bir takım


başvuru yollarının varlığının değil, aynı zamanda bunların uygulama şartları


ile başvurucunun kişisel koşullarının gerçekçi bir biçimde ele alınması


gerekmektedir. Bu nedenle başvurucunun, kendisinden başvuru yollarının


tüketilmesi noktasında beklenebilecek her şeyi yerine getirip getirmediğinin


başvurunun özellikleri dikkate alınarak incelenmesi gerekir (S. S. A., B. No: 2013/2355, 7/11/2013, § 28).


24. Bununla birlikte söz konusu


başvuru yollarının etkililiği noktasında somut veriler bulunmaksızın sırf söz


konusu başvuru yollarının etkililiği hususunda başvurucu tarafından duyulan


şüphe, belirtilen başvuru yollarının tüketilmesi yükümlülüğünü ortadan


kaldırmaz (...,


B. No: 2014/13367, 15/4/2015, § 15).


25. Somut başvuru açısından


başvurucunun, cinsiyet bozukluğu rahatsızlığı ile 1970 yılında ... dünyaya


geldiğini, 1963 yılında dünyaya gelen ve aynı yıl vefat eden ağabeyi “L.”nin nüfus kaydı üzerinden hayatını idame ettirdiğini, ifa


ettiği ... mesleğine ilişkin gelişmeleri takip edebilmek için yaptığı


başvurularda yaş engeli ile karşılaştığını, nüfus kaydındaki gerçeğe aykırı


olan bilgiler nedeniyle özel ve sosyal yaşamında zorluklar çektiğini, evlenerek


bir çocuğu evlat edinmek ve böylece normal bir aile yaşamı sürdürmek istemesine


rağmen kendisine yapılan evlenme tekliflerinin nüfus kaydındaki yaş sorunu


nedeniyle olumlu sonuçlanamadığını ayrıca bu durumun gerek fiziki görünüm gerek


kuşak uyuşmazlığı içine girmesine ve bu kapsamda sosyal intibak problemleri


yaşamasına neden olduğunu belirterek doğum tarihinin tashihi amacıyla dava


açtığı ve belirtilen talebinin reddedilmesi üzerine bireysel başvuruda


bulunduğu anlaşılmaktadır.


26. Başvuru konusu talebe benzer


iddiaların, yerleşik Yargıtay içtihadı kapsamında görevsizlik kararı ile


sonuçlandırılması gerektiğine işaret edildiği anlaşılmaktadır (H.G.K., 5/12/2007, E.2007/18-925, K.2007/944).


27. Bu kapsamda başvurucu


tarafından ihlal iddiasına ilişkin olarak yargısal başvuru yolunun kullanıldığı


ancak somut talep açısından özel olarak düzenlenmiş olan idari başvuru


imkânının kullanılmadığı görülmektedir.


28. Başvurucunun ihlal iddiasına


konu talebi ile ilgili olarak özel bir idari başvuru yolu öngörülmüş olmakla


beraber başvurucunun Anayasa’nın 17. maddesi kapsamına giren talebinin Derece


Mahkemelerince esastan karara bağlandığı anlaşılmakla başvuruda, başvuru


yollarının tüketilmesi koşulu açısından bir sorun olmadığı sonucuna


varılmıştır.


29. Başvurunun incelenmesi neticesinde


açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini


gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşıldığından başvurunun bu


kısmının kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.


2. Esas Yönünden


30. Başvurucu, nüfusta hatalı


olarak yer aldığını iddia ettiği doğum tarihi ve doğum yerine ilişkin


kayıtların tashihi talebiyle açtığı davanın reddedildiğini belirterek


Anayasa’nın 17. maddesinin ihlal edildiğini iddia etmiştir.


31. Anayasa’nın 148. maddesinin


üçüncü fıkrası ile 6216 sayılı Kanun’un 45. maddesinin (1) numaralı fıkrası


hükümlerine göre Anayasa Mahkemesine yapılan bir bireysel başvurunun esasının


incelenebilmesi için kamu gücü tarafından müdahale edildiği iddia edilen hakkın


Anayasa’da güvence altına alınmış olmasının yanı sıra Avrupa İnsan Hakları


Sözleşmesi (Sözleşme) ve Türkiye’nin taraf olduğu ek protokollerinin kapsamına


da girmesi gerekir. Bir başka ifadeyle Anayasa ve Sözleşme’nin ortak koruma alanı


dışında kalan bir hak ihlali iddiasını içeren başvurunun kabul edilebilir


olduğuna karar verilmesi mümkün değildir (..., B. No: 2012/1049, 26/3/2013,


§ 18).


32. Başvurucunun ihlal iddiasına


ilişkin hukuki menfaat, Anayasa’nın 17. maddesi ve Sözleşme’nin 8. maddesinde


düzenlenmiştir.


33. Anayasa’nın “Kişinin dokunulmazlığı, maddi ve manevi varlığı”


kenar başlıklı 17. maddesinin birinci fıkrası şöyledir:


“Herkes, yaşama,


maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkına sahiptir.”


34. Sözleşme’nin “Özel ve aile hayatına saygı hakkı” kenar


başlıklı 8. maddesi şöyledir:


“(1) Herkes özel ve


aile hayatına, konutuna ve yazışmasına saygı gösterilmesi hakkına sahiptir.


(2) Bu hakkın


kullanılmasına bir kamu makamının müdahalesi, ancak müdahalenin yasayla


öngörülmüş ve demokratik bir toplumda ulusal güvenlik, kamu güvenliği, ülkenin


ekonomik refahı, düzenin korunması, suç işlenmesinin önlenmesi, sağlığın veya


ahlakın veya başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması için gerekli bir


tedbir olması durumunda söz konusu olabilir.”


35. Nüfus kaydının düzeltilmesi


kapsamında ad, soyadı, cinsiyet, doğum kaydı gibi nüfus kayıtlarının


düzeltilmesi davaları bulunmaktadır. Ad, soyadı, cinsiyet, doğum kaydı gibi


kişilere ait kimlik bilgileri ve aile bağları ile ilgili bilgiler vazgeçilmez,


devredilmez, feragat edilmez ve kişiye sıkı surette bağlı kişilik hakları


kapsamındadır (..., B. No: 2013/2187, 19/12/2013,


§ 31).


36. Bireyin yaşamıyla özdeşleşen


ve kişiliğinin ayrılmaz bir parçası olan kimliği ve aile bağları ile ilgili


bilgileri içeren nüfus kayıtlarında değişiklik ve düzeltme yapılmasını isteme


hakkı, maddi ve manevi varlığın korunması ve geliştirilmesi hakkı kapsamında


yer almaktadır.


37. Başvurucu; doğum yeri değişikliğine


ilişkin talebinde kişiliğin serbestçe geliştirilmesi ve dış dünya ile sosyal,


kültürel ya da diğer türden ilişkiler kurulabilmesi noktasındaki dezevantajlarına ilişkin bir açıklamada bulunmamıştır. Bununla birlikte başvurucunun; nüfus kaydındaki gerçeğe aykırı olan


doğum tarihi bilgisi nedeniyle mesleki, özel ve sosyal yaşamında zorluklar


çektiğini, evlenerek bir çocuğu evlat edinmek ve böylece normal bir aile yaşamı


sürdürmek istemesine rağmen kendisine yapılan evlenme tekliflerinin nüfus kaydındaki


yaş sorunu nedeniyle olumlu sonuçlanamadığını, ayrıca bu durumun gerek fiziki


görünüm gerek kuşak uyuşmazlığı içine girmesine ve bu kapsamda sosyal intibak


problemleri yaşamasına neden olduğunu belirttiği görüldüğünden söz konusu


değişiklik talebinin maddi ve manevi varlığın korunması ve geliştirilmesi hakkı


kapsamındaki önemini ortaya koyduğu anlaşılmaktadır.


38. Avrupa İnsan Hakları


Mahkemesi (AİHM) içtihadında da kişisel durum sicilinde yer alan bilgilerde


düzenleme ve değişiklik yapılması talebini içeren başvuruların Sözleşme’nin


özel hayata saygı hakkını düzenleyen 8. maddesi kapsamında değerlendirildiği


görülmektedir (Dadouch/Malta, B. No: 38816/07, 20/7/2010; Daroczy/Macaristan,


B. No: 44378/05, 1/7//2008; Güzel Erdagöz/Türkiye, B. No: 37483/02, 21/10/2008).


39. Cinsiyet, doğum kaydı gibi


kimlik bilgileri ve aile bağlarıyla ilgili bilgiler ile bunlarda değişiklik ve


düzeltme yapılmasını isteme hakkı Anayasa Mahkemesi tarafından ise Anayasa’nın


17. maddesi kapsamında değerlendirilmektedir (..., B. No: 2013/2187, 19/12/2013, § 31; AYM, E.2011/34, K.2012/48, 30/3/2012;


E.2009/85, K.2011/49, 10/3/2011).


40. Bununla birlikte söz konusu


unsurlarda değişiklik yapılması taleplerinin karşılanması noktasında farklı


mekanizmaların ihdas edildiği, genel olarak nüfus kayıtlarında yer alan ad,


soyadı, doğum tarihi, cinsiyet gibi unsurlarda değişiklik yapılmasına ilişkin


kayıt düzeltme davalarının, düzeltmeyi isteyen şahıslar ile ilgili resmî


dairenin göstereceği lüzum üzerine Cumhuriyet savcıları tarafından yerleşim


yeri adresinin bulunduğu yerdeki görevli asliye hukuk mahkemesinde açılacağı


belirtilerek yargısal bir başvuru yolunun öngörüldüğü anlaşılmaktadır (bkz. §§


12, 13).


41. Kişilerin başkasına ait


kaydı kullandıkları durumlara ilişkin başvuruların ise Bakanlıkça incelenip


sonuçlandırılacağı öngörülmüş olup bu hususta Nüfus Hizmetleri Kanunu’nun


Uygulanmasına İlişkin Yönetmeliğin 73. maddesinde ayrıntılı düzenlemelere yer


verilmiştir. Bu düzenlemelere göre bir kişinin aile kütüklerine


tescil edilmediği ve kendisinden önce doğup ölen kardeşine ait nüfus kaydını


kullandığı yolundaki iddia ve bildirimin, doğum ve ölüm olaylarının meydana


geldiğini gösteren yetkili makamlarca verilmiş resmî bir belge olmadıkça nüfus


müdürlüğünce kabul edilmeyeceği ve verilen ölüm tutanaklarının işleme


konulamayacağı, resmî belge olarak sağlık kuruluşlarının kayıtlarına


dayanılarak verilen doğum veya ölüme ilişkin belgeler, defin izni ve bunlarla


ilgili kayıt örnekleri, diğer resmî dairelerde kişi ile ilgili olarak yapılan


kayıt ve işlem örnekleri ile ilköğretim ve varsa diğer okullara ait kayıt ve


ayrılma tarihlerini gösterir belgelerin kabul edileceği ve kolluk kuvvetlerince


beyanların doğru olup olmadığı hakkında araştırma yaptırıldıktan sonra düzenlenecek


dosya Bakanlığa gönderilerek verilecek talimata göre gerekli işlemlerin


yapılabileceği anlaşılmaktadır (bkz. §§ 13-15).


42. Bu kapsamda, yaş tashihi


talepleri de dâhil olmak üzere nüfus kaydındaki unsurlarda değişiklik


yapılmasına ilişkin talepler için yargısal başvuru yolu öngörülmekle birlikte


kişinin kendisinden önce doğup ölen kardeşine ait nüfus kaydını kullandığı


yolundaki iddiaya dayalı yaş tashihi talepleri için özel bir idari başvuru yolu


öngörüldüğü anlaşılmaktadır.


43. Nüfus kaydında yer alan


unsurlara ilişkin tashih talepleri noktasındaki yerleşik Yargıtay


içtihatlarında da belirtilen ayrımın gözetildiği ve davacı tarafça açıkça


kardeşinin yerine nüfusa kaydedildiği veya ölen kardeşin kimliğinin


kullanıldığı gerekçesine dayanılarak açılan yaş tashihi davalarının, doğum ve


ölüm olaylarının nüfus kütüğüne geçirilmesinin nüfus idaresine verilmiş idari


bir görev olduğu belirtilerek mahkemelerce öncelikle görev yönünden bir


değerlendirme yapılması gereğine işaret edildiği görülmektedir (18. H.D., E.2008/7763, K.2008/11098).


44. Maddi ve manevi varlığın


korunması ve geliştirilmesi hakkı kapsamında devlet için söz konusu olan


yükümlülük, sadece belirtilen hakka keyfî surette müdahaleden kaçınmakla


sınırlı olmayıp öncelikli olan bu negatif yükümlülüğe ek olarak belirtilen


hakka etkili bir biçimde saygının sağlanması bağlamında pozitif yükümlülükleri


de içermektedir. (..., B.


No: 2013/5126, 2/7/2015, § 40).


45. Kamusal makamların maddi ve


manevi varlığın korunması ve geliştirilmesi hakkının sınırlandırılması


sürecinde takdir yetkisi bulunmakla birlikte belirtilen takdir yetkisi, her bir


vaka özelinde ayrı bir değerlendirme yapılmasını ve gözetilen kamusal menfaat


ile bireyin kaybı arasında adil bir denge kurulmasına özen gösterilmesini


gerektirmektedir.


46. Bu alandaki belirleyici


mesele; kamusal makamların kendisine tanınan takdir alanı içinde bu konuda adil


bir denge kurup kurmadığıdır. Bu kapsamda özellikle derece mahkemelerinin


takdir yetkilerini makul ve sağduyulu bir şekilde kullanıp kullanmadıkları


hususunu değerlendirme durumunda olan Anayasa Mahkemesi, bu bağlamda öne


sürülen gerekçelerin ilgili ve yeterli olup olmadığını incelemek durumundadır.


Söz konusu inceleme usule ilişkin yükümlülüklere riayet edilip edilmediğini de


kapsamaktadır (..., §


83).


47. Derece mahkemelerinin;


takdirlerinin gerekçelerini, bireyin kanun yoluna müracaat imkânını da etkili


şekilde kullanabilmesini sağlayacak surette ayrıntılı olarak ortaya koymaları


gerekmektedir (..., §


84).


48. Başvuru konusu olayda,


başvurucu tarafından 1963 yılında ölen kardeşinin nüfus kaydı üzerinden


hayatını devam ettirdiği iddiasına dayalı olarak yaş tashihi talebiyle dava


açılmıştır. Mahkemece davanın reddi hususunda iki ayrı gerekçeye dayanıldığı


görülmektedir. Gerekçede yer verilen ilk husus, başvurucunun ağabeyine ait


olduğunu iddia ettiği kayıt üzerinde tashihlerin yapılması ve kaydın işlem


görmesi olup, 5490 sayılı Kanun’un 36. maddesinin (1) numaralı fırkasının (b)


bendinin ilk cümlesinde aynı konuya ilişkin olarak nüfus kaydının düzeltilmesi


davasının ancak bir kere açılabileceğinin belirtildiği ve ilgili hükmün Anayasa


Mahkemesinin 30/3/2012 tarihli ve E.2011/34, K.2012/48


sayılı kararı ile iptal edildiği anlaşılmaktadır.


49. Ret kararında yer verilen


ikinci husus ise tescil tarihi itibarıyla istenilen doğum tarihinin kayda uygun


bulunmamasıdır. Yaş tashihine ilişkin yargılamalar bağlamındaki yerleşik


Yargıtay içtihadında, kişilerin doğmadan nüfusa tescil edilemeyeceği


düşüncesiyle yaş küçültme talebiyle açılan davalarda tescil tarihinden sonraki


bir tarih için düzeltme talep edilemeyeceğinin kabul edildiği ancak söz konusu


içtihadın, somut başvuruda olduğu gibi ölen kardeşin nüfus kaydının


kullanılması iddialarına dayalı düzeltim taleplerini içermediği ve belirtilen


kapsamdaki taleplerin idari bir başvuruya konu olması gerektiğinden bahisle


görevsizlik kararı ile sonuçlandırıldığı görülmektedir (H.G.K.,


5/12/2007, E.2007/18-925, K.2007/944). Bu kapsamda, başvurucu


tarafından açılan yaş tashihi davasının, ölen ağabeyinin nüfus kaydının


kullanılmasından mütevellit bir talep olduğu, Mahkemece bu konuda bir


değerlendirme yapılmaksızın davanın normal bir yaş tashihi davası olarak ele


alınarak sonuçlandırıldığı ve başvurucunun talep sonucunu etkileyen temel


iddiasının Derece Mahkemelerince değerlendirilmediği dikkate alındığında, karar


gerekçelerinin maddi ve manevi varlığın korunması ve geliştirilmesi hakkı


bağlamında ilgili ve yeterli olmadığı anlaşılmaktadır.


50. Açıklanan nedenlerle


başvurucunun Anayasa’nın 17. maddesinde güvence altına alınan maddi ve manevi


varlığın korunması ve geliştirilmesi hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi


gerekir.


3. 6216 Sayılı Kanunun 50. Maddesi Yönünden


51. 6216 sayılı Kanun’un “Kararlar” kenar başlıklı 50. maddesinin


(2) numaralı fıkrası şöyledir:


“(1) Esas inceleme


sonunda, başvurucunun hakkının ihlal edildiğine ya da edilmediğine karar


verilir. İhlal kararı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlarının ortadan


kaldırılması için yapılması gerekenlere hükmedilir…


(2) Tespit edilen


ihlal bir mahkeme kararından kaynaklanmışsa, ihlali ve sonuçlarını ortadan


kaldırmak için yeniden yargılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye


gönderilir. Yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmayan hâllerde


başvurucu lehine tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava açılması


yolu gösterilebilir. Yeniden yargılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa


Mahkemesinin ihlal kararında açıkladığı ihlali ve sonuçlarını ortadan


kaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir.”


52. Başvurucu, ihlalin


tespitiyle uyuşmazlık hakkında yeniden yargılama yapılmasına hükmedilmesini


talep etmiştir.


53. Mevcut başvuruda maddi ve


manevi varlığın korunması ve geliştirilmesi hakkının ihlal edildiği tespit


edilmiştir.


54. Maddi ve manevi varlığın


korunması ve geliştirilmesi hakkının ihlalinin sonuçlarının ortadan


kaldırılması için yeniden yargılamasında hukuki yarar bulunduğundan kararın bir


örneğinin yeniden yargılama yapılmak üzere Kartal 1. Asliye Hukuk Mahkemesine


gönderilmesine karar verilmesi gerekir.


55. Dosyadaki belgelerden tespit


edilen 198,35 TL harç ve 1.800 TL vekâlet ücretinden oluşan toplam 1.998,35 TL


yargılama giderinin başvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir.


V. HÜKÜM


Açıklanan


gerekçelerle;


A. Başvurucunun kamuya açık


belgelerde kimliğinin gizli tutulması talebinin KABULÜNE,


B. Maddi ve manevi varlığın


korunması ve geliştirilmesi hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL


EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,


C. Anayasa’nın 17. maddesinde


güvence altına alınan maddi ve manevi varlığın korunması ve geliştirilmesi


hakkının İHLAL EDİLDİĞİNE,


D. 198,35 TL harç ve 1.800 TL


vekâlet ücretinden oluşan toplam 1.998,35 TL yargılama giderinin BAŞVURUCUYA


ÖDENMESİNE,


E. Kararın bir örneğinin Kartal


1. Asliye Hukuk Mahkemesine GÖNDERİLMESİNE,


F. Ödemenin, kararın tebliğini


takiben başvurucunun Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay


içinde yapılmasına, ödemede gecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği


tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA,


G. Karar örneğinin Adalet


Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE


6/1/2016 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar


verildi.

 

Benzer Kararlar

 

Yargıtay 18. Hukuk Dairesi — İkinci Ad Değişikliği Davasının İptal Edilmiş Hükme Dayanılarak Reddi

Yargıtay 18. Hukuk Dairesi — Soybağı Davasıyla Birlikte İstenen Yaş Düzeltmesinin Ayrılması

Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm — Vatandaşlıktan Çıkanın Kapalı Nüfus Kaydında Ad Düzeltmesi

Tüm Kişiler Hukuku Kararları ›

 

İlgili Sayfalar

 

İsim, Soyisim ve Nüfus Kaydı Düzeltme Davaları

 

Benzer bir uyuşmazlıkla ilgili görüşmek isterseniz iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.

 

Bu sayfa genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Özet ve açıklamalar site tarafından hazırlanmıştır; karar metni resmî kaynaktan alınmıştır.

 

Karar Künyesi

 

Mahkeme

Anayasa Mahkemesi Birinci Bölüm

 

Karar Türü

Bireysel Başvuru

 

Başvuru No

2013/2414

 

Karar Tarihi

6 Ocak 2016

 

Oy Durumu

Oybirliği

 

Resmî Kaynak

Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası

 

Hukuki Destek

Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu

 

Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.

Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara

 

0552 725 25 18

WhatsApp ile Yazın

İletişim ve Yol Tarifi

 

İlgili Hukuk Alanları

İsim ve Soyisim Değiştirme

Tüm Çalışma Alanları ›

bottom of page