top of page

Ana Sayfa › İçtihatlar

 

Bireysel Başvuru Kararları  ·  İŞ HUKUKU  ·  BİREYSEL BAŞVURUNUN KABUL EDİLEMEZLİĞİ

Anayasa Mahkemesi Birinci Bölüm — Toplu İş Sözleşmesi Protestosunda Üç Günlük İş Bırakma ve Fesih

 

B. No: 2016/16056 · 21 Nisan 2021

 

İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 20 Kasım 2026

 

Kararın Özeti

 

İşçiler, sendikalarının başka bir işyerinde daha iyi şartlarla toplu iş sözleşmesi imzaladığını öğrenince üyelikten ayrıldı ve üç gün iş bıraktı. İş sözleşmeleri feshedilince işe iade davaları açtılar. Anayasa Mahkemesi, fesihlerin üyelikten ayrılma yüzünden yapıldığının gösterilemediğini belirtti. Eylemin amacı, süresi ve katılım biçimini birlikte değerlendirerek somut olayda işverenden bu iş bırakmaya katlanmasının beklenemeyeceği sonucuna vardı. Sendika hakkı şikâyetini kabul edilemez buldu.

 

Hukuki İlke

 

Toplu iş bırakma nedeniyle fesihte eylemin amacı, süresi, katılım biçimi ve fesihle sendika üyeliği arasındaki bağ somut olayda birlikte incelenir.

 

Sonuç

 

Sendika hakkı şikâyeti açıkça dayanaktan yoksun bulunarak oy birliğiyle kabul edilemez sayıldı.

 

İlgili Mevzuat

 

  • Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 51
    Kararda anılan

Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.

 

Kararın Tam Metni

 

Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir. Kişileri belirleyebilen bilgiler “...” ile gizlenmiştir.

 

TÜRKİYE CUMHURİYETİ


ANAYASA MAHKEMESİ


 


 


BİRİNCİ BÖLÜM


 


KARAR


 


... VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU


(Başvuru Numarası: 2016/16056)


 


Karar Tarihi: 21/4/2021


 


BİRİNCİ BÖLÜM


 


KARAR


 


 


Başkan


:


Hasan Tahsin GÖKCAN


Üyeler


:


Hicabi DURSUN


 


 


Recai AKYEL


 


 


Selahaddin MENTEŞ


 


 


İrfan FİDAN


Raportör


:


Yücel ARSLAN


Başvurucular


:


... ve diğerleri


(bkz. ekli liste)


Vekilleri


:


Av. ...


 


I. BAŞVURUNUN


KONUSU


1. Başvuru, sendikadan ayrılan başvurucuların işyerinde


yaptıkları bir eylem nedeniyle iş akitlerinin feshedilmesi üzerine açtıkları


işe iade davalarının reddedilmesi dolayısıyla sendika hakkının ihlal edildiği


iddiasına ilişkindir.


II. BAŞVURU


SÜRECİ


2. Başvurular 8/9/2016 ile 12/2/2018 tarihleri arasında


yapılmıştır.


3. Başvurular, başvuru formu ve eklerinin idari yönden


yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.


4. Komisyonca başvuruların kabul edilebilirlik


incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.


5. Konu yönünden hukuki irtibat bulunması nedeniyle ekli


listede yer alan bireysel başvuruların 2016/16056 numaralı bireysel başvuru ile


birleştirilmesine karar verilmiştir.


6. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul


edilebilirlik incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.


III. OLAY VE


OLGULAR


7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle


olaylar özetle şöyledir:


A. Genel Olarak


8. Arçelik-LG Klima ve Sanayi ve Tic. A.Ş. (işveren)


metal iş kolunda faaliyet gösteren ve Türk-Kore ortaklığı olan bir şirket olup


Türkiye Metal Sanayicileri Sendikasına (MESS) bağlıdır. MESS 14/10/1959


tarihinde İstanbul'da 11 girişimci tarafından kurulmuştur. MESS'in internet


sitesinde amaçları; metal iş kolunda faaliyet gösteren işverenleri sendika


çatısı altında toplayarak üyelerini temsil etmek, üyelerinin çalışma


ilişkilerinde, ortak ekonomik ve sosyal hak ve menfaatlerini korumak,


geliştirmek, aralarında karşılıklı yardımlaşmalarını sağlamak, sanayinin daha


verimli ve ahenkli çalışması için iş kolunda adil bir ücret sisteminin


kurulmasına ve daha iyi bir çalışma ortamının gerçekleşmesine yardımcı olmak,


işçilere sürekli ve uzun vadeli refah ve sosyal güvence sağlayabilmek için ülke


ekonomisini güçlendirici çalışmalar yapmak ve bu doğrultuda toplu iş sözleşmesi


akdetmek, çalışma barışını kurmak, devam ettirmek ve bu amaçla Türkiye çapında


faaliyette bulunmak şeklinde belirtilmiştir.


9. Başvurucuların çalıştıkları işyerinde yetkili sendika


Türkiye Metal, Çelik, Mühimmat, Makina, Metalden Mamül Eşya ve Oto, Montaj ve


Yardımcı İşçiler Sendikasıdır (Türk Metal). Türk Metal, internet sitesinde yer


alan bilgilere göre 10/7/1963 tarihinde Türkiye Metal İş Federasyonu


adıyla kurulmuştur. 16-17/11/1973 tarihlerinde yapılan 6. Genel Kurulu


sırasında Türkiye Metal İş Federasyonunun tüzel kişiliğine son verilmiş ve adı


Türk Metal Sendikası olarak değiştirilmiştir. Türk Metal ayrıca 21 ülkede 19


milyon üyeye sahip Uluslararası Avrasya Metal İşçileri Federasyonunun da kurucu


sendikasıdır. Türk Metal Türkiye’nin 10 büyük sanayi kuruluşunun 8’inde, 100


büyük sanayi kuruluşunun 40’ında örgütlü bir sendikadır.


10. Söz konusu işyerinde Türk Metal ile MESS arasında


imzalanan grup toplu iş sözleşmesi (TİS) 1/9/2014’te sona ermiş ve 15/12/2014


tarihinde, 1/9/2014-31/8/2017 tarihleri aralığını kapsayan üç yıllık grup TİS


imzalanmıştır. Aynı iş kolundaki Bosch fabrikalarında ise sendikalar arasında


yetki uyuşmazlığı nedeniyle konu yargıya taşınmış, yaklaşık dört ay boyunca TİS


imzalanamamış ve sorunun çözülmesiyle 13/4/2015’te Türk Metal ile MESS arasında


TİS imzalanmıştır.


B. Olayların


Arka Planı


11. Başvurucular işveren bünyesinde çalışmaktayken


başvurucu ..., ... Karakaya, ..., ...,


..., ..., ..., ..., ..., ..., ... ve ... dışındakilerin iş akitleri 3/7/2015’te,


adı geçen başvurucuların iş akitleri ise 6/7/2015'te haklı nedene dayalı olarak


feshedilmiştir.


12. Başvurucular, iş akitlerinin feshedilmesinin haklı ve


geçerli bir nedeninin olmadığını iddia ederek farklı mahkemelerde feshin


geçersizliğinin tespiti ve işe iade davaları açmıştır.


13. Fesih nedeni başvurucuların çalıştıkları fabrikada


2-6/7/2015 tarihleri arasında katıldıkları eylem dolayısıyla yasa dışı eyleme katılmak


veya destek vermek olarak belirtilmiştir. İlk derece mahkemesi kararlarında,


Sosyal Güvenlik Kurumuna verilen işten ayrılış bildirgesinde ayrılış nedeni


kodunun (29) ve ayrılış kodunun karşılığının "işveren tarafından


işçinin ahlak ve iyiniyet kurallarına aykırı davranışı nedeni ile fesih"


olduğuna yer verilmiştir. Başvuruculara bildirilen fesih gerekçesi şu


şekildedir:


 “ .... İşyerinde 02 Temmuz 2015 günü


saat 07:30' da işbaşı yapmak üzere kart basarak işyerine giriş yapan


çalışanların işbaşı yapmayarak başlattıkları üretimi durdurma eylemi söz konusu


vardiyada çalışma süresinin saat 17:00' de tamamlanmasına rağmen üretim alanı


ve işyeri terk edilmemek suretiyle işyeri işgali eylemine dönüştüğü


malumunuzdur. Katılmış olduğunuz bu yasa dışı eylemi sona erdirerek işbaşı


yapmanız ve işyerini terk etmeniz için yapılan yazılı duyurulara ve sözlü


uyarılara rağmen işbaşı yapmadığınız ve yasa dışı eyleminizi devam ettirdiğiniz


mahallinde tanzim edilen noter zaptı, iş yerinde tutulan tutanaklar, fotoğraflar


ve video kayıtları ve sair delillerle tespit edilmiştir. Bu itibarla, gerek


6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunun 70. maddesine gerek 4857


sayılı İş Kanunun 25/ll maddesine göre iş sözleşmeniz haklı sebeple tazminatsız


olarak03/07/2015 [12


başvurucu için 6/7/2015] tarihi itibariyle feshedilmiştir. ...."


14. İşverene göre Arçelik-LG’deki eylemin kaynağı diğer


şirketlerde başlayan eylemlerdir. MESS’e bağlı işyerlerinden Bosch'un


işçilerinin sendika değişikliği nedeniyle TİS gecikmiştir. Sonrasında


13/4/2015’te mutabakata varılarak işçilerin saat ücretlerinde artış


yapılmıştır. Arçelik-LG’nin de aralarında bulunduğu işverenlerle imzalanan TİS


ile Bosch'la imzalanan TİS arasında dört aylık bir zaman farkı oluşmuştur. Aynı


iş kolunda çalışan bazı işçiler kendi ücretlerinin de Bosch çalışanlarının


ücretlerine göre düşük kaldığı ve sözleşmelerinin Bosch'taki sözleşmelerle aynı


statüye getirilmesi talebiyle bazı eylemler yapmıştır. İlk olarak Mayıs 2015’te


Renault-Bursa’da ücret zammı talebiyle iş bırakma eylemleri başlamış ve


eylemler büyüyerek metal iş kolundaki işyerlerine sirayet etmiştir.


15. Bu duruma bağlı olarak Renault çalışanları Sendikanın


kendilerini gereği gibi temsil etmediği iddiasıyla Türk Metalden toplu olarak


istifa etmiştir. 26/5/2015’te işveren Arçelik-LG yönetimi tarafından “Fabrikanın


Bakıma Alınması ve İzin” konulu bir mesaj gönderilerek 26/5/2015 saat 00.00


itibarıyla fabrikanın bakıma alınacağı ve bakım sonuna kadar üretime ara


verildiği, işçilerin ücretli izinli sayılacağı bildirilmiştir. Arçelik-LG’de de


25/5/2015-1/6/2015 tarihleri arasında yaklaşık 400 işçi Türk Metalden istifa


etmiştir.


16. Türk Metal Sendikasının derece mahkemelerine sunduğu


18/12/2015 tarihli yazısına ve 20/4/2016 tarihli bilirkişi raporuna göre 25/5/2015


tarihinde davalı işyerinde çalışan sendika üyesi işçi sayısı 796, 2/7/2015


tarihinde üye sayısı 496, 3/7/2015 tarihinde üye sayısı 473, 4/7/2015 tarihinde


üye sayısı 463, 5/7/2015 ve 6/7/2015 tarihlerinde üye sayısı 461'dir. Aynı


belgelere göre davalı işyerinde 25/5/2015-27/7/2015 tarihleri arasında


sendikadan istifa eden 400 kişi olup işyerinde istifa sonrası yeniden üye olan


167 kişi çalışmaya devam etmektedir.


17. İşverene göre Bosch firmasında yaşanan gerginlikler


Arçelik-LG’deki işçileri de etkilemiş ve Sendikadan istifalar başlamıştır.


Diğer şirketlerdeki eylemleri destekleyen bazı işçiler Arçelik-LG’den bazı


taleplerde bulunmuştur. Bu talepler -işverene göre- kendi içlerinde


belirledikleri sözcülerinin bir protokol ile tanınması, kendilerine oda ve boş


zaman verilmesi ve Türk Metalin fabrikadan çıkarılması şeklindedir.


Başvuruculara göre ise olaylar metal sektöründeki genel huzursuzlukla


ilgilidir. Arçelik-LG’den başvurucuların talepleri -kendi beyanlarına göre-


Türk Metal Sendikasından istifa edilebilmesi, işverence sendikal baskı ve


mobbingden arındırılmış bir çalışma ortamının temin edilmesi ve sendikadan


istifa nedeniyle işten çıkarılma olmaması şeklindedir.


18. Mayıs 2015’te başlayan iş bırakma eylemleri Türk


Metal tarafından desteklenmemiş ve işçiler sendikasız bir şekilde büyük çapta


eylem başlatmıştır. Türk Metal, işçileri eylemin yasa dışı olduğu ve devam


etmeleri hâlinde işverenin tazminatsız çıkarma hakkı olduğu yönünde uyarmış ve


üretime devam etmeleri çağrısında bulunmuştur.


19. 1/6/2015 tarihinde de işveren yönetimi tarafından


bakımın sona erdiği ve 2/6/2015 tarihinde saat 7.30’da üretime başlanacağı


bildirilmiştir. 2/6/2015 ile eylemin başladığı 2/7/2015 tarihleri arasında -işçilerin


iddialarına göre- Sendika temsilcileri ve işveren tarafından işçilere ciddi


baskılar uygulanmış ve Sendikaya geri dönmezlerse işten atılacakları


belirtilmiştir.


20. Yukarıda belirtilen tarihlerde yürürlükte bulunan


TİS’e göre (bkz. § 10) yetkili sendika Türk Metal olduğundan bu taleplerinin


karşılanmasının mümkün olmadığı işçilere iletilmiştir. Bu süreçte Türk Metalden


istifalar devam etmiştir. 9/6/2015 tarihinde MESS’e bağlı işyerlerindeki


işçilere dağıtılan 1.000 TL’lik tutarın hesaplara yatırılacağı duyurulmuştur.


İşveren tarafından 10/6/2015 tarihinde işçilere net 1.000 TL ödeme yapılmış ve


22/6/2015’te yapılan duyuru ile Ağustos 2015 ayı için brüt 1.400 TL, Şubat 2016


ayı için brüt 700 TL, Eylül 2016 ayı için brüt 700 TL, Mart 2017 ayı için brüt


700 TL olmak üzere toplamda brüt 3.500 TL tutarında destek ödemesinin sözleşme


şartları değiştirilmeksizin yapılacağı belirtilerek destek ödemeleri konusunda


işçilere bilgi verilmiştir.


C. Somut Olaya İlişkin Bilgiler


1. Genel Olarak


21. 2/7/2015 tarihinde işverene ait fabrikaya sabah saat


7.30 vardiyasında işbaşı yapmak üzere kart basarak 591 işçi giriş yapmıştır. Bu


işçilerin arasından yaklaşık 150 kişilik bir grup kendilerine mobbing


uygulandığı iddiasıyla üretim alanında toplanmış ve iş bırakmak suretiyle


üretimi durdurma eylemi başlatmıştır. Fabrika giriş çıkışlarına müdahale


edilmemiştir. Başvuruculara göre fabrikada enjeksiyon, kalite ve Ar-Ge gibi


bölümlerde çalışma devam etmiştir. 15/4/2016 tarihli bilirkişi raporunda ise


eşanjör ve ambar bölümünde çalışmanın devam ettiği belirtilmiş, bununla


birlikte 591 kişi olan vardiyadan bu bölümlerde çalışan personel sayısının 50


kişi olduğu ve bu durumda 150 kişiden eylem grubunda olanların haricindeki


personelin çalışmasına engel olunduğu tespit edilmiştir.


22. Genel Müdür tarafından işçilere yazılı bilgilendirme


yapılarak işçiler eylemi durdurmaya davet edilmiştir. Grup, şirket


yöneticilerinin görüşme taleplerini “Ölmek Var Dönmek Yok” şeklinde


slogan atarak reddetmiş; yazılı, sözlü ve kısa mesaj (sms) ile kendilerine


uyarı ve duyurular yapılmış, bunlara rağmen grup 17.00 vardiyası bitiminde


üretim alanını terk etmemiştir. 17.30-00.00 vardiyasında, eyleme katılan 172


kişinin fabrika içinde kalmaya devam ettiği saat 18.30'da tutulan tutanakla


tespit edilmiştir. Saat 20.14'te tutulan tutanakla eyleme katılan 63 kişi


tespit edilmiştir.


23. Bu durumu işveren noter vasıtasıyla tespit


ettirmiştir. Ayrıca tutanak, kamera kayıtları ve fotoğraflar ile de tespit


yapılmıştır. Yine işçilerin fabrikayı terk etmemesi nedeniyle emniyet birimleri


haberdar edilmiş ve Cumhuriyet savcılığına suç duyurusunda bulunulmuştur. Aynı


akşam işbaşı yapacak grubun işyerine gelişi esnasında işveren tarafından işyeri


tatil edilmiş ve işçiler ücretli izinli sayılmıştır.


24. İşçiler 3/7/2015 sabahı da uyarılara rağmen eylemi


sürdürmüş ve slogan atmaya devam etmiştir. 3/7/2015 gece saat 00.17 civarında


işçilere sabah saat 7.00’ye kadar işyerini terk etmeleri hâlinde yasal işlem


yapılmayacağı yönünde uyarı yapılmıştır. Eylemi sona erdirmeyenlerin iş


akitlerinin tazminatsız feshedileceği kendilerine bildirilmiştir. Eylemi


uyarılara rağmen sona erdirmeyenlerin iş akitleri 3/7/2015’te saat 20.00'de


tutulan tutanağa istinaden tazminatsız feshedilmiştir.


25. İş akitleri feshedilen işçiler üretim alanını terk


etmeme eylemine devam etmişler, işveren tarafından 4/7/2015’te de işçilere


fesih bildirimi yapılmış olsa bile işbaşı yaptırılacakları ifade edilmiş, buna


rağmen işçiler eyleme son vermemiştir. İşçiler bu konuda yazılı taahhüt


istemişler ancak işveren sözlü olarak taahhütte bulunmuştur. İşverenin beyanına


göre dört işçi fesih bildirimine rağmen işbaşı yaptırılmış olup çalışmaya devam


etmektedir. 4/7/2015 tarihinde Savcılık talimatıyla emniyet yetkilileri durum


tespiti yapmış, eylem yapanların temsilcileriyle üretim alanını boşaltmaları için


görüşmüş ancak ikna edememiştir.


26. 5/7/2015 tarihinde ise Uluslararası İşçi Dayanışma


Derneği (UİD-DER) fabrika tel örgüsü dışında kurduğu ses sistemi ile eylemi


destekleyenlerle halay organizesi yapmış ve tel örgü içindeki işçilerin de


büyük çoğunluğu halaya katılmak üzere dışarı çıkmıştır. Fabrika içinde on sekiz


kişinin kalması üzerine emniyet yetkilileri üretim giriş kapısını kapatmıştır.


Savcılık talimatı ile işyerinde kalan on sekiz kişi emniyet yetkileri


tarafından saat 18.00 civarında herhangi bir direniş olmaksızın tahliye


edilmiştir.


27. 6/7/2015 tarihinde de -başvurucuların beyanına


göre- fabrikada hiç bulunmamış veya bulunamamış arkadaşlarına içerdeki


işçilere destek verdikleri gerekçesiyle iş sözleşmelerinin sona erdirildiği


bildirilmiştir. Toplamda başvurucuların beyanına göre 168 işçinin iş akdi sona


erdirilmiş olup bu işçilerin tamamı da Türk Metalden istifa eden işçilerdir.


Yukarıda anılan 15/4/2016 tarihli bilirkişi raporunda; 3/7/2015 tarihinde iş


akitleri feshedilenler dışında 6/7/2015'te eyleme dışarıdan destek verdikleri


tespit edilen ikinci gruptakilerin ve 20/7/2015'te de işgali yapanları teşvik


ve tahrik edenlerin, işveren aleyhinde slogan atanların video kayıtları ile


tespit edilmesi sonucunda üçüncü grupta yer alan çalışanların tespiti ile iş


akitlerinin feshedildiği anlaşılmıştır.


28. Yargılamalar sırasında alınan ve CD incelenmesine


ilişkin bilirkişi raporunda özetle personelin 2/7/2015 tarihinde saat


07.25.10’da, montaj alanına toplu hâlde geldikleri, alanda gruplar hâlinde


bekledikleri, belirli aralıklarla alanda toplantı yaptıkları, halay çektikleri,


toplu yemek yediklerinin görüldüğü, çalışanların fabrika sahasındaki/montaj


alanındaki bekleyişlerinin polis nezaretinde fabrika sahası dışına


çıkarıldıkları 5/7/2015 tarihinde saat 20.46.48’e kadar devam ettiğinin tespit


edildiği belirtilmiştir. Bilirkişi Kurulu tarafından tanzim olunan 20/4/2016 ve


3/5/2016 tarihli raporlarda da işçilerin taleplerinin hukuka uygun ve


karşılanabilir nitelikte olduğu, davalı işyerinde yapılan eylemin dayandığı


talepler, süresi ve yarattığı maliyet bakımından gerekli, elverişli ve orantılı


kaldığı, bu itibarla eylemin ölçülü olduğu, eylemin başlangıçta yapılan


fesihlerden sonra bile barışçıl nitelikte sürdüğünün eylemin işverene telafi


edilemeyecek makul ölçüleri aşan bir zarar vermediği, işverence yapılan feshin


ölçülü olmadığı belirtilmiştir.


29. İşverenin şikâyeti üzerine Gebze Cumhuriyet


Başsavcılığınca (Başsavcılık) 2015/11515 Soruşturma sayılı dosyasında


aralarında başvurucuların da bulunduğu 144 şüpheli hakkında 5/7/2015 tarihli


iş ve çalışma hürriyetinin ihlali ve mala zarar verme suçları yönünden


yürütülen soruşturmada 23/2/2016 tarihinde kovuşturmaya yer olmadığına dair


karar verilmiştir.


30. İşçilerden bir kısmının şikâyeti üzerine Başsavcılıkça


Türk Metal Sendikası delege ve yöneticileri, MESS yöneticileri, Arçelik-LG


Klima Sanayi Tic. A.Ş. yetkilileri, Koç Holding A.Ş. yetkilileri ve Gebze


Emniyet Müdürlüğünde görevli polisler hakkında sendikal hakların


engellenmesi, tehdit, görevi kötüye kullanma, zor kullanma yetkisine ilişkin


sınırın aşılması ve kasten yaralama suçlarından soruşturma açılmış olup ilk


derece mahkemelerinin karar tarihi itibarıyla soruşturmada herhangi bir işlem


yapılmadığı anlaşılmıştır.


2. Yargılama


Süreci


a. Talep ve İşverenin Cevabı


i. Başvurucuların Talebi


31. Başvurucular; iş akitlerinin feshinin haksız ve


geçersiz olduğunu, feshin gerçek sebebinin işyerinde işveren tarafından


desteklenen ve yetkili sendika olan Türk Metalden başvurucuların istifa etmesi


olduğunu iddia etmiştir. Başvurucular; Türk Metal temsilcileri ve işveren


tarafından işçiler üzerinde ciddi baskılar uygulanmaya başlandığını, telefonla


yapılan tacizlerin bir iş baskısına dönüştüğünü, işverenin baskıya sadece göz


yummayıp aynı zamanda baskıyı doğrudan artırdığını ifade etmiştir.


32. Başvurucular; Sendikadan istifa eden ve bu istifa


sürecinde biraz daha önde duran işçilerin başına insan dikilerek her an gözetim


altında kalarak çalışmalarının beklendiğini, işçilere tuvalete gittiklerinde dahi


hesap sorulduğunu, bu arada Türk Metal temsilcilerince her fırsatta işçilere


Sendikaya geri dönmezlerse işten atılacaklarının söylendiğini, sürekli takip


edildikleri hissine kapılmaya başladıklarını, bu durumun performanslarını ve


psikolojilerini olumsuz etkilediğini belirtmiştir. Sendikadan istifa eden


isçiler hakkında bölücü, vatan haini gibi dedikodular yayılarak


yalnızlaşmalarının sağlanmaya çalışıldığını belirten başvurucular, bu işçilerin


sürekli yerlerinin değiştirilmeye başlandığını iddia ederek sendikal tazminat


talebiyle birlikte feshin geçersizliğine ve işe iadeye karar verilmesini talep


etmiştir.


ii. İşverenin


Cevabı


33. İşveren; yasa dışı olduğunu belirttiği eylemin asıl


kaynağının Arçelik-LG ile bir ilgisi olmadığını, MESS'e bağlı işverenlerden


Bosch fabrikasında TİS imzalanma sürecinin gecikmeli gerçekleştiğini, daha


sonra mutabakata varılması sonucunda o işyerinde saat ücretlerinde artış


yapıldığını, bunun üzerine aynı iş kolunda çalışan bazı işçilerin kendi


ücretlerinin Bosch çalışanlarının ücretlerine göre daha düşük kaldığı ve


kendilerinin de aynı statüye getirilmeleri talebiyle bağlı bulundukları Türk


Metal Sendikasına karşı ayaklanmaya başladığını ifade etmiştir.


34. Bu çerçevede Mayıs 2015 başlarında olayların ilk


başladığı yer olan Renault-Bursa’da otomotiv işçilerinin ücret zammı talebiyle


iş bırakma eylemi başlattığını, bu eylemlerin giderek büyüyerek metal iş


kolunda faaliyet gösteren ve metal sendikasına bağlı birçok işyeriyle birlikte


2/7/2015 tarihinde Arçelik-LG klima fabrikasına da sirayet ettiğini, işveren


ile işçiler arasında o güne kadar herhangi bir sorun bulunmaz iken bazı


işçilerin kışkırtması sonucunda işveren Şirkette de Sendikadan istifaların


başladığını belirtmiştir.


35. İşveren; işçilerin işi bıraktığını ve üretimi


durdurduğunu, diğer şirketlerde gerçekleşen bu eylemleri destekleyen bir kısım


çalışanın yasal olarak karşılanması mümkün olmayan taleplerde bulunduklarını


belirtmiştir. Bu taleplerine ilave olarak işçilerin işveren yöneticileri ile


yaptıkları görüşmelerde diğer şirketlerin verdiği parasal hakları da talep


ettiklerini belirten işveren, bu esnada işyerinde gerek bu eylemleri


destekleyenlerin baskısı ile gerek kendi istekleri ile Türk Metalden


istifaların sürdüğünü ancak bu nedenle işverenin herhangi bir olumsuz tutumu


olmadığı gibi Sendikadan istifa eden hiçbir işçinin de işten çıkartılmadığını


ifade etmiştir.


36. İşveren; bizzat genel müdür dâhil tüm yöneticilerin


ister tek tek isterlerse işçileri temsilen seçecekleri temsilci ya da sözcüleri


vasıtası ile her türlü sorunlarını çözmeye hazır olduklarını belirttiğini,


işçilere net 1.000 TL ödeme yapıldığını ve ileriki yıllarda toplam brüt 3.500


TL destek ödemesi taahhüt edildiğini ifade etmiştir.


37. İşveren, iş barışının sağlanması ve taleplerin


karşılanması yönünde gösterdikleri tüm maddi ve manevi çabaya rağmen ilk olarak


işyerinde, eylemin ilk günü yaklaşık 150 kişilik bir grubun üretim alanında


toplanarak işbaşı yapmadıklarını belirtmiştir. İşveren; işçilerin üretimi


durdurduklarını ve bulundukları alan itibarıyla üretimin yapılmasına engel


olduklarını, görüşme taleplerini işçilerin slogan atarak geri çevirdiklerini,


sağduyulu davranılması için yapılan tüm çağrı, uyarı ve duyurularına rağmen


saat 17.00 vardiyası bitiminde dahi üretim alanını ve işyerini terk etmeyerek


işyerini işgal ettiklerini ifade etmiştir.


38. İşveren; ikinci gün gece saat 00.17 civarı işçilere


sabah 7.00’a kadar işyerinden ayrılarak eylemi sona erdirenlere yasal işlem


yapılmayacağını, eylemi sona erdirmeyenlerin ise son çare olarak iş akitlerinin


tazminatsız feshedileceğinin bildirildiğini belirtmiştir. Eylemi yine de sona


erdirmeyen işçiler için işveren son çare olarak işçilerin iş akitlerinin yasal


mevzuatına göre tazminatsız olarak feshedildiğini belirtmiştir.


b. İlk Derece


Mahkemesi Kararları


i. Gebze 1. İş Mahkemesindeki Yargılamalar


39. Davaları Gebze 1. İş Mahkemesinde görülen


başvurucuların işe iade davaları kabul edilmiş, sendikal tazminat talepleri ise


reddedilmiştir. Mahkeme kararlarının benzer gerekçeleri özetle şöyledir:


i. Kararlarda; başvurucuların işyerinde Sendika ile


yaşadıkları sorunları işverene yansıttıkları, Sendikadan toplu istifalar


gerçekleştirdikleri ancak bu istifalar sebebi ile baskı görmeye başlamaları ve


işverenin verdiği sözleri yerine getirmemesi sebebi ile haklarını aramak için


eylem başlattıkları, işverenin 2/7/2015 tarihinde başlayan eylem neticesinde


3/7/2015 tarihinde eyleme katılan işçilere sms göndererek eyleme devam etmeleri


hâlinde iş akitlerinin feshedileceğini, eylemi bırakmaları hâlinde 6/7/2015


tarihinde işbaşı yaparak çalışmaya devam edebileceklerinin bildirildiği


belirtilmiştir.


ii. İşçilerin yazılı taahhüt istemelerine karşın


işverenin yazılı taahhütte bulunamayacağını belirttiği, eylemin devam etmesi ve


5/7/2015 tarihinde UİD-DER'in fabrikayı ziyarete gelmesi üzerine işyerindeki


eyleme katılanların büyük bir kısmının fabrika bahçesine çıktığı, içeride kalan


18 kişinin ise polis marifeti ile dışarı çıkartıldığı ve eylemin bu şekilde


sona erdirildiği, işverenin 6/7/2015 tarihinde fabrikayı tatil ederek işçilere


ücretli izin verdiği belirtilmiştir.


iii. Başvurucuların somut olayda iş akdinin sendikal


nedenle feshedildiği, işverenin ise feshin yazılı fesih gerekçesine uygun


olduğunu ispatlaması gerektiği, öncelikli olarak işçiler tarafından gerçekleştirilen


bu eylemin Anayasal ve yasal mevzuat ile uluslararası sözleşmeler ve mahkeme


kararları doğrultusunda nasıl değerlendirileceği tartışılmıştır. Bu doğrultuda


Yargıtay 7. Hukuk Dairesinin 11/6/2014 tarihli ve E.2014/7358, K.2014/13055


sayılı içtihadının ışık tutucu olduğu ifade edilmiştir.


iv. Anılan kararda "...Grev hakkı 1982


Anayasamızın 54. maddesinde düzenlenmiştir. 12 Eylül 2010 tarihinde referanduma


götürülen 07.05.2010 tarihli Anayasa değişiklikleri kapsamında 54. maddede


birtakım değişiklikler gerçekleştirilmiştir. Bu kapsamda AY md. 54/7'de yer


alan 'Siyasi amaçlı grev ve lokavt, dayanışma grev ve lokavtı, genel grev ve


lokavt, işyeri işgali, işi yavaşlatma, verimi düşürme ve diğer direnişler


yapılamaz.' hükmü kaldırılmıştır. AY md. 54'ün değişiklik gerekçesinde:


'Maddeyle, tarafı olduğumuz uluslararası sözleşmeler ile çağdaş demokratik


toplumlarda çalışma hayatını düzenleyen ve genel kabul gören evrensel ilkelerle


bağdaşmayan, grev ve lokavt hakkına gereksiz sınırlamalar getiren, 54 üncü


maddenin üçüncü ve yedinci fıkraları yürürlükten kaldırılmaktadır. Söz konusu


hükümlerin kaldırılmasıyla, sendikal haklar ile grev ve lokavt hakkının


kullanılabilmesi bakımından ileri bir adım atılmış olmaktadır' "


ifadelerinin yer aldığı belirtilmiştir.


v. Kararlarda 7/5/2010 tarihli Anayasa değişiklikleri ile


Anayasa'nın 54. maddesinin yedinci fıkrasında yer alan siyasi amaçlı grev ve


lokavt, dayanışma grev ve lokavtı, genel grev ve lokavt, işyeri işgali, işi


yavaşlatma, verimi düşürme ve diğer direnişlerin yapılamayacağı yönündeki


hükmün kaldırıldığı vurgulanmıştır. Bu çerçevede Anayasa'ya aykırı olmayan


ve uluslararası normlar uyarınca işçilerin ekonomik ve sosyal durumlarını


etkileyen veya işyerindeki uygulamalara yönelik olarak kısa süreli, demokratik


bir hakkın kullanımı niteliğindeki protesto eylemlerinin toplu eylem hakkına


dâhil olduğu ifade edilmiştir.


vi. Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) denetim


organlarının çeşitli tarihlerde verdikleri kararlarda, siyasi amaçlı grev,


genel grev ve sempati grevlerinin yasaklanmasını Türkiye bakımından eleştirdiği


ve sendika üyelerine menfaatlerini etkileyen konularda eylem yapma imkânının


tanınması ve desteklenen grevin yasal olması kaydıyla sempati eylemlerine izin


verilmesi gerektiği, grev hakkının yalnızca TİS'in imzalanması ile


çözülebilecek endüstriyel uyuşmazlıklarla sınırlı tutulamayacağı, işçilerin


grev hakkı vasıtasıyla korudukları mesleki ve ekonomik menfaatlerin sadece daha


iyi çalışma koşulları veya mesleki nitelikteki toplu taleplerden ibaret


olmadığı yönünde olduğuna yer verilmiştir. Yine ILO denetim organlarına göre


işi yavaşlatma, oturma, aşırı kurallı çalışma gibi eylemlerin barışçıl şekilde


gerçekleştirildiği sürece korunması gerektiği ve bu eylemler ancak barışçıl


olma niteliğini kaybettiği takdirde sınırlanabileceği belirtilmiştir.


vii. Avrupa Sosyal Şartı (Sosyal Şart) ve denetim organı


olan Avrupa Sosyal Haklar Komitesinin kararları ile Anayasa'nın 90. maddesine


de vurgu yaparak atıfta bulunulmuş ve Sosyal Şart'ın 6. maddesinin dördüncü


fıkrasının Komite yorumunda grev hakkının sadece TİS prosedürü sırasında ve bu


prosedürle bağlantılı olarak kullanılamayacağının, sınırlandırılamayacağının


kabul edildiği belirtilmiş; uluslararası normlar uyarınca işçilerin ekonomik ve


sosyal durumlarını etkileyen veya işyerindeki uygulamalara yönelik olarak kısa


süreli, demokratik bir hakkın kullanımı niteliğindeki protesto eylemlerinin


toplu eylem hakkına dâhil olduğu ve bu gibi eylemlerin salt politik nitelikte


olmadıkça yasaklanamayacağı ifade edilmiştir.


viii. İşveren tarafından iş akitlerinin feshinin haklı


nedenle eşitlik ve ölçülülük ilkesine uygun yapıldığı ileri sürülmüş ise de


davalı işverenin birçok fesih yaptığı, fesihlerin farklı zamanlarda ve farklı


gerekçelere dayandırıldığı, işverenin eyleme destek vermekle birlikte bu eylemi


sona erdirmeleri hâlinde bu işçilerin iş akitlerinin sona erdirilmeyeceği


yönündeki sözlü taahhüdüne uygun hareket etmediğine yer verilen mahkeme


kararlarında eylem sonrasında âdeta bir cadı avı başlatılarak eylem ile ilgisi


bulunduğu düşünülen işçilerin tamamının işten çıkartıldığı, eyleme fiziken


katılıp katılmadığına bakılmaksızın, somut olarak delil ortaya konmaksızın,


sadece sosyal medya paylaşımları ve geri bildirimler alındığından bahisle eylem


sona erdikten sonra dahi fesihlere devam edildiği ifade edilmiştir. Zira


işverence eylem sona erdikten sonra gerçekleştirilen fesihlerden işverenin bu


konuda samimi olmadığı, eşit işlem borcuna aykırı davrandığı kanaatine


varıldığı, bu yönü ile işçilerin yazılı taahhüt taleplerinin makul ve kabul


edilebilir olarak görüldüğü belirtilmiştir.


ix. İşyerinde eylemin 2/7/2015 tarihinde başladığına, her


ne kadar eylemler 5/7/2015 tarihinde bitmiş ise de işverenin eylemlerin ikinci


günü de eyleme katılan işçilerin iş akitlerini feshettiğine, bu nedenle eyleme


katılan işçiler yönünden eylemin bir gün sürdüğüne ve eylemin kısa süreli


olduğuna dikkat çekilmiştir.


x. İşverenin hak arama özgürlüğü iddiasında bulunan


işçilere karşı göstermiş olduğu bu tavrın çalışan işçilere gözdağı vermek


boyutunda olduğu ve hukuken korunmasının mümkün olmadığı belirtilmiştir.


İşverenin ezici üstünlüğünün peşinen korunması hâlinde işveren karşısında zayıf


konumda olan işçilerin çok daha fazla ezilmesine sebep olunacağı ve


işverenlerin haksız uygulamalarına karşın işçilerin yargı organlarınca da


korunmayacakları endişesi ile ses çıkaramayacakları, iş hukukunun temel


ilkeleri olan toplum yararı ve işçinin korunması ilkeleri karşısında barışçıl


eylemlerin hak arama özgürlüğü kapsamında değerlendirilmesinin hakkaniyetli bir


yaklaşım olacağı belirtilmiştir. Bu çerçevede bu işçilerin ortada hiçbir sorun


olmadığı hâlde işlerinden olma, tazminatsız olarak işten çıkarılma tehlikesine


karşın eyleme devam etmeleri hayatın olağan akışı yanında Anayasa ve uluslararası


sözleşmeler ile güvence altına alınmış olan en temel hak ve özgürlükler


arasındaki hak arama özgürlüğüne de aykırı olduğuna yer verilmiştir.


xi. Kararlarda; başvurucuların somut olayda toplu eylemde


bulundukları, işbaşı yapmadıkları ancak saldırgan bir tutumlarının olmadığı,


işverene zarar verme kastı ile hareket etmedikleri, işyerinde makine ve


aletlere zarar vermedikleri, giriş ve çıkışları engellemedikleri, şiddet içeren


herhangi bir eylemde bulunmadıkları, slogan atmakla birlikte tehdit veya hakaret


içeren herhangi bir söz söylemedikleri, arbede yaşanmadığı ve bu suretle


eylemin barışçıl yollarla yürütüldüğü sonucuna ulaşıldığı belirtilmiş; işverene


ait fabrikadaki eylemin hak arama özgürlüğü kapsamında yasal bir eylem olduğu,


işverence gerçekleştirilen fesihlerin haklı nedene dayanmadığı ve feshin


sendikal sebeple yapılmadığı kanaatine varılmıştır.


xii. Eylemin sendikal sebeplerle yapılmadığı sonucuna


ulaşan ilk derece mahkemelerince; işyerinde yetkili bir sendika bulunduğu,


yürürlükte bulunan bir TİS olduğu, işyerinde örgütlenmekte olan bir başka


sendika bulunmadığı tespiti yapılmıştır. Ayrıca -her ne kadar işçiler Türk


Metalin haklarını korumadıklarından bahisle sendika üyeliklerinden istifa


etmişlerse de- başka bir sendikaya üye olduklarına dair beyanda bulunmadıkları


ve 2015 yılı Mayıs ayında başlayan istifalar sonrasında eyleme kadar geçen


sürede, işveren tarafından sendika üyeliğinden istifa ettiği için iş akdi sona


erdirilen bir işçi olduğu yönünde iddiada bulunulmadığı belirtilmiştir.


xiii. Mahkemelerce, Sendika ile Çalışma ve Sosyal


Güvenlik Bakanlığının (Bakanlık) mahkemeye sundukları yazılarında, işyerinde


sendika üyesi olmadığı hâlde çalışan işçiler bulunduğunun belirtildiği ve


yaşanan sıkıntılı süreçte işverenin çaba sarf ettiği, destek ödemesi altında


ekonomik iyileştirme yoluna gittiği belirtilmiştir. Tüm bu açıklamalar


neticesinde başvurucular tarafından feshin sendikal nedene dayandığı iddiasının


ispatlanamadığı, emsal olarak dosyaya sunulan Kocaeli İş Mahkemesi


kararlarındaki sendikal fesih gerekçesinin somut olayda uygulanamayacağı


değerlendirilmiştir.


ii. Gebze 2. İş Mahkemesindeki Yargılamalar


40. Davaları Gebze 2. İş Mahkemesinde görülmüş olan


başvurucuların davaları reddedilmiştir. Anılan kararların benzer gerekçeleri


özetle şöyledir:


i. Kararlarda; işverene ait işyerinde TİS'in 15/12/2014


tarihinde imzalanması sonrasında 6 ayı aşkın bir süre sonra çıkan uyuşmazlık


ile ilgili bir kanuni grev hakkının kullanılmadığına dikkat çekilmiştir.


Bireysel ya da toplu iş hukukuna dair işçilerce bazı hakların savunulması için


işçilerin demokratik, barışçıl, toplu eylem yapabileceklerinin 87 ve 98 sayılı


ILO sözleşmeleri, Sosyal Şart ile Anayasa'nın 51., 54. ve 90. maddeleri gereği


düzenlenmiş olsa da işçilerin yaptıkları eylemin işverene özel olarak zarar


verme kastı içermemesi ve eylemin ölçülü olmasının gerektiği belirtilmiştir.


Kararlarda, davalı işyerinde 2/7/2015 tarihinde başlayan ve polis müdahalesi


ile 5/7/2015 tarihinde sonlanana kadar devam eden toplu işi bırakma, işi durdurma,


işyerini işgal eyleminin zamanlaması, eyleme üretim sahasında ve üretim sahası


dışında katılan katılımcı sayısı, eylemin süresi, bilirkişi kurul raporunda


belirtilen günlük zarar miktarı bir bütün olarak değerlendirildiğinde eylemin


ölçülü olmaktan uzak olduğu sonucuna ulaşılmıştır.


ii. Bu itibarla bilirkişi raporlarında yer verilen


eylemin ölçülü olduğu konusundaki görüşe katılmanın mümkün olmadığı ifade


edilmiştir. Kararlarda, tanık beyanlarına göre işyerinde başlatılan eylemin


işverene değil işyerindeki hâk

 

Benzer Kararlar

 

Anayasa Mahkemesi Birinci Bölüm — Bir Günlük İş Bırakma Eylemi Sonrasında Sendikal Fesih

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi — Kanun Dışı Grev İddiası ve Sendikal Fesih

Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm — Toplu İşten Çıkarmada Sendikal Feshin Araştırılması

Tüm İş Hukuku Kararları ›

 

İlgili Sayfalar

 

İş Hukukunda Sendika Hakkı ve İş Sözleşmesi

 

Benzer bir uyuşmazlıkla ilgili görüşmek isterseniz iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.

 

Bu sayfa genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Özet ve açıklamalar site tarafından hazırlanmıştır; karar metni resmî kaynaktan alınmıştır.

 

Karar Künyesi

 

Mahkeme

Anayasa Mahkemesi Birinci Bölüm

 

Karar Türü

Bireysel Başvuru

 

Başvuru No

2016/16056

 

Karar Tarihi

21 Nisan 2021

 

Oy Durumu

Oy birliği

 

Resmî Kaynak

Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası

 

Hukuki Destek

Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu

 

Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.

Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara

 

0552 725 25 18

WhatsApp ile Yazın

İletişim ve Yol Tarifi

 

İlgili Hukuk Alanları

İş Hukuku Davaları

Tüm Çalışma Alanları ›

 

Hesaplama Araçları

İşçilik Alacakları Hesaplama

Tüm Hesaplama Araçları ›

bottom of page