top of page

Ana Sayfa › İçtihatlar

 

Bireysel Başvuru Kararları  ·  KİRA HUKUKU  ·  HAK İHLALİ

Anayasa Mahkemesi Birinci Bölüm — Mühürlü İşyerinde Kira Kaybının İspatı

 

B. No: 2021/11222 · 4 Kasım 2026

 

İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 20 Kasım 2026

 

Kararın Özeti

 

Anayasa Mahkemesi, kiracısı tahliye edilen ve mühürleri kaldırılmayan akaryakıt istasyonunda kira kaybını ispat için yeni bir kiracı bulunmasını aramayı somut olayda ağır bir yük saydı. İstasyona mühürleme sürerken başka bir işletmeci adına lisans verilemiyordu. İdare Mahkemesi, yerin mühür olmasa kiralanıp kiralanamayacağını keşif ve bilirkişi incelemesiyle araştırmadan zararı varsayımsal kabul etmişti. Mülkiyet hakkının ihlaline ve yeniden yargılamaya karar verildi.

 

Hukuki İlke

 

Mühürleme nedeniyle yeniden kiralanamayan bir işyerinde, kira kaybı iddiasının değerlendirilmesi için somut olayda kiralanabilirliğin araştırılması gerekebilir. Karar, kira kaybının tutarını kendisi belirlemedi.

 

Sonuç

 

Mülkiyet hakkının ihlal edildiğine ve yeniden yargılama yapılmasına oy birliğiyle karar verildi. Anayasa Mahkemesi önündeki tazminat talebi reddedildi.

 

İlgili Mevzuat

 

  • Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 35, 148, 153
    Kararda anılan

  • 2577 sayılı Kanun — m. 12
    Kararda anılan

  • 5015 sayılı Kanun — m. 20/8 (işlem tarihinde uygulanan metin)
    Kararda anılan

  • 6216 sayılı Kanun — m. 50, 66
    Kararda anılan

Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.

 

Kararın Tam Metni

 

Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir. Kişileri belirleyebilen bilgiler “...” ile gizlenmiştir.

 

TÜRKİYE CUMHURİYETİ


ANAYASA MAHKEMESİ


 


 


BİRİNCİ BÖLÜM


 


KARAR


 


... BAŞVURUSU


(Başvuru Numarası: 2021/11222)


 


Karar Tarihi: 4/11/2026


 


 


BİRİNCİ BÖLÜM


 


KARAR


​


Başkan


:


İrfan FİDAN


Üyeler


:


Recai AKYEL


Yusuf Şevki HAKYEMEZ


Yılmaz AKÇİL


Şaban KAZDAL


Raportör


:


Mehmet Fatih GÖKÇEK


Başvurucular


:


1- ...


2- ...


3- ...


Vekilleri


:


Av. ...


​


I. BAŞVURUNUN KONUSU


1. Başvuru, kiracı tarafından işletilen akaryakıt istasyonuna uygulanan ve kiralanan taşınmazın tahliyesi sonrasında da devam eden mühürlemenin mahkeme kararı gereğince kaldırılması üzerine taşınmazın maliki tarafından açılan tam yargı davasında maddi tazminat talebinin reddedilmesi nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.


II. BAŞVURU SÜRECİ


2. Başvuru 22/3/2021 tarihinde yapılmıştır. Komisyon, başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar vermiştir.


3. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir.


III. OLAY VE OLGULAR


4. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar özetle şöyledir:


A. Başvuru Konusu Uyuşmazlığın Arka Planı   


5. Ankara ili, Polatlı ilçesinde yer alan ve üzerinde akaryakıt istasyonu bulunan taşınmaz başvurucular murisi ... tarafından B. Petrol Sanayi ve Ticaret Limited Şirketine (Şirket) 15/11/2011 tarihinde kiralanmıştır.


6. Kira sözleşmesinin süresi sona ermeden önce 11/4/2013 tarihli ve 28615 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 6455 sayılı Kanun'un 45. maddesi ile 4/12/2003 tarihli ve 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu'nun 20. maddesine sekizinci fıkra eklenmiştir. Anılan düzenlemede kaçakçılık fiillerinin tespiti hâlinde tesiste lisansa tabi tüm faaliyetlerin geçici olarak durdurulabileceği ve bu süre içinde söz konusu tesis için başka bir gerçek veya tüzel kişiye lisans verilmeyeceği belirtilmiştir. Bunun yanında lisans sahibine verilen idari para cezası ödenmeden lisansa konu tesis için lisans verilmeyeceği de hüküm altına alınmıştır.


7. Başvurucular murisi 22/4/2013 tarihinde noter kanalıyla kiracı Şirkete ihtarname göndermiştir. İhtarnamede 6455 sayılı Kanun ile yapılan mevzuat değişikliklerinin maliklere ciddi külfetler yüklediği belirtilmiş, taşınmazın mevzuata ve sözleşmeye uygun kullanılmaması sebebiyle tahliye edilmesi talep edilmiştir.


8. Ayrıca yine aynı tarihte başvurucular murisi tarafından Enerji Piyasası Düzenleme Kurumuna (EPDK) iki ayrı başvuruda bulunulmuştur. Birinci başvuruda 5015 sayılı Kanun'un 20. maddesine eklenen sekizinci fıkra düzenlemesine dikkat çekilerek kiracının eylemleri nedeniyle mağduriyet yaşama ihtimali olduğu ifade edilmiş ve kiracı Şirket hakkında kaçakçılık fiili nedeniyle tutulan bir tutanak bulunup bulunmadığı sorulmuştur. EPDK'nın 7/5/2013 tarihli cevap yazısında akaryakıt kaçakçılığına ilişkin işlemlerin Cumhuriyet Savcılıklarınca takip edildiği, bilgi taleplerinin bu nedenle Cumhuriyet Savcılıklarına iletilmesi gerektiği belirtilmiştir. İkinci başvuruda ise kiracı Şirket tarafından lisans başvurusu sırasında sunulan bazı belgelerin onaylı suretleri talep edilmiştir. EPDK'nın 6/5/2013 tarihli cevap yazısında söz konusu bilgi ve belgelerin başvurucular murisine ait olmaması sebebiyle verilemeyeceği açıklanmıştır.


9. Başvurucular murisi tarafından 31/5/2013 tarihinde EPDK'ya yeniden bir yazı gönderilmiştir. Bu yazıda kiracı Şirkete gönderilen ihtarname ile kira sözleşmesinin feshedildiği ve taşınmazın tahliyesinin talep edildiği bildirilmiştir. Aynı yazıda mevzuat değişiklikleri nedeniyle kiracı Şirketin eylemlerinden sorumlu olmamak adına bayilik lisansı alan kiracı Şirket hakkında kira sözleşmesinin feshi nedeniyle gerekli idari tedbirlerin uygulanması talep edilmiştir. EPDK'nın 13/6/2013 tarihli cevap yazısında kira sözleşmesinin feshedilmiş olmasının ilgili mevzuat hükmü uyarınca lisansın iptali için yeterli olmadığı, kiracı Şirket için düzenlenmiş olan işyeri açma ve çalışma ruhsatının iptali hâlinde konunun yeniden değerlendirileceği belirtilmiştir.


10. Diğer yandan 22/4/2013 tarihinde noter kanalıyla gönderilen ihtarname üzerine kiralanan taşınmazın tahliye edilmemesi nedeniyle başvurucular murisi tarafından kiracı Şirkete karşı 8/7/2013 tarihinde tahliye davası açılmıştır. Polatlı Sulh Hukuk Mahkemesinin 18/2/2014 tarihli kararıyla taşınmazdan kiracı Şirketin tahliyesine karar verilmiştir. Bu karar üzerine Polatlı 1. İcra Müdürlüğü vasıtasıyla taşınmaz tahliye edilerek 3/7/2014 tarihinde başvurucular murisine teslim edilmiştir.


11. Söz konusu tahliye davasında karar verilmeden önce 18/7/2013 tarihinde kiracı Şirketin menşei belli olmayan akaryakıt bulundurması sebebiyle taşınmazda olan akaryakıt istasyonu mühürlenmiştir. Başvurucular, murislerinin bu hususu tahliye davasında yapılan yazışmalar ile öğrendiğini beyan etmiştir.


12. Sulh Hukuk Mahkemesinin tahliye kararı akabinde başvurucular murisi tarafından Polatlı Belediyesine 9/7/2014 tarihinde yapılan başvuruda, kiralanan taşınmazın mahkeme kararıyla tahliyesine hükmedilmesi üzerine 3/7/2014 tarihinde tahliye edildiği belirtilerek Şirket adına düzenlenen işyeri açma ve çalıştırma ruhsatının iptal edilmesi talep edilmiştir. Polatlı Belediyesinin cevap yazısında bu hususta yetkinin Ankara Büyükşehir Belediyesine (Büyükşehir Belediyesi) ait olduğu ve bu nedenle yazının Büyükşehir Belediyesine gönderildiği bildirilmiştir. Başvurucular murisi tarafından 23/7/2014 tarihinde aynı taleple Büyükşehir Belediyesine başvuruda bulunulmuş ve bilgi talep edilmiştir. Büyükşehir Belediyesinin 16/9/2014 tarihli cevap yazısında Şirketin akaryakıt istasyonundan tahliye edilmiş olması sebebiyle işyeri açma ve çalışma ruhsatının iptal edilerek teslim alınmasının mümkün olmadığı, tesis yerinin yeni bir işleticiye verilmesi durumunda işyeri açma ve çalışma ruhsatı talebinin değerlendirileceği belirtilmiştir.


13. Bununla birlikte başvurucular murisi 9/7/2014 tarihinde EPDK'ya yeni bir başvuru daha yapmıştır. Başvuruda mahkeme kararıyla taşınmazdan lisans sahibi Şirketin tahliyesine hükmedildiği ve sonrasında taşınmazın icra yoluyla 3/7/2014 tarihinde tahliye edildiği belirtilerek Şirkete ait lisansın iptal edilmesi talep edilmiştir. EPDK'nın 22/8/2014 tarihli cevap yazısında taşınmazın kullanım yetkisine ve kira ilişkisine dair hususların lisansın sona ermesi ve iptaline ilişkin nedenler içinde yer almadığı belirtilmiştir.


14. 28/7/2014 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 6545 sayılı Kanun'un 89. maddesi ile 21/3/2007 tarihli ve 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu'nun 3. maddesinin (11) numaralı fıkrasında değişiklik yapılmıştır. Başvurucular murisi tarafından bu değişiklik üzerine EPDK'ya 6/11/2014 tarihinde yeni bir başvuru yapılmıştır. Başvuruda mevzuatta yapılan değişiklikler sonrasında EPDK tarafından belirlenen seviyede ulusal marker içeren akaryakıtın kaçakçılık kapsamında değerlendirilemeyeceği belirtilerek taşınmazdan tahliye edilmiş olan Şirketin eylemi nedeniyle 18/7/2013 tarihli denetimde akaryakıt istasyonuna uygulanan mühürlerin kaldırılması istenilmiştir. EPDK'nın 25/11/2014 tarihli cevap yazısında bahse konu denetim işlemine ilişkin kovuşturmaya yer olmadığına dair kararın veya mahkeme kararının kesinleşmesinin Kurumlarına bildirilmesi durumunda talebin gereğinin yapılacağı bildirilmiştir.


B. Mühürlerin Kaldırılması Talebinin Reddine İlişkin İşlemin İptali İçin Açılan Dava


15. Başvurucular murisi mühürlerin kaldırılması talebinin reddine dair 25/11/2014 tarihli EPDK işleminin iptali istemiyle dava açmıştır. Ankara 13. İdare Mahkemesi 16/9/2015 tarihinde davanın reddine karar vermiştir. Bu kararın temyiz edilmesi üzerine Danıştay Onüçüncü Dairesi 17/2/2016 tarihinde anılan kararın bozulmasına karar vermiştir. Bozma kararında;


i. Olayda, başvuruculara ait akaryakıt istasyonunda tespit edilen menşei belli olmayan akaryakıttan dolayı 5015 sayılı Kanun'un 20. maddesi uyarınca dava konusu geçici mühürleme işlemi uygulanmasının, menşei belli olmayan akaryakıtın 5607 sayılı Kanun'un 3. maddesinin (11) numaralı fıkrası uyarınca kaçak akaryakıt olarak değerlendirilmesinden kaynaklandığına dikkat çekilmiştir.


ii. 5607 sayılı Kanun'un 3. maddesinin (11) numaralı fıkrasında değişiklik yapılması ile kaçakçılık suçu fiilinin kapsamının, EPDK'nın belirlediği seviyenin altında ulusal marker içeren veya hiç içermeyen akaryakıt ile sınırlandığı belirtilmiştir.


iii. Menşei belli olmayan akaryakıt bulundurulmasının kaçakçılık fiili kapsamında değerlendirilemeyeceği, dolayısıyla 5015 sayılı Kanun'un 20. maddesinin sekizinci fıkrası uyarınca uygulanan mühürleme işleminin sebep unsurunun ortadan kalktığı değerlendirmesinde bulunulmuştur.


iv. Bu nedenlerle mühürlemenin kaldırılması istemiyle yapılan başvurunun, kovuşturmaya yer olmadığına ilişkin karar veya mahkeme kararının kesinleşmesinden sonra işlem yapılabileceği gerekçesiyle reddine dair dava konusu işlemde hukuka uygunluk, davanın reddi yolundaki mahkeme kararında hukuki isabet bulunmadığı sonucuna varılmıştır.


16. Murislerinin 19/4/2015 tarihinde vefat etmesi sonrasında söz konusu taşınmazın maliki olan ve davayı takip hakkı kendisine geçen başvurucular, bozma kararı üzerine EPDK'ya 2/5/2016 tarihinde yeniden başvuruda bulunmuştur. Başvuruda davanın reddi yolunda verilen İdare Mahkemesi kararının Danıştay Onüçüncü Dairesi kararı ile bozulduğunu belirterek akaryakıt istasyonundaki mühürlerin kaldırılmasını talep etmiştir. EPDK 3/5/2016 tarihli cevap yazısında bahse konu denetim işlemine ilişkin kovuşturmaya yer olmadığına dair karar veya mahkeme kararının kesinleşmesinin kurumlarına bildirilmesi durumunda talebin gereğinin yapılacağını başvuruculara bir kez daha bildirmiştir.


17. Danıştay Onüçüncü Dairesinin bozma kararı sonrasında taraflarca karar düzeltme isteminde bulunulmuş, 17/10/2016 tarihinde karar düzeltme isteminin reddine karar verilmiştir.


18. Başvurucular, karar düzeltme isteminin de reddedilmesi üzerine 25/11/2016 tarihinde EPDK'ya başvurarak mühürlerin kaldırılmasını yeniden talep etmiştir. EPDK bu talep üzerine mühürleme işlemine son verilmesi için Ankara İl Emniyetine ve İl Jandarma Komutanlığına 12/12/2016 tarihli yazıyı göndermiştir. 19/12/2016 tarihinde akaryakıt istasyonundaki mühürler kaldırılmıştır.


19. Öte yandan Danıştay Onüçüncü Dairesinin bozma kararı ve karar düzeltme isteminin reddi kararları sonrasında Ankara 13. İdare Mahkemesince bozma kararına uyularak 16/12/2016 tarihinde dava konusu işlemin iptaline hükmedilmiştir. Bu karar kanun yolu incelemelerinden geçerek kesinleşmiştir.


C. Başvuruya Konu Tam Yargı Davası


20. Başvurucular iptal kararının kesinleşmesi sonrasında tam yargı davası açmıştır. Dava dilekçesinde mühürlemenin devam ettiği süreçte akaryakıt istasyonunun kiraya verilememesi sebebiyle maddi kayıp yaşadıklarını belirten başvurucular, bunun yanında aynı süreçte istasyonun kapalı kalması sebebiyle tank ve pompaların, idari binanın ve istasyon zemininin zarar gördüğünü açıklamıştır. Akaryakıt istasyonunun EPDK tarafından usul ve yasaya aykırı olarak mühürlenmesi, mühürlemenin 19/12/2016 tarihine kadar devam etmesi sebepleriyle uğradıkları zararlara karşılık şimdilik 100.000 TL maddi tazminatın taraflarına ödenmesini talep etmiştir.


21. Ankara 9. İdare Mahkemesi (Mahkeme) 19/3/2020 tarihinde davanın reddine karar vermiştir. Kararın gerekçesinde;


i. İstasyonun mühürlü kalmasına neden olan şirketin Polatlı Sulh Hukuk Mahkemesince verilen karar uyarınca tahliyesinin gerçekleştirildiğine ve başvurucuların mühürlerin kaldırılmasını istediği tarih ile davalı idarece mühürlerin kaldırıldığı tarih arasında başvuruculara ait taşınmazın kiracısının bulunmadığına dikkat çekilmiştir.


ii. Bahsi geçen taşınmazın kiraya verilip verilemeyeceğinin bilinmesinin mümkün olmadığı vurgulanarak başvurucular tarafından kesin olmayan, gerçekleşmemiş, muhtemel bir gelir kaybının tazmininin istenildiği belirtilmiştir.


iii. İstasyonun mühürlü kalmasının başvurucuların istasyonda bulunan malzemeleri ve istasyon alanının bakımını yapmasını engellemediği, başvurucuların alacağı tedbirlerle istasyonda bulunan malzemeler ile istasyon alanını koruyabileceği, dolayısıyla mahrum kalındığı öne sürülen maddi kayıpların idarenin işlemi dışında birtakım dış etkenlere bağlı olduğu değerlendirmesinde bulunulmuştur.


iv. Akaryakıt istasyonunun mühürlü kaldığı süre boyunca kiralanacağının varsayıma dayalı olduğu, bu nedenle somut olarak tespit edilip miktarı ortaya konulamayacak zararların tazmininin istenilemeyeceği gibi varsayıma dayalı olarak tazminata hükmedilemeyeceği vurgulanarak muhtemel zarar niteliğinde olan maddi tazminat isteminin reddi gerektiği ifade edilmiştir.


22. Bu karara karşı yapılan istinaf başvurusu Ankara Bölge İdare Mahkemesi 8. İdari Dava Dairesinin 27/1/2021 tarihli kararıyla kesin olarak reddedilmiştir.


23. Nihai karar başvurucular vekiline 23/2/2021 tarihinde elektronik olarak tebliğ edilmiştir.


IV. İLGİLİ HUKUK


A. Ulusal Hukuk


1. İlgili Mevzuat


24. 4/12/2003 tarihli ve 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu’nun "Tanımlar ve kısaltmalar" başlıklı 2. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:


"Bu Kanunun uygulanmasında;


...


2) Kurum: Enerji Piyasası Düzenleme Kurumunu,


3) Kurul: Enerji Piyasası Düzenleme Kurulunu,


... 


21) (Ek: 25/1/2007-5576/1 md.; Değişik: 28/3/2013-6455/35 md.) Kaçak akaryakıt: 21/3/2007 tarihli ve 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu hükümleri uyarınca kaçak olarak kabul edilen akaryakıtı,


...


27) Lisans: Bu Kanuna göre gerçek ve tüzel kişilere piyasada faaliyet gösterebilmeleri için Kurul tarafından izin verildiğini gösterir belgeyi,


... 


44) Ulusal marker: Akaryakıta rafineri çıkışında veya gümrük girişinde eklenecek katkıyı,


... 


ifade eder."


25. 5015 sayılı Kanun'un "İdarî yaptırımlar" başlıklı 20. maddesinin olay tarihinde yürürlükte olan -11/4/2013 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 6455 sayılı Kanun'un 45. maddesi ile eklenen- sekizinci fıkrası şöyledir:


"5607 sayılı Kanunda belirtilen kaçakçılık fiillerinin işlendiği tespit edilen rafineri hariç her türlü tesiste lisansa tabi tüm faaliyetler kovuşturmaya yer olmadığına dair karar veya mahkeme kararı kesinleşinceye kadar Kurum tarafından geçici olarak durdurulur ve bu süre içinde söz konusu tesis için başka bir gerçek veya tüzel kişiye de lisans verilmez. Kesinleşmiş mahkeme kararına göre lisans sahiplerinin lisansı iptal edilir. Lisans sahibine verilen idari para cezası ödenmeden lisansa konu tesis için lisans verilmez."


26. 21/3/2007 tarihli ve 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu'nun 3. maddesinin -28/6/2014 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 6545 sayılı Kanun'un 89. maddesi ile değişik- on birinci fıkrası şöyledir:


" (11) (Değişik: 18/6/2014-6545/89 md.) Ulusal marker uygulamasına tabi olup da, Enerji Piyasası Düzenleme Kurumunun belirlediği seviyenin altında ulusal marker içeren veya hiç içermeyen akaryakıtı;


a) Ticari amaçla üreten, bulunduran veya nakleden,


b) Satışa arz eden veya satan,


c) Bu özelliğini bilerek ve ticari amaçla satın alan,


kişi iki yıldan beş yıla kadar hapis ve yirmi bin güne kadar adli para cezası ile cezalandırılır. Ancak, marker içermeyen veya seviyesi geçersiz olan akaryakıtın kaçak olarak yurda sokulduğunun anlaşılması hâlinde, onuncu fıkra hükmüne istinaden cezaya hükmolunur."


27. 6/1/1982 tarihli ve 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "İptal ve tam yargı davaları" başlıklı 12. maddesi şöyledir:


"İlgililer haklarını ihlal eden bir idari işlem dolayısıyla Danıştaya ve idare ve vergi mahkemelerine doğrudan doğruya tam yargı davası veya iptal ve tam yargı davalarını birlikte açabilecekleri gibi ilk önce iptal davası açarak bu davanın karara bağlanması üzerine, bu husustaki kararın veya kanun yollarına başvurulması halinde verilecek kararın tebliği veya bir işlemin icrası sebebiyle doğan zararlardan dolayı icra tarihinden itibaren dava süresi içinde tam yargı davası açabilirler. Bu halde de ilgililerin 11 nci madde uyarınca idareye başvurma hakları saklıdır."


2. Anayasa Mahkemesi Kararları


28. Anayasa Mahkemesinin 27/6/2024 tarihli ve E.2023/136, K.2024/127 sayılı kararının ilgili kısmı şöyledir:


"...


A. İptali İstenen Kanun Hükmü


Kanun’un 20. maddesinin ikinci fıkrasının itiraz konusu kuralın da yer aldığı (g) bendi şöyledir:


“g) (Ek:29/4/2021-7318/10 md.) Bu Kanuna göre lisansa tabi faaliyetler ile ilgili olarak, 4/1/1961 tarihli ve 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 359 uncu maddesinin (a) ve (b) fıkraları kapsamında; muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı belge düzenleme veya bu belgeleri kullanma, belgelerin asıl veya suretlerini tamamen veya kısmen sahte olarak düzenleme veya bu belgeleri kullanma suçları ile aynı maddenin (ç) fıkrasında yazılı suçların işlendiğinin anılan Kanunun 367 nci maddesi uyarınca Cumhuriyet başsavcılığına bildirilmesi ile birlikte durum, Kuruma da iletilir ve Kurum tarafından her türlü tesiste (rafineri hariç) lisansa tabi tüm faaliyetler geçici olarak durdurulur ve bu süre içerisinde söz konusu tesis için başka bir gerçek veya tüzel kişiye de lisans verilmez. (Ek cümleler:27/12/2023-7491/48 md.) Kurum tarafından geçici durdurma işleminin kaldırılıp kaldırılmayacağı bu fıkrada yer verilen suçlarla sınırlı olmak üzere Cumhuriyet başsavcılığı veya mahkemelerden temin edilecek bilgilere göre altı ayda bir değerlendirilir. Ancak kovuşturmaya yer olmadığına dair kararın kesinleşmesi üzerine ya da mahkûmiyet dışında bir hüküm veya hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilmesi halinde kesinleşmesi beklenmeksizin Kuruma yargı merciince bildirilmesiyle veya sair suretlerle Kurumca ıttıla edilmesi durumunda geçici durdurma işlemi Kurum tarafından kaldırılır. Kesinleşmiş mahkeme kararına göre lisans sahiplerinin lisansı iptal edilir. Bu bent kapsamında kalan fiillere ilişkin olarak verilen idari para cezaları ödenmediği müddetçe lisansa konu tesis için lisans verilmez. Bu bent kapsamındaki suçlara ilişkin vergi incelemesi sonuçlanıncaya kadar söz konusu tesis için başka bir gerçek veya tüzel kişiye de lisans verilmez.”


...


Başvuru kararında özetle; itiraz konusu kuralla vergi kaçakçılığı incelemesine tabi tutulan gerçek veya tüzel kişinin petrol piyasasına ilişkin faaliyetlerini icra ettiği tesiste faaliyette bulunmak isteyenlerin teşebbüs özgürlüğünün; petrol piyasasına ilişkin faaliyetin yapıldığı tesisin malikinin ise mülkiyet hakkının ölçüsüz şekilde sınırlandığı belirtilerek kuralın Anayasa’nın 2., 13., 35. ve 48. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.


...


Kuralla, vergi incelemesinin sağlıklı bir biçimde yürütülmesi suretiyle vergi kaybının ve suç işlenmesinin önlenmesinin amaçlandığı anlaşılmaktadır. Vergi kaybının ve suç işlenmesinin önlenmesinin Anayasa’nın 48. maddesinin ikinci fıkrasında belirtilen sosyal amaçlar kapsamında değerlendirilebileceği açıktır. Bu itibarla kuralla teşebbüs özgürlüğüne müdahalede bulunulmasının anayasal açıdan meşru bir amaca dayandığı sonucuna ulaşılmıştır. Ancak sınırlamanın meşru bir amacının bulunması yeterli olmayıp ölçülü olması da gerekmektedir.


...


Hakkında vergi kaçakçılığı incelemesi yapılan işletmenin faaliyette bulunduğu tesiste inceleme sonuçlanıncaya kadar aynı tesis için başka bir gerçek veya tüzel kişiye lisans verilmemesine yönelik tedbirin, vergi incelemesinin sağlıklı bir şekilde yürütülmesi suretiyle suç işlenmesi ile vergi kaybının önlenmesi amacına ulaşılması bakımından elverişli olmadığı söylenemez.


Söz konusu tedbirin vergi incelemesi yapılan tesiste ekonomik faaliyetlerin belli bir süreyle durmasına neden olacağından ağır bir sınırlama olduğu açıktır. Bununla beraber vergi incelemesine konu edilen kaçakçılık suçlarının niteliği ve bu konuyla ilgili yapılacak incelemenin uzmanlık gerektiren teknik bir boyutu olduğu gözetildiğinde vergi kaybının ve suç işlenmesinin önlenmesi amacını daha hafif tedbirle gerçekleştirmenin mümkün olamayabileceği, bu sebeple dava konusu kuralda öngörülen tedbire başvurulmasının kanun koyucunun takdir yetkisi kapsamında kaldığı değerlendirilmiştir.


Öte yandan sınırlamanın orantılı olup olmadığı da ortaya konulmalıdır. Kural uyarınca aynı tesiste başka bir gerçek veya tüzel kişiye lisans verilmemesi tedbirinin vergi incelemesi sonuçlanıncaya kadar kategorik olarak devam etmesi öngörülmektedir. 5015 sayılı Kanun’da kuralla öngörülen tedbirin vergi incelemesi aşamasında gözden geçirilmesine imkân tanıyan bir düzenleme bulunmamaktadır. Diğer bir ifadeyle vergi incelemesi aşamasında değişen şartlara göre anılan tedbirin devam etmesinin gerekli olup olmadığı yönünde yetkili makamlara bir değerlendirme yapma imkânı tanınmadığı gibi tedbire muhatap olan taraflara da tedbirin gözden geçirilmesi hususunda talepte bulunma hakkı sağlanmamaktadır.


Bu itibarla kuralın kişilere aşırı bir külfet yüklediği, kamu zararının önlenmesi yönündekindeki amaç ile teşebbüs özgürlüğüne getirilen sınırlama arasındaki makul dengenin bozulmasına neden olduğu anlaşılmaktadır (Benzer yöndeki karar için bkz. AYM, E.2023/35, K.2023/163, 28/9/2023, §§ 25,26).


Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 13. ve 48. maddelerine aykırıdır. İptali gerekir."


29. Anayasa Mahkemesinin 28/9/2023 tarihli ve E.2023/35, K.2023/163 sayılı kararının ilgili kısmı şöyledir:


"...


İTİRAZLARIN KONUSU: 4/12/2003 tarihli ve 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu’nun 14/2/2019 tarihli ve 7164 sayılı Kanun’un 33. maddesiyle değiştirilen 20. maddesinin ikinci fıkrasına 29/4/2021 tarihli ve 7318 sayılı Kanun’un 10. maddesiyle eklenen (g) bendinin birinci cümlesinin “...ve Kurum tarafından her türlü tesiste (rafineri hariç) lisansa tabi tüm faaliyetler kovuşturmaya yer olmadığına dair karar veya mahkeme kararı kesinleşinceye kadar geçici olarak durdurulur...” bölümünün Anayasa’nın 2., 13., 35., 36., 38., 48. ve 49. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar verilmesi talepleridir.


...


İtiraz konusu kural uyarınca faaliyetin geçici olarak durdurulması tedbirinin uygulanması için öncelikle kuralda belirtilen vergi kaçakçılığı suçlarının işlenip işlenmediğinin tespiti amacıyla lisansa tabi faaliyet gösterenlerin eylemlerinin incelemeye konu edilerek Vergi Denetim Kurulu müfettişlerince bu mükellefler hakkında rapor düzenlenmesi gerekmektedir. Daha sonra vergi müfettişlerince yapılan inceleme sonucunda bu fiillerin işlendiği yönünde rapor tanzim edilmesi durumunda düzenlenen raporun geçici faaliyet durdurma işlemi yapılmaksızın Vergi Denetim Kurulu Başkanlığına intikal ettirilmesi ve rapor değerlendirme komisyonunun olumlu mütalaasından geçtikten sonra Cumhuriyet Başsavcılığına gönderilerek suç duyurusunda bulunulması gerekmektedir. Son aşamada lisansa tabi tüm faaliyetlerin geçici olarak durdurulması tedbirinin uygulanması amacıyla Vergi Denetim Kurulu tarafından EPDK’ya bildirimde bulunulması ve EPDK tarafından denetim yetkisine sahip kolluk birimleri aracılığıyla ilgili tesis mühürlenerek lisansa tabi tüm faaliyetlerin kovuşturmaya yer olmadığına dair karar veya mahkeme kararı kesinleşinceye kadar durdurulacağı anlaşılmaktadır.


...


...


Faaliyetin geçici olarak durdurulması tedbiri teşebbüsün ekonomik geleceğini tehlikeye düşürdüğünden oldukça ağır bir sınırlamadır. Bu bağlamda daha hafif bir sınırlama aracının bulunup bulunmadığı önem taşımaktadır. Faaliyetin geçici olarak durdurulması yerine teminat göstererek faaliyetin devamına imkân tanınması da başvurulabilecek araçlardan biridir. Ancak tedbire konu faaliyet alanında çok kısa sürede oldukça yüksek tutarlarda vergi kaçakçılığının yapılabilmesinin mümkün olması karşısında teminat gösterme yükümlülüğünün meşru amaca ulaşılması bakımından faaliyetin geçici olarak durdurulması kadar etkili sonuç doğurmayabileceği anlaşılmaktadır. Dolayısıyla kanun koyucunun doğrudan faaliyetin geçici olarak durdurulmasını öngörmüş olmasının takdir yetkisi kapsamında kaldığı ve gerekli olduğu sonucuna ulaşılmıştır.


Kanun dışı faaliyetin önlenmesi bakımından idarece yapılacak tespit üzerine faaliyetin geçici olarak durdurulması etkili bir araçtır. Söz konusu tedbir işleminin bir mahkeme tarafından uygulanması gerektiğine dair anayasal güvence bulunmamakla birlikte tedbirin yargısal bir tespit olmadan uygulanacak olması hatalı değerlendirmelerin yapılması ihtimalini de beraberinde getirmektedir. Buna karşın tedbir işlemine karşı Anayasa’nın 125. maddesi uyarınca idari yargı yoluna başvurulması ve açık bir hukuka aykırılığın bulunduğu hâllerde yargı mercilerince yürütmenin durdurulmasına karar verilebilmesi mümkündür.


Diğer yandan faaliyetin geçici olarak durdurulmasına neden olan fiiller sebebiyle yapılacak ceza yargılamasının idari tedbir üzerindeki etkisi de orantılılık incelemesinde gözetilmelidir. Buna göre idarenin faaliyeti geçici olarak durdurma işlemi, Cumhuriyet Başsavcılığınca kovuşturmaya yer olmadığına dair karar veya mahkeme kararı kesinleşinceye kadar devam edecektir. 5015 sayılı Kanun’da tedbir işleminin değişen şartlara göre soruşturma ve kovuşturma aşamasında gözden geçirilmesine imkân tanıyan bir düzenleme bulunmadığı gibi kişi hakkında yürütülen ceza yargılamasında kovuşturmaya yer olmadığına dair kararın veya beraat kararının verildiği ancak henüz kesinleşmediği döneme dair bir istisnanın da yer almadığı anlaşılmaktadır. Dolayısıyla kişi hakkında yürütülen ceza yargılamasında idarenin tespitinden farklı bir değerlendirme yapıldığı durumlarda kuralın idarenin tedbir işlemini sebep unsuru yönünden yeniden gözden geçirmesine imkân tanımadığı sonucuna ulaşılmıştır.


Bu itibarla tedbir işleminin değişen şartlara göre soruşturma ve kovuşturma aşamasında gözden geçirilerek kaldırılmasına veya bu süre zarfında faaliyetin geçici olarak durdurulmasında daha hafif tedbirin uygulanmasına imkân tanımayan kuralın kişilere aşırı bir külfet yüklediği ve kamu zararının önlenmesi biçimindeki amaç ile teşebbüs özgürlüğüne getirilen sınırlama arasındaki makul dengenin bozulduğu, kuralın orantısız, dolayısıyla ölçüsüz bir sınırlamaya neden olduğu anlaşılmaktadır.


Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 13. ve 48. maddelerine aykırıdır. İptali gerekir."


30. Anayasa Mahkemesinin 22/5/2014 tarihli ve E.2014/17, K.2014/97 sayılı kararının ilgili kısmı şöyledir:


"...


İTİRAZIN KONUSU : 4.12.2003 günlü, 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu'nun 20. maddesine, 28.3.2013 günlü, 6455 sayılı Kanun'un 45. maddesiyle eklenen sekizinci fıkranın birinci cümlesinde yer alan ".kovuşturmaya yer olmadığına dair karar veya mahkeme kararı kesinleşinceye kadar." ve ".bu süre içinde söz konusu tesis için başka bir gerçek veya tüzel kişiye de lisans verilmez." ibarelerinin Anayasa'nın 2., 36. ve 38. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar verilmesi istemidir.


...


Kanun'un itiraz konusu ibarelerin de yer aldığı 20. maddesi şöyledir:


...


(Ek fıkra: 28/3/2013-6455/45 md.) 5607 sayılı Kanunda belirtilen kaçakçılık fiillerinin işlendiği tespit edilen rafineri hariç her türlü tesiste lisansa tabi tüm faaliyetler kovuşturmaya yer olmadığına dair karar veya mahkeme kararı kesinleşinceye kadar Kurum tarafından geçici olarak durdurulur ve bu süre içinde söz konusu tesis için başka bir gerçek veya tüzel kişiye de lisans verilmez. Kesinleşmiş mahkeme kararına göre lisans sahiplerinin lisansı iptal edilir. Lisans sahibine verilen idari para cezası ödenmeden lisansa konu tesis için lisans verilmez.


....


İtiraz konusu kural, idareye tesis edeceği geçici durdurma işleminin ne kadar süre ile geçerli olacağını göstermektedir. Buna göre, idarenin işletmeye ilişkin vereceği geçici durdurma işlemi, Cumhuriyet Başsavcılığınca kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verilinceye veya mahkeme kararı kesinleşinceye kadar devam edebilecektir. Başka bir ifadeyle kural, idarenin görev ve yetkisini belirlemekte olup idare mahkemelerinin görev ve yetkisine ilişkin herhangi bir belirleme ya da sınırlama içermemektedir. Söz konusu işleme karşı Anayasa'nın 125. maddesi gereğince idari yargı yolunun açık olduğu dikkate alındığında, kuralın idari yargının denetim yetkisini sınırladığından söz edilemez.


İtiraz konusu kuralın "Akaryakıt kaçakçılığı ile daha etkin mücadele için, kovuşturmaya yer olmadığına dair kararın veya mahkeme kararının kesinleşmesine kadar işletmenin faaliyetlerine devam etmemesi amacıyla Kurum tarafından tesisin faaliyetlerinin geçici olarak durdurulması ve lisans sahibine verilen idari para cezası ödenmeden lisansa konu tesis için yeni lisans verilmemesi hükmü düzenlenmiştir." biçimindeki madde gerekçesinde de belirtildiği üzere kural, akaryakıt kaçakçılığıyla daha etkin mücadele için getirilmiş ve bu kapsamda idareye tanınan yetkileri belirlemiştir. Kuralda, idari yargı yolunu kapatan veya zorlaştıran bir hükme yer verilmediğinden hak arama hürriyetinin kısıtlandığından söz edilemez.


Diğer taraftan, Anayasa'nın 38. maddesinin dördüncü fıkrasında, "Suçluluğu hükmen sabit oluncaya kadar, kimse suçlu sayılamaz." denilmektedir. Ceza hukukunun temel ilkelerinden olan "suçsuzluk karinesi", hakkında suç isnadı bulunan bir kişinin, adil bir yargılama sonunda suçlu olduğuna dair kesin hüküm tesis edilene kadar masum sayılması gerektiğini ifade etmekte ve hukuk devleti ilkesinin de bir gereğini oluşturmaktadır. Suçsuzluk karinesi uyarınca, bir kişinin suçlu olarak nitelendirilebilmesi ve hakkında ceza hukukunun alanına giren yaptırımların uygulanabilmesi, kesin hükümle mahkûm olmasına bağlıdır. Ancak suçsuzluk karinesi, kişileri peşinen suçlu ilan etmeden bazı tedbirlerin uygulanmasına engel teşkil etmemektedir. Suçsuzluk karinesinin tanımı ve gerekleri anayasal sınırların ötesine geçecek şekilde genişletilerek soruşturma ve kovuşturma gibi süreçlere bağlı hukuki sonuçları işlevsiz kılacak şekilde yorumlanamaz.


Kaçakçılık fiilleri tespit edilen tesisler ve bu tesislerin sahipleri hakkında başlatılan soruşturma veya kovuşturmaya konu suçlar nedeniyle tedbirler öngörülmesi, kanun koyucunun bu kişileri peşinen "suçlu" kabul ettiği anlamına gelmez. Kaçakçılık fiillerinin tespiti hâlinde idarece tedbir mahiyetinde tesis edilecek mühürleme işleminin ne kadar süre ile devam edeceğini düzenleyen kural ilgililerin peşinen suçlu sayılması sonucunu doğurmaz.


Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa'nın 2., 36., 38. ve 125. maddelerine aykırı değildir. İtirazın reddi gerekir."


3. Danıştay Kararları


31. Danıştay Dördüncü Dairesinin 19/12/2024 tarihli ve E.2024/2235, K.2024/7656 sayılı kararının ilgili kısmı şöyledir:


"...


Kira kaybı istemi yönünden;


Tam yargı davalarında, ancak idareye başvurulduğu veya davanın açıldığı tarih itibarıyla gerçekleşmiş zararların tazmini istenebileceği, gerçekleşmemiş muhtemel zararların tazminine hükmedilemeyeceği, davacı tarafından tazmini istenilen ve yoksun kalındığı öne sürülen kira gelirinin ise iş yerinin yıkımından sonraki döneme tekabül eden muhtemel zarar niteliğinde olduğu anlaşılmakla birlikte, kira gelirlerine yönelik talebe ilişkin olarak, davacı tarafından dava dosyasına sunulan belgeler incelenerek, kira kaybına ilişkin istemi muhtemel zarar kavramından çıkarıp, kesin olarak tazmin edilmesi gereken bir zarar olarak kabulüne imkan verecek ölçüde, sonradan düzenlenmesi mümkün olmayan ya da tanzim ve geçerlilik tarihlerine ilişkin verilerin banka ödeme dekontu, abonelik sözleşmeleri gibi belgelerle kesin olarak teyit edilebildiği bir kira sözleşmesi ibraz edilip edilmediğinin ve kira sözleşmesinin belirtilen özellikleri taşıyıp taşımadığının hukuki değerlendirmesi yapılarak karar verilmesi gerekirken, bu hususta yeterli ve hüküm kurmaya elverişli inceleme ve değerlendirme yapılmadan verilen kararda bu yönden de hukuka uyarlık bulunmamaktadır ..."


32. Danıştay Onuncu Dairesinin 18/4/2022 tarihli ve E.2019/180, K.2022/2143 sayılı kararının ilgili kısmı şöyledir:


"...


Tam yargı davalarının amacının, idarenin işlem ve eylemleri nedeniyle ilgililerin uğradığı gerçek zararların tazmini olduğu, gerçek zararın ise idari eylemin meydana gelmesi ya da işlemin uygulanmasıyla oluşan ve somut olarak tespit edilebilen zarar olduğu, tazminat hukukunda maddi zararın, kişilerin mal v

Karar Künyesi

 

Mahkeme

Anayasa Mahkemesi Birinci Bölüm

 

Karar Türü

Bireysel Başvuru

 

Başvuru No

2021/11222

 

Karar Tarihi

4 Kasım 2026

 

Oy Durumu

Oy birliği

 

Resmî Kaynak

Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası

 

Hukuki Destek

Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu

 

Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.

Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara

 

0552 725 25 18

WhatsApp ile Yazın

İletişim ve Yol Tarifi

 

İlgili Hukuk Alanları

Kira ve Tahliye Davaları

Tüm Çalışma Alanları ›

 

Hesaplama Araçları

Kira Artış Oranı Hesaplama

Kira Tespit Davası Tarihleri

Tüm Hesaplama Araçları ›

bottom of page