top of page

Ana Sayfa › İçtihatlar

 

Bireysel Başvuru Kararları  ·  CEZA HUKUKU  ·  HAK İHLALİ

Anayasa Mahkemesi Birinci Bölüm — Salgın Döneminde Cezaevinde Açık Görüşün Aşı Şartına Bağlanması

 

B. No: 2022/21462 · 16 Eylül 2026

 

İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 7 Kasım 2026

 

Kararın Özeti

 

Bir tutuklu, Aralık 2021’de ailesiyle açık görüş yapmak istedi. Aşı yaptırmadığı için cezaevi, Bakanlığın yazısına dayanarak talebini reddetti. Anayasa Mahkemesi, o tarihte aşı durumuna göre açık görüşü kısıtlama yetkisi veren açık bir kanun hükmü bulunmadığını belirledi. Aile hayatına saygı hakkının ihlal edildiğine karar verdi. Başvurucu tahliye edildiğinden yeniden yargılamada hukuki yarar görmedi.

 

Hukuki İlke

 

Ceza infaz kurumunda aileyle açık görüşe getirilen sınırlama için kanuni dayanak gerekir. Mahkeme, somut olayda salgına ilişkin idari yazıyı bu koşulu karşılamak için yeterli görmedi.

 

Sonuç

 

Aile hayatına saygı hakkının ihlal edildiğine oybirliğiyle karar verildi. Başvurucunun sonradan ileri sürdüğü tazminat talebi reddedildi. Karar infaz hâkimliğine ve Bakanlığa bilgi için gönderildi.

 

İlgili Mevzuat

 

  • Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 13, 20

  • 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun — m. 83

Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.

 

Kararın Tam Metni

 

Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir.

 

TÜRKİYE CUMHURİYETİ


ANAYASA MAHKEMESİ


 


 


BİRİNCİ BÖLÜM


 


KARAR


 


... BAŞVURUSU


(Başvuru Numarası: 2022/21462)


 


Karar Tarihi: 16/9/2026


 


 


BİRİNCİ BÖLÜM


 


KARAR


​


Başkan


:


İrfan FİDAN


Üyeler


:


Recai AKYEL


Yusuf Şevki HAKYEMEZ


Selahaddin MENTEŞ


Muhterem İNCE


Raportör


:


Fatih ALKAN


Başvurucu


:


...


​


I. BAŞVURUNUN ÖZETİ


1. Başvuru COVID-19 aşısı yaptırmayan başvurucuya açık ziyaret görüş hakkı verilmemesi nedeniyle özel hayata ve aile hayatına saygı hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.


2. Başvurucu, anayasal düzeni ortadan kaldırmaya teşebbüs suçundan tutuklanmış ve Bandırma 2 No.lu T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda (İnfaz Kurumu) barındırılmıştır. Başvurucu 17/5/2022 tarihinde tahliye edilmiştir.


3. Başvurucu 30/11/2021 tarihinde İnfaz Kurumuna COVID-19 aşısı yaptırmadığını belirterek aralık ayı içinde planlanan açık ziyaret görüşüne katılma talebinde bulunmuştur. İdare ve Gözlem Kurulu tarafından Adalet Bakanlığı (Bakanlık) Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğünün (Genel Müdürlük) yazısı gereği pandemi şartları gözönüne alınarak Sağlık Bakanlığının tavsiye kararları doğrultusunda hangi kurallarla açık-kapalı görüş yapılması gerektiğinin Bakanlık tarafından karara bağlandığı belirtilmiştir. İnfaz Kurumunun verilen talimatların dışına çıkmasının mümkün olmadığı ifade edilerek açık görüş yaptırılmasının uygun olmadığına karar verilmiştir. Başvurucu, bu karara karşı Bandırma İnfaz Hâkimliğinde (İnfaz Hâkimliği) şikâyet yoluna başvurmuştur. İnfaz Hâkimliği; Bakanlık kararının tüm ceza infaz kurumlarını kapsadığı dolayısıyla başvurucunun talebine yönelik takdir yetkisinin ceza infaz kurumunda olduğu, alınan kararın usul ve yasaya uygun olduğu gerekçesiyle şikâyeti reddetmiştir.


4. Başvurucu, İnfaz Hâkimliğinin kararına karşı Bandırma 1. Ağır Ceza Mahkemesine (Ağır Ceza Mahkemesi) itirazda bulunmuştur. Ağır Ceza Mahkemesi, İnfaz Hâkimliği kararının usule ve kanuna uygun olduğu gerekçesiyle itirazı reddetmiştir.


5. Nihai karar 7/2/2022 tarihinde öğrenilmiş ve 15/2/2022 tarihinde bireysel başvuruda bulunulmuştur.


6. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.


II. DEĞERLENDİRME


7. Başvurucu adli yardım talebinde bulunmuştur. Ödeme gücünden yoksun olduğu anlaşılan başvurucunun adli yardım talebinin kabulüne karar verilmesi gerekir.


8. Başvurucu COVID-19 aşısı yaptırmadığı için açık görüş hakkı verilmemesine ilişkin uygulama nedeniyle özel ve aile hayatına saygı hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.


9. Bakanlık görüşünde; hükümlü ve tutukluların sağlıklarının korunması amacıyla mevzuat çerçevesinde önlemler alındığı, tedbirlerin uygulanmaması durumunda yaşam hakkının korunmasının mümkün olamayabileceği düşünüldüğünde orantılılık ilkesi doğrultusunda hareket edilerek hükümlü ve tutukluların sağlığının korunmaya çalışıldığı ve öncelendiği ifade edilmiştir. Başvurucu; Bakanlıkça ikna edici gerekçeler ortaya konulmadığını, tutukluluk durumu sona erdiğinden açık görüş hakkının karşılanmasının fiilen mümkün olmaması nedeniyle 100.000 TL tazminat talebi bulunduğunu belirterek 5/5/2025 tarihinde karşı beyanda bulunmuştur.


10. Başvuru, aile hayatına saygı hakkı kapsamında incelenmiştir.


11. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan başvurunun kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.


12. Başvurucunun şikâyeti COVID-19 aşı uygulaması zorunluluğundan kaynaklı açık görüş hakkının kısıtlanması nedeniyle ailesi ile yeterli şekilde görüşememesine ilişkindir. Anayasa Mahkemesi 11/3/2020 tarihinden sonraki süreçte COVID-19 salgını nedeniyle Ceza İnfaz Kurumlarında uygulanan açık ve kapalı görüş hakkına yönelik kısıtlamaların aile hayatına saygı hakkına müdahale oluşturduğunu kabul etmiştir (Yunus Bulut [1. B.], B. No: 2020/38826, 20/7/2023, § 42). Somut olayda da bu sonuçtan ayrılmayı gerektiren bir durum olmadığı görülmüştür.


13. Anayasa’nın 20. maddesinin birinci fıkrasında güvence altına alınan aile hayatına saygı hakkı madde gerekçesi de dikkate alındığında resmî makamların özel hayata ve aile hayatına müdahale edememesi ile kişinin ferdî ve aile hayatını kendi anladığı gibi düzenleyip yaşayabilmesi gereğine işaret etmektedir (Murat Atılgan [2. B.], B. No: 2013/9047, 7/5/2015, § 22; Marcus Frank Cerny [GK], B. No: 2013/5126, 2/7/2015, § 36).


14. Hükümlü ve tutukluların özel ve aile hayatına saygı gösterilmesi hakkı, ceza infaz kurumu idaresinin hükümlü ve tutukluların ailesi ve yakınlarıyla temasını devam ettirecek önlemleri almasını zorunlu kılmaktadır (Mehmet Zahit Şahin [1. B.], B. No: 2013/4708, 20/4/2016, § 36). Ancak ceza infaz kurumunda bulunmanın doğal sonucu olarak idarenin tutuklu ve hükümlülerin anılan hakka müdahale konusunda takdir yetkisinin daha geniş olduğu gözetilmelidir (Mehmet Koray Eryaşa [2. B.], B. No: 2013/6693, 16/4/2015, § 89).


15. Bu durumla birlikte temel hak ve özgürlüklere getirilen sınırlamalar Anayasa'nın 13. maddesinde yer alan kanunilik ölçütünün karşılanması için öncelikle şeklî anlamda bir kanuna dayanmalıdır (Bülent Polat [GK], B. No: 2013/7666, 10/12/2015, § 75; Fatih Saraman [GK], B. No: 2014/7256, 27/2/2019, § 65). Bununla birlikte şeklî bir kanunun varlığı yeterli olmayıp aynı zamanda kanun sınırlamanın erişilebilirliğini, öngörülebilirliğini ve kesinliğini ortaya koymalıdır (Fatih Saraman, § 67; Mustafa Ceyhan [1. B.], B. No: 2020/13362, 19/10/2023, § 27). Bu kapsamda hak ya da özgürlüğe müdahale eden kural takdir alanını belirli ölçülerde elbette uygulayıcıya bırakabilir. Fakat bu takdir alanının sınırlarının da yeterli açıklıkta belirlenmesi ve kuralın öngörülebilirliği sağlayacak şekilde asgari bir kesinlik içermesi zaruridir (Fatih Saraman, § 69; Tamer Mahmutoğlu [GK], B. No: 2017/38953, 23/7/2020, § 107).


16. Aile hayatına saygı hakkına yönelik bir müdahalenin de Anayasa'nın öngördüğü güvencelere uygun kabul edilebilmesinin ilk ve temel şartı müdahalenin kanuni dayanağının bulunmasıdır. Hak ve özgürlüğü kısıtlayıcı bir kanunun kapsamını genişletici yorum ve uygulamalar, kanun koyucunun getirmediği bir sınırlandırmanın idari ve yargısal makamlarca ihdas edilmesi sonucunu doğurabilir. Bu açıdan hak ve özgürlükleri sınırlandıran kurallara ilişkin yorum ve uygulamaların kuralın kapsamını genişletici nitelikte olmaması ve öngörülebilir sınırlar içinde kalması önem taşımaktadır (M.B. [GK], B. No: 2018/37392, 23/7/2020, § 104; Mehmet Çetinkaya ve D.K. [GK], B. No: 2018/27392, 15/4/2021, § 45).


17. Mahpusların ziyaret ya da görüş hakkı 13/12/2004 tarihli ve 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun'un 83. maddesinde düzenlenmiştir. Anayasa Mahkemesi, somut başvuruya konu olan tedbiri Yunus Bulut kararında kanunilik ölçütü bağlamında incelemiştir. Anayasa Mahkemesi, yukarıda belirtilen kanuni düzenlemenin mahpusların ziyaret hakkının ortadan kaldırılması ya da engellenmesi konusunda idari makamlara açık ve genel bir yetki vermediğini, aile hayatına saygı hakkına yapılan bu müdahalenin salt idari makamların kararlarına dayandığını tespit ederek müdahalenin kanuni dayanağının olmadığına karar vermiştir (Yunus Bulut, §§ 55, 57, 58).


18. Somut başvuruda Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğü tarafından gönderilen yazı doğrultusunda başvurucunun açık görüş hakkına kısıtlamalar getirildiği anlaşılmaktadır. COVID-19 aşı uygulamasından kaynaklı açık görüş hakkının idare tarafından kısıtlanmasına imkân veren açık bir düzenleme bulunmamasına rağmen söz konusu tedbirin uygulandığı görüldüğünden Yunus Bulut kararında varılan sonuçtan ayrılmayı gerektiren bir durum olmadığı, müdahalenin kanuni temelinin bulunmadığı değerlendirilmiştir (benzer yönde kararlar için bkz. Süleyman Kurt (2) [2. B.], B. No:2020/30704, 7/3/2024; Mehmet Ata Kızılçınar [1. B.], B. No:2020/29397, 6/6/2024).


19. Açıklanan gerekçelerle Anayasa’nın 20. maddesinde güvence altına alınan aile hayatına saygı hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.


III. GİDERİM


20. Başvurucu, ihlalin tespiti ile gerekli tedbirlerin alınması talebinde bulunmuştur. Bununla birlikte Bakanlık görüşüne karşı 5/5/2025 tarihinde sunduğu beyan dilekçesinde 100.000 TL manevi tazminat talebinde bulunmuştur.


21. Başvurucunun tahliye olması nedeniyle ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmamaktadır.


22. Öte yandan ihlalin sonuçlarının bütünüyle ortadan kaldırılabilmesi için başvurucunun başvuru tarihinden üç yıldan uzun zaman geçtikten sonra 5/5/2025 tarihinde tazminat talebinde bulunduğu anlaşıldığından süresinde ileri sürülmeyen bu talebin reddine karar verilmesi ve ihlalin tespitiyle yetinilmesi gerekir.


IV. HÜKÜM


Açıklanan gerekçelerle;


A. Adli yardım talebinin KABULÜNE,


B. Aile hayatına saygı hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,


C. Anayasa’nın 20. maddesinde güvence altına alınan aile hayatına saygı hakkının İHLAL EDİLDİĞİNE,


Ç. Başvurucunun tazminat talebinin REDDİNE,


D. Kararın bir örneğinin bilgi için Bandırma İnfaz Hâkimliği (E.2021/3997, K.2021/4178) ile Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE 16/9/2026 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Karar Künyesi

 

Mahkeme

Anayasa Mahkemesi Birinci Bölüm

 

Karar Türü

Bireysel Başvuru

 

Başvuru No

2022/21462

 

Karar Tarihi

16 Eylül 2026

 

Oy Durumu

Oybirliği

 

Resmî Kaynak

Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası

 

Hukuki Destek

Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu

 

Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.

Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara

 

0552 725 25 18

WhatsApp ile Yazın

İletişim ve Yol Tarifi

 

İlgili Hukuk Alanları

Ceza Hukuku

Tüm Çalışma Alanları ›

 

Hesaplama Araçları

İnfaz ve Yatar Hesaplama

Tüm Hesaplama Araçları ›

bottom of page