top of page

Ana Sayfa › İçtihatlar

 

Bireysel Başvuru Kararları  ·  CEZA HUKUKU  ·  HAK İHLALİ

Anayasa Mahkemesi Birinci Bölüm — Tutuklu Müzik Grubuyla Dayanışma Dinletisinin Valilikçe Engellenmesi

 

B. No: 2022/28884 · 2 Ekim 2025

 

İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 12 Kasım 2026

 

Kararın Özeti

 

Bir derneğin şubesi, tutuklu üyeleri açlık grevinde olan bir müzik grubuyla dayanışma amacıyla kapalı mekânda müzik dinletisi düzenleyeceğini sosyal medyadan duyurdu. Valilik etkinliği uygun görmedi; idare mahkemesi bildirim yapılmadığını ve kışkırtıcı eylem riskini gerekçe göstererek davayı reddetti. Anayasa Mahkemesi, kamuoyu oluşturma amacı taşıyan dinletiyi toplantı hakkı kapsamında saydı; şiddete teşvik eden içeriğin, somut tehlikenin ve alınabilecek tedbirlerin gösterilmediğini belirterek toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkının ihlal edildiğine oyçokluğuyla karar verdi.

 

Hukuki İlke

 

Bu başvuruda Anayasa Mahkemesi, müzik dinletisi gibi etkinliklerin toplumsal bir konuda kanaat açıklama veya kamuoyu oluşturma amacı taşıdığında toplantı hakkı kapsamında korunduğunu belirtti. Yalnız bildirim yapılmaması ya da etkinliğin suçu ve suçluyu övmeye yol açabileceği varsayımı, hangi ifade veya eylemin açık ve yakın tehlike oluşturduğu somut olarak gösterilmedikçe engellemeyi haklı kılmaz; idare koruyucu önlemleri de değerlendirmelidir.

 

Sonuç

 

Toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkına ilişkin iddia oybirliğiyle kabul edilebilir bulundu; Anayasa'nın 34. maddesinde güvence altına alınan bu hakkın ihlal edildiğine oyçokluğuyla karar verildi. Yeniden yargılamada hukuki yarar görülmedi; başvurucuya net 34.000 TL manevi tazminat ve 30.664,10 TL yargılama gideri ödenmesine hükmedildi, karar bilgi için Adalet Bakanlığına ve Ankara 13. İdare Mahkemesine gönderildi.

 

İlgili Mevzuat

 

  • Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 26, 34
    İfade özgürlüğüyle bağlantılı toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkı

  • 2911 sayılı Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Kanunu — m. 4, 10, 17
    Kanun kapsamı dışındaki toplantılar, bildirim ve toplantının ertelenmesi veya yasaklanması

  • 5442 sayılı İl İdaresi Kanunu — m. 11
    Valinin önleyici kolluk yetkisi

Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.

 

Kararın Tam Metni

 

Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir. Kişileri belirleyebilen bilgiler “...” ile gizlenmiştir.

 

TÜRKİYE CUMHURİYETİ


ANAYASA MAHKEMESİ


BİRİNCİ BÖLÜM


KARAR


... BAŞVURUSU


(Başvuru Numarası: 2022/28884)


Karar Tarihi: 2/10/2025


BİRİNCİ BÖLÜM


KARAR


Başkan


:


Hasan Tahsin GÖKCAN


Üyeler


:


Yusuf Şevki HAKYEMEZ


Selahaddin MENTEŞ


İrfan FİDAN


Yılmaz AKÇİL


Raportör


:


Hasan HÜZMELİ


Başvurucu


:


...


Vekili


:


Av. ...


I. BAŞVURUNUN KONUSU


1. Başvuru, yapılması planlanan bir müzik dinletisinin idarece uygun görülmeyerek engellenmesi nedeniyle toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.


II. BAŞVURU SÜRECİ


2. Başvuru 23/2/2022 tarihinde yapılmıştır. Komisyon, başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar vermiştir.


3. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü bildirmiştir. Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı süresinde beyanda bulunmamıştır.


III. OLAY VE OLGULAR


4. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir:


5. Açık kaynaklara göre başvurucu ... (Dernek/...); Türkiye genelinde barınma, sağlık, eğitim, çevre, kadın ve engelli haklarının savunulması ve geliştirilmesi amacıyla faaliyet gösteren, kamu yararına çalışan bir sivil toplum kuruluşudur.


6. Derneğin Mamak Şubesi, 15/2/2020 tarihinde sosyal medya hesabından "Grup Yorum’a özgürlük demek için buluşuyor, türkülerimizi özgürlüğe söylüyoruz. Tüm Mamak halkını [18/2/2020 tarihinde saat 19.00’da] Mamak ...’nde gerçekleştireceğimiz dayanışma etkinliğine davet ediyoruz." şeklinde bir paylaşımda bulunmuştur. Anılan paylaşımın ekinde "Grup Yorum’a özgürlük, türküler susmaz, halaylar sürer" ve "Müzik dinletisi, Grup Tersname ile türkülerimizi özgürlük için söylüyoruz" ifadelerine yer verilen ve toplanmanın yer ve zaman bilgilerini içeren Mamak ... ait bir broşür de paylaşılmıştır.


7. Açık kaynaklardan yapılan araştırmada; Grup Yorum'un bazı üyelerinin 17/5/2019 tarihinde konser yasaklarının kaldırılması, tutuklu grup üyelerinin serbest bırakılması, haklarındaki davaların düşürülmesi gibi bir dizi taleple açlık grevine girdiği, 20/1/2020 tarihinde de müzik grubunun bazı üyelerinin açlık grevlerini ölüm orucuna dönüştürme kararı aldığı anlaşılmıştır.


8. 15/2/2020 tarihinde kolluk görevlilerince anılan müzik dinletisine ilişkin toplanma çağrısı tespit edilmiştir. Bunun üzerine İl Emniyet Müdürlüğünce; yapılması planlanan müzik dinletisinin millî güvenlik, kamu düzeni, suç işlenmesinin önlenmesi, genel sağlık ve genel ahlakın ya da başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması amaçlarıyla uygun görülmediği yönündeki değerlendirme, Ankara Valiliğinin (Valilik) oluruna sunulmuştur. Anılan yazıda 6/10/1983 tarihli ve 2911 sayılı Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Kanunu’nun 17. maddesi ile 10/6/1949 tarihli ve 5442 sayılı İl İdaresi Kanunu’nun 11. maddesinin (C) fıkrasına atıf yapılmıştır. Valilik 18/2/2020 tarihinde toplantının yapılmasının uygun olmadığı değerlendirmesine olur vermiştir. Anılan karar 18/2/2020 tarihinde saat 14.45'te ... Mamak Şubesinde bulunan ilgililere tebliğ edilmiştir.


9. Başvurucu 21/6/2020 tarihinde, Valiliğin yapılması planlanan etkinliğin uygun görülmemesine ilişkin işleminin iptali talebiyle Ankara 13. İdare Mahkemesinde dava açmıştır. Başvurucu dava dilekçesinde; derneğin kapalı toplantılarının 2911 sayılı Kanun’un 4. maddesinin (a) fıkrası uyarınca, anılan Kanun kapsamında olmadığını, herkesin suç teşkil etmeyen belirli amaçlarla silahsız ve saldırısız şekilde toplantı yapma hakkına sahip olduğunu, dernek faaliyetlerinin sınırlanmasının yargı mercilerinin yetkisinde olduğunu, Valiliğin görev alanına girmeyen bir konuda müdahalede bulunduğunu belirtmiştir. Sonuç olarak başvurucu, haklı bir gerekçe gösterilmeksizin bir müzik grubu ile dayanışma amacı taşıyan ve kapalı alanda gerçekleştirilmek istenen müzik dinletisine izin verilmemesi suretiyle yapılan müdahalenin örgütlenme özgürlüğünü ihlal ettiğini ileri sürmüştür.


10. Mahkeme, dava konusu idari işlemin gerekçesine ve başvurucu dernek dışında benzer nitelikte müzik faaliyetleri hakkında yasaklama kararı verilip verilmediğine ilişkin olarak davalı idareden bilgi istemiştir. Davalı idare 8/2/2021 tarihli cevabında; dava konusu toplantının dernek faaliyetiyle bağdaşmadığını, ayrıca "Grup Yorum'a Özgürlük" şeklindeki toplanma çağrısıyla güvenlik güçlerine saldırıda bulunan, DHKP-C terör örgütünün talimatları doğrultusunda faaliyet yürüten, müzik faaliyetleri aracılığıyla örgüt propagandası yapan, terör suçundan tutuklu bulunan ve örgütün talimatı doğrultusunda açlık grevine başlayan Grup Yorum üyelerine moral ve motivasyon desteği sağlama amacı taşıyabileceğini belirtmiştir. Anılan yazıda, benzer provokatif faaliyetler ile suç ve suçlunun övülmesinin engellenmesi amacıyla etkinliğin uygun görülmediği ifade edilmiştir. Ayrıca, başvurucu derneğin anılan etkinliğe ilişkin olarak yetkili makamlara herhangi bir başvuru yapmadığı ve dernek dışında müzik faaliyetiyle ilgili bir başvuru olmadığı belirtilmiştir. Bunun yanında cevabi yazıda, Grup Yorum’a destek amacıyla 21/3/2020 tarihinde kapalı bir mekânda gerçekleştirmek istediği müzik dinletisinin de idarece uygun görülmediği bilgisi verilmiştir.


11. İdare Mahkemesi 17/2/2021 tarihli kararıyla dava konusu işlemin iptali talebini reddetmiştir. Mahkeme kararında 2911 sayılı Kanun’un 10. ve 17. maddeleri ile 5442 sayılı İl İdaresi Kanunu’nun 11. maddesinin (C) fıkrasına atıf yapılmıştır (ilgili kanuni düzenlemeler için bkz. §§§ 14,17,18). Kararda 8/2/2021 tarihli idarenin cevabi yazısında yer alan değerlendirmelere dayanılmış, düzenlenmek istenen etkinliğin bildirim usulüne uygun biçimde gerçekleştirilmemesi ve sosyal medya aracılığıyla yapılan çağrıların niteliği dikkate alınarak etkinliğin kitlesel tepkilere ve kışkırtıcı eylemlere yol açabileceği kanaatine ulaşıldığı belirtilmiştir. Ayrıca kararda, kamu güvenliğinin sağlanması, suç işlenmesinin önlenmesi ile etkinliğe katılacak kişilerin can ve mal güvenliğinin korunması amacıyla söz konusu etkinliğin uygun görülmediği değerlendirilmiştir. Sonuç olarak Mahkeme, dava konusu işlemin il sınırları içinde huzur ve güvenliğin, kişi dokunulmazlığının, mülkiyetin korunması ve kamu esenliğinin sağlanması amacıyla, önleyici kolluk yetkisi kapsamında tesis edildiğini belirterek işlemin hukuka ve mevzuata uygun olduğu sonucuna varmıştır.


12. Başvurucu, davanın reddine ilişkin karara karşı istinaf başvurusunda bulunmuştur. Bölge İdare Mahkemesi 23/12/2021 tarihinde, başvuruya konu hükmün usul ve hukuka uygun olduğu değerlendirmesiyle istinaf istemini reddetmiştir. Karar başvurucu vekiline 29/1/2022 tarihinde tebliğ edilmiştir.


IV. İLGİLİ HUKUK


13. 5442 sayılı Kanun'un 11. maddesinin (C) bendi şöyledir:


"İl sınırları içinde huzur ve güvenliğin, kişi dokunulmazlığının, tasarrufa müteaallik emniyetin, kamu esenliğinin sağlanması ve önleyici kolluk yetkisi valinin ödev ve görevlerindendir. Bunları sağlamak için vali gereken karar ve tedbirleri alır.


Vali, kamu düzeni veya güvenliğinin olağan hayatı durduracak veya kesintiye uğratacak şekilde bozulduğu ya da bozulacağına ilişkin ciddi belirtilerin bulunduğu hâllerde on beş günü geçmemek üzere ildeki belirli yerlere girişi ve çıkışı kamu düzeni ya da kamu güvenliğini bozabileceği şüphesi bulunan kişiler için sınırlayabilir; belli yerlerde veya saatlerde kişilerin dolaşmalarını, toplanmalarını, araçların seyirlerini düzenleyebilir veya kısıtlayabilir ve ruhsatlı da olsa her çeşit silah ve merminin taşınması ve naklini yasaklayabilir."


14. 2911 sayılı Kanun'un 2. maddesinin (a) ve (b) fıkrası şöyledir:


"a) Toplantı; belirli konular üzerinde halkı aydınlatmak ve bir kamuoyu yaratmak suretiyle o konuyu benimsetmek için gerçek ve tüzelkişiler tarafından bu Kanun çerçevesinde düzenlenen açık ve kapalı yer toplantılarını,


...


İfade eder."


15. 2911 sayılı Kanun'un 4. maddesinin (a) fıkrası şöyledir:


"Aşağıda belirtilen toplantı ve faaliyetler bu Kanun hükümlerine tabi değildir.


a) Siyasi partilerin, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının, sendikaların, vakıfların, derneklerin, ticari ortaklıkların ve diğer tüzel kişilerinin özel kanunlarına ve kendi tüzüklerine göre yapacakları kapalı yer toplantıları."


16. 2911 sayılı Kanun'un 10. maddesinin birinci fıkrası şöyledir:


"Toplantı yapılabilmesi için, düzenleme kurulu üyelerinin tamamının imzalayacakları bir bildirim, toplantının yapılmasından en az kırksekiz saat önce ve çalışma saatleri içinde, toplantının yapılacağı yerin bağlı bulunduğu valilik veya kaymakamlığa verilir."


17. 2911 sayılı Kanun'un 17. maddesi şöyledir:


"Bölge valisi, vali veya kaymakam, millî güvenlik, kamu düzeni, suç işlenmesinin önlenmesi, genel sağlığın ve genel ahlâkın veya başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması amacıyla belirli bir toplantıyı bir ayı aşmamak üzere erteleyebilir veya suç işleneceğine dair açık ve yakın tehlike mevcut olması hâlinde yasaklayabilir."


18. Toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının kapsamı ve önemi ile barışçıl toplanma hakkının korunması ve bildirim yükümlülüğüne ilişkin uluslararası hukuk değerlendirmeleri için ... ve diğerleri ([2. B.], B. No: 2018/31211, 2/10/2024) kararına bakılabilir (... ve diğerleri, §§ 24–26).


V. İNCELEME VE GEREKÇE


19. Mahkemenin 2/10/2025 tarihinde yapmış olduğu toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:


A. Başvurucunun İddiaları ve Bakanlık Görüşü


20. Başvurucu Dernek; Grup Yorum adlı müzik grubu ile dayanışma amacıyla kapalı bir alanda düzenlenmek istenilen müzik dinletisinin, idarece haklı bir gerekçe gösterilmeksizin uygun görülmemesi suretiyle engellenmesi nedeniyle örgütlenme hakkının; yargı merciince, ileri sürülen iddiaların hiçbirine yanıt verilmeksizin davanın gerekçesiz şekilde reddedilmesi nedeniyle gerekçeli karar hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.


21. Bakanlık görüşünde; anayasal ve yasal düzenlemelere atıfla, etkinliğin yetkili makamlara önceden bildirimde bulunulmaksızın gerçekleştirilmek istendiği, ayrıca müdahalenin 2911 sayılı Kanun’un 17. maddesi uyarınca toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkına yönelik meşru sınırlama gerekçelerine dayandığı bu nedenlerle başvuruya konu idari işlemin hukuka uygun olduğu ifade edilmiştir.


B. Değerlendirme


22. Başvurunun özü, bir müzik grubuyla dayanışma amacı taşıyan dinletinin gerçekleştirilmesine yönelik toplantının idare tarafından engellenmesinin, bazı anayasal hakların ihlaline yol açtığı iddialarına ilişkindir.


23. Anayasa Mahkemesi, hangi tür toplantı ve gösteri yürüyüşlerinin Anayasa’nın 34. maddesi kapsamında değerlendirilmesi gerektiği ile bu hakkın kapsamına ilişkin genel çerçeveyi daha önceki kararlarında pek çok kez açıklamıştır. Anılan kararlarda, toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının, bireylerin ortak düşüncelerini birlikte savunmak ve başkalarına duyurmak amacıyla bir araya gelebilme imkânını güvence altına almayı hedeflediği belirtilmiştir. Anayasa Mahkemesi ayrıca, kolektif olarak kullanılan bu hakkın bireylere düşüncelerini şiddet içermeyen yöntemlerle açıklama olanağı sunduğunu ve bu yönüyle çoğulcu demokrasilerin gelişimi açısından zorunlu olan farklı düşünce ve kanaatlerin ortaya konulması, korunması ve yayılmasını güvence altına aldığını ifade etmiştir (birçok karar arasından bkz. ... ve diğerleri [GK], B. No: 2013/3924, 6/1/2015, § 115; ... ve diğerleri [GK], B. No: 2017/32534, 21/1/2021, § 42; ... ve diğerleri, § 53)


24. Nitekim 2911 sayılı Kanun’un 2. maddesinde yer alan tanımlarda, toplantı ve gösteri yürüyüşlerinin belirli konularda kamuoyunu bilgilendirme ve bu yolla kanaat oluşturma amacıyla düzenlenebileceği açıklanmıştır (bkz. § 15). Buna göre, bir etkinliğin toplantı niteliği taşıyabilmesi için temel amacının düşünce ve kanaat açıklamasına yönelik ortak bir amaca dayanması gerekmektedir. Bu şekilde, bireyler ortak bir düşünce etrafında toplanarak bu düşünceyi kamuoyuna iletebilir ve bu şekilde demokratik toplum düzenine katkıda bulunabilirler. Buna göre, bireylerin ya da grupların belirli bir düşünceyi açıklamak, yaymak, tartışmak yahut bu konuda farkındalık oluşturmak amacıyla bir araya gelmeleri durumunda, söz konusu toplantı anayasal güvencelere konu olacaktır.


25. Toplantıya katılan bireyler arasında belirli bir düşünceyi açıklama yönünde ortak bir iradenin varlığı, bu tür toplantıları yalnızca eğlence, sanat ya da spor gibi alanlara özgü olan ve düşünce açıklama amacı taşımayan etkinliklerden ayırmaktadır. Zira toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkında bireysel çıkarların ötesinde toplumsal bir mesele hakkında görüş bildirme veya tepki ortaya koyma amacı bulunmakta olup esas amacı eğlenmeye, müzik dinlemeye veya merak gidermeye yönelik değildir. Bununla birlikte, müzik dinletisi gibi etkinlikler düşünce açıklama aracı olarak kullanılmaları veya toplumsal bir mesajın iletilmesine vesile olmaları hâlinde Anayasa’nın 34. maddesi kapsamında değerlendirilmesi mümkündür. Bu itibarla, bir araya gelişin amacı salt eğlenmenin ötesine geçerek, toplumsal bir konuda kanaat bildirme, eleştiri yöneltme ya da kamuoyuna çağrıda bulunma niteliği taşıyorsa bu tür etkinliklerin anayasal güvence altına alınan toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkı kapsamında değerlendirilmesi mümkündür.


26. Somut olayda başvurucu Dernek tarafından düzenlenmek istenen müzik dinletisinin esasen bir müzik grubuna yönelik bazı müdahalelere karşı dayanışma gösterme ve bu müdahalelere yönelik farkındalık yaratma amacı taşıdığı, bu itibarla etkinliğin salt sanatsal bir faaliyeti izleme veya eğlenme amacıyla değil, kamuoyu oluşturma ve düşünce açıklama amacına yönelik olarak planlandığı anlaşılmaktadır (bkz. § 6). Bu çerçevede, başvuruya konu etkinliğin Anayasa’nın 34. maddesi kapsamında güvence altına alınan toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkının koruma alanında kaldığı sonucuna ulaşılmıştır. Bu sebeplerle başvurucunun ihlal iddialarının anılan hak kapsamında incelenmesi gerektiği değerlendirilmiştir (farklı bağlamda benzer değerlendirmeler için bkz. Hrant Dink Vakfı [2. B.], B. No: 2021/29443, 12/6/2024, § 40; ... [1. B.], B. No: 2016/12475, 28/11/2019, § 26; ... ve ... [1. B.], B. No: 2016/13475, 11/9/2019, § 42).


27. Anayasa’nın “Düşünceyi açıklama ve yayma hürriyeti” başlıklı 26. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:


"Herkes, düşünce ve kanaatlerini söz, yazı, resim veya başka yollarla tek başına veya toplu olarak açıklama ve yayma hakkına sahiptir. Bu hürriyet Resmî makamların müdahalesi olmaksızın haber veya fikir almak ya da vermek serbestliğini de kapsar...


Bu hürriyetlerin kullanılması, millî güvenlik, kamu düzeni, kamu güvenliği, Cumhuriyetin temel nitelikleri ve Devletin ülkesi ve milleti ile bölünmez bütünlüğünün korunması, suçların önlenmesi, suçluların cezalandırılması, Devlet sırrı olarak usulünce belirtilmiş bilgilerin açıklanmaması, ... amaçlarıyla sınırlanabilir."


28. Anayasa’nın "Toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkı" başlıklı 34. maddesi ise şöyledir:


"Herkes, önceden izin almadan, silahsız ve saldırısız toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkına sahiptir.


Toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkı ancak, milli güvenlik, kamu düzeni, suç işlenmesinin önlenmesi, genel sağlığın ve genel ahlakın veya başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması amacıyla ve kanunla sınırlanabilir.


Toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının kullanılmasında uygulanacak şekil, şart ve usuller kanunda gösterilir."


1. Kabul Edilebilirlik Yönünden


29. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.


2. Esas Yönünden


a. Müdahalenin Varlığı


30. Başvurucu Dernek tarafından, bir müzik grubuna yönelik bazı müdahalelere karşı dayanışma göstermek amacıyla düzenlenmesi planlanan müzik dinletisinin idarece uygun görülmemesi suretiyle engellenmesi, toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkına yönelik bir müdahale teşkil ettiği kabul edilmelidir.


b. Müdahalenin İhlal Oluşturup Oluşturmadığı


31. Anayasa’nın 13. maddesi şöyledir:


“Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz.”


32. Bu sebeple müdahalenin Anayasa’nın 13. maddesinde öngörülen ve somut başvuruya uygun düşen, kanunlar tarafından öngörülme, Anayasa’nın ilgili maddesinde belirtilen nedenlere dayanma ve demokratik toplum düzeninin gereklerine uygunluk koşullarını sağlayıp sağlamadığının belirlenmesi gerekir.


i. Kanunilik


33. Valilik, 5442 sayılı Kanun'un 11. maddesinin (C) fıkrası ile 2911 sayılı Kanun’un 10. ve 17. maddeleri uyarınca başvuruya konu müdahaleye dayanak uygun görmeme kararını vermiştir.


34. Başvurucu, 2911 sayılı Kanun'un 4. maddesinin (a) fıkrası uyarınca derneklerin yapacakları kapalı yer toplantılarının bu Kanun'un kapsamı dışında olduğunu, dolayısıyla etkinliğin anılan Kanun'daki sınırlamalara tabi olmadığını ileri sürmüştür.


35. Anılan kanuni düzenleme incelendiğinde, derneklerin özel kanunları ve tüzükleri uyarınca gerçekleştirecekleri toplantıların 2911 sayılı Kanun’un 4. maddesinde yer alan istisna kapsamında değerlendirilebileceği görülmektedir (bkz. § 16). Dolayısıyla yalnızca tüzel kişiliğin işleyişi ve kuruluş amaçlarının gerçekleştirilmesi bakımından zorunlu nitelikte olan kapalı alan toplantılarının bu kapsama girdiği anlaşılmaktadır. Ne var ki somut olayda gerçekleştirilmesi planlanan etkinlik bu nitelikte olmadığı gibi, başvuruya konu müzik dinletisinin başvurucu derneğin tüzel kişiliğinin devamı ve kuruluş amacı bakımından zaruri olduğu hususu da başvuru formunda ortaya konulamamıştır.


36. Öte yandan müdahaleye dayanak olan 5442 sayılı Kanun’un 11. maddesinin (C) fıkrasının kanunilik ölçütünü sağladığı anlaşılmaktadır. Dolayısıyla, somut olayın koşullarında başvuruya konu toplantının 2911 sayılı Kanun'un 4. maddesinde sayılan istisna kapsamında olup olmadığına yönelik daha ileri bir inceleme yapılmasına gerek olmadığı kanaatine varılmıştır.


ii. Meşru Amaç


37. Başvuruya konu etkinliğin yasaklanmasına ilişkin idari kararın Anayasa'nın 34. maddesinin ikinci fıkrasında yer alan sebeplerden kamu düzeninin korunmasına yönelik önlemlerin bir parçası olduğu ve meşru bir amaç taşıdığı sonucuna varılmıştır.


iii. Demokratik Toplum Düzeninin Gereklerine Uygunluk


(1) Genel İlkeler


38. İfade özgürlüğü; kişinin haber ve bilgilere, başkalarının fikirlerine serbestçe ulaşabilmesi, düşünce ve kanaatlerinden dolayı kınanamaması ve bunları tek başına veya başkalarıyla birlikte çeşitli yollarla serbestçe ifade edebilmesi, anlatabilmesi, savunabilmesi, başkalarına aktarabilmesi ve yayabilmesi anlamına gelir. Çoğunluğa muhalif olanlar da dâhil olmak üzere düşüncelerin her türlü araçla açıklanması, açıklanan düşünceye paydaş sağlanması, düşünceyi gerçekleştirme ve gerçekleştirme konusunda başkalarını ikna etme çabaları, bu çabaların hoşgörüyle karşılanması çoğulcu demokratik düzenin gereklerindendir. Dolayısıyla toplumsal ve siyasal çoğulculuğu sağlamak, her türlü düşüncenin barışçıl bir şekilde ve serbestçe ifadesine bağlıdır. Bu itibarla düşünceyi açıklama ve yayma özgürlüğü demokrasinin işleyişi için yaşamsal önemdedir (... [GK], B. No: 2014/12151, 4/6/2015, §§ 33-35; ... [GK], B. No: 2013/9343, 4/6/2015, §§ 42, 43).


39. Anayasa’nın 34. maddesinde güvence altına alınan toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkı, ifade özgürlüğüyle de yakından bağlantılı olup bu özgürlükle birlikte demokratik toplum düzeninin en önemli parçalarından birini oluşturmakta ve bireylerin belli bir konudaki düşüncelerini ifade etmelerine ve bunları kamuoyuyla paylaşıp karar vericiler üzerinde etki yaratmak için bir araya gelebilmelerine imkân tanımaktadır. Bu hak, tıpkı ifade özgürlüğünde olduğu gibi toplumun geneli tarafından savunulan ve kabul gören düşünce ve fikirlerin yanı sıra toplumun genelini rahatsız edebilecek, endişelendirecek hatta şok edecek veya onların belirli düzeyde tepkilerini çekebilecek bazı fikirleri savunma amacıyla da kullanılabilir (AYM, E.2014/101, K.2017/142, 28/9/2017, § 10; ... [GK], B. No: 2014/15440, 22/5/2019, § 56; ... [1. B.], B. No: 2014/15428, 17/7/2018, § 42; ... (3) [2. B.], B. No: 2020/11218, 19/10/2022, § 72).


40. Temel hak ve özgürlüklere yönelik bir müdahalenin demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun kabul edilebilmesi için zorunlu bir toplumsal ihtiyacı karşılaması ve orantılı olması gerekir (..., §§ 53-55; ... [GK], B. No: 2013/9343, 4/6/2015, §§ 70-72; AYM, E.2018/69, K.2018/47, 3/5/2018, § 15; AYM, E.2017/130, K.2017/165, 29/11/2017, § 18; ... ve diğerleri, § 52). Müdahaleyi oluşturan tedbirin zorunlu bir toplumsal ihtiyacı karşıladığının kabul edilebilmesi için amaca ulaşmaya elverişli olması, başvurulabilecek en son çare ve alınabilecek en hafif önlem olarak kendisini göstermesi gerekmektedir (... ve diğerleri [GK], B. No: 2018/17635, 26/7/2019, § 77; ... [GK], B. No: 2018/38143, 3/10/2019, § 58; ayrıca bazı farklılıklarla birlikte bkz. ..., § 51; ..., § 68; ... [1. B.], B. No: 2014/6128, 7/7/2015, § 51). Orantılılık ise bireyin hakkı ile kamunun menfaatleri arasında adil bir dengenin kurulmasına işaret etmektedir (... ve diğerleri, § 132; ayrıca bazı farklılıklarla birlikte bkz. ..., § 57; ... [2. B.], B. No: 2015/3378, 5/7/2017, §§ 59, 68).


41. Kamu otoriteleri söz konusu dengelemeyi yaparken ve temel hakka yapılan müdahalenin zorunlu bir toplumsal ihtiyacı karşılayıp karşılamadığı noktasında belirli bir takdir yetkisine sahiptir. Ancak bu takdir payı, Anayasa Mahkemesinin denetimindedir (ifade özgürlüğü bağlamında değerlendirme için bkz. ... ve diğerleri, § 74-76; ... [1. B.], B. No: 2014/1577, 25/10/2017, § 57).


42. Anayasa Mahkemesinin bir görevi de bireylerin fikirlerini toplantılar ve gösteri yürüyüşleri düzenlemek yoluyla ifade etme hakları ile Anayasa'nın 34. maddesinin ikinci fıkrasında belirtilen meşru amaçlar arasında adil bir dengenin sağlanıp sağlanamadığını denetlemektir. Meşru amaçların bir olayda varlığının hakkı ortadan kaldırmadığı vurgulanmalıdır. Önemli olan bu meşru amaçla hak arasında, olayın şartları içinde bir denge kurmaktır (... [GK], B. No: 2014/20411, 30/11/2017, § 33; ... ve ... [2. B.], B. No: 2015/10676, 26/12/2018, § 38; ... ve diğerleri, § 54).


43. Anılan denetim sırasında Anayasa Mahkemesi, temel hak ve özgürlüklere yapılan müdahalenin gerekçesine odaklanır. Esasen gerekçeli karar hakkı, adil yargılanma hakkının bir güvencesi olmakla birlikte maddi hakların usul boyutu incelenirken de ilgili ve yeterli gerekçe gösterilip gösterilmediğine bakılmaktadır. Örneğin bazı maddi haklara yönelik müdahalelerde demokratik toplumda gereklilik ve ölçülülük ölçütlerinin sağlanabilmesi için gerekçenin ilgili ve yeterli olması gerekmektedir (diğerleri arasından bkz. ..., § 58; ..., § 56; ... ve diğerleri, § 120; ..., § 60; ... [GK], B. No: 2015/15672, 5/11/2020, § 53). Bu bağlamda toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkına yapılan bir müdahalenin demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun kabul edilebilmesi için kamu makamları tarafından ortaya konulan gerekçeler ilgili ve yeterli olmalıdır (diğerleri arasından bkz. ..., § 53; ... ve ..., § 48; ... [1. B.], B. No: 2018/21657, 6/10/2022, § 13).


44. Anayasal bir hak ve özgürlüğe müdahaleye dayanak gerekçelerin yalnızca şeklen mevcut olması, uzun açıklamalar içermesi veya çok sayıda tespitte bulunulması, anayasal açıdan bir hakka müdahale için “ilgili” ve “yeterli” gerekçe teşkil etmez. Anayasal açıdan gerekçenin “yeterli” kabul edilebilmesi için, müdahalenin temelini oluşturan fiilî ve hukukî olguların somutlaştırılması, olayın kendine özgü koşullarının gözetilmesi suretiyle çatışan menfaatlerin nasıl dengelendiği ve bu dengelemenin ulaşılan nihai sonuçla arasındaki rasyonel bağın ne olduğunun gösterilmesi gerekir. Ayrıca bir gerekçenin “ilgili” sayılabilmesi için, başvuruya konu somut olgular ile yargılamanın sonucu arasında doğrudan ve makul bir ilişki kurulması zorunludur. Kuşkusuz idarenin gerekçe sunma yükümlülüğü, idarenin kararında kamu düzeni ve güvenliğine ilişkin her türlü ayrıntıya yer vermesi anlamına gelmemektedir. Ancak bu durumda idarenin hakkı kullanmasını temin etme şeklindeki pozitif yükümlülüğünün ortadan kalktığının ve müdahalenin zorunlu bir toplumsal ihtiyacı karşıladığının ilgili ve yeterli bir gerekçeyle ortaya konulması gerekmektedir (Hrant Dink Vakfı [2. B.], B. No: 2021/29443, 12/6/2024, § 46). Aksi hâlde, soyut mülahazalarla kamu düzeni ve güvenliği gerekçesiyle hakka müdahale edilebilir ki bu durum, hakkın öngörülemez biçimde sınırlanmasına yol açabilir.


(2) İlkelerin Olaya Uygulanması


45. Somut olayda başvurucu Dernek, Grup Yorum adlı müzik grubunun bazı üyeleri hakkında yürütülen adli işlemlerin haksız olduğunu dile getirmek, bu kapsamda dayanışma göstermek ve kamuoyu oluşturmak amacıyla kapalı bir alanda başka bir müzik grubunun gerçekleştireceği bir dinleti düzenlemeyi planlamış ve bu etkinliği sosyal medya aracılığıyla kamuoyuna duyurmuştur. Kolluk görevlilerince toplanma çağrısının tespiti üzerine, söz konusu etkinliğin Anayasa’nın 34. maddesinin ikinci fıkrasında yer alan sınırlama sebeplerine atıfla "uygun görülmediği" yönündeki değerlendirme Valiliğin oluruna sunulmuştur. Valilik, başkaca bir gerekçeye yer vermeksizin anılan görüşe olur vermiş ve bu karara dayanılarak başvuruya konu etkinliğin gerçekleştirilmesi engellenmiştir (bkz. § 8).


46. Kamu makamları toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkına yapılan müdahalenin zorunlu bir toplumsal ihtiyacı karşılayıp karşılamadığını değerlendirirken belirli bir takdir yetkisine sahiptir. Şüphesiz kullanılan sözlerin ırkçılık, nefret söylemi, savaş propagandası, bireylere, kamu görevlisine ya da toplumun bir kesimine karşı şiddete teşvik ve tahrik, ayaklanmaya çağrı veya terör eylemlerini haklı göstermek mahiyetinde olması durumunda kamu otoritelerinin ifade özgürlüğüne müdahale etme konusunda takdir marjları çok daha geniştir. Bununla beraber şiddete teşvik ve demokrasinin ilkelerini ortadan kaldırma durumları dışında toplantı ve ifade özgürlüğünün ortadan kaldırılmasına yönelik önleyici nitelikli tedbirler demokrasiye zarar verir. Bu sebeple Anayasa Mahkemesi, idarenin müdahalesindeki takdir payını denetleyecektir (ifade özgürlüğünün sınır bölgeleri olan alanlara ilişkin açıklamalar için bkz. ..., § 57; ... [GK], B. No: 2013/1461, 12/11/2014, § 98, ... [GK], B. No: 2014/256, 25/6/2014, § 144).


47. Somut olayda idari makamlarca müdahalenin gerekçesi ilk kez başvurucunun açtığı iptal davası sürecinde İdare Mahkemesince yapılan bilgi talebine cevaben sunulan 8/2/2021 tarihli yazıda ortaya konulmuştur. Anılan yazıda, gerçekleştirilmesi planlanan müzik dinletisine yönelik toplanma çağrısının DHKP-C terör örgütünün talimatları doğrultusunda faaliyet yürüten, müzik aracılığıyla örgüt propagandası yapan ve terör faaliyeti suçundan tutuklu olup örgüt talimatıyla açlık grevine başlayan bir müzik grubunun üyelerine moral ve motivasyon desteği sağlama amacı taşıyabileceği değerlendirmesine yer verilmiştir. Etkinliğin uygun görülmemesine yönelik işlemde, benzer nitelikteki provokatif faaliyetlerin ve suç ile suçlunun övülmesinin engellenmesinin amaçlandığı belirtilmiştir. Ayrıca yazıda, etkinliğin başvurucu Dernek’in yasal faaliyet alanıyla bağdaşmadığı ve etkinlik için yetkili makamlara herhangi bir başvuruda bulunulmadığı vurgulanmıştır (bkz. § 9).


48. Anayasa’nın 26. maddesinde düşünceyi açıklama ve yayma özgürlüğünün kullanımında başvurulabilecek araçlar arasında yer alan “başka yollar” ibaresiyle her türlü ifade aracının anayasal güvence altında olduğu kabul edilmiştir (... [2. B.], B. No: 2013/2602, 23/1/2014, § 43; Keskin Kalem Yayıncılık ve Ticaret A.Ş. ve diğerleri [GK], B. No: 2018/14884, 27/10/2021, § 80; ... (3) [2. B.], B. No: 2020/11218, 19/10/2022, § 71). Nitekim bir toplantı ve gösteri yürüyüşünde duyurulmak istenen ifadelerin ve aktarılma şeklinin, açıklanan düşüncenin muhataplarına ulaştırılması ve onlar üzerinde yaratacağı etkinin büyüklüğü bakımından önem taşıdığı yadsınamaz bir gerçektir (farklı bağlamda yapılan benzer açıklamalar için bkz. AYM, E.2014/101, K.2017/142, 28/9/2017; ... [2. B.], B. No: 2016/7532, 29/12/2021, § 61). Dolayısıyla anılan hak, haktan yararlanılması sırasında kullanılacak ifadelerin özgürlüğünün yanı sıra bu düşüncelerin hangi yolla aktarılacağını seçme hakkını da kapsar.


49. Somut olayda başvurucu derneğin, organize edilen etkinlik ve müzik aracılığıyla belli bir konuda kamusal farkındalık yaratmayı amaçladığı anlaşılmaktadır (bkz. §§ 6, 7). Toplumsal olaylara tepki vermek, kamusal eleştiri geliştirmek, kolektif bilinci güçlendirmek amacıyla icra edilen anılan türdeki müzik, şiddete tahrik eden, şiddeti yücelten ya da toplumu kin ve nefrete sevk eden bir içerik taşımadığı sürece, demokratik toplum düzeninin gerekleri doğrultusunda ifade özgürlüğü kapsamında değerlendirilmelidir (başvuruya konu toplantıya ilişkin ayrıntılı değerlendirmeler için bkz. § 22-26).


50. Bu doğrultuda, somut olayda toplantı esnasında icra edilecek müziğin yalnızca ağır, eleştirel ya da kamu otoritelerinin görüşleriyle çelişen bir içerik taşıması, devlet yetkililerini veya toplumun belirli kesimlerini rahatsız edebilecek ifadeler içermesi ya da tek taraflı ve sübjektif bir dil kullanması; bu ifadelerin şiddete yönlendirdiği, kamu düzenini tehdit ettiği veya demokratik siyasal düzene yönelik bir tehlike doğurduğu anlamına gelmez. Dolayısıyla bu tür bir içerik, kural olarak toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkına müdahale için tek başına yeterli bir gerekçe oluşturmaz. Aksi yöndeki bir müdahale, devletin negatif yükümlülüğünün ihlaline yol açar (karşılaştırmak için bkz. ... ve diğerleri, § 128).


51. Somut olayda, yapılması planlanan müzik dinletisinin örgüt talimatıyla açlık grevine başlayan terör suçundan tutuklu müzik grubu üyelerine moral ve motivasyon desteği sağlama amacı taşıyabileceği yönünde değerlendirme yapılmış ve bu gerekçeyle etkinliğin gerçekleştirilmesine izin verilmemiştir. Ancak söz konusu etkinliğin veya bu kapsamda icra edilmesi planlanan şarkıların içeriği bakımından toplumu kin ve nefrete sevk edecek, şiddeti teşvik edecek ya da ciddi bir şiddet tehlikesine yol açacak herhangi bir unsurun bulunduğu somut olarak ortaya konulmamış; bu yönde herhangi bir açıklama ya da değerlendirme yapılmamıştır. Öte yandan söz konusu tutuklu grup üyelerinin haklarında verilmiş kesin bir mahkûmiyet kararından söz edilmemiştir. Dolayısıyla başvurucunun müzik dinletisi aracılığıyla vermek istediği destek ve göstermek istediği dayanışmanın suçu ve suçluyu nasıl övme anlamına geleceğinin ayrıca gerekçelendirilmesi elzemdir.


52. Bu itibarla, etkinliğin kararda belirtilen motivasyon sağlama amacı taşıyabileceği yönündeki varsayıma dayanan değerlendirmeler ile bu eylemlerin suçun ve suçlunun övülmesine neden olabileceği ihtimali, toplantının mahiyeti ve konusu itibarıyla kamu düzeni veya güvenliğini tehdit ettiğini gösterecek nitelikte değildir. Bununla birlikte provokatif faaliyetler ile suçun ve suçlunun övülmesini engelleme amacı idarenin müdahalesine dayanak olmuşsa da bu durumun hangi ifadelerle, nasıl ve ne şekilde gerçekleştirileceğine ilişkin açık ve somut bir gerekçeye de yer verilmemiştir. Ayrıca başvuruya konu müdahaleyi haklı kılacak nitelikte herhangi bir somut olgunun ortaya konulmamış olması ve aynı müzik grubunun daha sonra kapalı bir mekânda gerçekleştirmek istediği bir dinletinin de idarece uygun görülmemesi birlikte değerlendirildiğinde, müdahalenin esasen etkinliğin konusu ve içeriğine dayalı soyut bir risk varsayımına dayandığı izlenimini güçlendirmektedir (bkz. § 10).


53. Somut olayda, başvuruya konu idari işleme yönelik açılan iptal davasının, idarenin cevabi yazısında yer alan değerlendirmeler esas alınarak reddedildiği görülmektedir. İdare Mahkemesi; etkinliğin idareye bildirimde bulunulm

 

Benzer Kararlar

 

Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm — Toplantıya Müdahalede Kamera Görüntülerinin Zamanında İstenmemesi ve Etkili Soruşturma

Anayasa Mahkemesi Birinci Bölüm — Toplantıya Katılma Sonrası Adli Kontrolde Tedbirlerin Somut Gerekliliği

Tüm Ceza Hukuku Kararları ›

 

İlgili Sayfalar

 

Toplantı ve Etkinlik Yasaklarına Karşı İdari Dava

 

Benzer bir uyuşmazlıkla ilgili görüşmek isterseniz iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.

 

Bu sayfa genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Özet ve açıklamalar site tarafından hazırlanmıştır; karar metni resmî kaynaktan alınmıştır.

 

Karar Künyesi

 

Mahkeme

Anayasa Mahkemesi Birinci Bölüm

 

Karar Türü

Bireysel Başvuru

 

Başvuru No

2022/28884

 

Karar Tarihi

2 Ekim 2025

 

Oy Durumu

Oyçokluğu

 

Resmî Kaynak

Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası

 

Hukuki Destek

Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu

 

Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.

Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara

 

0552 725 25 18

WhatsApp ile Yazın

İletişim ve Yol Tarifi

 

İlgili Hukuk Alanları

Ceza Hukuku

Tüm Çalışma Alanları ›

 

Hesaplama Araçları

İnfaz ve Yatar Hesaplama

Tüm Hesaplama Araçları ›

bottom of page