top of page

Ana Sayfa › İçtihatlar

 

Bireysel Başvuru Kararları  ·  İŞ HUKUKU  ·  HAK İHLALİ

Anayasa Mahkemesi Birinci Bölüm — Muvazaalı Alt İşverenlikte Sendika Üyeliği Bildirimi ve Toplu İş Sözleşmesinden Yararlanma

 

B. No: 2022/60547 · 24 Aralık 2025

 

İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 6 Kasım 2026

 

Kararın Özeti

 

Başlangıçtan itibaren asıl işverenin işçisi oldukları mahkemece belirlenen iki çalışanın toplu iş sözleşmesi alacakları, sendika üyeliğinin asıl işverene bildirilmediği gerekçesiyle reddedildi. Anayasa Mahkemesi Birinci Bölüm, muvazaalı işlemin tarafı olan işverene bildirim şartının neden arandığının açıklanmadığını değerlendirdi. Bu şartın çalışanlara yüklediği külfeti öngörülebilir ve makul bulmadı. Sendika hakkının ihlal edildiğine, yeniden yargılama yapılmasına ve her başvurucuya manevi tazminat ödenmesine karar verdi; maddi tazminat taleplerini reddetti.

 

Hukuki İlke

 

Muvazaa nedeniyle başlangıçtan itibaren asıl işverenin işçisi sayılan çalışanın toplu iş sözleşmesinden yararlanmasını, muvazaalı işlemin tarafı olan işverene üyelik bildirimi yapılmamış olmasıyla engelleyen karar, kanuni düzenleme ve esaslı itirazlar karşısında öngörülebilir ve makul gerekçe içermelidir.

 

Sonuç

 

Birleştirilen iki başvuruda sendika hakkının ihlal edildiğine, yeniden yargılama yapılmasına ve başvuruculara ayrı ayrı manevi tazminat ödenmesine karar verildi. Maddi tazminat talepleri reddedildi.

 

Kararın Kapsamı

 

Kararda muvazaa ve başlangıçtan itibaren asıl işveren işçiliği önceden tespit edilmiştir. Anayasa Mahkemesi, toplu iş sözleşmesi alacaklarını kendisi hesaplamamış; üyelik bildirimi gerekçesiyle verilen ret kararlarının yeniden değerlendirilmesini istemiştir.

 

İlgili Mevzuat

 

  • Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 51, 148, 153
    sendika hakkı ve giderim

  • 4857 sayılı İş Kanunu — m. 2
    muvazaa ve başlangıçtan itibaren asıl işveren işçiliği

  • 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu — m. 39
    toplu iş sözleşmesinden yararlanma

  • 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun — m. 50, 66
    yeniden yargılama

Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.

 

Kararın Tam Metni

 

Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir. Başvurucu, avukat ve olay kişilerine ait açık adlar gizlenmiştir. Resmî maskeler, hâkim ve raportör adları ile atıf yapılan karar adları korunmuştur.

 

TÜRKİYE CUMHURİYETİ


ANAYASA MAHKEMESİ


 


 


BİRİNCİ BÖLÜM


 


KARAR


 


... VE  ... BAŞVURUSU


(Başvuru Numarası: 2022/60547)


 


Karar Tarihi: 24/12/2025


 


 


BİRİNCİ BÖLÜM


 


KARAR


​


Başkan


:


Hasan Tahsin GÖKCAN


Üyeler


:


Yusuf Şevki HAKYEMEZ


Selahaddin MENTEŞ


İrfan FİDAN


Muhterem İNCE


Raportör


:


Gülsüm Gizem GÜRSOY


Başvurucular


:


1. ...


Vekili


:


Av. ...


2. ...


Vekili


:


Av. ...


​


I. BAŞVURUNUN ÖZETİ


1. Başvuru, alt işveren-asıl işveren arasında muvazaa ilişkisi tespit edilmesine karşın toplu iş sözleşmesinden yararlandırılmama nedeniyle sendika hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.


2. Başvurucular, başlangıçtan beri asıl işverenin işçileri olmalarına karşın muvazaalı bir biçimde alt işverenin işçileri olarak gösterildiklerini belirterek; muvazaanın tespiti ile birlikte toplu iş sözleşmesi (TİS) alacaklarının tahsili talepli dava açmıştır.


3. Açılan davalarda mahkemeler muvazaa ilişkisini tespit etmekle birlikte; asıl işverene sendika üyeliğinin bildirim koşulunun gerçekleşmediği gerekçesiyle TİS'ten kaynaklı alacak talepleri yönünden davanın reddine karar vermiştir.


4. Nihai kararların tebliği üzerine başvurucular, süresinde bireysel başvuruda bulunmuştur.


II. DEĞERLENDİRME


5. 2023/53254 numaralı başvurunun 2022/60547 numaralı başvuru ile birleştirilmesine karar verilmesi gerekir.


6. Başvurucular, alt işveren-asıl işveren arasında muvazaa ilişkisi tespit edilmesine karşın TİS'ten yararlandırılmadıklarını belirterek sendika hakkının ihlal edildiğinden yakınmıştır.


A.   İlgili Hukuk


7. 22/5/2003 tarihli ve 4857 sayılı İş Kanunu'nun 2. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:


" ...Asıl işverenin işçilerinin alt işveren tarafından işe alınarak çalıştırılmaya devam ettirilmesi suretiyle hakları kısıtlanamaz veya daha önce o işyerinde çalıştırılan kimse ile alt işveren ilişkisi kurulamaz. Aksi halde ve genel olarak asıl işveren alt işveren ilişkisinin muvazaalı işleme dayandığı kabul edilerek alt işverenin işçileri başlangıçtan itibaren asıl işverenin işçisi sayılarak işlem görürler. İşletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren işler dışında asıl iş bölünerek alt işverenlere verilemez."


8. 18/10/2012 tarihli ve 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu'nun "Toplu iş sözleşmesinden yararlanma" başlıklı 39. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:


“(1) Toplu iş sözleşmesinden taraf işçi sendikasının üyeleri yararlanır.


(2) Toplu iş sözleşmesinden, sözleşmenin imzalanması tarihinde taraf sendikaya üye olanlar yürürlük tarihinden, imza tarihinden sonra üye olanlar ise üyeliklerinin taraf işçi sendikasınca işverene bildirildiği tarihten itibaren yararlanır.


         ...


(4) Toplu iş sözleşmesinin imzası sırasında taraf işçi sendikasına üye olmayanlar, sonradan işyerine girip de üye olmayanlar veya imza tarihinde taraf işçi sendikasına üye olup da ayrılanlar veya çıkarılanların toplu iş sözleşmesinden yararlanabilmeleri, toplu iş sözleşmesinin tarafı olan işçi sendikasına dayanışma aidatı ödemelerine bağlıdır."


B. Somut Olayın Değerlendirilmesi


9. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir nedeni de bulunmadığı anlaşılan başvurunun kabul edilebilir olduğuna karar verilmiştir.


10. Anayasa Mahkemesi Murat Tokar ([GK], B. No: 2022/44255, 15/5/2025) kararında muvazaalı bir biçimde alt işverenin işçisi gösterilmesine karşın ve bu durumda başlangıçtan itibaren asıl işverenin işçisi sayılacağı kuralı karşısında muvazaalı işlemin tarafı olan işverene neden sendika üyeliği bildirilmesi koşulu arandığının mahkeme kararlarında açıklanmadığını ve başvurucunun bu yöndeki yargılama sırasında dile getirdiği uyuşmazlığın sonucuna etkili iddia ve itirazlarının da karşılanmadığını belirtmiştir (anılan kararda bkz. § 38). Anılan kararda; başvurucu bakımından, muvazaalı olduğu yargı kararıyla kesinleşmiş iş sözleşmesi nedeniyle TİS'ten yararlanamamanın önemli bir külfete yol açtığı, başvurucunun üstlendiği bu külfetin karşısında; muvazaaya kusurlu işlemi nedeniyle neden olan işverene sendika üyeliğinin bildirilmesi gerektiği şeklindeki değerlendirmelerin - söz konusu kanun hükümleri dikkate alındığında - öngörülebilir ve makul olmadığı, bu nedenlerle Anayasa'nın 51. maddesinde güvence altına alınan sendika hakkının ihlal edildiği sonucuna ulaşılmıştır (anılan kararda bkz. §§ 39-43).


11. Eldeki başvuruda da başvurucuların başlangıçtan itibaren asıl işverenin işçisi oldukları yani muvazaalı bir biçimde alt işverenin işçisi gösterildikleri tespit edilmesine rağmen başvurucular asıl işverenin taraf olduğu TİS'in sağladığı sendikal haklardan, muvazaalı işlemin tarafı olan işverene sendika üyeliğinin bildirilmesi koşulu sağlanamadığı gerekçesiyle faydalanamamıştır. Dolayısıyla eldeki başvuru bakımından Murat Tokar kararında belirlenen ilkelerden ayrılmayı gerektirir bir yön görülmemiştir. Belirtilen hususlar dikkate alındığında başvurucuların sendika hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.


III. GİDERİM


12. Başvurucular, ihlalin tespiti ile yeniden yargılama talebinde bulunmuştur. Ayrıca başvurucu ... 250.000 TL tazminat; ... 300.000 TL maddi, 500.000 TL manevi tazminat talebinde bulunmuştur.


13. Başvuruda tespit edilen anayasal hak ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar ve zorunluluk bulunmaktadır. Anayasa'nın 148. ve 153. maddeleri ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 50. ve 66. maddeleri uyarınca ihlal kararının gönderildiği yargı mercilerince yapılması gereken iş, yeniden yargılama işlemlerini başlatıp Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında belirtilen ilkelere ve gerekçelere uygun biçimde yürütülecek yargılama sonunda hak ihlalinin nedenlerini gidererek yeni bir karar vermektir (yeniden yargılama konusunda bkz. Mehmet Doğan [GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018, §§ 54-60; Aligül Alkaya ve diğerleri (2) [1. B.], B. No: 2016/12506, 7/11/2019, §§ 53-60, 66; Kadri Enis Berberoğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, §§ 93-100).


14. Öte yandan ihlalin sonuçlarının ortadan kaldırılması için manevi zararları karşılığında başvuruculara ayrı ayrı net 34.000 TL manevi tazminat ödenmesine karar verilmesi gerekir. Başvurucuların uğradıklarını iddia ettikleri maddi zarar talebi yeniden yargılama kapsamında giderilebileceğinden maddi tazminat taleplerinin reddine karar verilmesi gerekir.


IV. HÜKÜM


A. Başvuruların BİRLEŞTİRİLMESİNE,


B. Sendika hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,


C. Anayasa’nın 51. maddesinde güvence altına alınan sendika hakkının İHLAL EDİLDİĞİNE,


D. Kararın bir örneğinin sendika hakkının ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak Tavşanlı 1. İş Mahkemesine (E.2021/705,K.2022/22; E.2023/32, K.2023/592) GÖNDERİLMESİNE,


E. Başvuruculara ayrı ayrı net 34.000 TL manevi tazminat ÖDENMESİNE, tazminata ilişkin diğer taleplerin REDDİNE,


F. Başvurucu ...'a 1.480,40 TL harç bedeli, başvurucu ...'a 664,10 harç bedeli ÖDENMESİNE, 40.000 TL vekâlet ücretinin ise başvuruculara müştereken ÖDENMESİNE,


G. Ödemelerin kararın tebliğini takiben başvurucuların Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, ödemede gecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA,


H. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE 24/12/2025 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

 

Karşılaştırmalı Okuma

 

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi — Muvazaalı Alt İşveren İlişkisinde Sendika Üyeliğinin Bildirim Tarihi

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi — Belediye Şoförünün Toplu İş Sözleşmesinden Yararlanmasında Sendika Üyeliğinin Bildirimi

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi — Sendika Üyeliğinin Bildirimi ve Arabuluculuk Sonrasında Doğan Toplu Sözleşme Alacağı

Tüm İş Hukuku Kararları ›

 

İlgili Sayfalar

 

İçtihat Arama Merkezi

İş ve Sosyal Güvenlik Uyuşmazlıkları

 

Benzer bir uyuşmazlıkla ilgili görüşmek isterseniz iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.

 

Bu sayfa genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Özet ve açıklamalar site tarafından hazırlanmıştır; karar metni resmî kaynaktan alınmıştır.

 

Karar Künyesi

 

Mahkeme

Anayasa Mahkemesi Birinci Bölüm

 

Karar Türü

Bireysel Başvuru

 

Başvuru No

2022/60547

 

Karar Tarihi

24 Aralık 2025

 

Oy Durumu

Oy birliği

 

Resmî Kaynak

Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası

 

Hukuki Destek

Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu

 

Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.

Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara

 

0552 725 25 18

WhatsApp ile Yazın

İletişim ve Yol Tarifi

 

İlgili Hukuk Alanları

İş Hukuku Davaları

Tüm Çalışma Alanları ›

 

Hesaplama Araçları

İşçilik Alacakları Hesaplama

Tüm Hesaplama Araçları ›

bottom of page