top of page

Ana Sayfa › İçtihatlar

 

Norm Denetimi Kararları  ·  KİRA HUKUKU  ·  NORM DENETİMİNDE İPTAL TALEBİNİN REDDİ

Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu — Belediye Taşınmazlarında 1985 Yılındaki Geçiş Düzenlemesiyle Kiranın Rayice Çıkarılması

 

1986/10 E., 1986/19 K. · 3 Temmuz 1986

 

İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 7 Kasım 2026

 

Kararın Özeti

 

İstanbul’da bir belediyenin yer altı çarşısındaki vitrinin kirasını artırması üzerine kiracı bedelin belirlenmesi için dava açtı. Anayasa Mahkemesi, 3151 sayılı Kanun’u belediyelerle sınırlı olarak inceledi. Eski kiraların bir defaya özgü olarak rayice yükseltilmesinde, belediye gelirlerinin kamu hizmetine ayrılmasını dikkate aldı. Kiracıya önerilen bedel ve koşullara sulh hukuk mahkemesinde itiraz imkânı tanıyan geçici düzenlemeye yönelik iptal talebini oyçokluğuyla reddetti.

 

Hukuki İlke

 

Çoğunluk, belediyenin özel mülkünden elde ettiği gelirin kamu hizmetine ayrılmasını, 1985’te eski kira sözleşmelerini bir defaya özgü yenilemesine olanak tanınması bakımından haklı bir ayrım nedeni saydı.

 

Sonuç

 

3151 sayılı Kanun belediyeler yönünden incelendi. İptal istemi 3 Temmuz 1986’da beş üyenin karşıoyuyla reddedildi.

 

Kararın Kapsamı

 

İnceleme 1985’teki belirli sözleşmeler için kabul edilen geçiş düzenlemesine ilişkindir. Bugünkü belediye kiralarında yenileme, bedel tespiti ve tahliye değerlendirilirken somut sözleşmenin tarihi ve tabi olduğu yasal düzenleme ayrıca belirlenir.

 

İlgili Mevzuat

 

  • 3151 sayılı Kanun — m. 1

  • Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 10

Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.

 

Kararın Tam Metni

 

Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir.

 

ANAYASA

MAHKEMESİ KARARI

Esas sayısı: 1986-10

Karar sayısı: 1986-19

Karar günü: 3.7.1986

R.G. Tarih-Sayı :10.12.1986-19307

İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: İstanbul Yedinci Sulh Hukuk Hakimliği

İTİRAZIN KONUSU: 15.1.1985 günlü, 3151 sayılı "18.5.1955

Tarihli ve 6570 sayılı Gayrimenkul Kiraları Hakkında Kanuna Bir Geçici Madde

Eklenmesine Dair Kanun"un Anayasanın 10. maddesine aykırılığı nedeniyle

iptaline karar verilmesi istemidir.

I- OLAY :

Mülkiyeti İstanbul Büyükşehir Belediyesine ait olan

İstanbul-Aksaray yer altı çarşısındaki vitrinin kirasının Belediyece, 3151

sayılı Yasaya dayanılarak 1.8.1985 tarihinden geçerli olarak 200.000 TL.

yükseltilmesi üzerine, İstanbul Sulh Hukuk Hakimliğine açılan kira tespit

davasında, davacının ileri sürdüğü Anayasaya aykırılık savının ciddi olduğu

kanısına varan Mahkeme, Anayasa Mahkemesine başvurulmasına karar vermiştir.

III- YASA METİNLERİ :

A) İptali İstenen Yasa Kuralı

"MADDE 1.- 6570 sayılı Gayrımenkul Kiraları Hakkında Kanuna

aşağıdaki geçici madde eklenmiştir.

GEÇİCİ MADDE- Belediyeler ve Özel İdareler ile Beden Terbiyesi

Genel Müdürlüğü adına kayıtlı veya bunların kamu kuruluşları veya kamu yararına

çalışan derneklerle müştereken sahip bulundukları gayrımenkullere (vasiyet

edilenler dahil) ilişkin kira sözleşmeleri bu Kanunun yürürlük tarihinden

itibaren altı ay sonra sona erer.

Bu süre içinde yukarıdaki kurumlar ve bunların kira işlerini

yürüten iştiraklerince rayiç ve emsal bedele uygun olarak yeni kira bedeli ve

şartlar tespit edilerek kiracıya tebliğ edilir. Eski kiracının birinci fıkrada

belirtilen altı ayı takip eden 30 gün içinde yeni kira bedeli ve şartlar

üzerinde kira mukavelesi yapmaya hakkı vardır.

Teklif edilen yeni bedele ve şartlara kiracılarca sulh hukuk

mahkemeleri nezdinde itiraz olunabilir. Otuz günlük süre içinde itiraz ve

rüçhan hakkını kullanmayan ve gayrimenkulü tahliye etmeyenlerin tahliyeleri

icra memurluğundan istenir.

İtiraz süresi içinde, belirlenen kira bedeline karşı sulh hukuk

mahkemesine itiraz vaki olduğunda kiracı, dava sonuna kadar kurum ve

kuruluşlarca tesbit edilen kirayı aylık olarak öder ve tahliye edilemez. Sulh

hukuk mahkemesinci rayiç ve emsale uygun olarak kira bedeli tesbit olunur.

Mahkeme kararına göre kiracı lehine fark olduğu takdirde bu miktar ileriki

aylık kiralara mahsup edilir.

Görülecek davalarda ilk ve eski kiranın toptan eşya fiyatlarındaki

artış yüzdeleri bu tespitlerde nazara alınmaz. Mahkeme tespitte bilirkişi

olarak resmi dairelerce bildirilen teknik elemanlardan, Ticaret Odası

temsilcisinden ve bir de hukukçudan olmak üzere üç kişilik heyeti resen seçer.

Mahkeme kararının kesinleşmesinden başlayarak otuz gün içinde

mahkemece tesbit edilen kira bedeline göre kiracının yeni kira sözleşmesi

yapmaya hakkı vardır. Bu süre içinde sözleşmeyi yapmayan ve biriken kira

farklarını ödemeyen kiracının tahliyesi icra memurluğundan istenir.

Bu davalar ivedilikle görülür.

MADDE 2.- Bu Kanun yayımlanmasını takip eden aybaşında yürürlüğe

girer.

MADDE 3.- Bu Kanun hükümlerini Bakanlar Kurulu yürütür."

B) Dayanılan Anayasa Kuralı :

"MADDE 10.- Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce,

felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun

önünde eşittir.

Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz.

Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun

önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar."

IV- İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğünün 15. maddesi uyarınca H. Semih

Özmert, Orhan Onar, Necdet Darıcıoğlu, Yekta Güngör Özden, Muammer Turan,

Mehmet Çınarlı, Selahattin Metin, Servet Tüzün, Mahmut C.Cuhruk, Mustafa Şahin

ve Adnan Kükner'in katılmalarıyla 6.3.1986 gününde yapılan ilk inceleme

toplantısında dosyada eksiklik bulunmadığı saptandıktan sonra aşağıda

belirlenen sorun üzerinde durulmuştur:

15.1.1985 günlü, 3151 sayılı Yasa uyarınca kira tespit davası

açılmasını gerektiren olay, kiralayan durumundaki Belediye ile kiracı gerçek

kişi arasındaki uyuşmazlıktan kaynaklanmaktadır.

İtiraz yoluna başvuran Mahkemede bakılmakta olan davanın niteliği

ve tarafları gözönünde tutulduğu takdirde; Özel İdareler ile Beden Terbiyesi

Genel Müdürlüğü adına kayıtlı veya bunların kamu kuruluşları veya kamu yararına

çalışan derneklerle müştereken sahip bulundukları gayrımenkullere ilişkin herhangi

bir uyuşmazlığın mevcut olmadığı görülmektedir.

Açıklanan nedenlerle işin esasının belediyelerle sınırlı olarak

incelenmesine Muammer TURAN, Mehmet ÇINARLI ve Mustafa ŞAHİN'in (sınırlamaya

gerek bulunmadığı) yolundaki karşıoyları ve oyçokluğuyla karar verilmiştir.

V- ESASIN İNCELENMESİ :

İşin esasına ilişkin rapor, başvuru kararı ve ekleri, Anayasaya

aykırılığı ileri sürülen yasa, itiraza dayanak yapılan Anayasa maddesi,

bunlarla ilgili gerekçeler ve öbür yasama belgeleri okunduktan sonra işin gereği

görüşülüp düşünüldü:

A- İncelenen Konular

İnceleme sırasında öncelikle aşağıdaki konular üzerinde

durulmasına gerek görülmüştür:

1. Taşınmaz Mal Kiraları Konusu

Başkasına ait bir maldan bir bedel karşılığında yararlanma esasına

dayanan kira sözleşmesi tarafların serbest iradeleriyle oluşur ve her iki taraf

için borç doğurur. Bu nedenle genel olarak, özel hukuk kurallarına göre

düzenlenmesi gerekir. Ancak, uygulamada, taşınmaz mallara ilişkin kira

konusunun taşıdığı özellik ve önem nedeniyle Borçlar Yasasının öngördüğü irade

serbestisi esasının taşınmaz mallar yönünden yeterli olmadığı gözlenmiştir.

Özellikle konut üretiminin artan nüfusun ihtiyaçlarını karşılayamaması ve

yüksek enflasyon nedeniyle kiraların hızla yükselmesi, toplumun büyük bir bölümünü

oluşturan kiracıların çok güç durumlara düşmelerine neden olmuştur. Toplumda ev

sahibi-kiracı ilişkisinden doğan sürtüşmelerin giderilebilmesi, ev sahibine

göre ekonomik açıdan daha zayıf durumdaki kiracıların korunması, toplum huzuru

ve güvenliği gibi nedenlerle Devletin, taşınmaz mal kirası konusunu Borçlar

Yasası yanında tarafların irade ve mülkiyet hakkını kullanma özgürlüklerini

sınırlayıcı ve emredici kurallarla düzenlemesi zorunluluğu ortaya çıkmıştır.

Türk taşınmaz mal kirası hukukunda, kira bedellerinin 1939 yılı

rayiç kirası üzerinden dondurulması ilkesini getiren 3780 sayılı Millî Korunma

Yasası ve bu Yasada yapılan değişiklikler ve daha sonra 6570 sayılı Gayrımenkul

Kiraları Hakkındaki Yasa ve bu Yasanın, kiraları 1939 ve 1953 yıllarına göre

donduran 2. ve 3. maddelerinin Anayasa Mahkemesince iptali üzerine ortaya çıkan

boşluğun yargı organlarının kararlarıyle doldurulması, kiracıyla-kiralayanın

çıkarları arasında bir denge kurulmaya çalışılması yönündeki çabaların

sonuçlarıdır.

Türk hukukunda, Yasama tasarrufları ve mahkemelerin yerleşik

içtihatlarının, kira bedelini, sözleşme süresini, sözleşmenin feshini,

kiracının taşınmazdan çıkarılması koşullarını emredici kurallarla düzenlediği;

öteyandan sözleşmenin yapılmasında serbest irade ilkesinin korunduğu

gözlenmektedir. Böylece, taşınmaz mal kirası konusu, özel hukuk ilişkisi

yanında ve belki de daha ağırlıklı olarak kamu hukuku kapsamı içersinde

düzenlenmektedir. 3151 sayılı Yasanın da, bu kapsam ve anlayış içersinde,

belediyeler ve özel idareler ile Beden Terbiyesi Genel Müdürlüğü adına kayıtlı

veya bunların kamu kuruluşları veya kamu yararına çalışan derneklerle

müştereken sahip bulundukları taşınmazlara ilişkin kira sözleşmeleri hakkında

2912 sayılı Yasaya koşut hükümler getirdiği ve bu kurumlara ait taşınmaz

kiralarının günün emsal ve rayiç bedelleri düzeyine getirilmesini amaçladığı

anlaşılmaktadır.

2. Kamu İdarelerinin Özel Taşınmazları

Kamu tüzelkişilerine ait taşınmazların bir bölümü doğrudan kamu

hizmetine ve kamunun yararlanmasına özgülendiği halde (kamu emlâki); bir bölümü

kamu hizmetine ayrılmadan gelir getirmek amacıyla kullanılabilmektedir (özel

emlâk) . Özel emlâk, kamu idaresinin, kamu hizmetine doğrudan özgülemediği,

üzerinden işletme, kiraya verme ve satma gibi yetkilere sahip bulunduğu

taşınmazlardır. Bunlar, kamu idarelerinin gelir kaynaklarından birini

oluştururlar. Özellikle yerel idarelerin giderlerinin önemli bir bölümünün

karşılanması bu tür emlâktan elde edilen gelirlere bağlıdır.

Kamu emlâkının, kamu hukuku ilişkisi içerisinde ve idare hukuku

kurallarına göre yönetilmesine karşın, kamu özel emlâkı üçüncü kişiler yönünden

özel hukuka tabidir. Ancak, kamu idaresiyle onun özel taşınmazı arasındaki

bağlantı, özel hukuktaki bir malikle-taşınmaz arasındaki mülkiyet ilişkisinden

bir hayli farklıdır. Özel hukukta malik, malına istediği gibi tasarruf

edebilmede, onu dilediği fiyatla dilediğine satmada ya da kiralamada ve maldan

elde ettiği geliri istediği gibi harcamada özgür olmasına karşın; kamu idaresi,

sahip olduğu özel emlâk üzerinde tasarrufta bulunurken, birtakım kurallara

uymak durumundadır (Muhasebei Umumiye Yasasına, Devlet İhale Yasasına, Sayıştay

denetimine tabi olması gibi); bu taşınmazları dilediklerine dilediği fiyatla

devredemez, daha önemlisi bu yerlerden sağlanan geliri, gördüğü kamu hizmetine

ayırma zorundadır. Böylece özel emlâk, idarenin üçüncü kişilerle olan

ilişkilerinde (alım, satım, kira gibi konularda) özel hukuk kurallarına tabi

ise de, kamusal bir sorumlulukla ve kamu hukukunun belirlediği usule göre kullanılır.

Bu yerlerden elde edilecek gelirin, kamu idaresinin yapmakla yükümlü olduğu

hizmette harcanması, bu taşınmazların kamu hizmetine dolaylı olarak özgülenmesi

(dolaylı özgülenme) anlamındadır.

B- İtiraz Konusu Kuralın Anayasa'ya Aykırılığı Sorunu

1. Anayasa'nın 2. maddesi yönünden inceleme

Türkiye Cumhuriyeti Anayasası, 2. maddesinde "hukuk Devleti

olmayı" Cumhuriyetin nitelikleri arasında saymıştır.

Anayasa Mahkemesinin çeşitli kararlarında belirtildiği üzere

"... (Hukuk Devletinin temel unsuru bütün devlet faaliyetinin hukuk

kurallarına uygun olmasıdır.) hukuk devleti insan haklarına saygı gösteren ve

hakları koruyucu, âdil bir hukuk düzenini kuran ve bunu devam ettirmeye kendini

zorunlu sayan ve bütün faaliyetlerinde hukuka ve Anayasa'ya uyan bir devlet

olmak gerekir. Hukuk devletinde kanun koyucu da dahil olmak üzere devletin

bütün organları üstünde hukukun mutlak bir hakimiyeti haiz olması, kanun koyucunun

yasama faaliyetlerinde kendisini her zaman Anayasa ve hukukun üstün kuralları

ile bağlı tutması lâzımdır. Zira kanunun da üstünde Kanun Koyucunun

bozamıyacağı temel hukuk prensipleri ve Anayasa vardır..." (11.10.1963

günlü, E: 1963/124, K: 1963/243 sayılı karar, AMKD. Cilt: 1, Sayfa: 429).

Devlet faaliyetlerinin hukuk kurallarına uygun olması kazanılmış

haklara saygı duyulmasını gerektirir. Ancak, kazanılmış bir haktan söz

edilebilmesi için bu hakkın ya da borcun yeni yasadan önce yürürlükte olan kurallara

göre bütün sonuçlarıyla fiilen elde edilmiş olması gerekir.

3151 sayılı Yasa, Belediyeler... ile kiracılar arasındaki mevcut

sözleşmenin, Yasanın yayımlandığı tarihten itibaren 6 ay sonra kendiliğinden

sona ermesini, eski kiracıların, belediyelerce rayiç ve emsal bedele uygun

olarak belirlenecek yeni kira bedeli ve koşulları üzerinden 6 ayı takip eden 30

gün içerisinde sözleşme yapmaya yetkili olmalarını kiracıların yeni bedele ve

koşullara mahkemeler nezdinde itiraz edebilmelerini öngörmektedir.

Borçlar Yasasının 248. maddesine göre, "Adi kira, bir akittir

ki kiralayan, onunla kiracıya ücret mukabilinde bir şeyin kullanılmasını terk

etmeyi iltizam eder." Bu hüküm uyarınca, âdi kirada, kiralayan, bir şeyin

kullanılmasını bir süre için kiracıya terk etmeyi üstlenmekte, buna karşılık,

kiracı da bir bedel ödemeyi yüklenmektedir. Görüldüğü üzere kira sözleşmesinin

yapıldığı anda, sözleşmeden doğan, ileriye dönük borçlandırıcı yüküm getiren

haklar henüz fiilen elde edilmiş değildir. Taraflar, sadece sözleşme dönemini

kapsayan süre için borç yüklenmiş olmaktadırlar. Nitekim, kira sözleşmesinin

kendisine yüklediği teslim borcunu yerine getirmeyerek kiralananı başka bir

sözleşmeyle üçüncü kişiye teslim etmesi durumunda, ilk sözleşme sahibinin,

kiralananın kendisine teslim edilmesini isteyememesi; Borçlar Yasasının 254.

maddesinde düzenlenen "satım ile kiranın infisahı" kuralı) ;

öteyandan kira sözleşmelerinin doğumu için süreli olma zorunluluğunun olmaması,

süresiz ya da 8.9.1983 günlü, 2886 sayılı Yasaya tabi kuruluşlarda on yılı

aşmayacak biçimde; bu Yasayla bağlı olmayanlarda daha uzun süreli kira

sözleşmelerinin yapılabilmesi, sözleşmenin yapıldığı anda sözleşme süresinin

sonuna kadar tüm sonuçlarıyla kazanılmış bir hakkın bulunduğu savına yer

vermez. Taşınmazın satışı ya da kiracının kira bedellerini ödememesi gibi

durumların mülk sahibine, sözleşme süresi dolmadan kiralananın tahliyesini

istemek hakkını vermesi bu görüşü doğrulamaktadır.

Öteyandan, 3151 sayılı Yasanın, kamu hukukuna ilişkin ve emredici

nitelikte olması, öngördüğü genel ve objektif düzenlemenin farklı hukuksal

durumlar yaratmaması için her yerde aynı zamanda uygulanmasını, eski yasa

zamanında başlamış olan hukuksal ilişkilerin yeni yasaya göre devamını ve

sonuçlandırılmasını gerekli kılar. Aksi halde, 3151 sayılı Yasanın, yayımını

takip eden aybaşında yürürlüğe girmesine karşın, çeşitli yıllara uzanabilen

kira sözleşmeleri nedeniyle, farklı uygulamalar yıllar boyu devam eder ve

sözleşme süresi henüz sona ermemiş olan kiralar yönünden yasa hükmünü

yürütemez. Bu da, emredici yasa kuralının, herkes için ve herkese aynı zamanda

objektif hukuksal durumlar yaratması ilkesine uygun düşmez.

Açıklanan nedenlerle 3151 sayılı Yasa kuralı, Anayasanın 2.

maddesindeki hukuk devleti ilkesine aykırı görülmemiştir.

2. Anayasa'nın 10.maddesi yönünden inceleme

İtiraz yoluna başvuran mahkeme, itiraz konusu Yasanın,

taşınmazların kiraya verilmesinde aynı hukuksal durumda bulunması gereken belediyeler,

özel idareler vb. kurumlar ile kiralayan durumunda bulunan gerçek kişiler

arasında ayırım yapılmasına olanak tanıması nedeniyle eşitlik ilkesine aykırı

düştüğünü ileri sürmektedir.

Anayasamız, hukuksal durumu aynı olanların aynı kurallara bağlı

tutulacağını, ayrı durumda olanların ise ayrı kurallara bağlı tutulmasının

Anayasaya aykırılık oluşturmayacağını kabul etmiştir. Anayasa Mahkemesi'nin

kimi kararlarında açıklandığı gibi, yasa karşısında eşitlik herkesin her yönden

aynı kurallara bağlı tutulması değildir. Kiraya verenler durumunda da olsalar,

haklı nedenlerin varlığında kamu tüzel kişileri ile gerçek kişilerin ayrı

kurallara bağlı tutulmaları eşitlik ilkesine aykırı düşmez.

3151 sayılı Yasa'nın genel gerekçesinde "... Belediyeler ve

özel idarelere ait gayrimenkullerin kira bedelleri emsallerine göre günümüz

rayiçlerinin çok altında olup, işletme ve amortisman masraflarını dahi

karşılayamaz durumda sembolik bedellerle kirada bulunmaktadır.." (T.B:M.M.

Tutanak Dergisi, 53. Birleşim, Dönem: 17, Cilt: 12, yasama yılı: 2, S.Sayısı:

212) denilmektedir.

Bu durumun, söz konusu düşük kira gelirlerinin özgülendiği kamu

hizmetlerini olumsuz yönde etkilemesi doğaldır.

Yasa Koyucunun, 3151 sayılı Yasayla, Belediye ve özel idareler ile

Beden Terbiyesi Genel Müdürlüğü adına kayıtlı kirada bulunan taşınmazların,

paranın sürekli değer kaybetmesi nedeniyle sembolik hale gelen kiralarını, bir

defa için rayiç ve emsal bedellerine yükseltmeyi amaçladığı anlaşılmaktadır.

Daha önce açıklandığı üzere, kamu tüzelkişileri kiraya verdikleri

özel emlâkları dolayısıyla üçüncü kişilerle özel hukuk ilişkisi içinde iseler

de özel emlâkla kamu tüzelkişisi arasında sorumluluk, yönetim ve tasarruf

biçimi yönünden kamu hukuku ilişkisinin bulunması, bu emlâktan elde edilen gelirin

kamu hizmetine ayrılması (kamu hizmetine dolaylı özgüleme), özel emlâkını

kiraya veren kamu tüzelkişileriyle, kiralayan durumundaki gerçek kişilerin ayrı

hukuksal işleme tabi tutulmasını haklı kılar. Kaldı ki özel kişilere ait olup

eskiden kiraya verilen taşınmazların kira bedelleri,emsal kira ve rayicin

altında kalmasına karşın, gerek yasada öngörülen daha çok gerçek kişilerin

yararlanabileceği tahliye koşulları, gerek özel baskılar nedeniyle çoğunlukla

mahkemelerin belirlediği oranların üzerinde artış göstermiştir. Halbuki, kamu

tüzelkişilerine ait kiraların, kiracılarının hemen hemen değişmez hale gelmesi,

yıllık artışların mahkemelerce belirlenen oranları geçememesi nedenleriyle

gerçek kişilerin emsal yerlerden elde ettikleri kiradan daha düşük düzeyde

kaldığı gözlenmiştir.

Böylece, sahip oldukları taşınmazları kiraya veren kamu

tüzelkişileri ile gerçek kişiler ayrı hukuksal durum içinde bulunduklarından

3151 sayılı Yasayla Belediyeler yönünden ayrı düzenleme getirilmesinde ve eski

kiraların emsallere göre rayiç bedele yükseltilmesi için kiracılarıyla yeniden

sözleşme yapmalarına olanak tanınmasında, Anayasa'nın yasa önünde eşitlik

ilkesine aykırı bir yön bulunmamaktadır. Belirtilen nedenlerle itiraz

reddedilmelidir.

Orhan ONAR, Necdet DARICIOĞLU, Yekta Güngör ÖZDEN, Selahattin

METİN ve Adnan KÜKNER yukarıdaki görüşlere katılmamışlardır.

VI- SONUÇ:

İlk incelemede alının sınırlandırma kararı uyarınca Belediyeler

yönünden incelenen;

15.1.1985 günlü, 3151 sayılı (18.5.1955 Tarihli ve 6570 Sayılı Gayrımenkul

Kiraları Hakkında Kanuna Bir Geçici Madde Eklenmesine Dair Kanun)un, Anayasa'ya

aykırı olmadığına ve iptal isteminin reddine, Orhan ONAR, Necdet DARICIOĞLU,

Yekta Güngör ÖZDEN, Selahattin METİN Adnan KÜKNER'in karşıoyları ve

oyçokluğuyla,

3.7.1986 gününde karar verildi.

Başkan

H.

Semih ÖZMERT

Başkanvekili

Orhan

ONAR

Üye

Necdet

DARICIOĞLU

Üye

Yılmaz

ALİEFENDİOĞLU

Üye

Yekta

Güngör ÖZDEN

Üye

Muammer

TURAN

Üye

Mehmet

ÇINARLI

Üye

Selahattin

METİN

Üye

Servet

TÜZÜN

Üye

Mahmut

C. CUHRUK

Üye

Adnan

KÜKNER

KARŞIOY

YAZISI

4.2.1986 günlü İlk inceleme Toplantısında alınan karar uyarınca

belediyelerle sınırlı olarak Anayasa uygunluk denetimine tâbi tutulan 15.1.1985

günlü, 3151 sayılı Yasa; 11.10.1983 günlü, 2912 sayılı Yasa paralelinde

oluşturulan, anlam ve amacı itibariyle, bu Yasayı tamamlayan bir ek yasa

niteliğindedir. Daha açık bir anlatımla, "18.5.1955 Tarihli ve 6570 Sayılı

Gayrimenkul Kiraları Hakkında Kanuna Bir Geçici Madde Eklenmesine Dair

Kanun" adını taşıyan itiraz konusu Yasa, aynı adı taşıyan 11.10.1983

günlü, 2912 sayılı yasa kapsamı dışında bırakılan "Belediyeler ve Özel

İdareler ile Beden Terbiyesi Genel Müdürlüğü adına kayıtlı veya bunların kamu

kuruluşları veya kamu yararına çalışan derneklerle müştereken sahip

bulundukları gayrimenkullere (vasiyet edilenler dahil) ilişkin kira

sözleşmeleri" ile ilgili aynı doğrultudaki düzenlemeleri içermektedir.

Borçlar Kanunu'nun 19. maddesi ile tanınan sözleşme hürriyetine

dayanılarak yapılmış, konusu süresi ve koşulları, yasal sınırlar içinde

tarafların özgür iradeleri ile karşılıklı olarak serbestçe saptanmış kira

sözleşmeleri, içerikleri bakımından; kiralayana ve kiracıya birtakım haklar

tanıyan ve borçlar yükleyen, belirledikleri süre içinde, Devletin ve yasaların

koruması altında hukuksal geçerliliklerini sürdürmeleri gereken belgelerdir. Bu

nedenle, öngördükleri süre ile sınırlı olarak, sözleşmenin gereklerine

taraflarca bihakkın uyulması, dolayısiyle sözleşmeden doğan haklara karşılıklı

olarak saygı gösterilmesi ve yükümlülüklerin geciktirilmeksizin yerine getirilmesi

zorunludur. Bu zorunluluk, meşrû hukuk düzeninin himayesi altındaki hakların

sözleşmenin tarafları ya da üçüncü kişiler tarafından ihlâl edilmesi halinde

kuşkusuz bu düzenin öngördüğü yaptırımların uygulanmasını gerektirecektir. Hal

böyle olduğuna göre, Devletin de, tarafların sözleşmelerden kaynaklanan

haklarına saygılı olması ve bu hakları koruması özellikle hukuk devleti olmanın

vazgeçilmez gereğidir. Bu açıdan bakıldığında, itiraz konusu Yasa'nın 1.

maddesi ile 6570 sayılı Gayrimenkul Kiraları Hakkında Kanun'a eklenen ve

içerdiği hükümler bakımından, kiracının; kira sözleşmesinde belirlenen süre

içinde ve bu sözleşme ile saptanan kira bedeli karşılığında, kiralanan

taşınmazı kullanmak ve ondan sözleşme koşullarına uygun biçimde yararlanmak

hakkına sözleşme süresi dolmadan son veren; belediyeler adına kayıtlı

taşınmazlara ilişkin kira sözleşmelerini günü gelmeden ortadan kaldıran ve

taşınmazı kiralayan belediyenin, rayiç ve emsal bedele uygun olarak yeni kira

bedeli ve şartlarını kendiliğinden saptamasına olanak tanıyan; itiraz süresi

içinde, kira bedeline karşı Sulh Hukuk Mahkemesine yapılan başvurularla ilgili

davalarda ilk ve eski kira ile toptan eşya fiyatlarındaki artış yüzdelerinin

nazarı itibara alınmasını kesinlikle engelleyen Geçici Maddenin, yasalarla

korunması ve Devletin güvencesi altında bulundurulması gereken hakların

ihlâline, bunun sonucu olarak hukukî istikrârın bozulmasına neden olması

bakımından öncelikle "hukuk devleti" ilkesini zedelemekte olduğu

gözlenmektedir. Bu doğrultudaki düzenlemenin; Anayasanın 2. maddesiyle ve

Anayasa Mahkemesinin, insan haklarına saygı gösteren, bu hakları koruyucu adil

bir hukuk düzeni kuran ve bunu devam ettirmekle kendini zorunlu sayan ve bütün

faaliyetlerinde hukuka ve Anayasaya uyan Devlet tanımıyla uyum içinde bulunduğu

rahatlıkla söylenemez.

Ayrıca, ekonomik koşullar da gözetilerek,tarafların özgür

idareleriyle oluşturulan kira sözleşmelerine, sözleşme süresi içinde, Devletçe,

doğrudan doğruya kiralayan Belediyelerin çıkarları yönünden ve onların yararına

müdahale edilerek; yürürlükteki mevzuat hükümleri çerçevesinde gerçekleştirilen

kira sözleşmelerinin kiracılara sağladığı haklar ve yetkiler gözardı edilmek

suretiyle, bunların, kira bedeli ve koşulları yönünden, kiralayan belediyelerce

tek taraflı olarak empoze edilen yeni bir sözleşme yapmak zorunda bırakılması,

hukuk devleti ilkesi yanında, yine Anayasanın 2. maddesinde Cumhuriyetin

nitelikleri arasında sayılan "sosyal devlet" ilkesiyle de bağdaşmayan

bir düzenlemeyi sergilemektedir.

Öte yandan, belediyelerin sahip bulundukları özel emlak ile gerçek

kişilerin mâlik oldukları taşınmazlar ve 2912 ile 3151sayılı Yasalarda yer

almayan kurum ve kuruluşlara ait özel emlak arasında, hukukî açıdan, esasta

herhangi bir fark gözetilmediği halde, 3151 sayılı Yasa ile, belediyelere ait

özel emlake ilişkin kira sözleşmeleri için farklı düzenlemeler getirilmiş,

ezcümle, anılan kira sözleşmelerinin, yürürlük sürelerine bakılmaksızın,

Yasanın yürürlüğe girdiği 1.2.1985 tarihinden altı ay sonra, 1.8.1985 tarihinde

kendiliğinden sona ermesi; yeni kira bedeli ve kira koşullarının kiralayan

tarafından tek taraflı olarak tesbit ve kiracıya tebliğ edilmesi; bunları kabul

etmediği takdirde kiracının taşınmazı tahliye etmesi; yeni kira bedeline karşı

açılan davalarda,mahkemelerin eski kira bedellerini ve toptan eşya

fiyatlarındaki artış oranlarını nazarı itibara almamaları öngörülmüştür.

Bu durumda, aynı statü içinde bulunmalarına ve aynı hukukî rejime

tâbi olmalarına rağmen, gerçek kişiler ve 2912 ve 3151 sayılı Yasaların kapsamı

dışında bırakılan kurum ve kuruluşlar ile belediyelerin sahip bulundukları

taşınmazlar arasında kira sözleşmelerine ilişkin düzenlemeler yönünden önemli

ölçüde ayrılık yaratılmış; ikinci kategoriye giren kira sözleşmeleri, 6570

sayılı Yasanın benimsediği sistem dışında özel bir rejime bağlanarak gerçek

kişilerin ve birinci kategoride yer alan öteki grupların mağduriyetine yol açan

ve eşitlik kuralına belirgin biçimde aykırı düşen geçici bir sistem

oluşturulmuştur.

Bu olgu, 3151 sayılı Yasa ile 6570 sayılı Yasaya eklenen Geçici

Madde'nin değişik uygulamalara neden olan bahis konusu içeriğinin Anayasanın

10. maddesinde yer alan "kanun önünde eşitlik" ilkesine aykırılığını

açıkça koymaktadır.

Anayasanın, aynı maddî ve hukukî durumda bulunanlar hakkında

farklı işlem yapılamıyacağını; haklarda ve yükümlülüklerde aynı ölçü ve

ölçütlerin uygulanması gerektiğini ilke olarak benimseyen 10. maddesinin hiçbir

kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamıyacağına ilişkin kuralının

da inceleme konusu hükümlerle bağdaşmakta olduğu söylenemez. Gerçekten, 6570

sayılı Yasa ile tüm taşınmaz malikleri için konulmuş bulunan sınırlı artış

ilkesinin geçici de olsa belediyeler lehine değiştirilmesi, açıklanan

nedenlerle, kira mevzuatında "imtiyazlı malikler" statüsünü ihdas

etmiş olmaktadır.

İtiraz konusu Yasanın Anayasaya aykırı olmadığına ve iptal

isteminin reddine ilişkin olarak Yüce Kurulca oyçokluğu ile verilen karara bu

nedenlerle katılmamaktayız.

Başkanvekili

Orhan

ONAR

Üye

Necdet

DARICIOĞLU

Üye

Selahattin

METİN

Üye

Adnan

KÜKNER

KARŞIOY

GEREKÇEM

Esas 1986/3 sayılı dosya konusu karar için açıkladığım karşıoy

gerekçemi bu karar için de yineliyorum.

Üye

Yekta

Güngör ÖZDEN

EK

GEREKÇE

İnceleme konusu 15.1.1985 günlü ve 3151 sayılı Kanunun müktesep

hakları ihlâl ettiği ileri sürülüyor.

Müktesep haktan söz edildiği hallerde bu konu üzerinde önemle

durmak ve dikkatle düşünmek gerekmektedir. Nitekim Sayın Ord. Prof. Dr. Sıddık

Sami Onar, "İdare Hukukunun Umumi Esasları" adlı kitabının üçüncü basısında,

müktesep hak mefhumu hakkındaki yerli ve yabancı birçok müellefin görüşlerini

de özetledikten sonra kitabının 482 nci sahifesinde: "Görülüyor ki pek çok

kullandığımız müktesep hak tabiri hukukun en müphem, karanlık ve tatbik sahası

yok denecek kadar mahdut bir mefhumdur ve umumi hukuki durumlarda hiç bir zaman

bahis mevzuu olamaz." demektedir.

Esas itibariyle eşit şahıslar arasında, mukavele sebestisi ve

irade muhteviyetine dayanan Borçlar Kanunu bile, 252,254,261 264 üncü

maddelerinde belirtildiği gibi, "mucibi aktin icrasını tahammül edilmez

bir hale getiren sebebler hudusunda", "satış halinde",

"müstecirin iflâsı" nda, v.s.de sözleşme süresinin dolmasından önce

mukavelenin feshedileceğini kabul etmektedir.

Kaldıki, özel hukuk alanına giren Borçlar Kanunu, 1940 yılından

itibaren çıkarılan ve kamu hukuku özelliklerini taşıyan 3780, 3954, 4180, 4648,

5020, 6084, 6570 ve 2912 sayılı Kanunlarla zımnen değiştirilmiştir. Bu

Kanunlar, kira bedellerini sınırlarken mukaveledeki sürelerinin de otomatikman

devamlı olarak yenileneceğini öngörmüşlerdir. Bu arada zaman zaman kira

mukavelelerini sona erdiren hükümler de konulmuştur. Örneğin; 6570 sayılı

Kanunun muvakkat 2 nci maddesine o kanunun yürürlüğe girmesinden altı ay sonra

bazı kira mukavelelerinin sona ereceğine dair hükümler konduğu görülmektedir.

3151 sayılı Kanunla da altı ay sonra sona ereceği belirtilen kira

mukaveleleri esas itibariyle tarafların serbest irade ve rızalarıyla tesbit

ettikleri sözleşme süreleri olmayıp önceki kanunların otomatikman uzattıkları

sürelerdir.

Ayrıca kanun, rayiç ve emsal bedel üzerinden kirasını sürdürmek

isteyen kiracıya tercih hakkı vermekte ve rayiçten yüksek kira bedeli

istenmesine karşı da mahkemeye başvurmak imkanını tanımaktadır.

Bu nedenlerle müktesep hakkın ihlâlinden bahisle kanunun Anayasaya

aykırılığı iddiasının kabul edilmemesi de yerindedir. Bu ek gerekçeyle çoğunluk

kararına katılıyorum.

Üye

Muammer

TURAN

 

Tamamlayıcı Kararlar

 

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu — Belediyeden Kiralanan Büfede Özel Yenileme Şartı ve Belirsiz Süreli Kiracılık

Yargıtay 3. Hukuk Dairesi — İlk İhaleden Sonra İhalesiz Yapılan Yeni Sözleşmenin Kamu Taşınmazındaki Kiracılığa Etkisi

Yargıtay 3. Hukuk Dairesi — Kamu Taşınmazı Kirasında Süre Dolmadan Tek Taraflı Feshe Dayalı Ceza Koşulu

Tüm Kira Hukuku Kararları ›

 

İlgili Sayfalar

 

Kira Sözleşmeleri ve Kira Bedelinin Belirlenmesi

 

Benzer bir uyuşmazlıkla ilgili görüşmek isterseniz iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.

 

Bu sayfa genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Özet ve açıklamalar site tarafından hazırlanmıştır; karar metni resmî kaynaktan alınmıştır.

 

Karar Künyesi

 

Mahkeme

Anayasa Mahkemesi

 

Karar Türü

Norm Denetimi

 

Esas No

1986/10

 

Karar No

1986/19

 

Karar Tarihi

3 Temmuz 1986

 

Oy Durumu

Oyçokluğu

 

Resmî Kaynak

Anayasa Mahkemesi Norm Kararlar Bilgi Bankası

 

Hukuki Destek

Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu

 

Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.

Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara

 

0552 725 25 18

WhatsApp ile Yazın

İletişim ve Yol Tarifi

 

İlgili Hukuk Alanları

Kira ve Tahliye Davaları

Tüm Çalışma Alanları ›

 

Hesaplama Araçları

Kira Artış Oranı Hesaplama

Kira Tespit Davası Tarihleri

Tüm Hesaplama Araçları ›

bottom of page