top of page

Ana Sayfa › İçtihatlar

 

Norm Denetimi Kararları  ·  AİLE HUKUKU  ·  NORM DENETİMİNDE İPTAL TALEBİNİN REDDİ

Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu — Eşlerin Birlikte Evlat Edinmesi ve Tek Başına Evlat Edinmenin Koşulları

 

2004/38 E., 2009/108 K. · 9 Temmuz 2009

 

İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 6 Kasım 2026

 

Kararın Özeti

 

Evlat edinmeye izin isteyen kişinin davasında asliye hukuk mahkemesi, eşlerin kural olarak birlikte evlat edinmesini ve tek başına evlat edinmenin koşullarını Anayasa Mahkemesine taşıdı. Genel Kurul, evlat edinmenin yalnız yetişkinin kişisel tercihini ilgilendirmediğini, çocukla kurulan soybağının sonuçlarının da gözetilmesi gerektiğini belirtti. Birlikte evlat edinmenin imkânsız olduğu belirli hâllerde tanınan istisnayı da dikkate alarak iptal istemini reddetti.

 

Hukuki İlke

 

Evlilik sürerken eşlerin birlikte evlat edinmesinin esas alınması ve tek başına evlat edinmenin belirli koşullara bağlanması, çocuğun aile içindeki yararını korumaya yönelik kanuni tercihler olarak Anayasa’ya uygun bulundu.

 

Sonuç

 

Türk Medeni Kanunu’nun 306. maddesinin ilk fıkrasındaki birlikte evlat edinme kuralı ve 307. maddesinin ikinci fıkrası bakımından itiraz oybirliğiyle reddedildi. 306. maddenin diğer bölümleri davada uygulanacak kural olmadığı için ilk incelemede kapsam dışında bırakıldı.

 

Kararın Kapsamı

 

Karar eşlerin birlikte evlat edinme şartını inceler. Biyolojik ana ve babanın rızası ile belirli bir başvuruda çocuğun yararının nasıl belirleneceği, evlat edinme davasında ayrıca ele alınır.

 

İlgili Mevzuat

 

  • 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu — m. 306, 307

  • Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 10, 41

Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.

 

Kararın Tam Metni

 

Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir.

 

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı : 2004/38

Karar Sayısı : 2009/108

Karar Günü : 9.7.2009

R.G. Tarih-Sayı :

06.11.2010-27751

İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Köyceğiz Asliye Hukuk

Mahkemesi

İTİRAZIN KONUSU : 22.11.2001 günlü, 4721

sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 306. maddesi ile 307. maddesinin ikinci

fıkrasının, Anayasa'nın 5., 10., 13. ve 41. maddelerine aykırılığı savıyla

iptali istemidir.

I- OLAY

Davacı tarafından evlat edinmeye izin verilmesi istemiyle açılan

davada, itiraz konusu kuralların Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan

Mahkeme, iptali için başvurmuştur.

III- YASA METİNLERİ

A- İtiraz Konusu Yasa Kuralları

22.11.2001 günlü, 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu'nun itiraz konusu

maddeleri şöyledir:

'MADDE 306.- Eşler, ancak birlikte evlat

edinebilirler; evli olmayanlar birlikte evlat edinemezler.

Eşlerin en az beş yıldan beri evli olmaları veya otuz yaşını

doldurmuş bulunmaları gerekir.

Eşlerden biri, en az iki yıldan beri evli olmaları veya kendisinin

otuz yaşını doldurmuş bulunması koşuluyla diğerinin çocuğunu evlat edinebilir.'

'MADDE 307.- Evli olmayan kişi otuz yaşını

doldurmuş ise tek başına evlat edinebilir.

Otuz yaşını doldurmuş olan eş, diğer eşin ayırt etme gücünden

sürekli olarak yoksunluğu veya iki yılı aşkın süreden beri nerede olduğunun

bilinmemesi ya da mahkeme kararıyla iki yılı aşkın süreden beri eşinden ayrı

yaşamakta olması yüzünden birlikte evlat edinmesinin mümkün olmadığını ispat

etmesi halinde, tek başına evlat edinebilir.'

B- Dayanılan Anayasa Kuralları

Başvuru kararında Anayasa'nın 5., 10., 13. ve 41. maddelerine

dayanılmıştır.

IV- İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince Mustafa BUMİN,

Haşim KILIÇ, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ertuğrul ERSOY, Ahmet AKYALÇIN,

Mehmet ERTEN, Mustafa YILDIRIM, Cafer ŞAT, Fazıl SAĞLAM ve A. Necmi ÖZLER'in

katılımlarıyla 26.5.2004 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında öncelikle,

itiraz konusu kuralların davada uygulanacak kural niteliğinde olup olmadığı

sorunu ele alınmıştır.

Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve

Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 28. maddesine göre, bir davaya bakmakta

olan mahkeme, o dava sebebiyle uygulanacak bir kanunun veya kanun hükmünde

kararnamenin hükümlerini Anayasa'ya aykırı görürse veya taraflardan birinin

ileri sürdüğü aykırılık savının ciddi olduğu kanısına varırsa, bu hükmün iptali

için Anayasa Mahkemesi'ne başvurmaya yetkilidir. Ancak, bu kurallar uyarınca

bir mahkemenin Anayasa Mahkemesi'ne başvurabilmesi için, elinde yöntemince

açılmış ve mahkemenin görevine giren bir davanın bulunması ve iptali istenen

kuralın o davada uygulanacak olması gerekir. Uygulanacak yasa kuralları,

bakılmakta olan davayı yürütmeye, uyuşmazlığı çözmeye, davayı sona erdirmeye

veya kararın dayanağını oluşturmaya yarayacak kurallardır.

Başvuran Mahkemenin bakmakta olduğu dava, evlat edinmeye izin

verilmesine ilişkindir. Davacı evli olmasına rağmen tek başına küçüğü evlat

edinmek istemektedir. İtiraz konusu kurallardan TMK.'nın 306. maddesinin

birinci fıkrasının ilk bölümü, evli kişilerin ancak birlikte evlat

edinebileceklerini, ikinci bölümü de evli olmayanların birlikte evlat

edinemeyeceklerini düzenlemektedir. 306. maddenin ikinci fıkrasında ise evli

olan kişilerde bulunması gereken koşullar belirtilmekte, aynı maddenin üçüncü

fıkrasında da eşlerden birinin diğer eşin çocuğunu evlat edinmesine ilişkin

şartlar öngörülmektedir. TMK.'nun 307. maddesinin ikinci fıkrası ise, evli olan

kişinin tek başına evlat edinmesine ilişkin koşulları düzenlemektedir.

Bakılmakta olan davanın evli kişinin tek başına başkasının çocuğunu evlat

edinme istemine ilişkin olması nedeniyle, TMK.'nun 306. maddesinin birinci

fıkrasının birinci cümlesi ile 307. maddesinin ikinci fıkrası davada

uygulanacak kural olup, bunun dışında kalan itiraz konusu kuralların bakılmakta

olan davada uygulanma olanağı bulunmamaktadır.

Bu nedenle,

A- 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu' nun 306. maddesinin, birinci

fıkrasında yer alan 'Eşler, ancak birlikte evlât edinebilirler;'' kuralı

dışında kalan bölümünün, itiraz başvurusunda bulunan Mahkeme'nin bakmakta

olduğu davada uygulanma olanağı bulunmadığından, bu bölüme ilişkin başvurunun

Mahkeme'nin yetkisizliği nedeniyle reddine,

B- TMK'nun, 306. maddesinin birinci fıkrasında yer alan 'Eşler,

ancak birlikte evlât edinebilirler;'' kuralı ile 307. maddesinin ikinci

fıkrasının esasının incelenmesine, oybirliğiyle karar verilmiştir.

V- ESASIN İNCELENMESİ

Başvuru kararında, 4721 sayılı Medeni

Kanun'un yalnızca eşlerin birlikte evlat edinmesine olanak verdiği, eşlerin tek

başına evlat edinmesini istisna olarak düzenlediği, oysa 743 sayılı mülga

Medeni Kanun'un 255. maddesinin buna olanak sağladığı, önceki Kanun'un verdiği

bir hakkın, yeni Kanun'da kısıtlandığı, bunun Anayasa'nın değişik hükümlerine

aykırılık oluşturduğu; zira mülga 743 sayılı Yasa'nın evlat edinme işlemini

eşlerden birinin de kullanabileceği bir sözleşme olarak tanımladığı, 4721

sayılı Yasa'nın bu hakkı vermeyerek dava şeklinde düzenlediği, bu hakkın evli

olmayan kişilere verilmesine karşılık, evli olan eşlere tek başlarına kullanabilecekleri

bir hak olarak tanınmamış olmasının eşitlik ilkesine aykırılık oluşturduğu,

eşlerin yalnız başlarına evlat edinememesi nedeniyle evlat edinilecek olan

kişinin aile ilişkisi içinde yer alamayacağı gibi miras hakkını da kaybedeceği

belirtilerek, itiraz konusu kuralların Anayasa'nın 5., 10., 13. ve 41.

maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

İtiraz konusu kurallardan, 4721 sayılı Yasa'nın 306. maddesinin

birinci fıkrasının ilk bölümü, eşlerin ancak birlikte evlat edinebileceğini,

307. maddesinin ikinci fıkrası ise otuz yaşını doldurmuş olan eşin, diğer eşin

ayırt etme gücünden sürekli olarak yoksunluğu veya iki yılı aşkın süreden beri

nerede olduğunun bilinmemesi ya da mahkeme kararıyla iki yılı aşkın süreden

beri eşinden ayrı yaşamakta olması yüzünden birlikte evlat edinmesinin mümkün

olmadığını ispat etmesi halinde, tek başına evlat edinebileceğini

öngörmektedir.

Anayasa'nın 10. maddesinde ifade edilen eşitlik ilkesi, herkesin

her yönden aynı hukuk kurallarına tabi olması zorunluluğunu ifade etmez.

Kişilerin durum ve konumlarındaki farklılık, bunlara farklı hukuk kurallarının

uygulanmasını gerektirebilir. Aynı ya da benzer durumda olanların aynı

kurallara, farklı durumda olanların da farklı kurallara tabi olması halinde

eşitlik ilkesinin zedelendiğinden söz edilemez.

Anayasa'nın 13. maddesinde 'Temel hak ve hürriyetler, özlerine

dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere

bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasanın

sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine

ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz', 5. maddesinde ise 'Devletin temel

amaç ve görevleri, Türk milletinin bağımsızlığını ve bütünlüğünü, ülkenin

bölünmezliğini, Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak, kişilerin ve toplumun

refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini,

sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan

siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddî ve manevî

varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmaktır'

denilmektedir.

Anayasa'nın 41. maddesinde, toplumun temeli olan ailenin huzur ve

refahı ve özellikle ana ve çocuğun korunması için gerekli önlemleri almak ve

teşkilatları kurmak görevi Devlet'e verilmiştir. Bu maddede belirtilen 'Devlet,

ailenin huzur ve refahı ile özellikle ananın ve çocukların korunması.... için

gerekli tedbirleri alır...' hükmü ile çocukların korunması da güvence

altına alınmıştır. Kural, çocukların mutlu bir aile ortamında maddi ve manevi

gelişimini sağlıklı bir şekilde sürdürmesi için gerekli koşulların

hazırlanmasını devlete ödev olarak yüklerken, 'aile'nin korunması yoluyla da

esasında çocukların korunması gereğine yeniden vurgu yapmaktadır.

Dava konusu kurallar evlat edinilecek çocukların yararlarının

korunmasını öncelikli kılarak evlilik ilişkisi devam ettiği sürece evlat

edinilen çocuğun 'aile' içine alınması ve doğal soybağına yaklaştırılan bir

ilişki kurarak, evlat edinilen çocuğun yararının azami şekilde gözetilmesine

öncelik vermektedir. Benzer tercihler çeşitli Avrupa ülke medeni yasalarında da

yer almaktadır.

Evli olanların ancak birlikte evlat edinebilecekleri, ayrı evlat

edinmeye ancak birlikte evlat edinmenin imkânsız olduğu sayılı durumlarda izin

verildiğine ilişkin kurallar, tek başına evlat edinenler karşısında farklı bir

uygulama yaratmış gözükse de, iradi olarak evlilik ilişkisi kurmuş olanlarla,

evli olmayanların Anayasa'nın 10. maddesi anlamında 'aynı hukuksal konumda' oldukları

ileri sürülemeyeceğinden, bu yönden Anayasa'ya aykırılıktan söz edilemez.

Evlatlık ilişkisi, evlat edinen ile edinilen arasında soybağı

kurulmasını ve çocuğun yüksek menfaatlerini koruyup geliştirebilecek bir aile

yaratılmasını amaçladığından, iptali istenen kuralların Anayasa'nın 41.

maddesindeki 'Ailenin ve çocukların korunması' yükümlülüğüyle birlikte

değerlendirilmesi gerekmektedir.

Evli olanların ancak birlikte evlat edinebileceklerine ilişkin

kuralın, bu kişilerin evlilik birliği devam ettiği sürece kural olarak tek

başlarına evlat edinmelerini yasaklamakla, eşlerden birinin 'bireysel'

tercihlerine bir sınırlama getirmekte ise de, evlat edinme işlemi doğrudan

kendi özerklik alanıyla sınırlı bir tasarruf değildir.

Evlatlık ilişkisi, evlat edinen ile ulusal ve uluslararası

uygulamada genellikle 'küçük'ler arasında kurulan, evlat edinilenin veli veya

vasisinin iznine dayansa da, küçüklerin maddi ve manevi gelişimleri,

gelecekleri, sosyal ilişkileri, inanç ve ahlaki yargılarının biçimlenmesi konusunda

yaşamsal yetkiler sunan bir ilişki niteliğindedir. Anayasa, evlat edinenin

bireysel tercihine yönelik olarak bir 'temel hak' kategorisi yaratmamakta, 41.

maddesinde, aileyi Türk toplumunun temeli olarak kabul etmekte, aile

ilişkisinin, kendisinden beklenen 'sosyal' yararı gerçekleştirecek şekilde

desteklenmesini, aile içinde özellikle 'anne' ve 'çocukların' korunmasını

devlete bir yükümlülük olarak yüklemektedir.

Bu durumda iptali istenen kurallar bir temel hakka sınırlama

getirmekten çok, Anayasa'nın 5. ve 41. maddelerinde devlete yüklenen bir

sorumluluğu, çağın gereklerine uygun olarak yerine getirmektedir.

Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kurallar Anayasa'nın 5., 10.,

13. ve 41. maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir.

VI- SONUÇ

22.11.2001 günlü, 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu'nun;

1- 306. maddesinin birinci fıkrasının 'Eşler, ancak birlikte

evlât edinebilirler; ...' bölümünün,

2- 307. maddesinin ikinci fıkrasının,

Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, 9.7.2009 gününde

OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

Haşim

KILIÇ

Başkanvekili

Osman

Alifeyyaz PAKSÜT

Üye

Sacit

ADALI

Üye

Fulya

KANTARCIOĞLU

Üye

Ahmet AKYALÇIN

Üye

Mehmet

ERTEN

Üye

A.

Necmi ÖZLER

Üye

Serdar

ÖZGÜLDÜR

Üye

Şevket

APALAK

Üye

Serruh

KALELİ

Üye

Zehra

Ayla PERKTAŞ

 

Benzer Kararlar

 

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi: Anneannenin Torununu Evlat Edinmesinde İstisnai Koşullar

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi: Evlat Edinmede Ana Baba Rızasının Aranmaması

Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu — Evlatlık İlişkisinin Sonradan Bozulması ve Bir Yıllık Dava Süresi

Tüm Aile Hukuku Kararları ›

 

İlgili Sayfalar

 

Aile Hukukunda Evlat Edinme ve Soybağı

Türk Medeni Kanunu’nun 306. ve 307. Maddeleri

 

Benzer bir uyuşmazlıkla ilgili görüşmek isterseniz iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.

 

Bu sayfa genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Özet ve açıklamalar site tarafından hazırlanmıştır; karar metni resmî kaynaktan alınmıştır.

 

Karar Künyesi

 

Mahkeme

Anayasa Mahkemesi

 

Karar Türü

Norm Denetimi

 

Esas No

2004/38

 

Karar No

2009/108

 

Karar Tarihi

9 Temmuz 2009

 

Oy Durumu

Oybirliği

 

Resmî Kaynak

Anayasa Mahkemesi Norm Kararlar Bilgi Bankası

 

Hukuki Destek

Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu

 

Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.

Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara

 

0552 725 25 18

WhatsApp ile Yazın

İletişim ve Yol Tarifi

 

İlgili Hukuk Alanları

Boşanma ve Aile Hukuku

Tüm Çalışma Alanları ›

bottom of page