top of page

Ana Sayfa › İçtihatlar

 

Norm Denetimi Kararları  ·  AİLE HUKUKU  ·  NORM DENETİMİNDE İPTAL TALEBİNİN REDDİ

Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu — Evli Olmayan Ana ve Babanın Çocuğunda Velayetin Doğumla Anneye Ait Olması

 

2005/53 E., 2008/161 K. · 13 Kasım 2008

 

İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 6 Kasım 2026

 

Kararın Özeti

 

Aile mahkemesi, evli olmayan ana ve babanın çocuğunda velayetin anneye ait olmasını öngören hükmü Anayasa Mahkemesine taşıdı. Genel Kurul, çocuğun doğumdan itibaren yasal temsilcisinin belli olmasını ve haklarının korunmasını esas aldı. Kanunda öngörülen istisnai hâllerde velayetin babaya verilmesinin veya çocuğa vasi atanmasının mümkün olduğunu belirtti. Ebeveynin soyadını kullanmaya ilişkin iddiayı ise velayetten ayrı bir soybağı sorunu olarak değerlendirdi.

 

Hukuki İlke

 

Genel Kurula göre, evlilik dışında doğan çocuğun temsilcisiz kalmasını önlemek amacıyla velayetin doğumla anneye verilmesi, kanun koyucunun çocuk yararını korumaya dönük takdir alanı içindedir.

 

Sonuç

 

Türk Medeni Kanunu’nun 337. maddesinin birinci fıkrasının Anayasa’ya aykırı olmadığına ve itirazın reddine oybirliğiyle karar verildi.

 

Kararın Kapsamı

 

İncelenen kural çocuğun doğum anındaki hukuki temsilini belirler. Velayetin sonradan değiştirilmesi ya da kişisel ilişki düzenlemesi talep edildiğinde somut koşullar ayrıca incelenir.

 

İlgili Mevzuat

 

  • 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu — m. 337

  • Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 10, 41

Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.

 

Kararın Tam Metni

 

Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir.

 

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı : 2005/53

Karar Sayısı : 2008/161

Karar Günü : 13.11.2008

R.G Tarih-Sayı :

27.03.2010-27534

İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: İstanbul 1. Aile

Mahkemesi

İTİRAZIN KONUSU: 22.11.2001 günlü, 4721

sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 337. maddesinin birinci fıkrasının, Anayasa'nın

5., 10., 12. ve 41. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir.

I- OLAY

Evlilik birliği dışında doğan çocuğun velâyetinin düzenlenmesi

istemiyle açılan davada, itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu savını

ciddi bulan Mahkeme iptali için başvurmuştur.

III- YASA METİNLERİ

A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun itiraz konusu kuralı da içeren

337. maddesi şöyledir:

'Ana ve baba evli değilse velâyet anaya aittir.

Ana küçük, kısıtlı veya ölmüş ya da velâyet kendisinden alınmışsa

hâkim, çocuğun menfaatine göre, vasi atar veya velâyeti babaya verir.'

B- Dayanılan Anayasa Kuralları

Başvuru kararında Anayasa'nın 5., 10., 12. ve 41. maddelerine

dayanılmıştır.

IV- İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, Haşim KILIÇ,

Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Tülay TUĞCU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN,

Mustafa YILDIRIM, Cafer ŞAT, A. Necmi ÖZLER, Ali GÜZEL ve Fettah OTO'nun

katılımlarıyla 3.6.2005 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında dosyada

eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle karar

verilmiştir.

V- ESASIN İNCELENMESİ

Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, iptali

istenilen Yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile

diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

A- İtiraz Konusu Kuralın Anlam ve Kapsamı

İtiraz konusu kural, evlilik birliği dışında doğan çocuğun

velâyetinin kime ait olacağını düzenlemektedir. Velâyet kavramı, Türk Medeni

Kanunu'nda açıkça tanımlanmamıştır. Bununla birlikte Türk Medeni Kanunu'nun

339. maddesi hükümlerinden genel olarak velâyet kavramının içeriğinin

belirlenmesi mümkündür. Buna göre velâyet kısaca, ana babanın prensipte ergin

olmayan çocuklarıyla ilgili olarak kanunen gerekli kararları alma yetkisini

ifade eder. Öğretide ise velâyet, küçüklerin ve bazen de kısıtlı ergin

çocukların gerek kendilerine, gerek mallarına özen gösterme ve onları temsil

etme konusunda kanunun ana ve babaya yüklediği yükümlülükler ile bu

yükümlülüklerin iyi bir şekilde yerine getirilmesini sağlamak üzere onlara

tanıdığı hakların tümü olarak tanımlanmıştır.

Velâyet, birçok hak ve yükümlülüğü içeren bir hukuki kurumdur.

Velâyet, ana babanın çocuğa ilişkin sorumluluklarının ve yetkilerinin tümünü

kapsar; bu bağlamda çocuğun bakım ve eğitimi, kanuni temsili, malvarlığının

yönetimi ve çocuğun menfaatlerinin korunması için hukuki temel oluşturur.

Önceleri ana babanın çocukları üzerindeki hâkimiyet hakkı olarak görülen

velâyet, günümüzde hem yükümlülük hem de bir hak olarak anlaşılmaktadır.

Velâyet, kişiye sıkı sıkıya bağlı bir hak niteliğindedir. Bu

nedenle başkasına devredilemez, miras yoluyla geçmez ve bu haktan vazgeçilemez.

Bu hak başkasına devredilemediği gibi bu haktan feragat da edilememektedir.

Bununla birlikte yasanın gösterdiği bazı şartlar altında velâyet hakkının

kullanılmasının kısmen veya tamamen üçüncü kişilere bırakılması mümkündür.

Türk hukukunda velâyet hakkı kural olarak sadece ana ve babaya

tanınmıştır. Türk Medeni Kanunu'nun 335. maddesinde 'ergin olmayan çocuk ana ve

babasının velâyeti altındadır' denilmiştir. Aynı şekilde, Türk Medeni

Kanunu'nun 314. maddesinin birinci fıkrasında evlat edinenin de ergin olmayan

evlatlık üzerinde velâyet hakkı olduğu kabul edilmiştir. Ana ve baba evli

iseler velâyet hakkı çocuğun dünyaya geldiği anda her ikisine de ait olarak

doğar. Ana ve baba evli değillerse, çocuğun velâyeti doğum anından itibaren

anaya aittir. Evlilik birliği dışında doğan çocuğun anasının velâyeti

kullanamadığı veya kullanmasının mümkün olmadığı istisnai hallerde ise, hâkimin

takdirine göre velâyet babaya verilebilir veya çocuğa vasi atanabilir (Türk

Medeni Kanunu m.337). Ayrıca, Türk Medeni Hukukunda evlilik birliği dışında

anne ve babanın velâyeti birlikte kullanma hakları tanınmamıştır.

Yasakoyucu 743 sayılı mülga Medeni Kanunun uygulandığı dönemde olduğu

gibi velâyetin askıda kalmaması için, evlilik birliği dışında doğan çocukların

velâyetinin kendiliğinden ve başka bir işleme gerek kalmaksızın anneye ait

olması esasını kabul etmiştir.

B- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu

Başvuru kararında, itiraz konusu kural nedeniyle evlilik birliği

içinde doğan çocuklarla ve evlilik birliği dışında doğan çocuklar arasında

ayırım yapıldığı, evlilik birliği dışında doğan çocukların velâyetinin babaya

verilmesinin çok güç şartlara bağlandığı, evlilik birliği dışında doğan çocuğun

babasının soyadından ve babasının velâyetle ilgili yükümlülüklerinden

yararlanamadığı, babanın evlilik birliği dışında doğan çocuğun eğitim ve

gelişimine katkıda bulunamadığı, oysa evlilik birliği içinde doğan çocuğun

bunlardan faydalandığı ve daha avantajlı bir durumda olduğu, ayrıca evlilik

birliği içinde doğan çocukların babaları ile evlilik birliği dışında doğan

çocukların babaları arasında eşitliğe aykırı uygulamaların ortaya çıktığı, bu

nedenle kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

Anayasa'nın 10. maddesinde yer verilen eşitlik ilkesi ile eylemli

değil, hukuksal eşitlik öngörülmektedir. Eşitlik ilkesinin amacı, aynı durumda

bulunan kişilerin yasalarca aynı işleme bağlı tutulmalarını sağlamak ve

kişilere yasalar karşısında ayırım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını

önlemektir. Bu ilkeyle, aynı durumda bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı

kurallar uygulanarak yasa karşısında eşitliğin çiğnenmesi yasaklanmıştır. Aynı

hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal durumlar farklı kurallara bağlı tutulursa

Anayasa'nın öngördüğü eşitlik ilkesi çiğnenmiş olmaz. Nitelikleri ve durumları

özdeş olanlar için yasalarla değişik kurallar konulamaz.

Anayasa'nın 'Ailenin korunması' ile ilgili 41.

maddesinde; 'Aile, Türk toplumunun temelidir ve eşler arasında eşitliğe

dayanır. Devlet, ailenin huzur ve refahı ile özellikle ananın ve çocukların

korunması ve aile planlamasının öğretimi ile uygulanmasını sağlamak için

gerekli tedbirleri alır, teşkilâtı kurar.' denilmektedir.

Türk hukukunda evlilik birliği içinde ve dışında doğan çocuklar

arasında haklara ehil olma, hakları kullanma ve hukuksal korunma bakımından her

türlü eşitsizliğin 4721 sayılı Medeni Kanun ile kaldırıldığı öğretide kabul

görmekle birlikte, 'velâyet' ve 'soyadı' konularında farklı görüşler bulunduğu

bilinmektedir.

Başvuran mahkemenin evlilik dışı doğan çocuğun soyadı hakkı

konusunda ileri sürdüğü savlarla ilgili olarak, ebeveynin soyadını kullanma

hakkı velâyetin değil öncelikle soybağının bir hukuki sonucudur. Bu

nedenle, itiraz konusu kuralla ilgili olmadığı anlaşılan bu savların

incelenmesine gerek görülmemiştir.

İtiraz konusu kuralın gerekçesi incelendiğinde, kanunkoyucunun 743

sayılı mülga Türk Medeni Kanunu'nun uygulandığı dönemde yaşanan tecrübeleri

nazara alarak, evlilik birliği dışında doğan çocuğun velâyetinin askıda

kalmaması ve hak kaybına uğramaması için, doğumdan sonra velâyetin kural olarak

anneye, istisnai durumlarda ise babaya verilmesini veya vasi atanmasını tercih

ettiği anlaşılmaktadır.

Aynı şekilde, Avrupa'daki ve dünyanın diğer bölgelerindeki çağdaş

ülkelerin medeni hukuk mevzuatında, olağanüstü bazı şartlar haricinde evlilik

birliği dışında doğan çocukların velâyetinin anneye verilmesi yöntemi yaygın

bir uygulamadır. Diğer taraftan, uluslararası belgelerde de, evlilik birliği

dışındaki doğan çocukların velâyetinin anneye veya babaya veya her ikisine

verilmesi konusundaki tercih genellikle devletlerin takdirine bırakılmıştır.

Yasakoyucu evlilik birliği dışında doğan çocukların ana ve babalarının

anlaşmaları ve hâkimin de bu anlaşmayı uygun görmesi halinde, velâyeti birlikte

kullanma haklarını öngörmemiş ve velâyetin doğrudan babaya verilmesi yolunu da

tercih etmemiştir. Evlilik birliği dışında doğan çocuğun doğumdan itibaren

derhal yasal bir temsilciye sahip olması, çocuğun yüksek yararı gereğidir.

Evlilik dışı çocuğun velâyetinin doğrudan anneye verilmesi, istisnai durumlarda

velâyetin babaya verilmesi veya vasi atanmasının nedeni, soybağı

ilişkisinin kolaylıkla kurulması, anne ve çocuk arasındaki özel biyolojik ve

ruhsal bağın varlığı olup, bu husus yasakoyucunun takdir alanı içindedir.

Evlilik birliğinin devamı ile evlilik birliğinin sona ermesi ve

evlilik dışı çocuk sahibi olunması hallerinde, velâyet hakkının kullanılması

konusunda farklı düzenlemeler öngörülmesinde, bu hakka sahip olan veliler aynı

hukuksal konumda bulunmadıklarından aralarında eşitlik karşılaştırması

yapılamaz. Bu nedenle kuralın Anayasa'nın eşitlik ilkesine aykırı bir yönü

görülmemiştir.

Anayasa'nın 41. maddesi ile toplumun temeli olan ailenin huzur ve

refahı ve özellikle ana ve çocuğun korunması için gerekli önlemleri almak

görevi Devlet'e verilmiştir. Bu madde de belirtilen 'Devlet,

ailenin huzur ve refahı ile özellikle ananın ve çocukların korunması.... için gerekli

tedbirleri alır' hükmü çocukların korunmasını da güvence altına alır.

Kuralda evlilik birliği dışında doğan çocuğun haklarının korunması ve

yasal yönden temsilcisiz kalmaması için velâyetin doğumla birlikte anneye

verilmesinin öngörülmesi, Anayasa'nın 41. maddesinde çocukların korunması

için gerekli tedbirleri alma yönünde Devlet'e verilen görevin yerine

getirilmesinin bir ifadesidir.

Açıklanan nedenlerle, kural Anayasa'nın 10. ve 41. maddelerine

aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir.

İtiraz konusu kuralın Anayasa'nın 5. ve 12. maddeleriyle ilgisi

görülmemiştir.

VI- SONUÇ

22.11.2001 günlü, 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu'nun 337.

maddesinin birinci fıkrasının Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, 13.11.2008

gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

Haşim

KILIÇ

Başkanvekili

Osman

Alifeyyaz PAKSÜT

Üye

Sacit

ADALI

Üye

Ahmet

AKYALÇIN

Üye

Mehmet

ERTEN

Üye

Mustafa

YILDIRIM

Üye

A.

Necmi ÖZLER

Üye

Fettah

OTO

Üye

Serdar

ÖZGÜLDÜR

Üye

Serruh

KALELİ

Üye

Zehra

Ayla PERKTAŞ

Karar Künyesi

 

Mahkeme

Anayasa Mahkemesi

 

Karar Türü

Norm Denetimi

 

Esas No

2005/53

 

Karar No

2008/161

 

Karar Tarihi

13 Kasım 2008

 

Oy Durumu

Oybirliği

 

Resmî Kaynak

Anayasa Mahkemesi Norm Kararlar Bilgi Bankası

 

Hukuki Destek

Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu

 

Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.

Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara

 

0552 725 25 18

WhatsApp ile Yazın

İletişim ve Yol Tarifi

 

İlgili Hukuk Alanları

Boşanma ve Aile Hukuku

Tüm Çalışma Alanları ›

bottom of page