Norm Denetimi Kararları · CEZA HUKUKU · NORM DENETİMİNDE İPTAL TALEBİNİN REDDİ
Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu — Evi Terk Eden Çocuğu Ailesine veya Yetkili Makamlara Bildirmeden Yanında Tutma
2007/85 E., 2009/42 K. · 5 Mart 2009
İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 7 Kasım 2026
Kararın Özeti
Bir ceza mahkemesi, kanuni temsilcisinin bilgisi veya rızası dışında evi terk eden çocuğu ailesine veya yetkili makamlara bildirmeden yanında tutmayı suç sayan kuralı Anayasa Mahkemesine taşıdı. Başvuruda çocuğun iradesine ve yaşına dikkat çekildi. Anayasa Mahkemesi, çocuğun yaşama ve gelişme hakkı ile devletin aileyi ve çocuğu koruma yükümlülüğünü gözetti. Çocuk kendi isteğiyle kalsa dahi bildirim yükümlülüğüne uymayan kişi için şikâyete bağlı yaptırım öngörülmesini Anayasa’ya uygun buldu.
Hukuki İlke
Kanuni temsilcisinin bilgisi veya rızası dışında evi terk eden çocuğun, onu yanında tutan kişiyle kalmaya rıza göstermesi, ailesine veya yetkili makamlara haber verme yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.
Sonuç
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 234. maddesinin üçüncü fıkrasına yönelik itiraz oybirliğiyle reddedildi. Eşitlik ilkesi bakımından iki üye sonuca ek gerekçeyle katıldı.
Kararın Kapsamı
Norm denetimi 234. maddenin yalnız üçüncü fıkrasına ilişkindir. Somut ceza davasında sanığın suçluluğu hakkında bir hüküm kurulmadı.
İlgili Mevzuat
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu — m. 234/3
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 2, 17 ve 41
Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.
Kararın Tam Metni
Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir.
ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı: 2007/85
Karar Sayısı : 2009/42
Karar Günü : 5.3.2009
R.G. Tarih-Sayı :05.06.2009-27249
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN:Şarköy Sulh Ceza Mahkemesi
İTİRAZIN KONUSU:26.9.2004 günlü, 5237 sayılı
Türk Ceza Kanunu'nun 234. maddesinin, 6.12.2006 günlü, 5560 sayılı Yasa'nın 10.
maddesiyle eklenen (3) numaralı fıkrasının Anayasa'nın 2., 10., 12., 17., 19.,
20., 23., 42. ve 49. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir.
I- OLAY
Kanuni temsilcisinin bilgi ve rızası dışında evi terk eden çocuğu
yanında tutma suçundan açılan kamu davasında, itiraz konusu kuralın Anayasa'ya
aykırı olduğu savını ciddi bulan mahkemeiptali için başvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 6.12.2006 günlü, 5560 sayılı
Yasa'nın 10. maddesiyle eklenen (3) numaralı fıkrasının da yer aldığı 234.
maddesi şöyledir:
"(1) Velayet yetkisi elinden alınmış olan ana veya babanın ya
da üçüncü derece dahil kan hısmının, onaltı yaşını bitirmemiş bir çocuğu veli,
vasi veya bakım ve gözetimi altında bulunan kimsenin yanından cebir veya tehdit
kullanmaksızın kaçırması veya alıkoyması halinde, üç aydan bir yıla kadar hapis
cezasına hükmolunur.
(2) Fiil cebir veya tehdit kullanılarak işlenmiş ya da çocuk henüz
oniki yaşını bitirmemiş ise ceza bir katı oranında artırılır.
(3) Kanunî temsilcisinin bilgisi veya rızası dışında evi terk eden
çocuğu, rızasıyla da olsa, ailesini veya yetkili makamları durumdan haberdar
etmeksizin yanında tutan kişi, şikâyet üzerine, üç aydan bir yıla kadar hapis
cezası ile cezalandırılır."
B- Dayanılan ve İlgili Görülen Anayasa Kuralları
Başvuru kararında, Anayasa'nın2., 10., 12., 17., 19., 20., 23.,
42. ve 49.maddelerine dayanılmış, 41. maddesi ilgili görülmüştür.
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca, Haşim KILIÇ,
Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN, A. Necmi ÖZLER,
Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ, Osman Alifeyyaz PAKSÜT ve Zehra
Ayla PERKTAŞ'ınkatılımlarıyla 30.7.2007 gününde yapılan ilk inceleme
toplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine
oybirliğiyle karar verilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu Yasa kuralı, dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları ve bunların
gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği
görüşülüp düşünüldü:
Başvuru kararında itiraz konusu kuralla, 18 yaşından küçük her
çocuğun bilimsel ve hukuksal gerçeklere aykırı biçimde gideceği yeri seçme
iradesinin olmadığı kabul edilerek tutulan kişi açısından 15 yerine 18 yaş
ölçütünün alınmasının, 18 yaşından büyükler ile küçükler arasında farklı uygulamalara
neden olunmasının, kişi hak ve hürriyetlerinin gözetilmemesinin, kişinin maddi
ve manevi varlığını geliştirmesinin, eğitim ve öğretim hakkının, özel hayatın
ve seyahat özgürlüğünün kısıtlanmasının, iş mevzuatına göre 15 ila 18 yaş
grubundakiler çalışabildikleri halde bunların çalışma hakkının kanuni
temsilcilerinin iznine tabi kılınmasının Anayasa'nın 2., 10., 12., 17., 19.,
20., 23., 42. ve 49. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri
Hakkında Kanun'un 29. maddesine göre, Anayasa Mahkemesi yasaların, kanun
hükmünde kararnamelerin ve TBMM İçtüzüğü'nün Anayasa'ya aykırılığı konusunda
ilgililer tarafından ileri sürülen gerekçelere dayanmak zorunda değildir.
İstemle bağlı kalmak koşuluyla başka gerekçe ile de Anayasa'ya aykırılık
incelemesi yapabileceğinden, iptali istenen kuralla ilgisi nedeniyle
Anayasa'nın 41. maddesi yönünden de inceleme yapılmıştır.
5237 sayılı TCK'nın 234. maddesinin (3) numaralı fıkrasında,kanunî
temsilcisinin bilgisi veya rızası dışında evi terk eden çocuğu, rızasıyla da
olsa ailesini veya yetkili makamları durumdan haberdar etmeksizin yanında
tutma, şikâyete bağlı suç olarak kabul edilmiş veceza yaptırımına bağlanmıştır.
İtiraz konusukuralın gerekçesinde, "22/11/2001 tarihli
ve 4721 sayılı Türk Medeni Kanununun 339 uncu maddesinin dördüncü
fıkrasına göre, 'Çocuk, ana ve babasının rızası dışında evi terk
edemez ve yasal sebep olmaksızın onlardan alınamaz.' Bu hükümle, yaşı
ne olursa olsun, çocuğa ana ve babasının bilgisi veya rızası dışında
evi terk etmeme hususunda bir yükümlülük yüklenmiştir. Bu hükmü,
ana ve babasının bilgisi ve rızası dışında evi terk eden çocuğu yanında
bulunduran kişiye çocuğun ana ve babasını veya yetkili makamları
durumdan haberdar etmek yönünde bir yükümlülük yüklemek suretiyle
tamamlamak gerekir. Çocuğun evi terk etmesinin ana ve babada büyük
bir tedirginlik oluşturduğu herkes tarafından bilinen bir gerçektir.
Belirtilen gerekçelerle, Türk Ceza Kanununun, 'Çocuğun kaçırılması
ve alıkonulması' başlıklı 234 üncü maddesine, kanuni temsilcisinin
bilgisi veya rızası dışında evi terk eden çocuğu rızasıyla da olsa
yanında tutan kişiye çocuğun ailesini veya yetkili makamları durumdan
haberdar etmek yönünde bir yükümlülük yükleyen ve bu yükümlülüğe
aykırı davranışı suç olarak tanımlayan bir fıkra eklenmiştir"denilmiştir.
Anayasa'nın 2. maddesinde, Türkiye Cumhuriyeti'nin bir hukuk
devleti olduğu belirtilmiştir. Hukuk devleti, eylem ve işlemleri hukuka uygun
olan, insan haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, her
alanda adil bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, Anayasa'ya
aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukukun üstün kurallarıyla kendini bağlı
sayan ve yargı denetimine açık olan devlettir. Anayasa'nın 17. maddesinde"Herkes,
yaşama, maddî ve manevî varlığını koruma ve geliştirme hakkına sahiptir.";
41. maddesinde ise"Aile, Türk toplumunun temelidir ve eşler arasında
eşitliğe dayanır. Devlet, ailenin huzur ve refahı ile özellikle ananın ve
çocukların korunması ve aile planlamasının öğretimi ile uygulanmasını sağlamak
için gerekli tedbirleri alır, teşkilâtı kurar."denilmektedir.
Hukuk devletinde ceza hukukuna ilişkin düzenlemelerde Anayasa'ya
ve ceza hukukunun temel ilkelerine bağlı kalmak koşuluyla hangi eylemlerin suç
sayılacağı, bunlara uygulanacak yaptırımın türü ve ölçüsü, cezayı ağırlaştırıcı
ve hafifletici nedenlerin belirlenmesi gibi konularda yasakoyucunun takdir
yetkisi bulunmaktadır.
Anayasa'nın 17. maddesiyle tanınan herkesin yaşama, maddi ve
manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkı, 41. maddesi ile de Devletin,
ailenin huzur ve refahı ile özellikle çocukların korunması için gerekli
tedbirleri alma yükümlülüğü gözetildiğinde, itiraz konusu kuralla, evi terk
eden çocuğun ana ve babasını veya yetkili makamları durumdan haberdar
etme yükümlülüğünü yerine getirmeyen kişiye yaptırım öngörülmesinde,
Anayasa'ya aykırılık görülmemiştir.
Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa'nın 2., 17. ve
41. maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir.
Yukarıda belirtilen gerekçe karşısında kuralın Anayasa'nın 10.
maddesi yönünden ayrıca incelenmesine gerek duyulmamıştır.
Anayasa'nın 10. maddesi yönünden yapılan değerlendirmeye Fulya
KANTARCIOĞLU ve Ahmet AKYALÇIN ek gerekçeyle katılmışlardır.
Kuralın Anayasa'nın 12., 19., 20., 23., 42. ve 49. maddeleriyle
ilgisi görülmemiştir.
VI- SONUÇ
26.9.2004 günlü, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 234. maddesinin,
6.12.2006 günlü, 5560 sayılı Yasa'nın 10. maddesiyle eklenen (3) numaralı
fıkrasının Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, 5.3.2009 gününde
OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Haşim KILIÇ
Başkanvekili
Osman
Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Sacit ADALI
Üye
Fulya
KANTARCIOĞLU
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
A. Necmi ÖZLER
Üye
Serdar
ÖZGÜLDÜR
Üye
Şevket APALAK
Üye
Serruh KALELİ
Üye
Zehra Ayla
PERKTAŞ
EK
GEREKÇE
Başvuran Mahkeme itiraz konusu kuralın Anayasa'nın 10.
maddesindeki eşitlik ilkesine de aykırı olduğunu ileri sürmesine karşın karar
gerekçesinde bu yönden inceleme yapılmasına gerek görülmeyerek, Anayasa ve ceza
hukukunun temel ilkelerine bağlı kalmak koşuluyla ceza düzenlemeleri yapmanın
yasa koyucunun takdir yetkisi içinde bulunduğu vurgulanmaktadır.
Anayasa'nın 10. maddesinde yer verilen eşitlik ilkesiyle herkese
hiçbir ayırım gözetilmeksizin yasalar önünde eşit davranılması güvence altına
alınmakta, böylece bireylerin yasalardan eşit yararlanma konusundaki temel
haklarına da işaret edilmektedir. Eşitliğin hukuk devletinin de önde gelen
temel ilkelerinden biri olduğunda duraksama bulunmamaktadır.
Yasa koyucunun ceza hukuku alanında düzenleme yaparken sahip
olduğu takdir yetkisi, sınırsız olmayıp Anayasa ve hukukun genel ilkeleriyle
sınırlandırılmıştır. Başvuran mahkeme tarafından yasa koyucunun düzenleme yapma
konusundaki takdirini eşitlik ilkesine aykırı olarak kullandığı ileri
sürülerek, yalnız Anayasa'nın değil, evrensel hukukun da temel ilkelerinden biri
olan eşitlik ilkesine aykırılıktan kaynaklanan bir temel hak ihlâlinden söz
edilmektedir.
Ceza hukuku alanında, suç sayılan eylemlerin belirlenmesi ve
korunan hukuki yarar, suçu işleyenler ile suçun nitelikleri gözetilerek bunlara
verilecek cezanın türü ve miktarının saptanması yasa koyucunun sahip olduğu
takdir yetkisi içinde ise de bu durum, özellikle eşitlik ilkesine aykırılık
gibi temel hak ihlâli savları karşısında Anayasal denetim yapılmasına engel
oluşturmaz. Esasen Anayasa yargısının amacı ve işlevi de bu denetimi zorunlu
kılmaktadır.
Bu nedenle konunun, başvuran Mahkeme'nin ileri sürdüğü eşitlik
ilkesi yönünden de incelenerek itiraz konusu kuralın hangi gerekçe ile bu ilkeye
aykırı olmadığının belirtilmesi gerektiği düşüncesiyle çoğunluğun karardaki
redde ilişkin görüşüne katılıyoruz.
Üye
Fulya
KANTARCIOĞLU
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Tamamlayıcı Kararlar
İlgili Sayfalar
Çocuklara Karşı Suçlarda Ceza Sorumluluğu
Benzer bir uyuşmazlıkla ilgili görüşmek isterseniz iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.
Bu sayfa genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Özet ve açıklamalar site tarafından hazırlanmıştır; karar metni resmî kaynaktan alınmıştır.
Karar Künyesi
Mahkeme
Anayasa Mahkemesi
Karar Türü
Norm Denetimi
Esas No
2007/85
Karar No
2009/42
Karar Tarihi
5 Mart 2009
Oy Durumu
Oybirliği
Resmî Kaynak
Anayasa Mahkemesi Norm Kararlar Bilgi Bankası
Hukuki Destek
Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu
Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.
Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara
İlgili Hukuk Alanları
Hesaplama Araçları