top of page

Ana Sayfa › İçtihatlar

 

Norm Denetimi Kararları  ·  CEZA HUKUKU  ·  NORM DENETİMİNDE İPTAL TALEBİNİN REDDİ

Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu — Evi Terk Eden Çocuğu Ailesine veya Yetkili Makamlara Bildirmeden Yanında Tutma

 

2007/85 E., 2009/42 K. · 5 Mart 2009

 

İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 7 Kasım 2026

 

Kararın Özeti

 

Bir ceza mahkemesi, kanuni temsilcisinin bilgisi veya rızası dışında evi terk eden çocuğu ailesine veya yetkili makamlara bildirmeden yanında tutmayı suç sayan kuralı Anayasa Mahkemesine taşıdı. Başvuruda çocuğun iradesine ve yaşına dikkat çekildi. Anayasa Mahkemesi, çocuğun yaşama ve gelişme hakkı ile devletin aileyi ve çocuğu koruma yükümlülüğünü gözetti. Çocuk kendi isteğiyle kalsa dahi bildirim yükümlülüğüne uymayan kişi için şikâyete bağlı yaptırım öngörülmesini Anayasa’ya uygun buldu.

 

Hukuki İlke

 

Kanuni temsilcisinin bilgisi veya rızası dışında evi terk eden çocuğun, onu yanında tutan kişiyle kalmaya rıza göstermesi, ailesine veya yetkili makamlara haber verme yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.

 

Sonuç

 

5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 234. maddesinin üçüncü fıkrasına yönelik itiraz oybirliğiyle reddedildi. Eşitlik ilkesi bakımından iki üye sonuca ek gerekçeyle katıldı.

 

Kararın Kapsamı

 

Norm denetimi 234. maddenin yalnız üçüncü fıkrasına ilişkindir. Somut ceza davasında sanığın suçluluğu hakkında bir hüküm kurulmadı.

 

İlgili Mevzuat

 

  • 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu — m. 234/3

  • Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 2, 17 ve 41

Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.

 

Kararın Tam Metni

 

Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir.

 

ANAYASA

MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı: 2007/85

Karar Sayısı    : 2009/42

Karar Günü     : 5.3.2009

R.G. Tarih-Sayı :05.06.2009-27249

İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN:Şarköy Sulh Ceza Mahkemesi

İTİRAZIN KONUSU:26.9.2004 günlü, 5237 sayılı

Türk Ceza Kanunu'nun 234. maddesinin, 6.12.2006 günlü, 5560 sayılı Yasa'nın 10.

maddesiyle eklenen (3) numaralı fıkrasının Anayasa'nın 2., 10., 12., 17., 19.,

20., 23., 42. ve 49. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir.

I- OLAY

Kanuni temsilcisinin bilgi ve rızası dışında evi terk eden çocuğu

yanında tutma suçundan açılan kamu davasında, itiraz konusu kuralın Anayasa'ya

aykırı olduğu savını ciddi bulan mahkemeiptali için başvurmuştur.

III- YASA METİNLERİ

A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı

5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 6.12.2006 günlü, 5560 sayılı

Yasa'nın 10. maddesiyle eklenen (3) numaralı fıkrasının da yer aldığı 234.

maddesi şöyledir:

"(1) Velayet yetkisi elinden alınmış olan ana veya babanın ya

da üçüncü derece dahil kan hısmının, onaltı yaşını bitirmemiş bir çocuğu veli,

vasi veya bakım ve gözetimi altında bulunan kimsenin yanından cebir veya tehdit

kullanmaksızın kaçırması veya alıkoyması halinde, üç aydan bir yıla kadar hapis

cezasına hükmolunur.

(2) Fiil cebir veya tehdit kullanılarak işlenmiş ya da çocuk henüz

oniki yaşını bitirmemiş ise ceza bir katı oranında artırılır.

(3) Kanunî temsilcisinin bilgisi veya rızası dışında evi terk eden

çocuğu, rızasıyla da olsa, ailesini veya yetkili makamları durumdan haberdar

etmeksizin yanında tutan kişi, şikâyet üzerine, üç aydan bir yıla kadar hapis

cezası ile cezalandırılır."

B- Dayanılan ve İlgili Görülen Anayasa Kuralları

Başvuru kararında, Anayasa'nın2., 10., 12., 17., 19., 20., 23.,

42. ve 49.maddelerine dayanılmış, 41. maddesi ilgili görülmüştür.

IV- İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca, Haşim KILIÇ,

Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN, A. Necmi ÖZLER,

Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ, Osman Alifeyyaz PAKSÜT ve Zehra

Ayla PERKTAŞ'ınkatılımlarıyla 30.7.2007 gününde yapılan ilk inceleme

toplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine

oybirliğiyle karar verilmiştir.

V- ESASIN İNCELENMESİ

Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz

konusu Yasa kuralı, dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları ve bunların

gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği

görüşülüp düşünüldü:

Başvuru kararında itiraz konusu kuralla, 18 yaşından küçük her

çocuğun bilimsel ve hukuksal gerçeklere aykırı biçimde gideceği yeri seçme

iradesinin olmadığı kabul edilerek tutulan kişi açısından 15 yerine 18 yaş

ölçütünün alınmasının, 18 yaşından büyükler ile küçükler arasında farklı uygulamalara

neden olunmasının, kişi hak ve hürriyetlerinin gözetilmemesinin, kişinin maddi

ve manevi varlığını geliştirmesinin, eğitim ve öğretim hakkının, özel hayatın

ve seyahat özgürlüğünün kısıtlanmasının, iş mevzuatına göre 15 ila 18 yaş

grubundakiler çalışabildikleri halde bunların çalışma hakkının kanuni

temsilcilerinin iznine tabi kılınmasının Anayasa'nın 2., 10., 12., 17., 19.,

20., 23., 42. ve 49. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri

Hakkında Kanun'un 29. maddesine göre, Anayasa Mahkemesi yasaların, kanun

hükmünde kararnamelerin ve TBMM İçtüzüğü'nün Anayasa'ya aykırılığı konusunda

ilgililer tarafından ileri sürülen gerekçelere dayanmak zorunda değildir.

İstemle bağlı kalmak koşuluyla başka gerekçe ile de Anayasa'ya aykırılık

incelemesi yapabileceğinden, iptali istenen kuralla ilgisi nedeniyle

Anayasa'nın 41. maddesi yönünden de inceleme yapılmıştır.

5237 sayılı TCK'nın 234. maddesinin (3) numaralı fıkrasında,kanunî

temsilcisinin bilgisi veya rızası dışında evi terk eden çocuğu, rızasıyla da

olsa ailesini veya yetkili makamları durumdan haberdar etmeksizin yanında

tutma, şikâyete bağlı suç olarak kabul edilmiş veceza yaptırımına bağlanmıştır.

İtiraz konusukuralın gerekçesinde, "22/11/2001 ta­rih­li

ve 4721 sa­yı­lı Türk Me­de­ni Ka­nu­nu­nun 339 un­cu mad­de­si­nin dör­dün­cü

fık­ra­sı­na gö­re, 'Ço­cuk, ana ve ba­ba­sı­nın rı­za­sı dı­şın­da evi terk

ede­mez ve ya­sal se­bep ol­mak­sı­zın on­lar­dan alı­na­maz.' Bu hü­küm­le, ya­şı

ne olur­sa ol­sun, ço­cu­ğa ana ve ba­ba­sı­nın bil­gi­si ve­ya rı­za­sı dı­şın­da

evi terk et­me­me hu­su­sun­da bir yü­küm­lü­lük yük­len­miş­tir. Bu hük­mü,

ana ve ba­ba­sı­nın bil­gi­si ve rı­za­sı dı­şın­da evi terk eden ço­cu­ğu ya­nın­da

bu­lun­du­ran ki­şi­ye ço­cu­ğun ana ve ba­ba­sı­nı ve­ya yet­ki­li ma­kam­la­rı

du­rum­dan ha­ber­dar et­mek yö­nün­de bir yü­küm­lü­lük yük­le­mek su­re­tiy­le

ta­mam­la­mak ge­re­kir. Ço­cu­ğun evi terk et­me­si­nin ana ve ba­ba­da bü­yük

bir te­dir­gin­lik oluş­tur­du­ğu her­kes ta­ra­fın­dan bi­li­nen bir ger­çek­tir.

Be­lir­ti­len ge­rek­çe­ler­le, Türk Ce­za Ka­nu­nu­nun, 'Ço­cu­ğun ka­çı­rıl­ma­sı

ve alı­ko­nul­ma­sı' baş­lık­lı 234 ün­cü mad­de­si­ne, ka­nu­ni tem­sil­ci­si­nin

bil­gi­si ve­ya rı­za­sı dı­şın­da evi terk eden ço­cu­ğu rı­za­sıy­la da ol­sa

ya­nın­da tu­tan ki­şi­ye ço­cu­ğun ai­le­si­ni ve­ya yet­ki­li ma­kam­la­rı du­rum­dan

ha­ber­dar et­mek yö­nün­de bir yü­küm­lü­lük yük­le­yen ve bu yü­küm­lü­lü­ğe

ay­kı­rı dav­ra­nı­şı suç ola­rak ta­nım­la­yan bir fık­ra ek­len­miş­tir"denilmiştir.

Anayasa'nın 2. maddesinde, Türkiye Cumhuriyeti'nin bir hukuk

devleti olduğu belirtilmiştir. Hukuk devleti, eylem ve işlemleri hukuka uygun

olan, insan haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, her

alanda adil bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, Anayasa'ya

aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukukun üstün kurallarıyla kendini bağlı

sayan ve yargı denetimine açık olan devlettir. Anayasa'nın 17. maddesinde"Herkes,

yaşama, maddî ve manevî varlığını koruma ve geliştirme hakkına sahiptir.";

41. maddesinde ise"Aile, Türk toplumunun temelidir ve eşler arasında

eşitliğe dayanır. Devlet, ailenin huzur ve refahı ile özellikle ananın ve

çocukların korunması ve aile planlamasının öğretimi ile uygulanmasını sağlamak

için gerekli tedbirleri alır, teşkilâtı kurar."denilmektedir.

Hukuk devletinde ceza hukukuna ilişkin düzenlemelerde Anayasa'ya

ve ceza hukukunun temel ilkelerine bağlı kalmak koşuluyla hangi eylemlerin suç

sayılacağı, bunlara uygulanacak yaptırımın türü ve ölçüsü, cezayı ağırlaştırıcı

ve hafifletici nedenlerin belirlenmesi gibi konularda yasakoyucunun takdir

yetkisi bulunmaktadır.

Anayasa'nın 17. maddesiyle tanınan herkesin yaşama, maddi ve

manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkı, 41. maddesi ile de Devletin,

ailenin huzur ve refahı ile özellikle çocukların korunması için gerekli

tedbirleri alma yükümlülüğü gözetildiğinde, itiraz konusu kuralla, evi terk

eden çocuğun ana ve ba­ba­sı­nı ve­ya yetki­li ma­kam­la­rı du­rumdan ha­ber­dar

et­me yü­küm­lü­lüğünü yerine getirmeyen kişiye yaptırım öngörülmesinde,

Anayasa'ya aykırılık görülmemiştir.

Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa'nın 2., 17. ve

41. maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir.

Yukarıda belirtilen gerekçe karşısında kuralın Anayasa'nın 10.

maddesi yönünden ayrıca incelenmesine gerek duyulmamıştır.

Anayasa'nın 10. maddesi yönünden yapılan değerlendirmeye Fulya

KANTARCIOĞLU ve Ahmet AKYALÇIN ek gerekçeyle katılmışlardır.

Kuralın Anayasa'nın 12., 19., 20., 23., 42. ve 49. maddeleriyle

ilgisi görülmemiştir.

VI- SONUÇ

26.9.2004 günlü, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 234. maddesinin,

6.12.2006 günlü, 5560 sayılı Yasa'nın 10. maddesiyle eklenen (3) numaralı

fıkrasının Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, 5.3.2009 gününde

OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

Haşim KILIÇ

Başkanvekili

Osman

Alifeyyaz PAKSÜT

Üye

Sacit ADALI

Üye

Fulya

KANTARCIOĞLU

Üye

Ahmet AKYALÇIN

Üye

Mehmet ERTEN

Üye

A. Necmi ÖZLER

Üye

Serdar

ÖZGÜLDÜR

Üye

Şevket APALAK

Üye

Serruh KALELİ

Üye

Zehra Ayla

PERKTAŞ

EK

GEREKÇE

Başvuran Mahkeme itiraz konusu kuralın Anayasa'nın 10.

maddesindeki eşitlik ilkesine de aykırı olduğunu ileri sürmesine karşın karar

gerekçesinde bu yönden inceleme yapılmasına gerek görülmeyerek, Anayasa ve ceza

hukukunun temel ilkelerine bağlı kalmak koşuluyla ceza düzenlemeleri yapmanın

yasa koyucunun takdir yetkisi içinde bulunduğu vurgulanmaktadır.

Anayasa'nın 10. maddesinde yer verilen eşitlik ilkesiyle herkese

hiçbir ayırım gözetilmeksizin yasalar önünde eşit davranılması güvence altına

alınmakta, böylece bireylerin yasalardan eşit yararlanma konusundaki temel

haklarına da işaret edilmektedir. Eşitliğin hukuk devletinin de önde gelen

temel ilkelerinden biri olduğunda duraksama bulunmamaktadır.

Yasa koyucunun ceza hukuku alanında düzenleme yaparken sahip

olduğu takdir yetkisi, sınırsız olmayıp Anayasa ve hukukun genel ilkeleriyle

sınırlandırılmıştır. Başvuran mahkeme tarafından yasa koyucunun düzenleme yapma

konusundaki takdirini eşitlik ilkesine aykırı olarak kullandığı ileri

sürülerek, yalnız Anayasa'nın değil, evrensel hukukun da temel ilkelerinden biri

olan eşitlik ilkesine aykırılıktan kaynaklanan bir temel hak ihlâlinden söz

edilmektedir.

Ceza hukuku alanında, suç sayılan eylemlerin belirlenmesi ve

korunan hukuki yarar, suçu işleyenler ile suçun nitelikleri gözetilerek bunlara

verilecek cezanın türü ve miktarının saptanması yasa koyucunun sahip olduğu

takdir yetkisi içinde ise de bu durum, özellikle eşitlik ilkesine aykırılık

gibi temel hak ihlâli savları karşısında Anayasal denetim yapılmasına engel

oluşturmaz. Esasen Anayasa yargısının amacı ve işlevi de bu denetimi zorunlu

kılmaktadır.

Bu nedenle konunun, başvuran Mahkeme'nin ileri sürdüğü eşitlik

ilkesi yönünden de incelenerek itiraz konusu kuralın hangi gerekçe ile bu ilkeye

aykırı olmadığının belirtilmesi gerektiği düşüncesiyle çoğunluğun karardaki

redde ilişkin görüşüne katılıyoruz.

Üye

Fulya

KANTARCIOĞLU

Üye

Ahmet AKYALÇIN

 

Tamamlayıcı Kararlar

 

Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu — Eski Ceza Kanununda Alıkonulan Çocuğun Kendiliğinden İadesi ve Cezanın Ölçüsü

Yargıtay 9. Ceza Dairesi — Çocuğun Cinsel İstismarı ve Hürriyetinden Yoksun Kılma Suçlarında Cebrin Ayrı İspatı

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi — Mutat Meskene İade Davasında Merkezi Makamın Başvurusuna Rağmen Babaya Tebligat

Tüm Ceza Hukuku Kararları ›

 

İlgili Sayfalar

 

Çocuklara Karşı Suçlarda Ceza Sorumluluğu

 

Benzer bir uyuşmazlıkla ilgili görüşmek isterseniz iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.

 

Bu sayfa genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Özet ve açıklamalar site tarafından hazırlanmıştır; karar metni resmî kaynaktan alınmıştır.

 

Karar Künyesi

 

Mahkeme

Anayasa Mahkemesi

 

Karar Türü

Norm Denetimi

 

Esas No

2007/85

 

Karar No

2009/42

 

Karar Tarihi

5 Mart 2009

 

Oy Durumu

Oybirliği

 

Resmî Kaynak

Anayasa Mahkemesi Norm Kararlar Bilgi Bankası

 

Hukuki Destek

Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu

 

Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.

Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara

 

0552 725 25 18

WhatsApp ile Yazın

İletişim ve Yol Tarifi

 

İlgili Hukuk Alanları

Ceza Hukuku

Tüm Çalışma Alanları ›

 

Hesaplama Araçları

İnfaz ve Yatar Hesaplama

Tüm Hesaplama Araçları ›

bottom of page