top of page

Ana Sayfa › İçtihatlar

 

Norm Denetimi Kararları  ·  İŞ HUKUKU  ·  NORM DENETİMİNDE İPTAL TALEBİNİN REDDİ

Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu — Bildirilmeyen Çalışmanın Tespitinde Beş Yıllık Dava Süresi

 

2008/109 E., 2011/25 K. · 26 Ocak 2011

 

İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 23 Kasım 2026

 

Kararın Özeti

 

Çalıştığı dönemde sigorta işlemleri yapılmadığını ileri süren kişi, hizmetinin geçtiği yılın bitiminden beş yıldan fazla süre sonra dava açtı. İş mahkemesi bu süreyi öngören kuralın iptalini istedi. Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu, sosyal güvenlik kayıtlarının izlenmesi için getirilen imkânları ve kurumun süresiz biçimde dava tehdidi altında kalmamasını gözeterek itirazı reddetti. Somut çalışmanın ispatı veya kesintisizliği hakkında hüküm kurmadı.

 

Hukuki İlke

 

Çalışması Kuruma bildirilmeyen veya Kurumca saptanamayan sigortalı için kanunda öngörülen beş yıllık süre, hizmetin geçtiği yılın sonundan başlar. Kurumun çalışmadan haberdar olduğu veya bildirimin bulunduğu dosyalarda, kuralın koşulları ayrıca incelenir.

 

Sonuç

 

5510 sayılı Kanun’un 86. maddesinin dokuzuncu fıkrasındaki beş yıllık süre ibaresine ilişkin itiraz üç üyenin karşıoyuyla reddedildi. Mahkemenin çalışmasına engel bulunmadığına ilişkin ön mesele de ayrıca oy çokluğuyla karara bağlandı.

 

İlgili Mevzuat

 

  • 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu — m. 86, 102
    Kararda anılan

  • Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 11, 13, 49, 60
    Kararda anılan

Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.

 

Kararın Tam Metni

 

Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir.

 

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 


 


Esas Sayısı : 2008/109


Karar Sayısı : 2011/25


Karar Günü : 26.1.2011


R.G. Tarih-Sayı :

02.04.2011-27893


 


İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Kadıköy 1. İş

Mahkemesi


İTİRAZIN KONUSU: 31.5.2006 günlü, 5510 sayılı

Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 86. maddesinin dokuzuncu

fıkrasında yer alan '...hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan

başlayarak beş yıl içerisinde'' ibaresinin Anayasa'nın 11., 13.,

49. ve 60. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar verilmesi

istemidir.


I- OLAY


Sosyal sigorta kapsamındaki işyerindeki çalışmasının sona erdiği

yılın sonundan itibaren 5 yıl geçtikten sonra, bu çalışmasına ilişkin sigorta

işlemlerinin yaptırılmadığını ve sigorta primlerinin ödenmediği ileri sürülerek

davacı tarafından açılan hizmet tespiti davasında, itiraz konusu kuralın

Anayasa'ya aykırı olduğu savını ciddi bulan Mahkeme, iptali için başvurmuştur.


III- YASA METİNLERİ


A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı


5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun

itiraz konusu ibareyi de içeren 86. maddesi şöyledir:


' Prim belgeleri ve işyeri kayıtları


MADDE 86- İşveren bir ay içinde 4 üncü ve 5

inci maddeye tâbi çalıştırdığı sigortalıların ve sosyal güvenlik destek primine

tâbi sigortalıların;


a) Ad ve soyadlarını, T.C. kimlik numaralarını,


b) 80 inci maddeye göre hesaplanacak prime esas kazançlarını,


c) Prim ödeme gün sayıları ile prim tutarlarını,


gösteren ve örneği Kurum tarafından çıkarılacak yönetmelikle

belirlenen asıl veya ek aylık prim ve hizmet belgesini, (Değişik ibare: 5754 -

17.4.2008 / m.50) '4

üncü maddenin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamındakiler için en geç Kurumca

belirlenecek günün sonuna kadar, diğer sigortalılar için ise ait olduğu ayı takip

eden ayda Kurumca belirlenecek günün sonuna kadar' Kuruma vermekle veya

sigortalı çalıştırmadığı takdirde, bu hususu sigortalı çalıştırmaya son verdiği

tarihten itibaren, onbeş gün içinde Kuruma bildirmekle yükümlüdür.


İşveren, işyeri sahipleri; işyeri defter, kayıt ve belgelerini

ilgili olduğu yılı takip eden yılbaşından başlamak üzere on yıl süreyle, kamu

idareleri otuz yıl süreyle, tasfiye ve iflâs idaresi memurları ise görevleri

süresince, saklamak ve Kurumun denetim ve kontrol ile görevlendirilen

memurlarınca istenilmesi halinde onbeş gün içinde ibraz etmek zorundadır.


İşverenin, sigortalıyı, 4857 sayılı İş Kanununun 7

nci maddesine göre başka bir işverene iş görme edimini yerine getirmek üzere

geçici olarak devretmesi halinde, sigortalıyı devir alan, geçici iş ilişkisi

süresine ilişkin birinci fıkrada belirtilen belgelerin aynı süre içinde

işverene ait işyerinden Kuruma verilmesinden, işveren ile birlikte müteselsilen

sorumludur.


Ay içinde bazı işgünlerinde çalıştırılmadığı ve ücret ödenmediği

beyan edilen sigortalıların, otuz günden az çalıştıklarını ispatlayan

belgelerin işverence ilgili aya ait aylık prim ve hizmet belgesine eklenmesi

şarttır. Kamu idareleri ile toplu iş sözleşmesi imzalanan işyerlerinde bu şart

aranmaz.


Sigortalıların otuz günden az çalıştığını gösteren bilgi ve

belgelerin aylık prim ve hizmet belgesinin verilmesi gereken süre içinde Kuruma

verilmemesi veya verilen bilgi ve belgelerin Kurumca geçerli sayılmaması

halinde, otuz günden az bildirilen sürelere ait aylık prim ve hizmet belgesi

Kurumca re'sen düzenlenir ve muhteviyatı primler, bu Kanun hükümlerine göre

tahsil olunur.


Sigortalıyı çalıştıran işveren ile alt işveren ve iş görme edimini

yerini getirmek üzere sigortalıyı geçici olarak devralan işveren; aylık prim ve

hizmet belgesinin Kurumca onaylanan bir nüshasını sigortalının çalıştığı

işyerinde, birden ziyade işyeri olması halinde ise sigortalının çalıştığı her

işyerinde ayrı ayrı olmak üzere, Kuruma verilmesi gereken sürenin son gününü

takip eden günden başlanarak, müteakip belgenin verilmesi gereken sürenin

sonuna kadar, sigortalılar tarafından görülebilecek bir yere asmak zorundadır.


Fiilen veya işyeri kayıtlarından tespit edilecek her türlü

bilgiden veya kamu kurum ve kuruluşları tarafından düzenlenen belge veya alınan

bilgilerden çalıştığı anlaşılan sigortalılara ait olup, bu Kanun uyarınca

Kuruma verilmesi gereken belgelerin yapılan tebligata rağmen bir ay içinde verilmemesi

veya noksan verilmesi halinde, bu belgeler Kurumca re'sen düzenlenir ve

muhteviyatı sigorta primleri Kurumca tespit edilerek işverene tebliğ edilir.

İşveren, bu maddeye göre tebliğ edilen prim borcuna karşı tebliğ tarihinden

itibaren bir ay içinde, ilgili Kurum ünitesine itiraz edebilir. İtiraz, takibi

durdurur. İtirazın reddi halinde, işveren kararın tebliğ tarihinden itibaren

bir ay içerisinde yetkili iş mahkemesine başvurabilir. Yetkili mahkemeye

başvurulması, prim borcunun takip ve tahsilini durdurmaz. Mahkemenin Kurum

lehine karar vermesi halinde, 88 inci ve 89 uncu maddelerin prim borcuna

ilişkin hükümleri uygulanır. (Değişik 7. fıkra: 5754 - 17.4.2008 / m.50)

Kurumun denetim ve kontrol ile görevlendirilmiş memurlarınca, fiilen yapılan

denetimler sonucunda veya işyeri kayıtlarından yapılan tespitlerden ya da kamu

idarelerinin denetim elemanlarınca kendi mevzuatı gereğince yapacakları

soruşturma, denetim ve incelemeler neticesinde veya kamu kurum ve kuruluşları

ile bankalar tarafından düzenlenen belge veya alınan bilgilerden çalıştığı

anlaşılan sigortalılara ait olup, bu Kanun uyarınca Kuruma verilmesi gereken

belgelerin yapılan tebligata rağmen bir ay içinde verilmemesi veya noksan

verilmesi halinde, bu belgeler Kurumca re'sen düzenlenir ve muhteviyatı sigorta

primleri Kurumca tespit edilerek işverene tebliğ edilir. İşveren, bu maddeye

göre tebliğ edilen prim borcuna karşı tebliğ tarihinden itibaren bir ay içinde,

ilgili Kurum ünitesine itiraz edebilir. İtiraz, takibi durdurur. İtirazın reddi

halinde, işveren kararın tebliğ tarihinden itibaren bir ay içerisinde yetkili

iş mahkemesine başvurabilir. Yetkili mahkemeye başvurulması, prim borcunun

takip ve tahsilini durdurmaz. Mahkemenin Kurum lehine karar vermesi halinde, 88

inci ve 89 uncu maddelerin prim borcuna ilişkin hükümleri uygulanır.


(Ek fıkra: 5754 - 17.4.2008 / m.50)

Kurumun denetim ve kontrolle görevli memurlarınca işyerinde fiilen yapılan

tespitlerden ve kamu idarelerinin denetim elemanlarınca kendi mevzuatı

gereğince yapacakları soruşturma, denetim ve incelemelerden kayıt ve belgelere

dayanmaksızın çalıştığı belirlendiği halde, hizmetlerinin veya prime esas

kazançlarının Kuruma bildirilmediği anlaşılan veya eksik bildirildiği tespit

edilen sigortalıların geriye yönelik hizmetlerinin veya prime esas

kazançlarının, en fazla tespitin yapıldığı tarihten geriye yönelik bir yıllık

süreye ilişkin kısmı dikkate alınır.


Aylık prim ve hizmet belgesi işveren tarafından verilmeyen veya

çalıştıkları Kurumca tespit edilemeyen sigortalılar, çalıştıklarını hizmetlerinin

geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıl içerisinde iş mahkemesine

başvurarak, alacakları ilâm ile ispatlayabilirlerse, bunların mahkeme kararında

belirtilen aylık kazanç toplamları ile prim ödeme gün sayıları dikkate alınır.


Sigortalının çalıştığı bir veya birden fazla işte, bu Kanunda

yazılı şartları yerine getirmiş olmasına rağmen, kendisi için verilmesi gereken

aylık prim ve hizmet belgesinin işveren tarafından verilmediği veya verilen

aylık prim ve hizmet belgesinde kazançların veya prim ödeme gün sayılarının

eksik gösterildiği Kurumca tespit edilirse, hastalık ve analık sigortalarından

gerekli ödemeler yapılır.


Bu maddede belirtilen yükümlülüklerin yerine getirilmemesi

halinde, 102 nci maddeye göre işlem yapılır.


Kamu idarelerinde işyerinin özelliği nedeniyle prim belgelerinin

farklı sürelerde verilme zamanını belirlemeye, Kurum yetkilidir. Bu maddenin

uygulanmasına ilişkin usûl ve esaslar ile belgelerin içerik ve şekli, Kurum

tarafından çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.'


B- Dayanılan Anayasa Kuralları


Başvuru kararında, Anayasa'nın 11., 13., 49. ve 60. maddelerine

dayanılmıştır.


IV- İLK İNCELEME


Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince Haşim KILIÇ,

Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet

ERTEN, A. Necmi ÖZLER, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ ve Zehra

Ayla PERKTAŞ'ın katılımlarıyla yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada

eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine 18.12.2008 gününde

OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.


V- ESASIN İNCELENMESİ


Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz

konusu Yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile

diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:


Başvuru kararında, Anayasa'da sosyal güvenlik hakkının kaçınılmaz

ve vazgeçilmez bir hak olarak kabul edilerek bu yolla çalışanların emeklilik

dönemlerinde mağdur duruma düşmelerinin önüne geçilmesinin ve rahat bir yaşam

sürmelerinin sağlanmasının amaçlandığı, Devlete bunun için gerekli teşkilatı

kurması ve önlemleri alması konusunda görevler verildiği belirtilerek, Yasa'nın

çalışanlarca hizmet tespiti davası açılabilmesi için benimsediği 5 yıllık hak

düşürücü sürenin Anayasa'nın 11., 13., 49. ve 60. maddelerine aykırı olduğu

ileri sürülmüştür.


İtiraz konusu kuralla, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel

Sağlık Sigortası Kanunu kapsamında olan ya da bu kapsama alınması mümkün

bulunan işyerlerinde çalışanların sigortalılık ilişkisi içinde geçen

çalışmalarına ait aylık prim ve hizmet belgelerinin işveren tarafından verilmemesi

veya çalıştıklarının Sosyal Güvenlik Kurumunca tespit edilememesi durumlarında

tespit davası açabilmelerini çalışmanın geçtiği ileri sürülen yılın sonundan

başlayarak beş yıllık hak düşürücü süre ile sınırlandırılmıştır. Bu süre içinde

mahkemeye başvurmayan sigortalının geçmiş yıllara ilişkin çalışmasının

tespitini talep ve bu döneme ilişkin aylık kazanç toplamları ile prim ödeme gün

sayılarının sigortalılık bakımından dikkate alınması imkânı bulunmamaktadır.


Anayasa'nın 13. maddesinde, temel hak ve hürriyetlerin, özlerine

dokunulmaksızın yalnızca Anayasa'nın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere

bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabileceği, bu sınırlamaların Anayasa'nın

sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine

ve ölçülülük ilkesine aykırı olamayacağı belirtilmiştir.


Anayasa'nın 49. maddesinde, Devletin, çalışanların hayat

seviyesini yükseltmek, çalışma hayatını geliştirmek için çalışanları ve

işsizleri korumak, çalışmayı desteklemek, işsizliği önlemeye elverişli ekonomik

bir ortam yaratmak ve çalışma barışını sağlamak için gerekli tedbirleri alacağı

ifade edilmiştir.


Anayasa'nın 60. maddesinde, 'Herkes, sosyal güvenlik

hakkına sahiptir. Devlet, bu güvenliği sağlayacak gerekli tedbirleri alır ve

teşkilatı kurar' denilmektedir. Buna göre, sosyal güvenlik herkes için

bir hak ve bunu gerçekleştirmek ise Devlet için bir görevdir. Sosyal güvenlik

hakkı, sosyal sigorta kuruluşlarınca kendi kuralları çerçevesinde yerine

getirilir. Sosyal sigortanın kapsamı, sigorta alanı ve içerdiği riskler ile

alınacak primler yasalarla belirlenmiştir. Sosyal güvenliğin ve sigortanın

varlık nedeni sosyal risklerin karşılanmasıdır.


Devletin Anayasa'da güvence altına alınan sosyal güvenlik

haklarının yaşama geçirilmesi için gerekli teşkilatı kurması ve diğer önlemleri

alması, sosyal güvenlik politikalarını bilimsel verilere göre belirlemesi ve

bunun için gerekli yasal düzenlemeleri yapması doğaldır. Sosyal sigorta

programlarının sigortacılık ilkeleri ve çağdaş standartlarla uyumu ve malî

açıdan sürdürülebilirliği, sosyal sigorta kuruluşlarının idarî ve malî

etkinliklerinin artırılması için gerekli rejimin oluşturulmasını zorunlu kılar.

Nesnel ve sürekli kurallarla sağlam ve sağlıklı temellere oturtulmayan bir

sosyal güvenlik sisteminin sürdürülebilir olması düşünülemez. Bu düzenin

korunması Anayasa'nın 60. maddesinde yer alan sosyal güvenlik hakkının

güvenceye alınması için de zorunludur.


5510 sayılı Yasa'da sosyal sigorta kapsamına dâhil edilmesi mümkün

olan işyerlerindeki çalışmaların kaydını sağlamaya yönelik tedbirler bağlamında

işe giriş, çalışma süreleri, sigorta primine esas kazanç toplamları ve işten

ayrılışların hatasız biçimde Kurum kayıtlarına geçirilebilmesi için başta

Kurum, işveren ve çalışan olmak üzere, tüm kamu kurum ve kuruluşları ile

bankalara görevler verildiği; bu görevlerini yapmayanlar hakkında Yasa'nın 102.

maddesinde yaptırımlar getirildiği görülmektedir. Yine bu kayıtların

doğruluğunun denetlenebilmesi amacıyla sigortalının Kurum işlemlerine dayanak

oluşturan 'aylık çalışma cetvelleri'nin, çalışanın görebileceği şekilde

bir sonraki ayın cetvelinin tanzim edilmesine kadar işyerinde asılı tutulması

zorunluluğu ile çalışma süreleri ve aylık prime esas kazançlara dair en doğru

bilgi sahibi konumundaki sigortalının, gerekli kontrolleri yapabilmesi olanağı

sağlanmıştır. Ayrıca bu konudaki kayıtların sigortalı ya da ilgilisi tarafından

Kurum'dan talep edilebilmesinin yanı sıra Kurumun elektronik veri tabanından da

temini olanaklı hâle getirilmiştir.


Yasa'nın 86. maddesinin dokuzuncu fıkrasında, prim belgeleri

işveren tarafından Kuruma verilmeyen veya çalışmaları Kurumca saptanamayan

sigortalılara, hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan itibaren 5 yıl içinde

mahkemeye başvurarak, Kurum kayıtlarında yer almayan fiili hizmet ve

kazançlarını, mahkeme kararıyla kanıtlama imkânı tanınmıştır. Hizmet tespiti

davaları olarak adlandırılan bu davalar sonucunda mahkemelerce hükme bağlanan

aylık kazanç toplamları ile prim ödeme gün sayıları, sigortalılık açısından

dikkate alınmaktadır.


Hizmet tespiti davalarının, çalışanların Kurum kayıtlarına

geçirilmemiş aylık kazanç toplamları ve prim ödeme gün sayılarının

sigortalılığın hesabında esas alınmasına yönelik olmaları nedeniyle, sosyal

güvenlik sistemi üzerindeki etkileri açıktır. Dolayısıyla bu davalar için

öngörülen 5 yıllık hak düşürücü sürenin, sistemin süreklilik arz edecek

şekilde veya makul olmayacak ölçüde uzun bir süre dava tehdidi altında

tutulmasını önlemek suretiyle sosyal güvenlik sisteminin istikrarının

sağlanması amacıyla getirildiği anlaşıldığından bunun bir sınırlama olarak nitelendirilmesi

mümkün değildir.


Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 11., 13., 49. ve 60.

maddelerine aykırı değildir. İtirazın reddi gerekir. 


VI- SONUÇ


1- 7.5.2010 günlü, 5982 sayılı Türkiye Cumhuriyeti

Anayasasının Bazı Maddelerinde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun uyarınca,

2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun

ile ilgili gerekli düzenlemeler yapılmadan, Mahkeme'nin çalışıp

çalışamayacağına ilişkin ön meselenin incelenmesi sonucunda; Mahkeme'nin çalışmasına

bir engel bulunmadığına, Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN, Fettah OTO, Zehra

Ayla PERKTAŞ ile Celal Mümtaz AKINCI'nın, gerekçesi 2010/68 esas sayılı dosyada

belirtilen karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,


2- 31.5.2006 günlü, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel

Sağlık Sigortası Kanunu'nun 86. maddesinin dokuzuncu fıkrasında yer alan ''

hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıl içerisinde ''

ibaresinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, Osman Alifeyyaz

PAKSÜT, Nuri NECİPOĞLU ile Celal Mümtaz AKINCI'nın karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 


26.1.2011 gününde karar verildi.


 


Başkan


Haşim

KILIÇ


Başkanvekili


Osman

Alifeyyaz PAKSÜT


Üye


Fulya

KANTARCIOĞLU


 


 


 


Üye


Ahmet

AKYALÇIN


Üye


Mehmet

ERTEN


Üye


Fettah

OTO


 


 


 


Üye


Serdar

ÖZGÜLDÜR


Üye


Serruh

KALELİ


Üye


Zehra

Ayla PERKTAŞ


 


 


 


Üye


Recep

KÖMÜRCÜ


Üye


Alparslan

ALTAN


Üye


Burhan

ÜSTÜN


 


 


 


Üye


Engin

YILDIRIM


Üye


Nuri

NECİPOĞLU


 


 


 


Üye


Hicabi

DURSUN


Üye


Celal

Mümtaz AKINCI


 


 


 


KARŞIOY YAZISI 


İtiraz konusu kural, sosyal sigorta kapsamındaki işyerinde sigorta

işlemleri yaptırılmayan ve primleri ödenmeyen kişinin, çalışmanın sona erdiği

yılın sonundan itibaren 5 yıl geçtikten sonra hizmet tesbiti davası açmasına

engel oluşturmaktadır.


Anayasa'nın 2. maddesinde Türkiye Cumhuriyeti'nin sosyal bir hukuk

devleti olduğu, 49. maddesinde Devletin çalışanları korumak için gerekli

tedbirleri alacağı, 60. maddesinde de Devletin sosyal güvenliği sağlayacak

tedbirleri alacağı ve teşkilatı kuracağı belirtilmiştir.


Anayasa'nın çalışanı özel olarak korumasına rağmen ekonomik

şartlardan ve yüksek oranlı işsizlikten kaynaklanan sigortasız çalışma

gerçeğinin artarak sürdüğü, kişinin çoğu kez bu duruma bilerek razı olduğu,

sigorta işlemlerinin yaptırılmamasının ve primlerin ödenmemesinin insan onuruna

yakışır asgari sigorta olanaklarına kavuşmada kişi açısından ciddi ve

onarılamayacak kayıplara yol açabildiği, zamanında yaptırılmayan sigorta

işlemlerinin ve ödenmeyen primlerin telafisi yolunun alelade bir hak düşürücü

gibi mütalaa edilmesinin sosyal hukuk devleti ilkeleri ile bağdaşmadığı, bu

bağlamda 5 yıllık hak düşürücü sürenin genel hukuk düzeni içindeki hak düşürücü

sürelere kıyasla dahi yetersiz sayılabileceği, sosyal güvenlik hakkının

kullanımına getirilen böyle bir kısıtlamanın demokratik bir düzende gerekli

olmayan ölçüsüz bir kısıtlama olduğu, bu nedenle kuralın Anayasa'nın 49. ve 60.

maddelerine aykırılık nedeniyle iptali gerektiği düşüncesiyle, çoğunluk

kararına katılmıyorum.


 


Başkanvekili


Osman

Alifeyyaz PAKSÜT


 


 


 


KARŞI OY GEREKÇESİ 


Başvuran mahkeme 31.5.2006 günlü 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve

Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 86. maddesinin dokuzuncu fıkrasında yer alan,

''hizmetlerin geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıl içerisinde ''

ibaresinin iptalini istemiştir.


Ülkemizde çalışanlar hizmetlerinin bildirilmediğini, sigorta

primlerinin işverenlerince ödenmediğini çoğunlukla ancak emeklilik başvurusu

yaptıklarında, hizmetlerinin toplanmasını, birleştirilmesini talep ettiklerinde

öğrenmekte ancak bu süreçte de beş yıllık hak düşürücü sürenin geçmiş olması

nedeniyle çalıştıklarını kanıtlama imkanına sahip olamadıklarından büyük bir

mağduriyet yaşamaktadırlar.


Anayasa'nın 49. maddesinde, 'Devlet, çalışanların hayat seviyesini

yükseltmek, çalışma hayatını geliştirmek için çalışanları ve işsizleri korumak,

çalışmayı desteklemek, işsizliği önlemeye elverişli

ekonomik bir ortam yaratmak ve çalışma barışını sağlamak için

gerekli tedbirleri alır.' denilmekte, 60. maddesinde ise, ' Herkesin, sosyal

güvenlik hakkına sahip olduğu, Devletin, bu güvenliği sağlayacak tedbirleri

almak ve teşkilatı kurmakla yükümlü olduğu' ifade edilmektedir. Anayasa

Mahkemesi de Hukuk Devletini; 'insan haklarına saygı gösteren, bu hak ve

özgürlükleri koruyup güçlendiren, her eylem ve işlemi hukuka uygun olan, her

alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, Anayasa'ya

aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukuku tüm devlet organlarına egemen

kılan, Anayasa ve hukukun üstün kurallarıyla kendini bağlı sayıp yargı

denetimine açık olan, yasaların üstünde yasaların bozamayacağı temel hukuk

ilkeleri ve Anayasa'nın olduğu bilincinde olan devlettir.' şeklinde

tanımlamaktadır. Anayasa'ya ve Anayasa Mahkemesi'nin tanımına göre devlet, her

şeyden önce adaletli bir hukuk düzeni kurmakla yükümlüdür.


Ayrıca, adil yargılanma hakkını düzenleyen Anayasa'nın 36.

maddesinde de, 'herkes, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri

önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına

sahiptir. Hiçbir mahkeme, görev ve yetkisi içindeki davaya bakmaktan kaçınamaz'

denilmiştir. Burada güvence altına alınan dava yoluyla hak arama özgürlüğü,

temel bir hak olması niteliği dışında diğer temel hak ve özgürlüklerden gereken

şekilde yararlanılmasını ve bunların korunmasını sağlayan en etkili

güvencelerden birini oluşturmaktadır. Kişinin uğradığı bir haksızlığa karşı

hakkını arayabilmesinin, zararını giderebilmesinin kendisini savunabilmesinin

en etkili yolu, yargı mercileri önünde dava hakkını kullanabilmesidir. Kişilere

yargı mercileri önünde dava hakkının tanınması adil yargılanmanın ön koşuludur.

Bu değerlendirmeden sonra iptali istenen kural, İşveren ve Sosyal Güvenlik

Kurumu karşısında zayıf ve korunmaya muhtaç olan işçinin, hizmet tespiti davası

açmasını ve hak aramasını engelleyen ve adil yargılanma hakkına da aykırı bir

kuraldır. Hak düşürücü süre, 3395 sayılı Yasa ile 1987 ' 1994 yılları arasında

'' on yıl'' olarak uygulandıktan sonra, sürenin tekrar beş yıla indirilmesi hak

aramayı sınırlamış, adil yargılanma kuralını ihlal ederek çalışanların aleyhine

olmuştur. Hak düşürücü sürenin 'beş yıl' yerine 'on yıl' olarak uygulanması,

çalışanın lehine daha adil, ölçülü, makul bir kural ve tedbirdir.


Feragat edilemeyen, vazgeçilemeyen ve kaçınılamayan bir hak olan

sosyal sigorta kapsamında olmak hakkının işten ayrıldıktan belli bir süre sonra

aranamayacağının kabulü, hak ve nasfet kurallarına aykırıdır. Uzun bir çalışma

hayatının sonunda hizmetlerin kuruma bildirilmemiş, primlerin yatırılmamış

olması durumu ile karşı karşıya kalan işçi, sosyal güvenlik hakkının en önemli

sonuçlarından biri olan emekliliğe hak kazanamamış ya da kazanabilmek için

yasal olarak çalışması gereken süreden daha uzun süre çalışmak zorunda kalmış

olacaktır. Bu durum Anayasa'nın 49. maddesine açık bir aykırılık teşkil

etmektedir. Kuruma bildirilmeyen hizmetlerin tespiti için dava açılmasına

getirilen sınırlandırma (hak düşürücü süre) 'Sosyal Devlet' ilkesine aykırı

olduğu gibi 'Hak Arama Özgürlüğü'ne de engeldir.


Açıklanan nedenlerle iptali talep olunan kuralın Anayasa'ya aykırı

olmadığı yönündeki çoğunluk görüşüne katılmıyoruz.


 


Üye


Nuri

NECİPOĞLU


Üye


Celal

Mümtaz AKINCI

 

Benzer Kararlar

 

Hizmet Tespiti Davasında Beş Yıllık Süre

Yargıtay 10. Hukuk Dairesi — İlk Sigorta Bildiriminden Önceki Çalışmada Askerlik Nedeniyle Askı ve Beş Yıllık Dava Süresi

Denetim Tutanağı ve Hak Düşürücü Süre

Tüm İş Hukuku Kararları ›

 

İlgili Sayfalar

 

İş Hukukunda Hizmet Tespiti Davaları

5510 Sayılı Kanun’da Bildirilmeyen Hizmetlerin Tespiti

 

Benzer bir uyuşmazlıkla ilgili görüşmek isterseniz iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.

 

Bu sayfa genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Özet ve açıklamalar site tarafından hazırlanmıştır; karar metni resmî kaynaktan alınmıştır.

 

Karar Künyesi

 

Mahkeme

Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu

 

Karar Türü

Norm Denetimi

 

Esas No

2008/109

 

Karar No

2011/25

 

Karar Tarihi

26 Ocak 2011

 

Oy Durumu

Oy çokluğu

 

Resmî Kaynak

Anayasa Mahkemesi Norm Kararlar Bilgi Bankası

 

Hukuki Destek

Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu

 

Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.

Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara

 

0552 725 25 18

WhatsApp ile Yazın

İletişim ve Yol Tarifi

 

İlgili Hukuk Alanları

İş Hukuku Davaları

Tüm Çalışma Alanları ›

 

Hesaplama Araçları

İşçilik Alacakları Hesaplama

Tüm Hesaplama Araçları ›

bottom of page