top of page

Ana Sayfa › İçtihatlar

 

Norm Denetimi Kararları  ·  İŞ HUKUKU  ·  NORM DENETİMİNDE İPTAL TALEBİNİN REDDİ

Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu — Alt İşverenlikte Muvazaa Raporuna İtiraz ve İşçinin Ayrı Dava Hakkı

 

2012/40 E., 2012/158 K. · 18 Ekim 2012

 

İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 23 Kasım 2026

 

Kararın Özeti

 

İş müfettişinin alt işverenlik ilişkisinde muvazaa tespit ettiği rapora karşı açılan davada, iş mahkemesinin kararını kesin sayan eski kural Anayasa Mahkemesine taşındı. Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, işçinin taraf olmadığı davada verilecek hükmün sonuçlarına dikkat çekti. Genel Kurul, işçinin kendi hakları için bağımsız dava açabilmesini ve işverenin itiraz davasına katılma talebinde bulunabilmesini gözeterek itirazı reddetti.

 

Hukuki İlke

 

İşçinin müfettiş raporuna karşı açılan davada taraf olmaması, muvazaa nedeniyle kendi işçilik haklarını ileri sürmesine engel oluşturmaz. İncelenen kesinlik hükmü, işverenin rapora itirazı üzerine verilen mahkeme kararıyla sınırlıydı.

 

Sonuç

 

4857 sayılı İş Kanunu’nun 3. maddesinin ikinci fıkrasındaki, itiraz üzerine verilen kararları kesin sayan beşinci cümleye yönelik itiraz oy birliğiyle reddedildi.

 

İlgili Mevzuat

 

  • 4857 sayılı İş Kanunu — m. 2, 3
    Kararda anılan

  • Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 2, 36
    Kararda anılan

Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.

 

Mevzuat Notu: Kararda incelenen kesinlik kuralı 2014’te 6552 sayılı Kanun’un 1. maddesiyle değiştirildi. İş Kanunu’nun 3. maddesi, itiraz üzerine görülen davada verilen kararın temyizini ayrıca düzenler.

 

Kararın Tam Metni

 

Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir.

 

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 


 


Esas Sayısı : 2012/40


Karar Sayısı : 2012/158


Karar Günü  :

18.10.2012


R.G. Tarih-Sayı :

12.05.2013-28645


 


İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Yargıtay 22. Hukuk

Dairesi


İTİRAZIN KONUSU : 22.5.2003 günlü, 4857

sayılı İş Kanunu'nun 3. maddesinin, 15.5.2008 günlü, 5763 sayılı Kanun'un 1.

maddesiyle değiştirilen ikinci fıkrasının 'İtiraz üzerine verilen

kararlar kesindir.' biçimindeki beşinci cümlesinin, Anayasa'nın 2.,

36. ve 49. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar verilmesi

istemidir.


I- OLAY


Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı müfettişleri tarafından

yapılan inceleme sonucunda düzenlenen rapora karşı 4857 sayılı İş Kanunu'nun 3.

maddesine dayanılarak yerel mahkemede açılan davanın kabulüne ilişkin kararın

temyiz edilmesi üzerine itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına

varan Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, iptali için başvurmuştur.  


III- YASA METİNLERİ


A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı


22.5.2003 günlü, 4857 sayılı İş Kanunu'nun 15.5.2008 günlü, 5763

sayılı Kanun'un 1. maddesiyle değiştirilen ve itiraz konusu kuralı da içeren 3.

maddesi şöyledir:


'Madde 3- Bu Kanunun kapsamına giren nitelikte bir

işyerini kuran, her ne suretle olursa olsun devralan, çalışma konusunu kısmen

veya tamamen değiştiren veya herhangi bir sebeple faaliyetine son veren ve

işyerini kapatan işveren, işyerinin unvan ve adresini, çalıştırılan işçi

sayısını, çalışma konusunu, işin başlama veya bitme gününü, kendi adını ve

soyadını yahut unvanını, adresini, varsa işveren vekili veya vekillerinin adı,

soyadı ve adreslerini bir ay içinde bölge müdürlüğüne bildirmek zorundadır.


Bu Kanunun 2 nci maddesinin altıncı fıkrasına göre iş alan alt

işveren; kendi işyerinin tescili için asıl işverenden aldığı yazılı alt

işverenlik sözleşmesi ve gerekli belgelerle birlikte, birinci fıkra hükmüne

göre bildirim yapmakla yükümlüdür. Bölge müdürlüğünce tescili yapılan bu

işyerine ait belgeler gerektiğinde iş müfettişlerince incelenir. İnceleme

sonucunda muvazaalı işlemin tespiti halinde, bu tespite ilişkin gerekçeli

müfettiş raporu işverenlere tebliğ edilir. Bu rapora karşı tebliğ tarihinden

itibaren altı işgünü içinde işverenlerce yetkili iş mahkemesine itiraz

edilebilir. İtiraz üzerine verilen kararlar kesindir. Rapora

altı iş günü içinde itiraz edilmemiş veya mahkeme muvazaalı işlemin tespitini

onamış ise tescil işlemi iptal edilir ve alt işverenin işçileri başlangıçtan

itibaren asıl işverenin işçileri sayılır.


Ancak, şirketlerin tescil kayıtları ise ticaret sicili

memurluklarının gönderdiği belgeler üzerinden yapılır ve bu belgeler ilgili

ticaret sicili memurluğunca bir ay içinde Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı

ilgili bölge müdürlüklerine gönderilir.


Asıl işveren-alt işveren ilişkisinin kurulması, bildirimi ve

işyerinin tescili ile yapılacak sözleşmede bulunması gerekli diğer hususlara

ilişkin usul ve esaslar, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından

çıkarılacak yönetmelikle belirlenir.'


B- İlgili Yasa Kuralı


4857 sayılı Kanun'un ilgili görülen 2. maddesinin altıncı fıkrası şöyledir:


'Bir işverenden, işyerinde yürüttüğü mal veya hizmet üretimine

ilişkin yardımcı işlerinde veya asıl işin bir bölümünde işletmenin ve işin

gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren işlerde iş alan ve bu iş

için görevlendirdiği işçilerini sadece bu işyerinde aldığı işte çalıştıran

diğer işveren ile iş aldığı işveren arasında kurulan ilişkiye asıl işveren-alt

işveren ilişkisi denir. Bu ilişkide asıl işveren, alt işverenin işçilerine

karşı o işyeri ile ilgili olarak bu Kanundan, iş sözleşmesinden veya alt

işverenin taraf olduğu toplu iş sözleşmesinden doğan yükümlülüklerinden alt

işveren ile birlikte sorumludur.'


C- Dayanılan Anayasa Kuralları


Başvuru kararında, Anayasa'nın 2., 36. ve 49. maddelerine

dayanılmıştır.


IV- İLK İNCELEME


Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca Haşim KILIÇ,

Serruh KALELİ, Alparslan ALTAN, Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN, Serdar

ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Zehra Ayla PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ, Burhan

ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI,

Erdal TERCAN, Muammer TOPAL ve Zühtü ARSLAN'ın katılımlarıyla 17.5.2012 gününde

yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin

esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.


V- ESASIN İNCELENMESİ


Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Hakan ATASOY tarafından

hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu ve ilgili görülen yasa

kuralları, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama

belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:


Başvuru kararında, 4857 sayılı Kanun'un 2. maddesinin altıncı ve

yedinci fıkralarına aykırı olarak kurulan veya muvazaaya dayalı asıl işveren

alt işveren ilişkilerinin, işveren karşısında ekonomik ve sosyal açıdan güçsüz

durumdaki işçiyi mağdur etmeye yönelik olduğu, çalışma hakkının olumlu edim

gerektiren ve bu konuda daha çok çalışma hayatını geliştirmek için çalışanları

ve işsizleri korumakla yükümlü olan devleti sorumluluk altına sokan bir hak

niteliği taşıdığı, itiraz konusu kuralın kanuna aykırı veya muvazaalı işlemlere

karşı hak arama yolunu kapatması nedeniyle kuralın, Anayasa'nın 2. maddesinde

düzenlenen sosyal hukuk devletine, 49. maddesinde düzenlenen çalışma hakkına ve

36. maddesinde düzenlenen hak arama özgürlüğüne aykırı olduğu ileri

sürülmüştür.


4857 sayılı Kanun'un itiraz konusu kuralın da yer aldığı 3.

maddesinin ikinci fıkrasında, Kanun'un 2. maddesinin altıncı fıkrasına göre iş

alan alt işverenin; kendi işyerinin tescili için asıl işverenden aldığı yazılı

alt işverenlik sözleşmesi ve gerekli belgelerle birlikte, birinci fıkra hükmüne

göre bildirim yapmakla yükümlü olduğu, bölge müdürlüğünce tescili yapılan bu

işyerine ait belgelerin gerektiğinde iş müfettişlerince inceleneceği, inceleme

sonucunda muvazaalı işlemin tespiti halinde, bu tespite ilişkin gerekçeli

müfettiş raporunun işverenlere tebliğ edileceği, işverenlerin bu rapora karşı

tebliğ tarihinden itibaren altı iş günü içinde yetkili iş mahkemesine itiraz

edebilecekleri belirtilmiş, yapılan bu itiraz üzerine verilen kararların ise

kesin olduğu hükme bağlanmıştır.


Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, insan

haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, eylem ve

işlemleri hukuka uygun olan, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu

geliştirerek sürdüren, hukuk güvenliğini sağlayan, Anayasa'ya aykırı durum

ve tutumlardan kaçınan, hukuku tüm devlet organlarına egemen kılan, Anayasa ve

yasalarla kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık olan devlettir.


Hukuk devletinin niteliklerinden biri de 'sosyal hukuk devleti'dir.

Sosyal hukuk devleti, vatandaşlarına asgari bir yaşama düzeyi

sağlamayı kendisine görev bilen ve bu yüzden devletin sosyal ve ekonomik yaşama

aktif müdahalesini meşru ve gerekli gören bir anlayışı ifade eder. Vatandaşların

sosyal durumlarıyla ilgilenen sosyal hukuk devleti, 'insan onuru'nun

korunmasını amaçlar ve bunun için sosyal adaleti sağlamaya çalışır. Sosyal

hukuk devleti, kişi ve toplum yararı arasında denge kuran, toplumsal

dayanışmayı üst düzeyde gerçekleştiren, güçsüzleri güçlüler karşısında

koruyarak eşitliği, sosyal adaleti sağlayan ve toplumsal dengeleri gözeten

devlettir.


Anayasa'nın hak arama hürriyetini düzenleyen 36. maddesinin

birinci fıkrasında, 'Herkes, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle

yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil

yargılanma hakkına sahiptir.' denilerek yargı mercilerine davacı ve davalı

olarak başvurabilme ve bunun doğal sonucu olarak da iddia, savunma ve adil

yargılanma hakkı güvence altına alınmıştır.


Anayasa'nın tüm maddeleri aynı etki ve değerde olup, aralarında

bir üstünlük sıralaması bulunmadığından, uygulamada bunlardan birine öncelik

tanımak olanaklı değildir. Bu nedenle, kimi zaman zorunlu olarak birlikte

uygulanan iki Anayasa kuralından biri, diğerinin sınırını oluşturabilmektedir.

Anayasa'nın 36. maddesinde düzenlenen hak arama hürriyeti için düzenlendiği

maddede herhangi bir sınırlama nedeni öngörülmemiş ise de, davaların mümkün

olan süratle sonuçlandırılmasını ifade eden Anayasa'nın 141. ve mahkemelerin

kuruluşu, görev ve yetkileri, işleyişi ve yargılama usullerinin kanunla

düzenleneceğini öngören Anayasa'nın 142. maddelerinin, hak arama hürriyetinin

kapsamının belirlenmesinde gözetilmesi gerektiği açıktır. Buna göre, kanun

koyucu, uyuşmazlıkların niteliklerini gözeterek, Anayasa'daki yargı ile ilgili

temel ilkelere ve güvence kurallarına aykırı bulunmamak şartı ile yargı

yerlerince verilecek kararlardan hangilerinin kesin olduğunu

belirleyebilecektir.


Anayasa'nın 36. maddesinde düzenlenen adil yargılanma hakkı,

her uyuşmazlığın zorunlu olarak iki ya da üç dereceli yargılamaya tabi olmasını

gerektirmez. Anayasa'da iki dereceli yargılamayı zorunlu tutan bir kural

olmadığı gibi Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin Türkiye'nin taraf

olmadığı 7 Numaralı Protokolü'nün 2. maddesi ile Türkiye'nin taraf olduğu

Uluslararası Medeni ve Siyasi Haklar Sözleşmesi'nin 14. maddesinin beşinci

fıkrasında yalnızca ceza davaları açısından iki dereceli yargılama öngörülmüş,

hukuk davaları açısından ise iki dereceli yargılama zorunluluğu

getirilmemiştir. Bu nedenle bazı hukuk uyuşmazlıklarının usul ekonomisi vb.

nedenlerle iki dereceli yargılamaya kapatılması yasama organının takdir yetkisi

içinde olup hak arama hürriyetine aykırılık oluşturmaz.


Asıl işveren-alt işveren ilişkisinin tanımı 4857 sayılı Kanun'un

2. maddesinin yedinci fıkrasında yapılmıştır. Buna göre, 'Bir

işverenden, işyerinde yürüttüğü mal veya hizmet üretimine ilişkin yardımcı

işlerinde veya asıl işin bir bölümünde işletmenin ve işin gereği ile teknolojik

nedenlerle uzmanlık gerektiren işlerde iş alan ve bu iş için görevlendirdiği

işçilerini sadece bu işyerinde aldığı işte çalıştıran diğer işveren ile iş

aldığı işveren arasında kurulan ilişkiye asıl işveren-alt işveren ilişkisi

denir.' İşyerinde alt işverene iş verilmesi, çalışma hayatının

gereksinimlerinden kaynaklanan ve hukuki dayanakları bulunan bir ilişkidir. Bu

ilişkide özellikle alt işveren işçilerinin bireysel ve kolektif haklarının

korunması büyük önem taşımaktadır. Bu nedenle işçi-işveren ilişkilerini

düzenleyen temel kanun niteliğindeki 4857 sayılı Kanun'da alt işveren

işçilerinin çalıştırılmalarıyla ilgili ciddi önlemler getirilmiştir. Bu

önlemlerden biri de asıl işveren-alt işveren ilişkisinin amacına aykırı olarak

kullanılmasını hedefleyen muvazaanın önlenmesidir. 4857 sayılı Kanun'un 2.

maddesinin sekizinci fıkrasında 'Asıl işverenin işçilerinin alt işveren

tarafından işe alınarak çalıştırılmaya devam ettirilmesi suretiyle hakları

kısıtlanamaz veya daha önce o işyerinde çalıştırılan kimse ile alt işveren

ilişkisi kurulamaz. Aksi halde ve genel olarak asıl işveren alt işveren

ilişkisinin muvazaalı işleme dayandığı kabul edilerek alt işverenin işçileri

başlangıçtan itibaren asıl işverenin işçisi sayılarak işlem görürler.'denilerek,

asıl işveren-alt işveren ilişkisinin muvazaalı işleme dayanılarak kurulması

yasaklanmıştır.


4857 sayılı Kanun'un 3. maddesinin ikinci fıkrası, sosyal hukuk

devleti ilkesinin bir gereği olarak, asıl işveren-alt işveren ilişkisinin

kötüye kullanılmasına fırsat yaratmamak, diğer bir ifadeyle, asıl işveren ile

alt işverenin işçiler aleyhine muvazaalı işlem yapmalarına engel olmak ve

muvazaalı işlem yapılmışsa, işçilerin bu işlemle yoksun bırakılan haklarını

koruma altına almak amacıyla kabul edilmiştir. Bu kapsamda itiraz konusu

kuralın da, bir yandan iş müfettişlerinin muvazaalı işlem tespit etmeleri

üzerine düzenledikleri rapora karşı açılan itiraz davasının en kısa zamanda

sonuçlandırılarak, uzayan yargılama nedeniyle işçilerin mağdur olmalarına engel

olmak, diğer yandan da Yargıtayın iş yükünü azaltmak amacıyla kabul edildiği

anlaşılmaktadır.


Bu nedenle, iş mahkemesi kararlarına karşı açılan davaların

hızlandırılarak, işçilerin haklarının korunması ve mahkemelerin iş yükünün

azaltılmasına yönelik kamu yararı amacıyla, temyiz yoluna gidilmesini önleyen

itiraz konusu kuralın adalet duygusunu rencide eden, hak arama hürriyetini ve

çalışma hakkını aşırı derecede zorlaştıran ya da ortadan kaldıran, dolayısıyla

hakkın özüne dokunan bir sınırlama olmadığı açıktır.


Öte yandan, başvuru kararında iş müfettişlerince yapılan inceleme

sonucunda muvazaalı işlemi tespit eden rapora karşı iş mahkemesine açılan

itiraz davasında, işçinin yer almadığı ve delil sunma olanağından yoksun

bulunduğu, böyle bir yargılama sonucunda muvazaa bulunmadığına yönelik mahkeme

kararının kesin olduğunun kabul edilmesinin işverene kanuna aykırı uygulama

yapması için adeta ruhsat vermek anlamına geldiği ileri sürülmüş ise de 4857

sayılı Kanun'un itiraz konusu kuralı da içeren 3. maddesinin ikinci fıkrası,

işçilerin lehine kabul edilmiş olup, haklarının ihlal edildiğini düşünen işçilerin

muvazaanın tespiti ya da başkaca nedenlerle bağımsız olarak dava açmalarına ya

da iş müfettişlerinin raporuna karşı işverenler tarafından açılan itiraz

davasına müdahil olarak katılma talebinde bulunmalarına engel teşkil

etmemektedir.


Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa'nın 2. ve 36.

maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir.


Kuralın, Anayasa'nın 49. maddesiyle ilgisi görülmemiştir.


VI- SONUÇ


22.5.2003 günlü, 4857 sayılı İş Kanunu'nun 3. maddesinin,

15.5.2008 günlü, 5763 sayılı Kanun'un 1. maddesiyle değiştirilen ikinci

fıkrasının 'İtiraz üzerine verilen kararlar kesindir.' biçimindeki

beşinci cümlesinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, 18.10.2012

gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.


 


Başkan


Haşim KILIÇ


Başkanvekili


Serruh KALELİ


Başkanvekili


Alparslan

ALTAN


 


 


 


Üye


Fulya

KANTARCIOĞLU


Üye


Mehmet ERTEN


Üye


Serdar

ÖZGÜLDÜR


 


 


 


Üye


Osman

Alifeyyaz PAKSÜT


Üye


Zehra Ayla

PERKTAŞ


Üye


Recep KÖMÜRCÜ


 


 


 


Üye


Burhan ÜSTÜN


Üye


Engin YILDIRIM


Üye


Nuri NECİPOĞLU


 


 


 


Üye


Hicabi DURSUN


Üye


Celal Mümtaz

AKINCI


Üye


Erdal TERCAN


 


 


 


Üye


Muammer TOPAL


Üye


Zühtü ARSLAN

 

Benzer Kararlar

 

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi — Belediyede Alt İşverenlikte Teftiş Raporunun İhale Sözleşmesine Göre İncelenmesi

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi — Belediye Alt İşvereninde Muvazaa Raporunun ve İşçi Listesinin Getirilmesi

Alt İşverenlikte Muvazaa ve İhale Dönemi

Tüm İş Hukuku Kararları ›

 

İlgili Sayfalar

 

Alt İşveren İşçisinin İşçilik Hakları

İş Kanunu’nun 3. Maddesinde Müfettiş Raporuna İtiraz ve Kanun Yolu

 

Benzer bir uyuşmazlıkla ilgili görüşmek isterseniz iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.

 

Bu sayfa genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Özet ve açıklamalar site tarafından hazırlanmıştır; karar metni resmî kaynaktan alınmıştır.

 

Karar Künyesi

 

Mahkeme

Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu

 

Karar Türü

Norm Denetimi

 

Esas No

2012/40

 

Karar No

2012/158

 

Karar Tarihi

18 Ekim 2012

 

Oy Durumu

Oy birliği

 

Resmî Kaynak

Anayasa Mahkemesi Norm Kararlar Bilgi Bankası

 

Hukuki Destek

Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu

 

Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.

Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara

 

0552 725 25 18

WhatsApp ile Yazın

İletişim ve Yol Tarifi

 

İlgili Hukuk Alanları

İş Hukuku Davaları

Tüm Çalışma Alanları ›

 

Hesaplama Araçları

İşçilik Alacakları Hesaplama

Tüm Hesaplama Araçları ›

bottom of page