top of page

Ana Sayfa › İçtihatlar

 

Norm Denetimi Kararları  ·  İŞ HUKUKU  ·  NORM DENETİMİNDE İPTAL TALEBİNİN REDDİ

Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu — İş Kazası Tazminatından İşverene Rücu Edilemeyen Sosyal Güvenlik Ödemelerinin İndirilmemesi

 

2013/74 E., 2013/143 K. · 28 Kasım 2013

 

İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 6 Kasım 2026

 

Kararın Özeti

 

İş kazasında zarar gören işçi, işvereninden tazminat istedi. İş mahkemesi, Sosyal Güvenlik Kurumunun işverene rücu edemeyeceği ödemelerin işçinin tazminatından indirilmemesinin eşitliğe aykırı olduğunu ileri sürdü. Anayasa Mahkemesi, sosyal sigorta yardımlarının işçiye ekonomik güvence sağladığını, işverenin kazadan doğan sorumluluğunu karşılamak amacı taşımadığını belirtti. Rücu edilebilen kısmın ise tazminat hesabında indirilebilmesini de gözeterek itirazı reddetti.

 

Hukuki İlke

 

İş kazasından doğan bedensel zararda, Sosyal Güvenlik Kurumunun işverene rücu edemediği ödeme, işverenin işçiye olan tazminat borcundan düşülmez. Rücu edilebilen kısım hesapta ayrıca ele alınır.

 

Sonuç

 

Esas inceleme, Türk Borçlar Kanunu’nun 55. maddesinin birinci fıkrasında rücu edilemeyen sosyal güvenlik ödemelerini düzenleyen ibareyle sınırlandı. İptal istemi oybirliğiyle reddedildi.

 

Kararın Kapsamı

 

Kararın uygulamasında, kurumca yapılan toplam ödeme ile sorumlu kişiye rücu edilebilen bölüm ayrı belirlenir. İfa amacı taşımayan diğer ödemeler aynı cümlede yer almakla birlikte bu dosyadaki esas incelemenin kapsamı dışında kalmıştır.

 

İlgili Mevzuat

 

  • 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu — m. 55/1

  • 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu — m. 18, 19, 20, 21

  • Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 2, 10, 49, 60

Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.

 

Kararın Tam Metni

 

Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir.

 

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı : 2013/74

Karar Sayısı : 2013/143

Karar Günü : 28.11.2013

R.G. Tarih-Sayı :

09.05.2014-28995

İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Bakırköy 13. İş

Mahkemesi

İTİRAZIN KONUSU : 11.1.2011 günlü, 6098

sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 55. maddesinin birinci fıkrasının “Kısmen

veya tamamen rücu edilemeyen sosyal güvenlik ödemeleri ile ifa amacını

taşımayan ödemeler, bu tür zararların belirlenmesinde gözetilemez; zarar veya

tazminattan indirilemez.” biçimindeki ikinci cümlesinin Anayasa'nın 2.

ve 10. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar verilmesi

istemidir.

I- OLAY

Sigortalı işçi olarak çalışan davacının, iş kazasından kaynaklanan

zararlarının tazmini istemiyle işveren aleyhine açtığı tazminat

davasında, itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan

Mahkeme, iptali için başvurmuştur.

III- YASA METİNLERİ

A- İptali İstenilen Yasa Kuralı

Kanun'un itiraz konusu kuralı da içeren 55. maddesi şöyledir:

“Belirlenmesi

Madde 55- Destekten yoksun kalma

zararları ile bedensel zararlar, bu Kanun hükümlerine ve sorumluluk hukuku

ilkelerine göre hesaplanır. Kısmen veya tamamen rücu edilemeyen sosyal

güvenlik ödemeleri ile ifa amacını taşımayan ödemeler, bu tür zararların

belirlenmesinde gözetilemez; zarar veya tazminattan indirilemez. Hesaplanan

tazminat, miktar esas alınarak hakkaniyet düşüncesi ile artırılamaz veya

azaltılamaz.

Bu Kanun hükümleri, her türlü idari eylem ve işlemler ile idarenin

sorumlu olduğu diğer sebeplerin yol açtığı vücut bütünlüğünün kısmen veya

tamamen yitirilmesine ya da kişinin ölümüne bağlı zararlara ilişkin istem ve

davalarda da uygulanır.”

B- Dayanılan ve İlgili Görülen Anayasa

Kuralları

Başvuru kararında, Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine dayanılmış,

Anayasa'nın 49. ve 60. maddeleri ise ilgili görülmüştür.

IV- İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Haşim KILIÇ, Serruh

KALELİ, Alparslan ALTAN, Mehmet ERTEN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT,

Zehra Ayla PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN,

Celal Mümtaz AKINCI, Erdal TERCAN, Muammer TOPAL, Zühtü ARSLAN ve M. Emin

KUZ'un katılımlarıyla 4.7.2013 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında,

dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar

verilmiştir.

V- ESASIN İNCELENMESİ

Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Fatih ŞAHİN tarafından

hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu yasa kuralı, dayanılan ve

ilgili görülen Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama

belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

A- Sınırlama Sorunu

Anayasa'nın 152. maddesi ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin

Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 40. maddesine göre,

Anayasa Mahkemesine yapılacak başvurular, itiraz yoluna başvuran Mahkemenin

bakmakta olduğu davada uygulayacağı yasa kuralları ile sınırlıdır.

Kanun'un 55. maddesinin birinci fıkrasının itiraz konusu ikinci

cümlesinde, destekten yoksun kalma ve bedensel zararların tazmini davalarında,

kısmen veya tamamen rücu edilemeyen sosyal güvenlik ödemeleri ile ifa amacı

taşımayan ödemelerin, zararın belirlenmesinde gözetilemeyeceği; zarar veya

tazminattan indirilemeyeceği belirtilmiştir.

Buna göre, destekten yoksun kalma ve bedensel zararlara ilişkin

tazminat davalarında, Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) tarafından 5510 sayılı

Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu gereğince iş kazası geçiren

sigortalıya yapılan ödemelerin işveren veya üçüncü şahıslara rücu edilemeyen kısmı

ile haksız fiil nedeniyle zarar gören şahsa ifa amacı taşımadan yapılan bağış

veya yardımların, tazminat hesabında indirim konusu yapılması mümkün değildir.

Mahkemede görülmekte olan dava, iş kazası geçiren sigortalı

işçinin, iş kazasından kaynaklanan zararlarının tazmini istemiyle işveren

aleyhine açtığı tazminat davasıdır. Mahkemenin Anayasa'ya aykırılık iddiası,

5510 sayılı Kanun gereğince SGK tarafından sigortalı işçiye yapılan ödemelerden

işverene rücu edilemeyen kısmın, tazminat hesabında indirim konusu

yapılamamasına yöneliktir.

SGK'nın sigortalı işçiye yaptığı ödemelerin işverene rücu

edilemeyen kısmının, işverene karşı açılan tazminat davasında indirim konusu

yapılamaması ise kuralda yer alan “Kısmen veya tamamen rücu edilemeyen

sosyal güvenlik ödemeleri ile…” ibaresinden kaynaklanmakta olduğundan,

itiraz konusu kuralın kalan bölümünün davada uygulanma imkânı bulunmamaktadır.

Bu nedenle, Kanun'un 55. maddesinin birinci fıkrasının, “Kısmen

veya tamamen rücu edilemeyen sosyal güvenlik ödemeleri ile ifa amacını

taşımayan ödemeler, bu tür zararların belirlenmesinde gözetilemez; zarar veya

tazminattan indirilemez.” biçimindeki ikinci cümlesine ilişkin esas

incelemenin “Kısmen veya tamamen rücu edilemeyen sosyal güvenlik

ödemeleri ile…” ibaresiyle sınırlı olarak yapılması gerekir.

B- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu

Başvuru kararında, Kanun'un, her türlü haksız fiile dayanan

bedensel zararların tazmini davalarının yanısıra, iş kazasından kaynaklanan

tazminat davalarında da uygulandığı, itiraz konusu kuralın, iş kazası nedeniyle

mağdur olan sigortalı işçiye, aralarında bir fark olmadığı hâlde sigortalı

olmayan haksız fiil mağdurlarına nazaran daha fazla tazminat ödenmesine

sebebiyet verdiği, işveren konumundaki davalıların da işveren olmayan

davalılara göre daha fazla tazminat ödemesine neden olduğu, bu durumun eşitlik

ilkesiyle bağdaşmadığı, öte yandan işverenin, işyerinde meydana gelebilecek her

türlü kaza için SGK'ya iş kazası ve meslek hastalığı primi ödemesine rağmen iş

kazasından dolayı işçi veya hak sahibi yakınları tarafından aleyhine açılan

tazminat davasında da ayrıca tazminat ödemeye mahkûm edilmesinin sosyal hukuk

devleti ilkesi ile çeliştiği belirtilerek kuralın, Anayasa'nın 2. ve 10.

maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

6216 sayılı Kanun'un 43. maddesine göre, ilgisi nedeniyle itiraz

konusu kural, Anayasa'nın 49. ve 60. maddeleri yönünden de incelenmiştir.

5510 sayılı Kanun'un 18., 19. ve 20. maddelerinde, hizmet akdi

ile bir işverene bağlı olarak çalışırken iş kazası geçiren veya meslek

hastalığına maruz kalan sigortalı işçi ile hak sahibi yakınlarına yapılacak

yardımlar düzenlenmiştir. Buna göre, sigortalı işçi, iş kazası sonucu meslekte

kazanma gücünün en az % 10 veya daha fazlasını yitirecek şekilde bedence veya

ruhça bir arızaya uğradığı takdirde kendisine, ölümü halinde hak sahibi

yakınlarına SGK tarafından gelir bağlanacağı gibi çalışamadığı dönem için de

geçici iş göremezlik ödeneği ödenecektir.

İş kazası veya meslek hastalığı işveren veya üçüncü bir kişinin

kusurlu davranışı sonucu meydana gelirse SGK, işçiye veya hak sahibi

yakınlarına yaptığı ödemeleri 5510 sayılı Kanun'un 21. maddesinde belirtilen

esaslar çerçevesinde iş kazasında sorumluluğu bulunanlara karşı açacağı rücu

davası yoluyla geri alma hakkına sahiptir. Ancak, kazanın oluşumunda sigortalı

işçinin de kusuru varsa, işçinin kusuruna yansıyan sosyal güvenlik ödemeleri rücu

edilemeyecektir.

Kanun'un 55. maddesinin birinci fıkrasının itiraz konusu ibarenin

de yer aldığı ikinci cümlesi ise rücu edilemeyen sosyal güvenlik ödemelerinin,

iş kazası nedeniyle zarara uğrayan sigortalı işçi veya hak sahibi yakınları tarafından

iş kazasında sorumluluğu bulunanlar aleyhine açılan destekten yoksun kalma ve

bedensel zararların tazmini davalarında, tazminattan indirim konusu

yapılamayacağını düzenlemektedir. Buna göre, SGK tarafından iş kazası geçiren

sigortalıya 5510 sayılı Kanun gereğince yapılan ödemelerin iş kazasında

sorumluluğu bulunanlara rücu edilebilen kısmı tazminattan indirilebilecek, rücu

edilemeyen kısım ise tazminat hesabında dikkate alınmayacaktır.

Anayasa'nın 2. maddesinde nitelikleri belirtilen sosyal hukuk

devleti, insan haklarına dayanan, kişilerin huzur, refah ve mutluluk içinde

yaşamalarını güvence altına alan, kişi hak ve özgürlükleriyle kamu yararı

arasında adil bir denge kurabilen, çalışma hayatını geliştirmek ve ekonomik

önlemler alarak çalışanlarını koruyan, onların insan onuruna uygun hayat

sürdürmelerini sağlayan, milli gelirin adalete uygun biçimde dağıtılması için

gereken önlemleri alan, sosyal güvenlik hakkını yaşama geçirebilen, sosyal

adaleti ve toplumsal dengeleri gözeten devlettir.

Anayasa'nın 49. maddesinde, Devletin, çalışanların hayat

seviyesini yükseltmek, çalışma hayatını geliştirmek için çalışanları ve

işsizleri korumak, çalışmayı desteklemek, işsizliği önlemeye elverişli ekonomik

bir ortam yaratmak ve çalışma barışını sağlamak için gerekli tedbirleri

alacağı; 60. maddesinde de, herkesin, sosyal güvenlik hakkına sahip olduğu

belirtildikten sonra Devletin bu güvenliği sağlayacak gerekli tedbirleri

alacağı ve teşkilatı kuracağı ifade edilmiştir.

Sosyal güvenlik, bireylerin istek ve iradeleri dışında oluşan

sosyal risklerin, kendilerinin ve geçindirmekle yükümlü oldukları kişilerin

üzerlerindeki gelir azaltıcı ve harcama artırıcı etkilerini en aza indirmek,

ayrıca sağlıklı ve asgari hayat standardını güvence altına alabilmektir. Bu

güvencenin gerçekleştirilebilmesi için sosyal güvenlik kuruluşları

oluşturularak kişilerin, yaşlılık, hastalık, malûllük, kaza ve ölüm gibi sosyal

risklere karşı asgari yaşam düzeylerinin korunması amaçlanmaktadır. Kişilere

sağlanan bu anayasal güvencelerin yaşama geçirilebilmesi için Devlet tüm

çalışanlara sosyal güvenlik hakkını sağlamak ve bunun için gerekli önlemleri

almakla yükümlüdür.

Devlet, vatandaşların sosyal güvenliğini sağlamaya ilişkin

görevlerinin bir kısmını SGK aracılığıyla yerine getirmektedir. SGK yaptığı

yardımlarla, Anayasa'nın 60. maddesinin, tüm yurttaşlar yararına Devlete

yüklediği sosyal güvenlik hakkını sağlama ödevini yerine getirdiği gibi

Anayasa'nın 49. maddesinin ikinci fıkrasıyla, çalışma hayatı ve çalışanlar

yararına Devlete yüklenen ödevlerin de bir bölümünün gerçekleşmesini

sağlamaktadır. SGK'nın bu işlevlerini yerine getirebilmesi ve sosyal sigorta

yardımlarının yetersiz kalmaması için, 5510 sayılı Kanun'un 81. maddesinde

sigortalı ve işveren primleri yönünden Devlet tarafından desteklenmesinin usul

ve esaslarına yer verilmiştir.

Bu bağlamda, bir iş kazası nedeniyle belirli bir süre

çalışamayacak olan sigortalı işçiye ekonomik bir güvence sağlamak amacıyla 5510

sayılı Kanun gereğince yapılan yardımlar sosyal devlet olmanın gereği olup

işveren veya üçüncü kişilerin iş kazası nedeniyle işçiye karşı sorumlu

oldukları tazminat borcunu ikame amacı taşımamaktadır. Bu nedenle, iş

kazasından zarar gören sigortalı işçi veya hak sahibi yakınlarınca, kazada

sorumluluğu bulunanlar aleyhine açılan tazminat davalarında, işveren veya üçüncü

şahıslara rücu edilemeyen sosyal güvenlik ödemelerinin zarar veya tazminattan

indirilmemesine yönelik itiraz konusu kuralda sosyal hukuk devleti ilkesi ile

çelişen bir yön bulunmamaktadır.

İş kazası ve meslek hastalığı primi işveren tarafından

karşılanmakta ise de hiç kimse kendi kastı veya kusuru ile başkasının ölmesi

veya sakat kalması sonucunda meydana gelen zararlara karşı, sosyal sigorta

yoluna başvurarak tazminat sorumluluğundan kurtulamaz. Böyle bir tutum, sosyal

sigorta sisteminin amacına aykırı düşeceği gibi sigorta primi ödeyerek zararı

karşılama yoluna başvuran işverenin, işçinin canına veya sağlığına zarar

gelmesini önleme ödevini yerine getirmede gerekli özeni göstermekten kaçınması

sonucunu da doğurabilir.

Diğer yandan, SGK'nın iş kazası geçiren sigortalı işçi veya hak

sahibi yakınlarına yaptığı ödemelerin 5510 sayılı Kanun'un 21. maddesi uyarınca

işverene rücu edilebilen kısmı tazminat davasında indirim konusu

yapılabildiğinden, işverenin aynı kaza nedeniyle SGK'ya ve sigortalı işçiye

mükerrer tazminat ödemesi de söz konusu değildir.

Anayasa'nın 10. maddesinde öngörülen “kanun önünde

eşitlik” ilkesi, hukuksal durumları aynı olanlar için söz konusudur.

Bu ilke ile eylemli değil, hukuksal eşitlik öngörülmüştür. Eşitlik ilkesinin

amacı, aynı durumda bulunan kişilerin kanunlar karşısında aynı işleme bağlı

tutulmalarını sağlamak, ayrım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir.

Bu ilkeyle, aynı durumda bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı kurallar uygulanarak

kanun karşısında eşitliğin çiğnenmesi yasaklanmıştır. Kanun önünde eşitlik,

herkesin her yönden aynı kurallara bağlı tutulacağı anlamına gelmez.

Durumlarındaki özellikler, kimi kişiler ya da topluluklar için değişik

kuralları ve uygulamaları gerektirebilir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı

hukuksal durumlar farklı kurallara bağlı tutulursa Anayasa'da öngörülen eşitlik

ilkesi zedelenmez.

İtiraz konusu kuralla, iş kazası nedeniyle zarara uğrayan

sigortalı işçiler tarafından açılan tazminat davalarında, sigortalı olmayan

haksız fiil mağdurlarınca açılan tazminat davalarına göre farklı düzenlemeler

öngörülmesi tamamen mağdurların hukuksal durumundan kaynaklanmaktadır.

Bilindiği üzere işçi statüsündeki sigortalılar, çalışmalarında 4857

sayılı İş Kanunu'na tabi olup işçi ile işveren arasındaki hak ve yükümlülükler

tarafların özgür iradesi ile belirlenen iş akdine dayanmaktadır. İşçilerin

sosyal güvenlikleri ise kısmen sosyal sigorta kapsamında yer alan kimseler

tarafından prim ödemek suretiyle finanse edilen ve Devlet eliyle yürütülen

zorunlu sigorta sistemiyle sağlanmaktadır. Dolayısıyla, belirli bir sosyal

güvenlik sistemine tâbi olarak çalışan sigortalı işçilerin içinde bulundukları

hukuksal durum ile diğer haksız fiil mağdurlarının hukuksal durumları farklı

olduğundan bunların ayrı kurallara tâbi tutulması eşitlik ilkesine aykırılık

oluşturmaz.

Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa'nın 2., 10.,

49. ve 60. maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir.

VI- SONUÇ

11.1.2011 günlü, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 55.

maddesinin birinci fıkrasının;

A- “Kısmen veya tamamen rücu edilemeyen

sosyal güvenlik ödemeleri ile ifa amacını taşımayan ödemeler, bu tür zararların

belirlenmesinde gözetilemez; zarar veya tazminattan indirilemez.” biçimindeki

ikinci cümlesine ilişkin esas incelemenin, “Kısmen veya tamamen

rücu edilemeyen sosyal güvenlik ödemeleri ile…”ibaresi ile sınırlı olarak

yapılmasına,

B- İkinci cümlesinde yer alan “Kısmen veya tamamen rücu

edilemeyen sosyal güvenlik ödemeleri ile…” ibaresinin Anayasa'ya

aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE,

28.11.2013 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

Haşim KILIÇ

Başkanvekili

Serruh KALELİ

Başkanvekili

Alparslan

ALTAN

Üye

Mehmet ERTEN

Üye

Serdar

ÖZGÜLDÜR

Üye

Osman

Alifeyyaz PAKSÜT

Üye

Zehra Ayla

PERKTAŞ

Üye

Recep KÖMÜRCÜ

Üye

Burhan ÜSTÜN

Üye

Engin YILDIRIM

Üye

Nuri NECİPOĞLU

Üye

Hicabi DURSUN

Üye

Celal Mümtaz

AKINCI

Üye

Erdal TERCAN

Üye

Muammer TOPAL

Üye

Zühtü ARSLAN

Üye

M. Emin KUZ

Karar Künyesi

 

Mahkeme

Anayasa Mahkemesi

 

Karar Türü

Norm Denetimi

 

Esas No

2013/74

 

Karar No

2013/143

 

Karar Tarihi

28 Kasım 2013

 

Oy Durumu

Oybirliği

 

Resmî Kaynak

Anayasa Mahkemesi Norm Kararlar Bilgi Bankası

 

Hukuki Destek

Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu

 

Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.

Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara

 

0552 725 25 18

WhatsApp ile Yazın

İletişim ve Yol Tarifi

 

İlgili Hukuk Alanları

İş Hukuku Davaları

Tüm Çalışma Alanları ›

 

Hesaplama Araçları

İşçilik Alacakları Hesaplama

Tüm Hesaplama Araçları ›

bottom of page