top of page

Ana Sayfa › İçtihatlar

 

Bireysel Başvuru Kararları  ·  CEZA MUHAKEMESİ HUKUKU  ·  HAK İHLALİ

Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu — Kalıcı Yasağa Dönüşen Kitap ve Dergi Toplatma Kararları

 

B. No: 2016/1845 · 16 Aralık 2025

 

İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 12 Kasım 2026

 

Kararın Özeti

 

Yazarı veya yayıncısı oldukları kitap, dergi, gazete ve broşürler hakkında sulh ceza hâkimliklerince toplatma ve basım, dağıtım, satış yasağı kararları verilen kişiler, şirketler ve siyasi partiler başvurdu. Kararlar ilgililere tebliğ edilmemiş; kovuşturmaya yer olmadığı kararlarına ve dava açma sürelerinin geçmesine rağmen yıllarca yürürlükte kalmıştı. Anayasa Mahkemesi, Türkiye'de basılan eserler için yasak kararlarının kanuni dayanağı bulunmadığını, toplatmanın geçici koruma tedbiri olmaktan çıkıp nihai yaptırıma dönüştüğünü belirterek ifade ve basın özgürlüklerinin ihlaline karar verdi.

 

Hukuki İlke

 

Bu başvuruda Anayasa Mahkemesi, basılmış eserlerin toplatılmasını ceza yargılamasına bağlı geçici bir koruma tedbiri saydı; tedbir, Basın Kanunu'ndaki şartlarla ve uygun düştüğü ölçüde Ceza Muhakemesi Kanunu'nun elkoymaya ilişkin genel hükümlerine göre uygulanmalıdır. Soruşturma kovuşturmaya yer olmadığı kararıyla sona erdiği veya Basın Kanunu'ndaki dava açma süreleri geçtiği hâlde sürdürülen toplatma kararları kanunilik şartını karşılamaz. Gerekçeli toplatma kararının eser sahibi ve yayıncıya tebliği, etkili itiraz imkânı için zorunludur.

 

Sonuç

 

İfade ve basın özgürlüklerine ilişkin iddia oybirliğiyle kabul edilebilir bulundu; Anayasa'nın 26. ve 28. maddelerindeki ifade ve basın özgürlüklerinin ihlal edildiğine Ömer Çınar'ın karşıoyuyla oyçokluğuyla karar verildi. Yeniden yargılama için kararın ilgili mahkemelere gönderilmesine, başvuruculara karara ekli listede belirtilen miktarlarda manevi tazminat ve yargılama gideri ödenmesine, diğer tazminat taleplerinin reddine hükmedildi.

 

İlgili Mevzuat

 

  • Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 13, 26, 28
    Sınırlamada kanunilik, ifade özgürlüğü ve yayınların toplatılması

  • 5187 sayılı Basın Kanunu — m. 3, 25, 26
    Basın özgürlüğünün sınırları, basılmış eserlere elkoyma ve dava açma süreleri

  • 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu — m. 127, 131, 256, 257, 258
    Elkoyma tedbirinin denetimi, eşyanın iadesi ve müsadere usulü

  • 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun — m. 50
    İhlalin giderilmesi için yeniden yargılama

Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.

 

Kararın Tam Metni

 

Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir. Kişileri belirleyebilen bilgiler “...” ile gizlenmiştir.

 

TÜRKİYE CUMHURİYETİ


ANAYASA MAHKEMESİ


GENEL KURUL


KARAR


... VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU


(Başvuru Numarası: 2016/1845)


Karar Tarihi: 16/12/2025


R.G. Tarih ve Sayı: 17/9/2026 - 33373


GENEL KURUL


KARAR


Başkan


:


Kadir ÖZKAYA


Başkanvekili


:


Hasan Tahsin GÖKCAN


Başkanvekili


:


Basri BAĞCI


Üyeler


:


Engin YILDIRIM


Rıdvan GÜLEÇ


Recai AKYEL


Yusuf Şevki HAKYEMEZ


Yıldız SEFERİNOĞLU


Selahaddin MENTEŞ


İrfan FİDAN


Kenan YAŞAR


Muhterem İNCE


Yılmaz AKÇİL


Ömer ÇINAR


Metin KIRATLI


Raportör


:


Ceren Sedef EREN


Başvurucular


:


1. ...


Vekilleri


:


Av. ...


2. ...


Av. ...


3. ...


4. Aram Basım Reklam ve Yayıncılık San. Tic. Ltd. Şti.


5. İmera Basın Yayın Prodüksiyon Reklam Bilgisayar Sanayi Tic. Ltd. Şti.


6. Payiz Yayıncılık Matbaa Kağıt Reklam Organizasyon Saha Araştırmaları Turizm Otel Lokanta Eğlence Yerleri Gıda


Temizlik İnşaat Sanayi Tic. Ltd. Şti.


Av. ...


7. ...


Av. ...


8. Avesta Reklam Tanıtım Basın Yayın Müzik Dağıtım Ltd. Şti.


Av. ...


9. Cumhuriyet Halk Partisi


Av. ...


10. Halkların Demokratik Partisi


Av. ...


Av. ...


Av. ...


11. Gelenek Basım Yayım ve Tic. Ltd. Şti.


I. BAŞVURUNUN KONUSU


1. Başvuru, basılmış eserlerle ilgili toplatma kararları verilmesi nedeniyle ifade ve basın özgürlüklerinin ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.


II. BAŞVURU SÜRECİ


2. Başvurular çeşitli tarihlerde yapılmıştır. Komisyon, başvuruların kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar vermiştir.


3. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü bildirmiştir. Başvurucuların bir kısmı Bakanlığın görüşüne karşı beyanda bulunmuştur. Konu yönünden hukuki irtibat bulunması nedeniyle ekteki tabloda numaraları belirtilen dosyaların 2016/1845 sayılı dosya ile birleştirilmesine ve incelemenin 2016/1845 sayılı bireysel başvuru dosyası üzerinden yapılmasına karar verilmiştir.


4. Birinci Bölüm, başvurunun Genel Kurul tarafından incelenmesine karar vermiştir.


III. OLAY VE OLGULAR


5. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir:


A. 2016/1845 ve 2016/2178 Sayılı Bireysel Başvurular


6. Başvurucu ... 1944 doğumludur. Başvurucu, ulusal ölçekte yayın yapan ve bilinen birçok gazetede köşe yazarı olarak çalışmıştır. Ayrıca yayımlanmış birçok kitabı bulunan bir yazardır.


7. Başvurucu "Çözüm Sürecinde Kürdistan Günlükleri" ve "Delila Bir Genç Kadın Gerillanın Dağ Günlükleri" isimli kitapları yazmıştır. Bahsedilen iki kitap da merkezi İstanbul'da bulunan bir yayınevi tarafından 2014 yılında basılmış ve yayımlanmıştır.


8. Başvurucu ... ise 1980 doğumludur. Ana akım medyada muhabirlik ve köşe yazarlığı yaptığını belirten başvurucu, ulusal yayın yapan bir gazetede 2013 yılına kadar güncel yaşama ve popüler kültüre ilişkin köşe yazıları yazmıştır.


9. Başvurucu "Anneanne Ben Aslında Diyarbakır'da Değildim" isimli kitabı yazmış; kitap, merkezi İstanbul'da bulunan bir yayınevi tarafından 2015 yılında basılmış ve yayımlanmıştır.


10. Gaziantep Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından 2015 yılında YPG terör örgütüyle bağlantılı oldukları şüphesiyle bazı şahıslar hakkında soruşturma başlatılmış ve şüphelilerin evlerinde yapılan aramalarda başvurucuların anılan kitapları da ele geçirilmiştir. Başsavcılık, başvurucuların söz konusu kitaplarının terör örgütü propagandası niteliğinde olduğundan bahisle toplatılmasına karar verilmesini talep etmiştir. Gaziantep 3. Sulh Ceza Hâkimliği 4/12/2015 tarihinde anılan hükümler uyarınca talebi kabul etmiş ve başvurucuların kitaplarının toplatılmasına karar vermiştir.


11. Başvurucular, toplatma kararına itiraz etmiştir. İtirazı, Gaziantep 1. Sulh Ceza Hâkimliği (Hâkimlik) incelemiştir. Hâkimlik, itiraz incelemesine dair kararında öncelikle başvuru konusu kitap içeriklerinin sayfa numaralarını da belirttiği somut atıflarla oldukça uzun ve detaylı bir değerlendirme yapmıştır. Daha sonra itiraz konusu toplatma kararının bir koruma tedbiri olarak amaçlanan hedeflere ulaşmak bakımından demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun ve ölçülü olduğunu belirtmiştir. Bununla birlikte 9/6/2004 tarihli ve 5187 sayılı Basın Kanunu'nun 25. maddesinin (2) ve (3) numaralı fıkraları uyarınca, bulunulan an ve aşamada toplatma kararının bir sonuç doğurmasının mümkün olmadığını ifade eden Hâkimlik, Gaziantep 1. Sulh Ceza Hâkimliğinin kararının hüküm kısmındaki "toplatılmasına" ibaresinin kaldırılmasına ve terör örgütü propagandası içerdiği hususunda kuvvetli delil bulunan başvuru konusu kitapların Anayasa'nın 28. maddesinin (4) ve (6) numaralı fıkraları, 5187 sayılı Kanun'un 3. maddesinin (2) numaralı fıkrası ve aynı Kanun'un 25. maddesinin (2) ve (3) numaralı fıkraları uyarınca dağıtımlarının ve satışlarının yasaklanmasına 24/12/2015 tarihinde kesin olarak karar vermiştir.


12. Başvurucular, nihai karardan haberdar oldukları tarihten itibaren süresinde bireysel başvuruda bulunmuştur.


13. Söz konusu kitaplar nedeniyle başvurucular hakkında Gaziantep Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından terör örgütü propagandası yapma suçundan 2016 yılında soruşturma başlatılmış, yetkisizlik kararıyla dosya İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığına gönderilmiştir. İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı 1/6/2016 tarihinde, 5187 sayılı Kanun'da düzenlenen altı aylık zamanaşımı süresinin dolduğu anlaşıldığından atılı suç yönünden başvurucular hakkında kamu adına kovuşturmaya yer olmadığına, Gaziantep Cumhuriyet Başsavcılığınca gönderilen “Anneanne, Ben Aslında Diyarbakır'da Değildim” isimli kitabın ise dosyada delil olarak muhafaza edilmesine karar vermiştir. Kovuşturmaya yer olmadığına dair kararın itiraz edilmeksizin kesinleştiği anlaşılmıştır.


B. 2019/41756 Sayılı Bireysel Başvuru


14. Başvurucu, Gelenek Basım Yayım ve Ticaret Limitet Şirketidir (Gelenek Yayın). Başvurucu Şirketin merkezi İstanbul'dur.


15. Başvurucu Şirket tarafından basılan ve yayılan "Boyun Eğme" isimli haftalık derginin 11/10/2019 tarihli 190. sayısının İzmir'de çeşitli bölgelerde ücretsiz olarak dağıtıldığının tespit edilmesi üzerine elden dağıtım yapan kişilerin 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 216. maddesinde öngörülen halkı kin ve düşmanlığa tahrik etme suçunu işledikleri şüphesiyle İzmir Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından haklarında soruşturma başlatılmıştır.


16. İzmir Cumhuriyet Başsavcılığı, bu kapsamda halkı kin ve düşmanlığa tahrik etme suçu niteliğinde olabilecek içerikler bulunduğu gerekçesiyle anılan derginin 190. sayısının toplatılmasını talep etmiştir. İzmir 4. Sulh Ceza Hâkimliği talebi kabul etmiş ve "Boyun Eğme" isimli haftalık derginin 190. sayısı hakkında toplatma kararı vermiştir.


17. Başvurucu Şirket toplatma kararına itiraz etmiştir. İzmir 5. Sulh Ceza Hâkimliği 26/10/2019 tarihinde itirazı reddetmiştir. Başvurucu, nihai nitelikteki bu karardan 15/11/2019 tarihinde haberdar olmuş; nihai karardan haberdar olduğu tarihten itibaren süresinde bireysel başvuruda bulunmuştur.


18. Başvuru konusu dergiyi dağıtanlar hakkında halkı kin ve düşmanlığa tahrik etme suçundan yapılan soruşturmanın sonucunda İzmir Cumhuriyet Başsavcılığınca 8/1/2020 tarihinde kovuşturmaya yer olmadığına karar verilmiştir. Anılan kararda halkı kin ve düşmanlığa tahrik etme suçunun oluşması için etkili bir şiddet çağrısı ya da nefret söylemi bulunması gerektiği, dergide ise atılı suçun unsurlarını oluşturan bir içerik bulunmadığı, içeriğin düşünce açıklaması ve eleştiri niteliğinde olduğu belirtilmiştir. Kovuşturmaya yer olmadığına dair karar itiraz edilmeksizin kesinleşmiştir.


C. 2020/13273 ve 2020/18286 Sayılı Bireysel Başvurular


19. Başvurucu ... "Toprağın Şarkısı" isimli kitabın yazarıdır. Başvurucu Aram Basım Reklam ve Yayıncılık Sanayi Ticaret Limitet Şirketi ise "Toprağın Şarkısı" isimli kitabı basan ve yayan, merkezi Diyarbakır'da olan bir şirkettir.


20. Başvurucu Avesta Reklam Tanıtım Basın Yayın Müzik Dağıtım Limited Şirketi de "Meleklerin Küllerinden-Günahkâr Bir Irkın Yasaklanmış Mirası" isimli kitabın basımı ve yayımını yapan, merkezi İstanbul'da olan bir şirkettir.


21. Kars T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda bulunan bazı mahpuslar adına gönderilen "Toprağın Şarkısı" ve "Meleklerin Küllerinden-Günahkâr Bir Irkın Yasaklanmış Mirası" kitaplarında 12/4/1991 tarihli ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu'nun 7. maddesinin (2) numaralı fıkrasında öngörülen terör örgütü propagandası yapma suçunun işlendiğinden şüphelenilmesi üzerine Kars Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından söz konusu kitapların toplatılması talep edilmiştir. Kars Sulh Ceza Hâkimliği talebi kabul etmiş; anılan kitapların tüm nüshalarının toplatılmasına, dağıtım ve satışının da yasaklanmasına karar vermiştir.


22. Başvurucular ... ve Aram Basım Reklam ve Yayıncılık Sanayi Ticaret Limitet Şirketi "Toprağın Şarkısı" isimli kitap yönünden söz konusu karara itiraz etmiştir. Ardahan Sulh Ceza Hâkimliği 26/2/2020 tarihinde itirazı reddetmiştir. Başvurucular, nihai nitelikteki ret kararından 26/2/2020 tarihinde haberdar olmuştur. Başvurucular, nihai karardan haberdar oldukları tarihten itibaren süresinde bireysel başvuruda bulunmuştur.


23. Başvurucu Avesta Reklam Tanıtım Basın Yayın Müzik Dağıtım Limitet Şirketi ise "Meleklerin Küllerinden-Günahkâr Bir Irkın Yasaklanmış Mirası" kitabı yönünden söz konusu karara itiraz etmiştir. Başvurucunun itirazı Ardahan Sulh Ceza Hâkimliği tarafından 27/11/2019 tarihinde reddedilmiştir. Başvurucu nihai nitelikteki ret kararından 6/3/2020 tarihinde haberdar olmuş; bu tarihten itibaren süresinde bireysel başvuruda bulunmuştur.


D. 2020/22206 Sayılı Bireysel Başvuru


24. Başvurucu, Halkların Demokratik Partisidir (HDP). Başvurucunun Ankara'daki Genel Merkezi tarafından 25 Kasım Kadına Yönelik Şiddetle Mücadele Günü kapsamında bastırılan broşürler, dağıtılması için HDP Kars İl Başkanlığına gönderilmiştir.


25. Söz konusu broşürlerin içeriği nedeniyle 5237 sayılı Kanun'un 216. maddesinde öngörülen halkı kin ve düşmanlığa tahrik etme suçunun işlendiğinden şüphelenilmesi üzerine Kars Cumhuriyet Başsavcılığı broşürlerin tamamının toplatılmasını talep etmiştir. Kars Sulh Ceza Hâkimliği talebi kabul etmiş; anılan broşürlerin tamamının toplatılmasına, dağıtım ve satışlarının da yasaklanmasına karar vermiştir.


26. Başvurucu, toplatma kararına itiraz etmiştir. Ardahan Sulh Ceza Hâkimliği 3/7/2020 tarihinde itirazı reddetmiştir. Başvurucu, nihai nitelikteki ret kararından 6/7/2020 tarihinde haberdar olduğunu belirtmiş; nihai karardan haberdar olduğu tarihten itibaren süresinde bireysel başvuruda bulunmuştur.


E. 2020/27185 Sayılı Bireysel Başvuru


27. Başvurucu, Aram Basım Reklam ve Yayıncılık Sanayi Ticaret Limitet Şirketidir. "Yağmur Kokuyordu Karadeniz (Karadeniz Anıları-1)" isimli kitap, merkezi Diyarbakır'da bulunan başvurucu tarafından basılmış ve yayımlanmıştır.


28. Kars T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda bulunan bir hükümlüye gönderilen söz konusu kitapta, 3713 sayılı Kanun'un 7. maddesinin (2) numaralı fıkrasında öngörülen terör örgütünün propagandasını yapma suçunun işlendiğinden bahisle anılan hükümlü hakkında soruşturma başlatılmıştır. Kars Cumhuriyet Başsavcılığı, söz konusu kitabın İstanbul'da faaliyet gösteren bir matbaada basıldığı gerekçesiyle yetkisizlik kararı vermiş ve dosyayı İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığına göndermiştir.


29. İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı, anılan kitabın toplatılmasını talep etmiş; İstanbul 12. Sulh Ceza Hâkimliği bu talebi kabul etmiş ve kitabın toplatılmasına, ayrıca basımı, dağıtımı ve satışının yasaklanmasına karar vermiştir. Başvurucu, bu karara itiraz etmiştir. İstanbul 1. Sulh Ceza Hâkimliği 24/1/2020 tarihinde itirazı reddetmiştir. Başvurucu nihai nitelikteki bu karardan 29/6/2020 tarihinde haberdar olmuştur. Başvurucu, nihai karardan haberdar olduğu tarihten itibaren süresinde bireysel başvuruda bulunmuştur.


30. Başvuru konusu kitap kendisine gönderilen hükümlü hakkında İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı, soruşturma sonucunda 28/1/2020 tarihinde kovuşturmaya yer olmadığına karar vermiştir. Başsavcılık anılan kararda 5187 sayılı Kanun'un 26. maddesi uyarınca başvuru konusu kitapla ilgili olarak altı aylık dava açma süresinin öngörüldüğünü, bu sürenin hak düşürücü süre olup süre aşımı sonrasında artık soruşturma imkânının ortadan kalkacağını, söz konusu kitabın Başsavcılığa teslimi tarihi üzerinden altı aylık dava açma süresinin geçtiği belirtmiş; bu gerekçeyle kovuşturmaya yer olmadığına karar vermiştir. Kovuşturmaya yer olmadığına dair karar itiraz edilmeksizin kesinleşmiştir.


F. 2020/35556 Sayılı Bireysel Başvuru


31. Başvurucu, Cumhuriyet Halk Partisidir (CHP). 11/2/2020 tarihinde CHP'nin o dönem genel başkanı olan Kemal Kılıçdaroğlu, Türkiye Büyük Millet Meclisi grup toplantısında bir konuşma yapmıştır. Bu konuşma daha sonra CHP yayınlarından "21 Soruda FETÖ'nün Siyasi Ayağı" isimli kitap olarak 2020 yılı Temmuz ayında Ankara'da basılmıştır. Kitabın bir nüshası 27/7/2020 tarihinde Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı Basın Suçları Soruşturma Bürosuna teslim edilmiştir. Söz konusu kitaba CHP'nin resmî internet sitesinden hâlen ulaşılabilmektedir.


32. Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı söz konusu kitapta geçen ifadeler nedeniyle 5237 sayılı Kanun'un 216. maddesinde öngörülen halkı kin ve düşmanlığa tahrik suçunun işlendiği şüphesiyle soruşturma başlatmış, bu kapsamda kitabın toplatılmasını talep etmiştir. Ankara 5. Sulh Ceza Hâkimliği talebi kabul etmiş ve anılan kitabın toplatılmasına, basım, dağıtım ve satışının da yasaklanmasına karar vermiştir.


33. Başvurucu bu karara itiraz etmiştir. Ankara 6. Sulh Ceza Hâkimliği 27/10/2020 tarihinde itirazı reddetmiştir. Başvurucu, nihai nitelikteki ret kararından 28/10/2020 tarihinde haberdar olmuştur. Başvurucu, nihai karardan haberdar olduğu tarihten itibaren süresinde bireysel başvuruda bulunmuştur.


G. 2021/37000 Sayılı Bireysel Başvuru


34. Başvurucu, Avesta Reklam Tanıtım Basın Yayın Müzik Dağıtım Limitet Şirketi olup merkezi İstanbul'dadır. Üzümlü Sınır Kapısı'ndan Irak'a geçmek isteyen bir şahsın üzerinde yapılan aramada, başvurucu Şirket tarafından yayımlanan "Kürtler ve Kürdistan", "1880 Kürt Ayaklanması" ve "Kürt Ulusal Hareketi" isimli kitaplar ele geçirilmiş; Çukurca Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından söz konusu kitaplara el konulmuştur.


35. Söz konusu kitaplarda Türkiye Cumhuriyeti devletinin bölünmez bütünlüğünün hedef alındığını değerlendiren Çukurca Cumhuriyet Başsavcılığı, anılan kitapların toplatılmasını talep etmiştir. Çukurca Sulh Ceza Hâkimliği söz konusu kitaplarda geçen ifadeler nedeniyle 5237 sayılı Kanun'un 216. maddesinde öngörülen halkı kin ve düşmanlığa tahrik suçunun işlenmiş olabileceği gerekçesiyle talebi kabul etmiş; kitapların mevcut kopyalarının toplatılmasına, kitapların basımı, çoğaltılması, dağıtım ve satışının yasaklanmasına 12/9/2018 tarihinde karar vermiştir. Başvurucu, karara itiraz etmiş; Hakkâri Sulh Ceza Hâkimliği itirazı kesin olarak reddetmiştir. Başvurucu, itirazın reddine ilişkin bu kararın kendilerine ancak 8/6/2021 tarihinde tebliğ edildiğini belirtmiş; bu süreden itibaren süresinde bireysel başvuruda bulunduğunu ileri sürmüştür.


36. Başvurucu 28/4/2021 tarihinde anılan kitaplar hakkındaki toplatma kararının kaldırılması talebiyle Çukurca Sulh Ceza Hâkimliğine tekrar başvurmuştur. Çukurca Sulh Ceza Hâkimliği daha önce verdiği toplatma kararına yapılan itirazın Hakkâri Sulh Ceza Hâkimliği tarafından reddedildiğini, böylece toplatmaya ilişkin kararın kesinleştiğini belirterek başvurucunun toplatma kararının kaldırılması talebiyle ilgili olarak karar verilmesine yer olmadığına 28/5/2021 tarihinde karar vermiştir. Karar başvurucuya 5/6/2021 tarihinde tebliğ edilmiştir. Başvurucu 2/7/2021 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.


H. 2021/45235 Sayılı Bireysel Başvuru


37. Başvurucu, Avesta Reklam Tanıtım Basın Yayın Müzik Dağıtım Limitet Şirketi olup merkezi İstanbul'dadır. Ayvalık Cumhuriyet Başsavcılığınca hakkında terör örgütüne üye olma suçundan soruşturma yapılan şahsın ev aramasında başvurucunun yayımladığı "Kürdistan Tarihi" isimli kitap ele geçirilmiştir. Ayvalık Cumhuriyet Başsavcılığı, söz konusu kitabın içeriğinin terör örgütü propagandası yapma suçunu oluşturacak nitelikte olduğu şüphesiyle kitabın tüm nüshalarının toplatılmasını talep etmiştir.


38. Ayvalık Sulh Ceza Hâkimliği, söz konusu kitapta geçen ifadeler nedeniyle 5237 sayılı Kanun'un 216. maddesinde öngörülen halkı kin ve düşmanlığa tahrik etme suçunun işlenmiş olabileceği gerekçesiyle talebi kabul etmiş; kitabın mevcut kopyalarının toplatılmasına, basımı, çoğaltılması, dağıtılması ve satışının yasaklanmasına 9/1/2018 tarihinde karar vermiştir.


39. Başvurucu, bu kararın kendisine geç tebliğ edildiğini belirterek 8/4/2021 tarihinde karara itiraz etmiştir. Balıkesir 1. Sulh Ceza Hâkimliği, kararın usul ve kanuna uygun olduğu gerekçesiyle 26/7/2021 tarihinde itirazı reddetmiştir. Başvurucu, nihai nitelikteki bu karardan 15/9/2021 tarihinde haberdar olmuş; nihai karardan haberdar olduğu tarihten itibaren süresinde bireysel başvuruda bulunmuştur.


İ. 2022/66711 ve 2022/72346 Sayılı Bireysel Başvurular


40. Başvurucu, İmera Basın Yayın Prodüksiyon Reklam Bilgisayar Sanayi Ticaret Limitet Şirketidir (İmera Yayın). Diğer başvurucu ise Payiz Yayıncılık Matbaa Kağıt Reklam Organizasyon Saha Araştırmaları Turizm Otel Lokanta Eğlence San. Tic. Ltd. Şirketidir (Payiz Yayın). Başvurucu Şirketlerin merkezleri Diyarbakır'dadır. Diyarbakır Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından hakkında terör örgütüne üye olma suçundan soruşturma yapılan şahsın ev aramasında, başvurucu İmera Yayın tarafından yayımlanan "XWEBUN" isimli gazetenin 89., 93., 105., 106. ve 107. sayıları ile başvurucu Payiz Yayın tarafından yayımlanan "Güneş Ülkesinde Diriliş 1. Cilt", "Güneş Ülkesinde Diriliş 2. Cilt" ve "Güneş Ülkesinde Diriliş 3. Cilt" kitapları ele geçirilmiştir.


41. Diyarbakır Cumhuriyet Başsavcılığı söz konusu gazetenin anılan sayılarında ve kitaplarda 3713 sayılı Kanun'un 7. maddesinin (2) numaralı fıkrasında öngörülen terör örgütünün propagandasını yapma suçunun işlendiği şüphesiyle gazetenin bahsedilen sayılarının ve kitapların toplatılması talebinde bulunmuştur.


42. Diyarbakır 3. Sulh Ceza Hâkimliğince talep kabul edilmiş ve gazetenin söz konusu sayıları ile kitapların toplatılmasına, ayrıca bunlar yönünden basım, dağıtım ve satış yasağı getirilmesine 10/2/2022 tarihinde karar verilmiştir. Anılan kararda başvuru konusu gazetenin ilgili sayıları ve kitaplar dışında birçok süreli ve süresiz yayın hakkında da toplatma kararı verilmiş; basım, dağıtım ve satış yasağı getirilmiştir.


43. Başvurucu İmera Yayın bu karara, söz konusu gazetenin ilgili sayıları yönünden itiraz etmiştir. Diyarbakır 4. Sulh Ceza Hâkimliği 21/3/2022 tarihinde itirazı reddetmiştir. Başvurucu İmera Yayın nihai nitelikteki bu karardan 10/4/2022 tarihinde haberdar olmuş, bu tarihten itibaren süresinde bireysel başvuruda bulunmuştur.


44. Başvurucu Payiz Yayın da bahsedilen kitaplar yönünden söz konusu karara itiraz etmiştir. Diyarbakır 4. Sulh Ceza Hâkimliği 19/4/2022 tarihinde itirazı reddetmiştir. Başvurucu Payiz Yayın nihai nitelikteki bu karardan 25/4/2022 tarihinde haberdar olmuş, Başvurucu, nihai karardan haberdar olduğu tarihten itibaren süresinde bireysel başvuruda bulunmuştur.


J. 2023/28051 Sayılı Bireysel Başvuru


45. Başvurucu ..., merkezi İstanbul'da bulunan Doğan Yayıncılık Eğitim ve Ticaret A.Ş.den yayımlanan "Rüyası Bölünenler" isimli kitabın yazarıdır. Söz konusu kitapta kullandığı ifadeler nedeniyle terör örgütünün propagandasını yapma suçunu işlediğinden bahisle başvurucu hakkında İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığınca soruşturma başlatılmıştır. İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı bu soruşturma kapsamında 14/3/2023 tarihinde anılan kitabın toplatılmasını talep etmiştir.


46. İstanbul 7. Sulh Ceza Hâkimliği 14/3/2023 tarihinde talebi kabul etmiş ve kitabın mevcut kopyalarının toplatılmasına ve basımı, dağıtımı ve satışının yasaklanmasına karar vermiştir.


47. Başvurucu, karara itiraz etmiş, İstanbul 8. Sulh Ceza Hâkimliği 29/3/2023 tarihinde itirazı reddetmiştir. Başvurucu, nihai nitelikteki ret kararından 6/4/2023 tarihinde haberdar olmuş; nihai karardan haberdar olduğu tarihten itibaren süresinde bireysel başvuruda bulunmuştur.


48. Başvurucu hakkında söz konusu kitapta kullandığı ifadeler nedeniyle terör örgütü propagandası yapma suçunu işlediğinden bahisle iddianame düzenlenmiş ve 11/5/2024 tarihinde kabul edilerek kamu davası açılmıştır. Dava, ilk derece mahkemesi aşamasında derdesttir.


K. Birleşen Tüm Başvurular


49. İlgili Sulh Ceza Hâkimliklerinin yukarıda yer verilen başvuru konusu toplatma ve/veya basım, çoğaltma, dağıtım ve satış yasağı kararlarını alırken Anayasa'nın 28. maddesi, 5187 sayılı Kanun'un 3. maddesinin ikinci fıkrası ile 25. maddesinin ikinci ve üçüncü fıkralarına dayandıkları anlaşılmıştır.


50. Başvuru konusu toplatma ve/veya basım, çoğaltma, dağıtım ve satış yasağına dair gerekçeli kararların hiçbiri başvuruculara tebliğ edilmemiştir. Başvurucular bu kararları haricen ya da kararın uygulanması esnasında öğrenmeleri üzerine itiraz yoluna başvurduklarını belirtmiştir.


51. Başvuru konusu toplatma ve/veya basım, çoğaltma, dağıtım ve satış yasağına dair kararları veren Sulh Ceza Hâkimliklerine 23/10/2024-24/10/2024 tarihli müzekkereler gönderilerek başvurucuların anılan kararlara karşı yeniden itiraz edip etmediği ya da Hâkimliklerin konuyla ilgili resen bir karar verip vermedikleri, sonuç olarak söz konusu kararların geçerliliğini koruyup korumadığı bilgisine ihtiyaç duyulduğu belirtilmiştir. Hâkimliklerden gelen cevaplarda konuyla ilgili kendilerince yeni herhangi bir karar alınmadığı bilgisine yer verilmiştir. Bir kısım cevapta ise dosyaların soruşturmayı yürüten ilgili Cumhuriyet başsavcılıklarına iade edildiği ve detaylı bilginin bu Cumhuriyet başsavcılıklarından edinilebileceği ifade edilmiştir. Bu durumda başvuru konusu toplatma ve/veya basım, çoğaltma, dağıtım ve satış yasağına dair kararların tamamının geçerliliğini koruduğu anlaşılmıştır.


IV. İLGİLİ HUKUK


A. Ulusal Hukuk


1. 5187 sayılı Kanun Hükümleri ve Madde Gerekçeleri


52. 5187 sayılı Kanun'un "Tanımlar" başlıklı 2. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:


“ Bu Kanunun uygulanmasında;


a) Basılmış eser: Yayımlanmak üzere her türlü basım araçları ile basılan veya diğer


araçlarla çoğaltılan yazı, resim ve benzeri eserler ile haber ajansı yayınlarını,


...


c) Süreli yayın: Belli aralıklarla yayımlanan gazete, dergi gibi basılmış eserler ile


haber ajansları yayınlarını ve internet haber sitelerini,


...


h) Süresiz yayın: Belli aralıklarla yayımlanmayan kitap, armağan gibi basılmış eserleri,


...


ifade eder.”


53. 5187 sayılı Kanun'un "Basın Özgürlüğü" başlıklı 3. maddesi şöyledir:


“Basın özgürdür. Bu özgürlük; bilgi edinme, yayma, eleştirme, yorumlama ve eser yaratma haklarını içerir.


Basın özgürlüğünün kullanılması ancak demokratik bir toplumun gereklerine uygun olarak; başkalarının şöhret ve haklarının, toplum sağlığının ve ahlâkının, millî güvenlik, kamu düzeni, kamu güvenliği ve toprak bütünlüğünün korunması, Devlet sırlarının açıklanmasının veya suç işlenmesinin önlenmesi, yargı gücünün otorite ve tarafsızlığının sağlanması amacıyla sınırlanabilir. ”


54. 5187 sayılı Kanun'un "Teslim ve Muhafaza Yükümlülüğü" başlıklı 10. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:


"Basımcı, bastığı her türlü yayının imzalı iki nüshasını, dağıtım veya yayımın yapıldığı gün, mahallin Cumhuriyet Başsavcılığına teslim etmekle yükümlüdür.


Bu yükümlülük, basılmış eserin içerik ve biçim yönünden herhangi bir değişikliği içeren daha sonraki basımları ile tıpkı basımları için de geçerlidir.


Basımcıya bu yükümlülüğünü yerine getirdiğine dair bir alındı belgesi verilir.


..."


55. 5187 sayılı Kanun'un "Cezai Sorumluluk" başlıklı 11. maddesi şöyledir:


"Basılmış eserler veya internet haber siteleri yoluyla işlenen suç yayım anında oluşur.


Süreli yayınlar ve süresiz yayınlar yoluyla işlenen suçlardan eser sahibi sorumludur.


Süreli yayınlarda eser sahibinin belli olmaması veya yayım sırasında ceza ehliyetine sahip bulunmaması ya da yurt dışında bulunması nedeniyle Türkiye'de yargılanamaması veya verilecek cezanın eser sahibinin diğer bir suçtan dolayı kesin hükümle mahkûm olduğu cezaya etki etmemesi hallerinde, sorumlu müdür ve yayın yönetmeni, genel yayın yönetmeni, editör, basın danışmanı gibi sorumlu müdürün bağlı olduğu yetkili sorumlu olur. Ancak bu eserin sorumlu müdürün ve sorumlu müdürün bağlı olduğu yetkilinin karşı çıkmasına rağmen yayımlanması halinde, bundan doğan sorumluluk yayımlatana aittir.


Süresiz yayınlarda eser sahibinin belli olmaması veya yayım sırasında ceza ehliyetine sahip bulunmaması ya da yurt dışında olması nedeniyle Türkiye'de yargılanamaması veya verilecek cezanın eser sahibinin diğer bir suçtan dolayı kesin hükümle mahkûm olduğu cezaya etki etmemesi hallerinde yayımcı; yayımcının belli olmaması veya basım sırasında ceza ehliyetine sahip bulunmaması ya da yurt dışında olması nedeniyle Türkiye'de yargılanamaması hallerinde ise basımcı sorumlu olur.


Yukarıdaki hükümler, süreli yayınlar ve süresiz yayınlar için bu Kanunda aranan şartlara uyulmaksızın yapılan yayınlar hakkında da uygulanır."


56. Yukarıda yer verilen hükmün madde gerekçesi şöyledir:


"Maddede basılmış eserler yoluyla işlenen suçun oluştuğu zaman belirtilmektedir. Burada, 5680 sayılı Kanundan farklı olarak 'basın suçu' ibaresi yerine 'basılmış eserler yoluyla işlenen suç' ibaresi kullanılmıştır. Nitekim basın suçu genel bir ibare olup basın yoluyla işlenebilen suçlar ile 'basın zabıtası suçları' da denilen suçlar, basının idari düzeni açısından basın alanında çalışanlara getirilen yükümlülüklerin ihlalinden kaynaklanan, örneğin gerçeğe aykırı beyanname verme ve cevap ve düzeltmenin yayımlanmaması veya usulüne uygun yayımlanmaması suçları gibi suçları da içermektedir. Basın zabıtası suçları yayım anında değil, kanunda öngörülen yükümlülüklere aykırı davranıldığı zaman işlenmektedir. Maddedeki 'basılmış eserler yoluyla işlenen suç' ibaresiyle hem sadece basılmış eserlerle işlenebilen suçlar, hem de herhangi bir araçla işlenebildiği halde basılmış eserler aracılığı ile de işlenebilen suçlar ifade edilmektedir.


Maddede ayrıca süreli ve süreli olmayan yayınlar yoluyla işlenen suçlardan sorumlu olacak kişiler belirlenirken, 5680 sayılı Kanundan farklı şekilde, başkasının fiilinden sorumluluk ve objektif sorumluluk hallerine yer vermemek veya bu tür sorumluluk hallerini en aza indirmek amacıyla, esas itibarıyla eser sahibi sorumlu tutulmuş; ancak eser sahibinin belli olmaması veya yayım sırasında ceza ehliyetine sahip bulunmaması ya da yurt dışında bulunması nedeniyle Türk mahkemelerinde yargılanamaması veya eser sahibinin diğer bir suçtan dolayı kesin hükümle mahkum olduğu cezaya etki etmemesi nedeniyle eser sahibinin cezalandırılmasının etkisiz kalması hallerinde süreli yayınlarda sorumlu müdür veya yardımcısı, süresiz yayınlarda yayımcı ve yayımcının bilinmemesi veya basım sırasında yurt dışında bulunması ve Türk mahkemelerinde yargılanamaması hallerinde de basımcı sorumlu tutulmuştur. Basılmış eserler yoluyla işlenen suçlarda satanın ve dağıtanın sorumluluğuna gidilmemiştir.


Sorumlu müdürün veya yardımcısının yayımlanmasına açıkça karşı çıkmasına rağmen, yayımlanan eserden kaynaklanan sorumluluk, yayımlatana ait olacaktır.


Süreli ve süresiz yayınlar yoluyla işlenen suçlarla ilgili yukarıdaki hükümler bu tür yayınlarla ilgili hükümlere uyulmaksızın yapılan yayınlar hakkında da uygulanacaktır."


57. 5187 sayılı Kanun'un "El Koyma, Dağıtım ve Satış Yasağı" başlıklı 25. maddesi şöyledir:


“Soruşturma için sübut vasıtası olarak her türlü basılmış eserin en fazla üç adedine Cumhuriyet savcısı, gecikmesinde sakınca bulunan hallerde de kolluk el koyabilir.


Soruşturma veya kovuşturmanın başlatılmış olması şartıyla 25.7.1951 tarihli ve 5816 sayılı Atatürk Aleyhine İşlenen Suçlar Hakkında Kanunda, Anayasanın 174 üncü maddesinde yer alan inkılap kanunlarında, 765 sayılı Türk Ceza Kanununun 146 ncı maddesinin ikinci fıkrasında, 153 üncü maddesinin birinci ve dördüncü fıkralarında, 155 inci maddesinde, 311 inci maddesinin birinci ve ikinci fıkralarında, 312 nci maddesinin ikinci ve dördüncü fıkralarında, 312/a maddesinde ve 12.4.1991 tarihli ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanununun 7 nci maddesinin ikinci ve beşinci fıkralarında öngörülen suçlarla ilgili olarak basılmış eserlerin tamamına hâkim kararıyla el konulabilir.


Hangi dilde olursa olsun Türkiye dışında basılan süreli veya süresiz yayın ve gazetelerin ikinci fıkrada belirtilen suçları içerdiklerine dair kuvvetli delil bulunması halinde, bunların Türkiye'de dağıtılması veya satışa sunulması, Cumhuriyet Başsavcılığının talebi üzerine sulh ceza hâkiminin kararı ile yasaklanabilir. Gecikmesinde sakınca bulunan hallerde Cumhuriyet Başsavcılığının kararı yeterlidir. Bu karar en geç yirmidört saat içinde hâkimin onayına sunulur. Kırksekiz saat içinde hâkim tarafından onaylanmaması halinde Cumhuriyet Başsavcılığının kararı hükümsüz kalır.


Yukarıdaki fıkra uyarınca yasaklanmış yayın veya gazeteleri bilerek dağıtanlar veya satışa sunanlar bu yayınlar yoluyla işlenen suçlardan eser sahibi gibi sorumludurlar.”


58. Yukarıda yer verilen hükmün madde gerekçesi şöyledir:


"Maddenin birinci fıkrasında basılmış eserlere, delil olmak üzere el konulması düzenlenmiştir. Buna göre Cumhuriyet savcısı, gecikmesinde sakınca bulunan hallerde de kolluk, basılmış eserin üç adedine el koyabilecektir.


İkinci fıkrada, basılmış eserlerin tamamına el konulabileceği haller düzenlenmiştir. Soruşturma veya kovuşturmanın başlatılmış olması şartıyla basılmış eserlerin tümüne sadece hakim kararıyla el konulabilecektir. Bunun istisnası kabul edilmemiştir.


Hangi dilde olursa olsun Türkiye dışında basılmış süreli veya süresiz yayınların Türkiye'de dağıtılması ve satışa sunulmasının kural olarak serbest olduğu kabul edilmiş, ancak maddenin üçüncü fıkrasında ikinci fıkrada belirtilen suçları içerdiklerine dair kuvvetli delil bulunan hallerde bu yayınların dağıtılması ve satışa sunulmasının Cumhuriyet başsavcılığının talebi üzerine sulh ceza hâkiminin kararı ile yasaklanabileceği öngörülmüştür.


Dördüncü fıkrada, üçüncü fıkra gereğince dağıtımı ve satışa sunulması yasaklanmış yayınları, bu yasağı bilerek dağıtan veya satışa sunan kimselerin sorumluluğu düzenlenmiştir. Bu hallerde söz konusu yayımları bilerek dağıtanlar veya satışa sunanlar, eser sahibinin, Türkiye'de bulunup bulunmamasına ve Türk mahkemelerinde cezalandırılabilir olup olmamasına bakılmaksızın, bunlarla işlenen suçlardan eser sahibi gibi sorumlu tutulmaktadırlar."


59. 5187 sayılı Kanun'un "Dava Süreleri" başlıklı 26. maddesi şöyledir:


“Basılmış eserler veya internet haber siteleri yoluyla işlenen veya bu Kanunda öngörülen diğer suçlarla ilgili ceza davalarının bir muhakeme şartı olarak, günlük süreli yayınlar ve internet haber siteleri yönünden dört ay, diğer basılmış eserler yönünden altı ay içinde açılması zorunludur.


Bu süreler basılmış eserlerin Cumhuriyet Başsavcılığına teslim edildiği tarihten, internet haber siteleri için ise habere ilişkin suç ihbarının yapıldığı tarihten başlar. Basılmış eserlerin Cumhuriyet Başsavcılığına teslim edilmemesi halinde yukarıdaki sürelerin başlama


tarihi, suçu oluşturan fiilin Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından öğrenildiği tarihtir. Ancak bu süreler, Türk Ceza Kanununun dava zamanaşımına ilişkin maddesinde öngörülen süreleri


aşamaz.


Sorumlu müdürün ve sorumlu müdürün bağlı olduğu yetkilinin karşı çıkmasına rağmen yayımlatıldığı iddia edilen eserden dolayı yayımlatan aleyhine açılacak dava yönünden süre, sorumlu müdür ve sorumlu müdürün bağlı olduğu yetkili hakkında verilecek beraat kararının kesinleşmesinden itibaren başlar.


Sorumlu müdürün yayımlanan eserin sahibini bildirmesi durumunda, eser sahibi aleyhine açılacak davada süre, bildirim tarihinden itibaren başlar.


Kovuşturulması şikâyete bağlı suçlarda dava açma süreleri, suç için kanunun öngördüğü dava zamanaşımı süresini aşmamak şartıyla, suçun işlendiğinin öğrenildiği tarihten başlar.


Kamu davasının açılması izin veya karar alınmasın

 

Benzer Kararlar

 

Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu — Ceza İnfaz Kurumunda Kitap ve Belgelerin Alıkonulması Hakkında Pilot Karar

Anayasa Mahkemesi Birinci Bölüm — Yayın Hakkındaki Geçici Yasak Kararının Örgüte Yardım Mahkûmiyetinde Tek Başına Yeterli Sayılmaması

Tüm Ceza Muhakemesi Hukuku Kararları ›

 

İlgili Sayfalar

 

Ceza Soruşturmasında Koruma Tedbirlerine İtiraz

 

Benzer bir uyuşmazlıkla ilgili görüşmek isterseniz iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.

 

Bu sayfa genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Özet ve açıklamalar site tarafından hazırlanmıştır; karar metni resmî kaynaktan alınmıştır.

 

Karar Künyesi

 

Mahkeme

Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu

 

Karar Türü

Bireysel Başvuru

 

İlgili Hukuk Dalı

Ceza Muhakemesi Hukuku

 

Başvuru No

2016/1845

 

Karar Tarihi

16 Aralık 2025

 

Oy Durumu

Oyçokluğu

 

Resmî Kaynak

Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası

 

Hukuki Destek

Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu

 

Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.

Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara

 

0552 725 25 18

WhatsApp ile Yazın

İletişim ve Yol Tarifi

 

İlgili Hukuk Alanları

Tüm Çalışma Alanları ›

bottom of page