Norm Denetimi Kararları · AİLE HUKUKU · NORM DENETİMİNDE İPTAL TALEBİNİN REDDİ
Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu — Ergin Kişinin Evlat Edinilmesinde Altsoyun Açık Rızası
2016/46 E., 2016/178 K. · 23 Kasım 2016
İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 7 Kasım 2026
Kararın Özeti
Aile mahkemesi sıfatıyla davaya bakan mahkeme, bir yetişkini evlat edinmek isteyen kişinin altsoyundan açık rıza almasının mülkiyet hakkını sınırladığını ileri sürdü. Anayasa Mahkemesi, evlatlığın hem aile ilişkilerini hem miras haklarını etkilediğini belirtti. Çoğunluk, aile üyelerinin çıkarlarını dengeleyen rıza şartını ölçülü buldu. Rıza verilmemesi hâlinde kişinin saklı paylara uyarak vasiyette bulunması veya bakım sağlaması önünde engel bulunmadığını da dikkate aldı.
Hukuki İlke
Mahkeme kararıyla soybağı kuran evlat edinme, evlat edinenin malvarlığından gelecekte altsoya geçecek hakları da etkiler. Çoğunluk, yetişkinin evlat edinilmesinde altsoyun açık rızasını arayan şartı bu nedenle ölçülü buldu.
Sonuç
Türk Medeni Kanunu’nun 313. maddesindeki açık rıza şartının, ergin kişinin evlat edinilmesi yönünden iptali istemi bir üyenin karşıoyuyla reddedildi. İncelemenin ergin kişiyle sınırlandırılmasına oybirliğiyle karar verildi.
Kararın Kapsamı
Kararda rızası aranan kişi, evlat edinenin altsoyudur. Evlat edinilecek küçük için biyolojik anne ve babanın rızası ile evli bir erginin evlat edinilmesinde eşin rızası başka hükümlere dayanır.
İlgili Mevzuat
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu — m. 313
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 35, 41
Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.
Kararın Tam Metni
Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir.
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2016/46
Karar Sayısı : 2016/178
Karar Tarihi : 23.11.2016
R.G. Tarih-Sayısı :
13.12.2016-29917
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Karapınar
Asliye Hukuk Mahkemesi (Aile Mahkemesi Sıfatıyla)
İTİRAZIN KONUSU: 22.11.2001
tarihli ve 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 313. maddesinin birinci
fıkrasının, 3.7.2005 tarihli ve 5399 sayılı Kanun’un 1. maddesiyle değiştirilen
birinci cümlesinde yer alan “Evlât edinenin alt soyunun açık muvafakatiyle…”
ibaresinin, Anayasa’nın 2. ve 35. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek
iptaline karar verilmesi talebidir.
OLAY: Ergin kişiyi evlât edinmek için açılan davada, itiraz konusu
kuralın Anayasa’ya aykırılık iddiasını ciddi bulan Mahkeme, iptali için
başvurmuştur.
I- İPTALİ İSTENİLEN KANUN HÜKMÜ
Kanun’un itiraz konusu ibareyi de içeren 313. maddesi şöyledir:
“MADDE 313- Evlât edinenin
altsoyunun açık muvafakatiyle ergin veya kısıtlı
aşağıdaki hallerde evlât edinilebilir.
1. Bedensel veya zihinsel engeli sebebiyle sürekli olarak yardıma
muhtaç ve evlât edinen tarafından en az beş yıldan beri bakılıp gözetilmekte
ise,
2. Evlât edinen tarafından, küçükken en az beş yıl süreyle bakılıp
gözetilmiş ve eğitilmiş ise,
3. Diğer haklı sebepler mevcut ve evlât edinilen, en az beş yıldan
beri evlât edinen ile aile hâlinde birlikte yaşamakta ise.
Evli bir kimse ancak eşinin rızasıyla evlât edinilebilir.
Bunlar dışında küçüklerin evlât edinilmesine ilişkin hükümler
kıyas yoluyla uygulanır.”
II- İLK İNCELEME
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca,
Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh KALELİ, Osman
Alifeyyaz PAKSÜT, Alparslan ALTAN, Celal Mümtaz AKINCI, Erdal TERCAN, Muammer
TOPAL, M.Emin KUZ, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA ve Rıdvan GÜLEÇ’in
katılımlarıyla 26.5.2016 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada
eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar
verilmiştir.
III- ESASIN İNCELENMESİ
2. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Cengiz ERTEN tarafından
hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kanun hükmü, dayanılan ve
ilgili görülen Anayasa kuralları ile bunların gerekçeleri ve diğer yasama
belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
A- Sınırlama Sorunu
3. Anayasa’nın 152. ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu
ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 40. maddelerine göre, Anayasa
Mahkemesine itiraz yoluyla yapılacak başvurular itiraz yoluna başvuran
mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulayacağı kural ile sınırlıdır.
4. İtiraz yoluna başvuran Mahkeme, Kanun’un 313. maddesinin
birinci fıkrasının birinci cümlesinde yer alan “Evlât edinenin
altsoyunun açık muvafakatiyle...” ibaresinin iptalini talep etmiştir.
5. Bakılmakta olan dava, ergin kişinin evlat edinilmesine
ilişkindir. İptali istenilen “Evlât edinenin altsoyunun açık muvafakatiyle…” ibaresi
ise hem ergin hem de kısıtlılar için geçerli olan ortak bir hükümdür.
Dolayısıyla itiraz konusu ibareye ilişkin esas incelemenin “ergin”
ibaresi sınırlı olarak yapılması gerekir.
6. Açıklanan nedenle, 4721 sayılı Kanun’un 313. maddesinin
birinci fıkrasının, 5399 sayılı Kanun’un 1. maddesiyle değiştirilen birinci
cümlesinde yer alan “Evlât edinenin altsoyunun açık
muvafakatiyle…” ibaresine ilişkin esas incelemenin “ergin” ibaresi
yönünden sınırlı olarak yapılmasına, OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
B- İtirazın Gerekçesi
7. Başvuru kararında özetle, itiraz konusu kuralın,
henüz sağ durumdaki kişilerin mülkiyet haklarının kullanılmasına, gelecekteki
mirasçılarının haklarını korumak için yasal engel getirdiği, oysa mülkiyet
hakkının ancak kamu yararı amacıyla sınırlandırılabileceği, davacıların
malikleri olduğu taşınır ve taşınmaz malları sağlıklarında diledikleri gibi
tasarruf etmelerine bir engel bulunmadığı, saklı pay kurallarını dikkate alarak
alt soydan birinin gelecekteki miras payını indirme imkânının mevcut olduğu
belirtilerek kuralın, Anayasa’nın 2. ve 35. maddelerine aykırı olduğu ileri
sürülmüştür.
C- Anayasa’ya Aykırılık Sorunu
8. 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama
Usulleri Hakkında Kanun’un 43. maddesi uyarınca, kural ilgisi nedeniyle
Anayasa’nın 13. ve 41. maddeleri yönünden de incelenmiştir.
9. Kanun’un 313. maddesinin itiraz konusu ibareyi de içeren
birinci fıkrasında; ergin ve kısıtlıların, bedensel veya zihinsel engeli
sebebiyle sürekli olarak yardıma muhtaç olmaları ve evlât edinen tarafından en
az beş yıldan beri bakılıp gözetilmeleri; evlât edinen tarafından, küçükken en
az beş yıl süreyle bakılıp gözetilmeleri ve eğitilmeleri; diğer haklı
sebeplerin mevcut olması ve en az beş yıldan beri evlât edinen ile aile hâlinde
birlikte yaşamaları şartlarından birinin gerçekleşmesi halinde, evlât edinenin
alt soyunun açık muvafakatiyle evlât edinilebilecekleri belirtilmektedir.
10. Anayasa’nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, insan
haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, eylem ve
işlemleri hukuka uygun olan, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu
geliştirerek sürdüren, hukuki güvenliği sağlayan, Anayasa’ya aykırı durum ve
tutumlardan kaçınan, hukuku tüm devlet organlarına egemen kılan, Anayasa ve
kanunlarla kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık olan devlettir.
11. Anayasa’nın 13. maddesinde “Temel hak ve hürriyetler,
özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen
sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar,
Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin
gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz.” denilmektedir.
12. Kanun koyucu, düzenlemeler yaparken hukuk devleti ilkesinin
gereği olan ölçülülük ilkesiyle bağlıdır. Bu ilke ise “elverişlilik”, “gereklilik”
ve “orantılılık” olmak üzere üç alt ilkeden oluşmaktadır. “Elverişlilik”,
başvurulan önlemin ulaşılmak istenen amaç için elverişli olmasını, “gereklilik”
başvurulan önlemin ulaşılmak istenen amaç bakımından gerekli olmasını ve “orantılılık”
ise başvurulan önlem ve ulaşılmak istenen amaç arasında olması gereken ölçüyü
ifade etmektedir.
13. Çağdaş demokrasiler, temel hak ve özgürlüklerin en geniş
ölçüde sağlanıp güvence altına alındığı rejimlerdir. Temel hak ve özgürlükleri
büyük ölçüde kısıtlayan ve kullanılamaz hâle getiren sınırlamalar hakkın özüne
dokunur. Temel hak ve özgürlüklere getirilen sınırlamaların yalnız ölçüsü
değil, koşulları, nedeni, yöntemi, kısıtlamaya karşı öngörülen kanun yolları
gibi güvenceler demokratik toplum düzeni kavramı içinde değerlendirilmelidir.
Bu nedenle, temel hak ve özgürlükler, istisnaî olarak ve özüne dokunmamak
koşuluyla demokratik toplum düzeninin gerekleri için zorunlu olduğu ölçüde ve
ancak kanunla sınırlandırılabilirler. Demokratik bir toplumda temel hak ve
özgürlüklere getirilen sınırlamanın, bu sınırlamayla güdülen amacın gerektirdiğinden
fazla olması düşünülemez. Demokratik hukuk devletinde güdülen amaç ne olursa
olsun, kısıtlamaların, bu rejimlere özgü olmayan yöntemlerle yapılmaması ve
belli bir özgürlüğün kullanılmasını önemli ölçüde zorlaştıracak ya da ortadan
kaldıracak düzeye vardırılmaması gerekir.
14. Anayasa’nın 35. maddesinde düzenlenen mülkiyet hakkı, temel
bir insan hakkı olup bireyin eşya üzerindeki hâkimiyetini güvence altına
almaktadır. Eşya üzerindeki hâkimiyet bir yönüyle bireye Devletin müdahale
edemeyeceği özel bir alan yaratırken, diğer taraftan emeğinin karşılığını
güvence altına almakla bireye kendi hayatını yönlendirme ve geleceğini
tasarlama olanağı sunmaktadır. Bu nedenle, birey özgürlüğü ile mülkiyet hakkı
arasında yakın bir ilişki vardır. Söz konusu ilişkiye rağmen mülkiyet hakkı
sınırsız bir hak değildir. Anayasa’nın 35. maddesinde, herkesin, mülkiyet ve
miras haklarına sahip olduğu, bu hakların ancak kamu yararı amacıyla kanunla
sınırlanabileceği, mülkiyet hakkının kullanılmasının toplum yararına aykırı
olamayacağı hükme bağlanmıştır.
15. Anayasa’nın 41. maddesi ise ailenin Türk toplumunun
temeli olduğunu, eşler arasındaki eşitliğe dayandığını belirttikten sonra “Devlet,
ailenin huzur ve refahı ile özellikle ananın ve çocukların korunması ve aile
planlamasının öğretimi ile uygulanmasını sağlamak için gerekli tedbirleri alır,
teşkilatı kurar.” diyerek aile kurumunu özel olarak düzenlemiş ve anayasal
güvenceye bağlayarak koruma altına almıştır.
16. Evlât edinme öncelikle, evlât edinen ile küçükler
arasında kurulan, küçüklerin maddi ve manevi gelişimleri, bakım, eğitim ve
korunma ihtiyaçları, gelecekleri, sosyal ilişkileri, inanç ve ahlâki
yargılarının biçimlenmesi konularında yaşamsal yetkiler sunan ve bu ilişkiyi ana
baba ve çocuk ilişkisi içinde gerçekleştirmeyi amaçlayan bir kurumdur. Ergin
kişiler yönünden ise evlâtlık ilişkisi bakım, yardım ve korunma gibi
ihtiyaçların ortaya çıktığı istisnai durumlar için tesis edilebilmekte ve
küçüklerin evlât edinilmesine göre daha sıkı koşullarda gerçekleşebilmektedir.
17. Kuralda ergin kişilerin evlâtlık ilişkisi kurulmasının
şartlarından biri olarak, mevcutsa evlât edinenin alt soyunun açık
muvafakatinin gerektiği belirtilmektedir. Bu şart, evlâtlık ilişkisi kurulduğu
sırada doğrudan evlât edinenin mülkiyet hakkına bir sınırlandırma getirmese de
gelecekte, evlât edinilen ile evlat edinenin alt soyuna intikal edecek miras
haklarını etkilemektedir. Çünkü evlat edinenin alt soyunun evlâtlık
edinilmesine açık muvafakatinin bulunmaması halinde, evlât edinenin
malvarlığının, ölümünden sonra evlât edinilmek isteyene evlâtlık sıfatıyla
miras yoluyla intikali engellenmekte, böylece gelecek için malvarlığı
üzerindeki tasarruf hakkı dolaylı bir şekilde kısıtlanmaktadır.
18. Kanun’un itiraz konusu ibareyi içeren 313. maddesinin birinci
fıkrasında 5399 sayılı Kanunla yapılan değişikliğin gerekçesinde, “Ülkemizin
sosyal şartları dikkate alındığında ergin veya kısıtlılardan aile himayesine
ihtiyacı olanların çok sayıda bulunduğu ve sosyal desteklerden yoksun oldukları
bilinmektedir. Geleneksel aile desteği içinde sağlanan imkanlar çoğu zaman
şartların değişmesi ile ortadan kalkmaktadır. Muhtaç ve kısıtlı bazı ergenlerin
kalıcı bir aile desteğine kavuşturulmaları bakımından Medenî Kanunun 313 üncü
maddesinin birinci fıkrasındaki “Altsoyu bulunmaması” koşulu kaldırılmıştır.
Altsoyun herhangi bir sosyal veya ekonomik zarara uğramaması için evlat edinme
sırasında açık onaylarının alınması öngörülmüştür.” denilmektedir.
19. Anayasanın tüm maddeleri aynı etki ve değerde olup
aralarında bir üstünlük sıralaması bulunmadığından, uygulamada bunlardan birine
öncelik tanımak olanaklı değildir. Bu nedenle, kimi zaman zorunlu olarak
birlikte uygulanan iki Anayasa kuralından biri diğerinin sınırını
oluşturabilir. Bu bağlamda, mülkiyet hakkının sınırlarının belirlenmesinde
ailenin korunmasına ilişkin hükümleri içeren Anayasa’nın 41. maddesinin
gözetilmesi gerektiği açıktır.
20. Anayasa’nın 41. maddesindeki ailenin korunması için gerekli
tedbirleri alma yönünde Devlete verilen görevin yerine getirilmesi için
mülkiyet hakkı sınırlandırılabilir. Zira ailede bireylerin maddi ve manevi
varlıklarını geliştirebilmelerinin, huzur ve güven ortamının sağlanmasına bağlı
olduğu, bunun için de öncelikle aile içi sorunların önlenmesi gerektiği
tartışılmazdır. Kuralın gerekçesinde açıklandığı gibi, özellikle muhtaç ergin
kişilerin evlât edinilmesi onlar için kalıcı aile desteği sağlasa da söz konusu
evlât edinme işleminin alt soydan mal kaçırmaya yönelik şekilde kötüye
kullanılmasının önüne geçilmesi, alt soyun sosyal ve ekonomik zarara
uğramasının da engellenmesi gerekecektir. Başka bir ifadeyle evlât edinilen ile
alt soyun çıkarlarının dengelenmesine, evlât edinilen lehine alt soyun
çıkarlarının hakkaniyete aykırı şekilde zedelenmemesine özen gösterilmelidir.
Bu nedenle, itiraz konusu ibare, aile birliğinin huzurlu ve mutlu bir şekilde
devam etmesini sağlamak üzere düzenlenen koruyucu bir hükümdür. Kuralla
getirilen evlât edinenin altsoyunun açık muvafakati şartının amacı,
öncelikle ailenin ekonomik varlığının ve sosyal birlikteliğinin, bunun sonucu
olarak da huzurunun korunmasıdır.
21. İtiraz konusu kuralın ailenin huzurunu korumayı hedeflediği
dikkate alındığında, müdahalenin demokratik toplum düzeninin gereklerine aykırı
olmadığı açıktır. Öte yandan evlât edinenin malvarlığı üzerindeki tasarruf
hakkını dolaylı bir şekilde de olsa kısıtlayan düzenleme, aile birliğinde
istenmeyen anlaşmazlıkların önüne geçerek ailenin geleceği için risk
oluşturabilecek davranışların engellenmesini amaçladığından kamu yararına
yöneliktir. Bu nedenle itiraz konusu ibare, Anayasa’nın 35. maddesindeki
mülkiyet hakkının kamu yararı amacıyla kanunla sınırlandırılabileceğine ve 41.
maddesindeki ailenin korunmasına ilişkin hükümlerine uygundur. Bununla
birlikte, düzenlemenin temel haklara ölçülü bir sınırlama niteliğinde olup
olmadığının da incelenmesi gerekir.
22. Diğer şartların gerçekleşmesine rağmen itiraz konusu
ibare uyarınca altsoyunun açık muvafakati olmaksızın ergin kişilerin evlat
edinilememesi, evlât edinenin bireysel tercihine bir sınırlandırma
getirmektedir. Ancak evlât edinmenin, aile hukukuna özgü nitelikte ve mahkeme
kararıyla gerçekleşen soybağı ilişkisinin kurulmasını sağlaması göz önüne
alındığında, bu kamusal işlemin doğrudan kendi özerklik alanıyla sınırlı bir
tasarruf olmadığı bir gerçektir. İtiraz konusu ibare, mülkiyet hakkına keyfi
ya da hakkın özüne dokunacak bir sınırlama getirmemekte, temel hakkın
kullanımını ortadan kaldırmamakta veya güçleştirmemektedir. Bu nedenle
öngörülen şart, mülkiyet hakkı için sınırlı ve ölçülüdür. İtiraz konusu
ibaredeki şartın gerçekleşmemesi nedeniyle evlât edinemeyenin, saklı payları
gözeterek malvarlığını, evlât edinmek istediği kişiye vasiyet etmesine ve ona
bakıp gözetmesine bir engel de bulunmamaktadır.
23. Diğer taraftan, Anayasa’nın 41. maddesinin öngördüğü
ailenin korunmasına yönelik Devlete yüklenen sorumluluğu yerine
getiren düzenlemenin birey hakları ile kamu yararı arasında açık bir
dengesizlik yarattığı da söylenemez. Dolayısıyla itiraz konusu
ibare, alt soyun muvafakati olmaksızın evlât edinilmesine engel olarak
ailenin huzur ve refahını koruduğundan, alt soyun muvafakatinin gerekliliği
şartının bu açıdan da ulaşılmak istenen amaç ile orantılı ve amacı
gerçekleştirmeye elverişli olduğu açıktır.
24. Açıklanan nedenlerle kural, “ergin” ibaresi
yönünden Anayasa’nın 2., 13., 35. ve 41. maddelerine aykırı değildir.
İptal talebinin reddi gerekir.
25. Osman Alifeyyaz PAKSÜT bu görüşe katılmamıştır.
IV- HÜKÜM
22.11.2001 tarihli ve 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 313.
maddesinin birinci fıkrasının, 3.7.2005 tarihli ve 5399 sayılı Kanun’un 1.
maddesiyle değiştirilen birinci cümlesinde yer alan;
A- “Evlât edinenin altsoyunun açık muvafakatiyle…” ibaresine
ilişkin esas incelemenin “ergin” ibaresi yönünden sınırlı
olarak yapılmasına, OYBİRLİĞİYLE,
B- “Evlât edinenin altsoyunun açık muvafakatiyle…” ibaresinin “ergin” ibaresi
yönünden Anayasa’ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, Osman Alifeyyaz
PAKSÜT’ün karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA,
23.11.2016 tarihinde karar verildi.
Başkan
Zühtü ARSLAN
Başkanvekili
Burhan ÜSTÜN
Başkanvekili
Engin YILDIRIM
Üye
Serdar
ÖZGÜLDÜR
Üye
Osman
Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Recep
KÖMÜRCÜ
Üye
Nuri
NECİPOĞLU
Üye
Muammer TOPAL
Üye
M. Emin KUZ
Üye
Hasan Tahsin
GÖKCAN
Üye
Kadir ÖZKAYA
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
Üye
Recai AKYEL
Üye
Yusuf Şevki
HAKYEMEZ
KARŞIOY YAZISI
1. İtiraz yoluyla Anayasa Mahkemesine başvuran Karapınar Asliye
Hukuk Mahkemesince, Türk Medeni Kanunu’nun 313. maddesinin 5399 sayılı Kanunla
değişen birinci cümlesinde yer alan “Evlat edinenin alt soyunun açık
muvafakatiyle…” ibaresinin, Anayasa’nın 2. ve 35. maddelerine
aykırılığı ileri sürülerek iptali istenmiştir. Anayasa Mahkemesi, konuyu,
ilgisi nedeniyle Anayasa’nın 13. ve 41. maddeleri yönünden de incelemiştir.
2. Karara, öncelikle evlat edinme suretiyle soybağı tesisine
ilişkin kuralın, Anayasa’nın 17. maddesi yönünden incelenmemiş olması nedeniyle
katılmamaktayım. Her ne kadar evlat edinme tasarrufu aynı zamanda Anayasal
koruma altındaki bir kurum olan aileyi düzenleyen hukuk disiplini içinde kalsa
ve malvarlığı ile miras haklarını ilgilendirse de soybağı aynı zamanda kişinin,
Anayasa’nın 17. maddesinde güvencesini bulan “Maddi ve manevi
varlığını geliştirme hakkı” kapsamındadır. Nitekim, Türk Medeni
Kanunu’nun 303. maddesinin ikinci fıkrasının iptali istemiyle açılan davada
Anayasa Mahkemesi, E:2010/71, K:2011/143 sayılı kararıyla, soybağını
Anayasa’nın 17. maddesi kapsamında görmüş ve babalık davalarında dava açma
süresini aşırı biçimde sınırlayan ikinci fıkra hükmünü Anayasa’nın 2., 17. ve
36. maddelerine aykırı olması nedeniyle iptal etmiştir.
3. Konunun, miras hukukuna ilişkin sonuçları ve evlat edinenin
mirasçılarına kalacak olan malvarlığı hakları bakımından, Anayasa’nın 35.
maddesi çerçevesinde de değerlendirilmesi kuşkusuz hayatın gerçeklerine uygun
ise de her şeyin mal ve mal paylaşımı noktasından değerlendirilmesi doğru
olmadığı kadar ahlaki ve insani değerlere de aykırıdır. Altsoy, murisin ölümünü
tabir caizse akbabalar gibi bekleyen ve kalacak ziyafete başkasının ortak
olmasını asla kabul etmeyen kişiler olarak kabul edilmemelidir.
4. Öte yandan, evlat edinmek isteyen herkesin malı mülkü
olmayabileceği, hatta borcu olabileceği gibi, salt manevi nedenlerle kişinin
bir ergini evlat edinmek istemesi de mümkündür. Bir an için, hiçbir taşınmazı
ve kıymetli malı olmayan, salt emekli maaşıyla geçinen ve kirada oturan bir
emekli öğretmenin, bütün gayretlerine rağmen okumayan ve kendisini hayal
kırıklığına uğratan öz çocuklarının yanısıra, yine kendi yetiştirdiği ve
sporda, sanatta veya diğer bir alanda temayüz etmiş olan yeğenini evlat
edinerek kendi soyadını başarılı bir insanda devam ettirmek istediğini
farzedelim: Altsoy, sırf sübjektif ve iyi niyetten uzak saiklerle, bu tasarrufu
engelleyebilecektir.
5. Anayasa’nın 41. maddesinde ailenin korunması için Devlete
verilen görev, aile bireyleri arasında güveni, korumayı, uzlaşmayı, hoşgörüyü
ve paylaşmayı üstün tutacak şekilde düzenlemeler yapılması şeklinde
anlaşılmalıdır. İptali istenen kural, evlat edinmek isteyenin iradesini alt
soyun onayına tabi tutarak şeklen aileyi korur gibi görünse de aslında bu amacı
gerçekleştirmeye elverişli değildir. Çünkü evlat edinme işlemi evlat edinen ile
altsoyu arasında rıza ile gerçekleştirilemiyorsa, alt soyun izin vermemesinin
aileyi korumak bir yana küskünlük hatta açıkça husumete yol açması da
muhtemeldir.
6. Konuya Anayasa’nın 17. maddesinde yer alan, kişinin maddi ve
manevi varlığını geliştirme hakkı yönünden bakıldığında yasa koyucunun, evlat
edinenin istediği bir ergini evlat edinmede altsoyunun istek ve haklarını
tamamen hiçe sayarak keyfince karar vermesini önlerken, çoğu kere hakkaniyete
aykırı sonuçlar doğurabilecek şekilde evlat edinmeyi altsoyun iznine bağlamak
suretiyle altsoyun iradesine mutlak bir üstünlük vermek arasında makul ve
dengeli bir düzenleme yapması gerektiği sonucu ortaya çıkmaktadır.
7. Kuralın düzenlediği konuda gerek evlat edinenin gerek altsoyun
Anayasa’nın 35. ve 41. maddelerinden doğan hakları yanında Anayasa’nın 17.
maddesinden kaynaklanan hakları da vardır. Bu haklar arasında adil ve makul bir
denge kurulması gerekmektedir. Ancak, iptali istenen kural bu bahiste evlat
edinenin Anayasa’nın 17. maddesinden kaynaklanan hakları ile altsoyun yine
Anayasa’nın 17. maddesinden kaynaklanan hakları arasında bir dengeleme
yapmaksızın sadece altsoyu himaye etmekle, ölçüsüz bir düzenleme getirmektedir.
8. Hayatın her halinin yasa ile düzenlenmesine imkan bulunmadığı,
her somut olayın hakkaniyete uygun çözümünün öngörülemeyeceği düşünüldüğünde,
yapılacak adil ve makul bir düzenlemede ihtilaf vukuunda yargının karar vermesi
imkanını açık tutmak normal olacaktır. Ancak iptali istenen kuraldaki kesinlik,
buna imkan vermemektedir.
9. Sonuç olarak Anayasa’nın 41. maddesindeki amaçlara uygun
olmayan ve 17. maddesindeki kişilik haklarını gözetmeyen kuralın anılan
maddelere aykırılığı nedeniyle iptali gerektiği düşüncesiyle çoğunluk görüşüne
katılmıyorum.
Üye
Osman
Alifeyyaz PAKSÜT
Tamamlayıcı Kararlar
İlgili Sayfalar
Benzer bir uyuşmazlıkla ilgili görüşmek isterseniz iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.
Bu sayfa genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Özet ve açıklamalar site tarafından hazırlanmıştır; karar metni resmî kaynaktan alınmıştır.
Karar Künyesi
Mahkeme
Anayasa Mahkemesi
Karar Türü
Norm Denetimi
Esas No
2016/46
Karar No
2016/178
Karar Tarihi
23 Kasım 2016
Oy Durumu
Oyçokluğu, bir karşıoy
Resmî Kaynak
Anayasa Mahkemesi Norm Kararlar Bilgi Bankası
Hukuki Destek
Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu
Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.
Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara
İlgili Hukuk Alanları