Bireysel Başvuru Kararları · CEZA HUKUKU · HAK İHLALİ
Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu — Tutukluya İdarece Verilen Tehlikeli Statüsü ve Süresiz Kısıtlamalar
B. No: 2019/31177 · 17 Nisan 2025
İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 16 Kasım 2026
Kararın Özeti
Darbe girişimi soruşturmasında tutuklanan başvurucu, ceza infaz kurumu idare ve gözlem kurulu kararıyla tehlike hâli taşıyan tutuklular grubuna alındı; havalandırması günde bir saatle sınırlandı, diğer mahpuslarla karşılaşması önlendi, televizyon, radyo ve spor imkânları kısıtlandı. Yaklaşık iki yıl sonra kısıtlamaların kaldırılmasını istedi; infaz hâkimliği talebin önemli kısmını önceki kararlarına dayanarak reddetti. Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu, tutukluların tehlikeliliği konusunda idarenin değil adli makamların karar verebileceğini ve süresiz kısıtlamaların belirli aralıklarla gözden geçirilmediğini belirterek özel hayata saygı hakkının ihlaline karar verdi.
Hukuki İlke
Bu başvuruda Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu, Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun'un hükümlüler için öngördüğü idari gruplandırmanın tutuklulara uygulanamayacağını, tehlikeli hâldeki tutuklular hakkında ek kısıtlamaya soruşturmada Cumhuriyet savcısının, kovuşturmada hâkim veya mahkemenin karar verebileceğini belirterek idare ve gözlem kurulu kararına dayanan kısıtlamaları kanuni dayanaktan yoksun saydı. Mahpuslara getirilen kısıtlamaların süreli olması ve güncel verilerle belirli aralıklarla gözden geçirilmesi gerektiğini de vurguladı.
Sonuç
Adli yardım ve kamuya açık belgelerde kimliğin gizli tutulması talepleri kabul edildi. Özel hayata saygı hakkına ilişkin iddia kabul edilebilir bulunarak Anayasa'nın 20. maddesinde güvence altına alınan bu hakkın ihlal edildiğine oybirliğiyle karar verildi; diğer ihlal iddialarının incelenmesine gerek görülmedi. Yeniden yargılama yapılmak üzere karar Ankara Batı 1. İnfaz Hâkimliğine gönderildi; net 34.000 TL manevi tazminat ödenmesine hükmedildi, tazminata ilişkin diğer talepler reddedildi.
İlgili Mevzuat
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 13, 20
Özel hayata saygı hakkı; sınırlamanın kanunilik ve ölçülülük koşulları5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun — m. 23, 24, 115, 116
Hükümlülerin gözlem, sınıflandırma ve gruplandırılması; tutuklulara ek sınırlama yetkisinin adli makamlara verilmesi; tutuklulara uygulanacak hükümlerCeza İnfaz Kurumlarının Yönetimi ile Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Tüzük — m. 40, 76, 185, 186
İdare ve gözlem kurulunun yetkileri; tehlikeli hükümlü; tehlikeli hâldeki tutuklular hakkında adli makamlarca tedbir; tutuklulara uygulanacak hükümler6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun — m. 50, 66
İhlalin giderimi için yeniden yargılama
Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.
Kararın Tam Metni
Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir. Kişileri belirleyebilen bilgiler “...” ile gizlenmiştir.
TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
GENEL KURUL
KARAR
C.T. BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2019/31177)
Karar Tarihi: 17/4/2025
R.G. Tarih ve Sayı: 30/9/2025 - 33033
GENEL KURUL
KARAR
GİZLİLİK TALEBİ KABUL
Başkanvekili
:
Hasan Tahsin GÖKCAN
Başkanvekili
:
Basri BAĞCI
Üyeler
:
Engin YILDIRIM
Rıdvan GÜLEÇ
Recai AKYEL
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Yıldız SEFERİNOĞLU
İrfan FİDAN
Kenan YAŞAR
Muhterem İNCE
Yılmaz AKÇİL
Ömer ÇINAR
Metin KIRATLI
Raportör
:
Muhammed Cemil KANDEMİR
Başvurucu
:
C.T.
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru, tehlike hâli taşıyan tutuklu grubuna dâhil edilme üzerine getirilen kısıtlamaların uzun süredir devam etmesi ve belli aralıklarla gözden geçirilmemesi nedeniyle özel hayata saygı hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 6/9/2019 tarihinde yapılmıştır. Komisyon, başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar vermiştir.
3. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü bildirmiştir. Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı süresinde beyanda bulunmuştur.
4. Birinci Bölüm, başvurunun Genel Kurul tarafından incelenmesine karar vermiştir.
III. OLAY VE OLGULAR
5. Başvuru formu ile eklerinde ifade edildiği şekliyle ve Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) aracılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde olaylar özetle şöyledir:
6. Başvurucu, Türk Silahlı Kuvvetleri bünyesinde albay rütbesiyle görev yapmaktayken 15 Temmuz 2016 tarihinde gerçekleşen darbe girişimi sonrasında Ankara 3. Sulh Ceza Hâkimliğinin 20/7/2016 tarihli kararıyla anayasal düzeni ortadan kaldırmaya teşebbüs etme suçundan tutuklanmıştır.
7. 6/6/2017 tarihli ve 2017/450 sayılı Sincan 1 No.lu Yüksek Güvenlikli Kapalı Ceza İnfaz Kurumu Müdürlüğü İdare ve Gözlem Kurulu (Kurul) kararına istinaden başvurucunun tehlike hâli taşıyan tutuklu statüsüne alınmasına karar verilmiştir. Söz konusu Kurul kararının ilgili kısmı şöyledir:
" ...
15 Temmuz 2016 tarihinde gerçekleştirilen darbe girişimi olayının sanıklarından olduğu ve üst düzey örgüt yöneticisi konumunda yargılamalarının devam ettiği, kurumumuzun yüksek güvenlikli yapıya sahip oluşu ve bu amaçla tek kişilik odaların yüksek risk taşıyan hükümlü ve tutukluların barındırılmasında büyük öneme sahip olduğu bilinmektedir.
...
5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun'un 24/1 maddesinde 'hükümlüler:
a) İlk defa suç işleyenler, mükerrirler, itiyadî suçlular veya suç işlemeyi meslek edinenler,
b) Aklî ve bedensel durumları nedeniyle veya yaşları itibarıyla özel bir infaz rejimine tâbi tutulması gerekenler,
c) Tehlike hâli taşıyanlar,
d) Terör suçluları,
e) Suç örgütlerine veya çıkar amaçlı suç örgütlerine mensup olan suçlular,
gibi gruplara ayrılırlar.' hükmü yer almaktadır.
Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Tüzük'ün 76. maddesi;
'Suçun nitelik ve işleniş şekline göre, toplum için ciddi bir tehlike oluşturan veya kurumun güvenlik ve düzenini ihlal edebileceği konusunda delil veya ciddi emareler olan hükümlüler tehlikeli hükümlü sayılır.' maddeleri gözönünde bulundurularak;
Ceza İnfaz Kurumumuzda tekli odalarda kalmakta olan tutukluların işledikleri isnat olunan suçun işleniş şekli, niteliğinin toplum içinde infial oluşturan bir suç olması, hem kurumun güvenliği ve düzeni hem de tutukluların kendisinin ve diğer tutukluların güvenliğinin sağlanabilmesi amacı ile tehlike hâli taşıyan tutuklular grubuna dâhil edilmelerine,
Kurumumuzda tekli odalarda barındırılan ve tehlike hâli taşıyan tutuklu grubuna dâhil edilen tutukluların günlük havalandırma saatlerinin bir saat olarak düzenlenmesine ve tutuklulara tebliğ edilmesine oybirliği ile karar verilmiştir."
8. 2017/450 sayılı Kurul kararının başvurucuya yahut başka belirli bir kişiye ilişkin olarak alınmış bir karar olmadığı, bu karar ile kategorik olarak belirli tutukluların tehlike hâli taşıyan tutuklu grubuna dâhil edilmesinin öngörüldüğü anlaşılmıştır.
9. Kurulun 11/8/2017 tarihli ve 761, 769 sayılı kararlarıyla-mezkûr 2017/450 sayılı karara ve 13/12/2004 tarihli ve 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun'un 24. maddesi ile Ceza İnfaz Kurumlarının Yönetimi ile Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Tüzük'ün 40., 75., 76. ve 186. maddelerine atıf yapılarak başvurucu hakkında havalandırma saatlerine ve televizyon yayınlarına ilişkin olarak bazı kısıtlamalar getirilmiştir. Kurulun 11/8/2017 tarihli ve 761, 769 sayılı kararlarında, mezkûr Tüzük'ün İdare ve Gözlem Kurulunun yetkilerini düzenleyen 40. maddesi gereğince, tutuklu olan başvurucunun diğer tutuklu ve hükümlüler ile karşılaşmamasına özen gösterilmesine, havalandırma bahçesinin tedbiren günde bir saat açık tutulmasına, kurum içi faaliyetlere çıkarılırken gerekli önlemlerin alınmasına ve televizyon yayını imkânlarından yararlanmasının kısıtlanmasına karar verilmiştir.
10. Başvurucunun bu kısıtlamalara karşı yaptığı şikâyet ve itirazlar İnfaz Hâkimliğince ve Ağır Ceza Mahkemesince reddedilerek kesinleşmiştir. Başvurucunun bu kararlara karşı bireysel başvuruda bulunmadığı anlaşılmıştır.
11. Başvurucu; İnfaz Hâkimliğine sunduğu 18/6/2019 tarihli dilekçeyle tehlikeli tutuklu statüsüne dâhil edilmesini gerektirecek somut bir durum olmadığını, 2017 yılında getirilen kısıtlamaların iki yıldır uygulanmaya devam edildiğini belirtmiştir. Başvurucu ayrıca önceki kısıtlamalara ek olarak getirilen yeni kısıtlamalarla ceza infaz kurumu kantininde satılan radyoları satın almasının ve spor tesislerinden yararlanmasının engellendiğini ileri sürmüştür. Başvurucu getirilen yeni kısıtlamalara ilişkin olarak kendisine herhangi bir karar tebliğ edilmediğini ileri sürerek tehlikeli tutuklu statüsünden çıkarılmasını, radyo ve televizyon kullanımına izin verilmesini, havalandırma saatindeki kısıtlamanın kaldırılmasını ve spor tesislerinden yararlandırılmasını talep etmiştir.
12. İnfaz Hâkimliği başvurucunun spor tesislerinden yararlandırılması talebini esastan, diğer taleplerini ise 2017 yılında incelediği ve verdiği kararların kesinleştiği gerekçesiyle reddetmiştir. Kararın ilgili kısmı şöyledir:
"...tutuklu hakkında yapılan uygulamanın ceza infaz kurumu kurallarına uygun olduğu, mevzuata aykırı bir uygulamanın veya hukuka aykırılığın söz konusu olmadığı, tutuklunun tehlikeli tutukluluk grubuna dâhil edilmesi ve havalandırma saatlerinin kısıtlanmasına ilişkin itirazına Hâkimliğimizin ... esas sayılı dosyasında reddine karar verildiği, Ankara Batı 3. Ağır Ceza Mahkemesinin ... sayılı kararı ile kararın kesinleştiği, tutuklunun televizyon ve radyo yayınları hakkında yapılan kısıtlamalara ilişkin Hâkimliğimizin ... esas sayılı dosyasında itirazının reddine karar verildiği, Ankara Batı 3. Ağır Ceza Mahkemesinin ... sayılı kararı ile kararın kesinleştiği, tutuklunun spor tesislerinden yararlanma talebinde ise tutuklunun işlediği isnat olunan suçun işleniş şekli, niteliğinin toplum içerisinde infial oluşturan bir suç olması, ceza infaz kurumunda güvenlik zaafiyeti oluşmaması gerektiği, tutuklunun açık havada egzersiz yapma gibi sportif faaliyetlerde bulunabileceği..."
13. Başvurucu, bu karara karşı Ankara 1. Ağır Ceza Mahkemesine (Mahkeme) itiraz etmiştir. Başvurucunun itirazı 31/7/2019 tarihli kararla reddedilmiştir.
14. Nihai karar, başvurucuya 7/8/2019 tarihinde tebliğ edilmiş; başvurucu 6/9/2019 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.
15. Başvurucu hakkında 20/6/2019 tarihinde anayasal düzeni ortadan kaldırmaya teşebbüs etme, nitelikli kasten öldürme, nitelikli öldürme, kişiyi hürriyetinden yoksun kılma, nitelikli kasten öldürmeye teşebbüs suçlarından mahkûmiyet kararı verilmiştir. Mahkûmiyet kararına karşı yapılan istinaf başvurusu Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 21. Ceza Dairesince 13/10/2020 tarihinde reddedilmiştir. Söz konusu karar Yargıtay 3. Ceza Dairesince 17/7/2024 tarihinde onanmıştır.
IV. İLGİLİ HUKUK
A. Ulusal Hukuk
16. 5275 sayılı Kanun'un "Hükümlülerin gözlem ve sınıflandırılması" başlıklı 23. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"(1) Hükümlülerin gözlem ve sınıflandırılması aşağıdaki esaslara göre yapılır:
a) Hükümlülerin kişisel özellikleri, bedensel, aklî ve sağlık durumları, suç işlemeden önceki yaşamları, sosyal çevre ve ilişkileri, sanat ve meslek faaliyetleri, ahlâkî eğilimleri, suça bakış açıları, hükümlülük süreleri ve suç türleri belirlenerek, durumlarına uygun infaz kurumlarına ayrılmaları ve bunlara göre saptanacak infaz ve iyileştirme rejimi; gözlem, inceleme ve değerlendirme yöntemiyle çalışan gözlem ve sınıflandırma merkezlerinde veya kapalı ceza infaz kurumlarının bu hizmete ayrılan bölümlerinde yapılır. Hükümlüler, işledikleri suç tiplerine, gösterdikleri eğilimlere, tutum ve davranışları nedeniyle sıkı gözetim ve denetim altında bulundurulmaları gerekip gerekmediğine göre yüksek güvenlikli ceza infaz kurumlarına veya normal güvenlikli ceza infaz kurumlarına veya açık ceza infaz kurumlarına gönderilirler.
...
f) Hükümlü; kişiliğine, sair hâllerine, suçun işlenmesindeki özelliklere göre gerektiğinde gözleme tâbi tutulmayabilir.
g) Gözlem sonunda, gözlem merkezi hükümlüye ait dosyayı görüşü ile birlikte Adalet Bakanlığına gönderir. Gözlem sonucuna göre hükümlünün gönderileceği infaz kurumu Bakanlıkça belirlenir. (Ek cümle: 25/5/2005-5351/2 md.) Ancak, yapılan gözlem ve sınıflandırma sonunda idare ve gözlem kurulunca aynı ceza infaz kurumunda veya o yer Cumhuriyet Başsavcılığına bağlı diğer ceza infaz kurumlarında kalması uygun bulunan hükümlülerin dosyaları Bakanlığa gönderilmez ve cezalarının infazına, bulundukları veya Cumhuriyet Başsavcılığınca gönderilecekleri bağlı ceza infaz kurumlarında devam olunur.
..."
17. 5275 sayılı Kanun'un "Hükümlülerin gruplandırılması" başlıklı 24. maddesi şöyledir:
"(1) Hükümlüler;
a) İlk defa suç işleyenler, mükerrirler, itiyadî suçlular veya suç işlemeyi meslek edinenler,
b) Aklî ve bedensel durumları nedeniyle veya yaşları itibarıyla özel bir infaz rejimine tâbi tutulması gerekenler,
c) Tehlike hâli taşıyanlar,
d) Terör suçluları,
e) Suç örgütlerine veya çıkar amaçlı suç örgütlerine mensup olan suçlular,
gibi gruplara ayrılırlar.
(2) Hükümlüler ayrıca yaşları, hükümlülük süreleri ve suç türleri itibarıyla da gruplandırılırlar."
18. 5275 sayılı Kanun'un "Hükümlünün radyo, televizyon yayınları ile internet olanaklarından yararlanma hakkı" başlıklı 67. maddesi şöyledir:
"(1) Hükümlü, ceza infaz kurumlarında merkezî yayın sistemi bulunduğu takdirde bu sisteme bağlı olarak radyo ve televizyon yayınlarını izleme hakkına sahiptir.
(2) Merkezî yayın sistemi bulunmayan kurumlarda, yararlı olmayan yayınların izlenmesini ve dinlenmesini engelleyecek önlemler alınmak suretiyle bağımsız anten kullanılarak televizyon ve radyo izlenmesine ve dinlenmesine izin verilir. Bu cihazlar, bedeli kendisi tarafından ödenmek koşuluyla hükümlü adına kurumca satın alınır. Her ne biçimde olursa olsun dışardan gelenler tarafından getirilen radyo, televizyon ve bilgisayarlar kuruma alınmaz.
(3) Kapalı ve açık ceza infaz kurumları ile çocuk eğitimevlerinde ancak, eğitim ve iyileştirme programları çerçevesinde kurum yönetimince belirlenen yerlerde görsel ve işitsel eğitim araç ve gereçlerinin kullanımına izin verilebilir. Eğitim ve iyileştirme programları gerekli kıldığı takdirde denetim altında internetten yararlanılabilir. Hükümlü, odasında bilgisayar bulunduramaz. Ancak, Adalet Bakanlığının uygun görmesi hâlinde eğitim ve kültürel amaçlı olarak bilgisayarın ceza infaz kurumuna alınmasına izin verilebilir.
(4) Bu haklar, tehlikeli hâlde bulunan veya örgüt mensubu hükümlüler bakımından kısıtlanabilir."
19. 5275 sayılı Kanun'un "Beden eğitimi" başlıklı 87. maddesi şöyledir:
"(1) Hükümlünün toplumsal, ruhsal ve bedensel gelişmelerini sağlamak amacıyla fizik ve ruhsal sağlık durumlarının elverdiği ölçüde spor, beden eğitimi ve eğlendirici etkinliklere katılmasına müsaade olunur ve olanaklar ölçüsünde yer ve araç sağlanır.
(2) Açık havada çalışmayan veya kapalı ceza infaz kurumlarında bulunan hükümlüye, hava koşulları elverdiği ölçüde, günde en az bir saat açık havada gezinmek olanağı verilir. Bu süre içerisinde bireysel spor da yapılabilir. Kurum dışındaki etkinliklere açık ceza infaz kurumları ile çocuk eğitimevlerinde bulunan hükümlüler katılabilirler."
20. 5275 sayılı Kanun'un "Tutuklama kararının yerine getirildiği kurumlar" başlıklı 111. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"(1) Tutuklular, iç ve dış güvenlik görevlisi bulunan, firara karşı teknik, mekanik, elektronik veya fizikî engelleri olan, 34 üncü maddede sayılan hâller dışında oda ve koridor kapıları sürekli olarak kapalı tutulan ve yasal zorunluluklar ayrık, dışarıyla irtibat ve haberleşme olanağı bulunmayan normal güvenlik esasına dayalı tutukevlerinde veya maddî olanak bulunmadığı hâllerde diğer kapalı ceza infaz kurumlarının bu amaca ayrılmış bölümlerinde tutulurlar.
(2) Eylem ve davranışları ile 9 uncu madde kapsamına giren tutuklular, yüksek güvenlikli tutukevlerinde veya buna olanak bulunmadığı hâllerde yüksek güvenlikli kapalı ceza infaz kurumlarının tutuklulara ayrılan bölümlerinde barındırılırlar.
..."
21. 5275 sayılı Kanun'un "Tutukluların barındırılması" başlıklı 113. maddesi şöyledir:
"(1) Tutuklular, maddî olanaklar elverdiğince suç türlerine ve taşıdıkları güvenlik riskine göre ayrı odalarda barındırılırlar. Aralarında husumet bulunanlar ile iştirak hâlinde suç işlemiş olanlar aynı odalarda barındırılmazlar ve birbirleri ile temas etmelerini engelleyecek tedbirler alınır."
22. 5275 sayılı Kanun'un "Tutukluların hakları" başlıklı 114. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"...
(2) Soruşturma ve kovuşturma evrelerinde tutuklular, kurumun bu husustaki genel düzenine uymak suretiyle ziyaretçi kabul edebilirler. Ancak soruşturma evresinde Cumhuriyet savcısı, kovuşturma evresinde hâkim veya mahkeme, soruşturmanın veya davanın selameti bakımından tutuklunun ziyaretçi kabulünü yasaklayabilir veya bu hususta kısıtlamalar koyabilir.
(3) Tutukluların yazılı haberleşmeleri ile telefonla görüşmeleri, soruşturma evresinde Cumhuriyet savcısı, kovuşturma evresinde hâkim veya mahkemesince kısıtlanabilir.
..."
23. 5275 sayılı Kanun'un "Kısıtlayıcı önlemler" başlıklı 115. maddesi şöyledir:
"(1) Tehlikeli hâlde bulunan, delil karartma tehlikesi olan, soruşturmanın amacını veya tutukevinin güvenliğini tehlikeye düşüren veya suçun tekrarına olanak verecek davranışlarda bulunan tutuklulara soruşturma evresinde Cumhuriyet savcısı, kovuşturma evresinde hâkim veya mahkemesince aşağıdaki tedbirler uygulanabilir:
a) Tutuklunun tek başına, sıkı bir rejim altında muhafaza edilmesi ve kaldığı odanın kamera ile izlenmesi.
b) Belirli süre ile dışarıyla ilişkisinin, ziyaretçi kabulünün ve telefon görüşmelerinin kısıtlanması.
c) Gerekiyorsa kendisine veya başkalarına zarar vermesini önleyici biçimde hazırlanmış özel bir odada barındırılması ve kaldığı odanın kamera ile izlenmesi.
d) Saldırganlık göstermesi hâlinde belirli süreyle kelepçelenmesi veya hareketlerinin engellenmesi.
e) Yüksek güvenlikli bir kuruma nakledilmesi."
24. 5275 sayılı Kanun'un "Tutukluların yükümlülükleri" başlıklı 116. maddesinin (1) numaralı fıkrasının başvurunun yapıldığı tarihte yürürlükte olan hâli şöyledir:
"(1) Bu Kanunun; yüksek güvenlikli kapalı ceza infaz kurumları, hapis cezasının infazının hastalık nedeni ile ertelenmesi, kuruma alınma ve kayıt işlemleri, hükümlüler ile yakınları ve ilgililerin bilgilendirilmesi, cezayı çekme, güvenlik ve iyileştirme programına ve sağlığın korunması kurallarına uyma, bina ve eşyaların korunması, kapıların açılmaması ve temasın önlenmesi, oda ve eklentilerinde bulundurulabilecek kişisel eşyalar, arama, disiplin cezalarının niteliği ve uygulanma koşulları, kınama, bazı etkinliklere katılmaktan alıkoyma, ücret karşılığı çalışılan işten yoksun bırakma, haberleşme veya iletişim araçlarından yoksun bırakma veya kısıtlama, ziyaretçi kabulünden yoksun bırakma, hücreye koyma, çocuk hükümlüler hakkında uygulanabilecek disiplin tedbirleri ve cezaları, disiplin soruşturması, disiplin cezasını gerektiren eylemlerin tekrarı, disiplin cezalarının infazı ve kaldırılması, yönetim tarafından alınabilecek tedbirler, zorlayıcı araçların kullanılması, ödüllendirme, şikâyet ve itiraz, nakiller, disiplin nedeniyle nakil, zorunlu nedenlerle nakil, hastalık nedeniyle nakil, nakillerde alınacak tedbirler, avukat ve noterle görüşme hakkı, kültür ve sanat etkinliklerine katılma, ifade özgürlüğü, kütüphaneden yararlanma, süreli veya süresiz yayınlardan yararlanma hakkı, telefonla haberleşme hakkı, radyo, televizyon yayınları ile internet olanaklarından yararlanma hakkı, mektup, faks ve telgrafları alma ve gönderme hakkı, bu Kanunda sayılan günlerde dışarıdan gönderilen hediyeyi kabul etme hakkı, din ve vicdan özgürlüğü, muayene ve tedavi istekleri, hükümlülerin beslenmesi, iyileştirme programlarının belirlenmesi, hükümlülerin sayısı ve uygulanacak güvenlik tedbirleri, eğitim programları, öğretimden yararlanma, muayene ve tedavileri, sağlık denetimi, hastaneye sevk, infazı engelleyecek hastalık hâli, kendilerine verilen yiyecek ve içecekleri reddetmeleri, ziyaret, yabancı hükümlüleri ziyaret, ziyaret ve görüşlerde uygulanacak esaslar, beden eğitimi, kütüphane ve kurslardan yararlanma konularında 9, 16, 21, 22, 26 ilâ 28, 34 ilâ 53, 55 ilâ 62, 66 ilâ 76 ve 78 ilâ 88 inci maddelerinde düzenlenmiş hükümlerin tutukluluk hâliyle uzlaşır nitelikte olanları tutuklular hakkında da uygulanabilir.
..."
25. 5275 sayılı Kanun'un başvurunun yapıldığı tarihte yürürlükte olan hâliyle "Koşullu salıverilmede iyi hâlin saptanması" başlıklı 89. maddesi şöyledir:
"Hükümlünün, Kanunun 107 nci maddesinde öngörülen süreleri, ceza infaz kurumlarının düzen ve güvenliği amacıyla konulmuş kurallara içtenlikle uyarak, haklarını iyi niyetle kullanarak, yükümlülüklerini eksiksiz yerine getirerek geçirmiş ve uygulanan iyileştirme programlarına göre de toplumla bütünleşmeye hazır olduğunun disiplin kurulunun görüşü alınarak idare kurulunca saptanmış bulunması gerekir."
26. Aynı maddenin 14/4/2020 tarihli ve 7242 sayılı Kanun'la değişik "Hükümlülerin değerlendirilmesi ve iyi hâlin belirlenmesi" başlıklı mevcut hâlinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:
"Hükümlüler, ceza infaz kurumlarında bulundukları tüm aşamalarda, ceza infaz kurumlarının düzen ve güvenliği amacıyla konulmuş kurallara uyup uymadığı, haklarını iyi niyetle kullanıp kullanmadığı, yükümlülüklerini eksiksiz yerine getirip getirmediği, uygulanan iyileştirme programlarına göre toplumla bütünleşmeye hazır olup olmadığı, tekrar suç işleme ve mağdura veya başkalarına zarar verme riskinin düşük olup olmadığı hususlarında idare ve gözlem kurulu tarafından iyi hâlin belirlenmesine esas olmak üzere en geç altı ayda bir değerlendirmeye tabi tutulur."
27. 5275 sayılı Kanun'un "Gözlem ve sınıflandırma merkezleri" başlıklı 13. maddesi şöyledir:
"(1) Hükümlülerin durumlarına uygun kurumlara ayrımı, 23 üncü maddede belirtilen gözlem ve sınıflandırma merkezlerince yapılır.
(2) Gözlem ve sınıflandırma merkezlerinin kuruluş, görev, çalışma esas ve usûlleri yönetmelikte gösterilir."
28. Başvurunun yapıldığı tarihte yürürlükte olan, 17/6/2005 tarihli ve 25848 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan mülga Gözlem ve Sınıflandırma Merkezleri Yönetmeliği'nin (Yönetmelik) (29/12/2020 tarihli ve 31349 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Gözlem ve Sınıflandırma Merkezleri ile Hükümlülerin Değerlendirilmesine Dair Yönetmelik ile yürürlükten kaldırılmıştır.) "Gözlem ve sınıflandırma merkezlerinin görev ve yetkileri" başlıklı 6. maddesi şöyledir:
"Gözlem ve sınıflandırma merkezi, ağırlaştırılmış müebbet hapis, müebbet hapis veya iki yıldan fazla süreli hapis cezasına mahkûm olan hükümlülerin kişisel özellikleri, bedensel, aklî ve sağlık durumları, suç işlemeden önceki yaşamları, sosyal çevre ve ilişkileri, sanat ve meslek faaliyetleri, ahlâkî eğilimleri, suça bakış açıları, hükümlülük süreleri ve suç türleri belirlenerek, durumlarına uygun infaz kurumlarına ayrılmaları ve bunlara göre saptanacak infaz ve iyileştirme rejiminin uygulanmasını; işledikleri suç tiplerine, gösterdikleri eğilimlere, tutum ve davranışları nedeniyle sıkı gözetim ve denetim altında bulundurulmaları gerekip gerekmediğine göre yüksek güvenlikli ceza infaz kurumlarına veya normal güvenlikli ceza infaz kurumlarına veya açık ceza infaz kurumlarına gönderilmelerini sağlamakla görevli ve yetkilidir.
Gözlem ve sınıflandırma merkezlerinde, yargısal, sosyal, tıbbi, kriminolojik, psiko-teknik, psikiyatri ve ceza hukuku bakımından veya gerekli görülecek konularda her türlü inceleme yapılır."
29. Yönetmelik'in "İdare ve gözlem kurulu" başlıklı 7. maddesi şöyledir:
"İdare ve gözlem kurulu; kurum müdürünün başkanlığında, gözlem ve sınıflandırmadan sorumlu ikinci müdür, idare memuru, tabip, psikolog, psikiyatr, sosyal çalışmacı, öğretmen, infaz ve koruma başmemuru ile teknik personel arasından seçilen bir görevliden oluşur. Ayrıca, ceza infaz kurumunda bulunması hâlinde, eğitim uzmanı veya eğitim rehberi de kurula üye olarak katılır.
İdare ve gözlem kurulunun oluşturulmasına imkân bulunmayan ceza infaz kurumlarında, bu kurul o yer Cumhuriyet başsavcısının başkanlığında idare memuru, hükümet tabibi, öğretmen, infaz ve koruma başmemuru ile infaz ve koruma memurundan oluşur.
Yukarıdaki fıkralarda sayılan personelin tamamının veya bir kısmının ceza infaz kurumunda bulunmaması hâlinde, kurul; mevcut olanlarla oluşturulur.
İdare ve gözlem kurulu, gözlem ve sınıflandırma merkezlerinin görev ve yetkilerini kullanır."
30. Yönetmelik'in "İdare ve gözlem kurulunun görevleri" başlıklı 8. maddesi şöyledir:
"İdare ve gözlem kurulu, gözlem ve sınıflandırma merkezlerinde veya Bakanlıkça gözlem ve sınıflandırma merkezi olarak ayrılan ceza infaz kurumlarında, kanun ve tüzükle verilen diğer görevlerinin yanında, gözlem ve sınıflandırmayla ilgili olarak sadece aşağıda sayılan görevleri yapar:
a) Hükümlülerin suç türlerini belirlemek,
b) Hükümlüleri gruplandırmak,
c) Durumlarına uygun infaz kurumlarına ayrılmalarına karar vermek,
d) Uygulanacak infaz ve iyileştirme rejimini saptamak."
31. Yönetmelik'in "Gözlem ve sınıflandırma formu" başlıklı 17. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"Gözlem ve sınıflandırma formu, hükümlünün tanınması, davranışlarının değerlendirilerek hakkında uygulanacak rejimin belirlenmesi, kişinin durumuna uygun ceza infaz kurumuna ayrılması, infazın bireyselleştirilmesi ile iyileştirme programlarına katılması, hükümlülük süresi içerisinde davranışlarının izlenmesi ve sonucunda hükümlüye iyi hal kararının verilmesine dayanak oluşturması amacıyla düzenlenen belgedir.
Hükümlülerin, gözlem sonucu gönderildikleri eğitimevleri ile açık ceza infaz kurumları dâhil, tüm ceza infaz kurumlarında koşullu salıverilecekleri tarihe kadar, altı ayda bir olmak üzere gözlem ve sınıflandırma formunun doldurulmasına devam olunur.
Kurum müdürü, hükümlü hakkında altı aylık dönemlere ait görüşünü yazılı olarak bildirir.
..."
32. Yönetmelik'in "İdare ve gözlem kurulunun incelemesi" başlıklı 19. maddesi şöyledir:
"İdare ve gözlem kurulu, hükümlünün dosyası üzerinde gerekli incelemeyi yapar. Talebi hâlinde veya resen hükümlüyü dinler.
İdare ve gözlem kurulu, hükümlünün gönderileceği kurum ve hakkında uygulanacak rejim ile ilgili değerlendirmesini yapar ve önerisini kapsayan kararı verir.
Hükümlünün, gözlem sonucu gönderildiği ceza infaz kurumunda, koşullu salıverileceği tarihe kadar, altı ayda bir olmak üzere doldurulan bu formun, her dönem sonunda değerlendirmesini yaparak, infazın bulunduğu veya başka bir kurumda devamına veya iyi hal kararına esas teşkil edecek kararı verir."
33. Yönetmelik'in "Hükümlülerin gruplandırılması" başlıklı 22. maddesi şöyledir:
"Hükümlüler, bulundukları veya gönderildikleri kurumlarda;
a) İlk defa suç işleyenler, mükerrirler, itiyadî suçlular veya suç işlemeyi meslek edinenler,
b) Aklî ve bedensel durumları nedeniyle veya yaşları itibarıyla özel bir infaz rejimine tâbi tutulması gerekenler,
c) Tehlike hâli taşıyanlar,
d) Terör suçluları,
e) Suç örgütlerine veya çıkar amaçlı suç örgütlerine mensup olan suçlular
gibi gruplara ayrılırlar."
34. 6/4/2006 tarihli ve 26131 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan, başvurunun yapıldığı tarihte yürürlükte olan mülga Ceza İnfaz Kurumlarının Yönetimi İle Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Tüzük'ün (Tüzük) (29/3/2020 tarihli ve 31083 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Cumhurbaşkanı kararı ile yürürlükten kaldırılmış ve Ceza İnfaz Kurumlarının Yönetimi İle Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Yönetmelik yürürlüğe girmiştir.) "İdare ve gözlem kurulu" başlıklı 34. maddesi şöyledir:
"(1) İdare ve gözlem kurulu; kurum müdürünün başkanlığında, gözlem ve sınıflandırmadan sorumlu ikinci müdür, idare memuru, cezaevi tabibi, psikiyatrist, psikolog, sosyal çalışmacı, öğretmen, infaz ve koruma başmemuru ile kurum müdürü tarafından teknik personel arasından seçilen bir görevliden oluşur.
(2) Birinci fıkrada sayılan personelin tamamının kurumda bulunmaması hâlinde, kurul mevcut olanlarla oluşturulur."
35. Tüzük'ün "İdare ve gözlem kurulunun görev ve yetkileri" başlıklı 40. maddesi şöyledir:
"(1) İdare ve gözlem kurulu aşağıda sayılan işleri yapmakla görevli ve yetkilidir;
a) Hükümlülerin suç türlerini belirleyerek, durumlarına uygun kurumlara ayrılmaları ve bunlara uygun olacak infaz ve iyileştirme rejimini saptamak,
b) Hükümlülerin kurumlara kabullerinden sonra kalacakları odaları belirlemek,
c) Kurumlarda kalmakta olan hükümlüleri gruplandırmak,
d) Hükümlülerin kalmakta oldukları odaları değiştirmek,
e) Hükümlülerin bireysel olarak, psiko-sosyal yardım servisince hazırlanan iyileştirme programlarına uyumunu ve sonuçlarını değerlendirmek,
f) İyileştirme programları kapsamında spor alanları, çok amaçlı salon, kütüphane ve iş atölyelerinden yararlanma gibi faaliyetlere katılabilecek durumdaki hükümlüler ile kurumun iç hizmetlerinde çalıştırılacak hükümlülerin belirlenmesi ile ilgili karar almak,
g) Tehlikeli hâli bulunan ya da örgüt mensubu olan hükümlülerle ilgili olarak, telefon görüşmeleri ile radyo, televizyon yayınları ve internet olanaklarından yararlanma hakkının kısıtlanmasına karar vermek,
h) Açık kurumlar ile eğitimevlerinde bulunan hükümlülerin kurum dışındaki eğitim, ağaçlandırma, çevre düzenlemesi ve temizliği, doğal afet sonrası yardım, tiyatro çalışmaları gibi sosyal, kültürel ve sportif etkinliklere katılacak hükümlülerin kurum dışına çıkabilmeleri için karar almak,
ı) Açık kurumlarda ve eğitimevlerinde kalan hükümlülerin, oda ve eklentilerinde bulundurabilecekleri eşyaların cinsleri ve miktarlarını belirlemek,
j) Koşullu salıvermeye ve uygulanacak infaz rejimine esas teşkil edecek iyi hâl kararını almak,
k) Mevzuatla verilen diğer görevleri yerine getirmek.
(2) İdare ve gözlem kurulu yukarıda sayılan görevlerini yerine getirirken diğer kurulların önerilerini de dikkate alır.
(3) İdare ve gözlem kurulunun (b) ilâ (ı) bentlerinde sayılan görevleriyle ilgili olarak aldığı kararlarla diğer kurulların kararları arasında uyumsuzluk bulunması durumunda, psiko-sosyal yardım servisinde çalışan personelin görüşü de alındıktan sonra, idare ve gözlem kurulu tarafından verilecek karar uygulanır."
36. Tüzük'ün "Hükümlülerin gruplandırılması" başlıklı 75. maddesi şöyledir:
"(1) Hükümlüler, 5275 sayılı Kanunun 24 üncü maddesinde gösterilen esaslara göre gruplandırılır.
(2) Hükümlülerin gruplandırılmasına ilişkin esas ve usuller yönetmelikle gösterilir."
37. Tüzük'ün "Tehlikeli hükümlü" başlıklı 76. maddesi şöyledir:
"(1) Suçun nitelik ve işleniş şekline göre, toplum için ciddi bir tehlike oluşturan veya kurumun güvenlik ve düzenini ihlal edebileceği konusunda delil veya ciddi emareler olan hükümlüler tehlikeli hükümlü sayılır."
38. Tüzük'ün "Kısıtlayıcı önlemler" başlıklı 185. maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:
"Tehlikeli hâlde bulunan, delil karartma tehlikesi olan, soruşturmanın amacını veya tutukevinin güvenliğini tehlikeye düşüren veya suçun tekrarına olanak verecek davranışlarda bulunan tutuklulara soruşturma evresinde Cumhuriyet savcısı, kovuşturma evresinde hâkim veya mahkemesince aşağıdaki tedbirler uygulanabilir:
a) Tutuklunun tek başına, sıkı bir rejim altında muhafaza edilmesi ve kaldığı odanın kamera ile izlenmesi,
b) Belirli süre ile dışarıyla ilişkisinin, ziyaretçi kabulünün ve telefon görüşmelerinin kısıtlanması,
c) Gerekiyorsa kendisine veya başkalarına zarar vermesini önleyici biçimde hazırlanmış özel bir odada barındırılması ve kaldığı odanın kamera ile izlenmesi,
d) Saldırganlık göstermesi hâlinde belirli süreyle kelepçelenmesi veya hareketlerinin engellenmesi,
e) Yüksek güvenlikli bir kuruma nakledilmesi."
39. Tüzük'ün "Tutuklulara uygulanacak hükümler ve yükümlülükleri" başlıklı 186. maddesi şöyledir:
"(1) Tüzüğün; 1, 4, 6, 9 ilâ 14, 22, 24 ilâ 27, 29 ilâ 31, 40 ilâ 46, 67 ilâ 73, 75 ilâ 96, 99 ilâ 108, 110 ilâ 117, 119 ilâ 132, 143 ilâ 171, 174, 176 ilâ 179, 185, 188, 189 uncu maddelerinde düzenlenmiş hükümlerin tutukluluk hâliyle uzlaşır nitelikte olanları tutuklular hakkında da uygulanabilir."
B. Uluslararası Hukuk
40. 22/7/2016 tarihli ve 667 sayılı Olağanüstü Hâl Kapsamında Alınan Tedbirlere İlişkin Kanun Hükmünde Kararname'nin 23/7/2016 tarihinde yürürlüğe girmesinin ardından Cumhuriyet savcılarına tutukluların avukatlarıyla görüşmelerinin gizliliğine ilişkin olarak bazı kısıtlamalar getirme yetkisi verilmiştir. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) Canavcı ve diğerleri/Türkiye (B. No: 24074/19, 14/11/2023) kararında, avukatlarıyla yaptıkları görüşmeleri izlenen ve kaydedilen başvurucuların özel hayata saygı haklarının ihlal edildiği iddiasıyla yaptıkları başvuruda; avukatla yapılan görüşmelerin izlenip kaydedilmesi şeklindeki tedbire ilişkin iç hukuk düzenlemelerinde bu tür tedbirlerin ne zaman sona ereceğinin belli olmadığını ve bu tedbirlerin gözden geçirilmesini öngören bir mekanizmanın mevcut olmadığını, bunun yanı sıra şikâyet konusu tedbirin dayanak düzenlemede öngörülen Cumhuriyet savcısı tarafından alınan bir karara dayanma şartını da taşımadığını ve tedbirlere ilişkin kararlarda bireyselleştirilmiş gerekçelerin bulunmadığını belirtmiştir. Anılan kararda söz konusu müdahalenin Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin (Sözleşme) 8. maddesinin (2) numaralı fıkrası anlamında kanunla öngörülmediği tespitine yer vererek ihlal sonucuna ulaşmıştır (Canavcı ve diğerleri/Türkiye, §§ 91-109).
V. İNCELEME VE GEREKÇE
41. Anayasa Mahkemesinin 17/4/2025 tarihinde yapmış olduğu toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Adli Yardım Talebi Yönünden
42. Başvurucu, bireysel başvuru harç ve masraflarını karşılama imkânı olmadığını belirterek adli yardım talebinde bulunmuştur.
43. Anayasa Mahkemesinin ... ([2. B.], B. No: 2012/1181, 17/9/2013) kararında belirtilen ilkeler dikkate alınarak geçimini önemli ölçüde güçleştirmeksizin yargılama giderlerini ödeme gücünden yoksun olduğu anlaşılan başvurucunun açıkça dayanaktan yoksun olmayan adli yardım talebinin kabulüne karar verilmesi gerekir.
B. Özel Hayata Saygı Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia
1. Başvurucunun İddiaları ve Bakanlık Görüşü
44. Başvurucu, tehlikeli tutuklu statüsüne dâhil edilmesi nedeniyle getirilen kısıtlamaların bazı haklarını ihlal ettiğini ileri sürmüş; havalandırma saatlerinin azaltılması nedeniyle özgürlük ve güvenlik hakkının, televizyonunun alınması ve radyo yasağı nedeniyle haberleşme hürriyetinin, kısıtlamaların uzun süreden beri devam etmesi ve daha önceki başvurularından farklı olan hususların değerlendirilmemesi nedeniyle adil yargılanma hakkının, suç isnadına dayanılarak uygulanan yasak ve kısıtlamalar nedeniyle masumiyet karinesinin ihlal edildiğini iddia etmiştir.
45. Başvurucu; şikâyetinin 2017 yılındaki şikâyetinden farklı olarak kısıtlamaların uzun süredir devam etmesine ilişkin olduğunu belirterek kısıtlamaların ne kadar daha devam edeceğinin belirli olmamasının hak ihlalini artırdığından yakınmıştır. Ayrıca radyo yasağına ilişkin olarak daha önce v
Benzer Kararlar
Anayasa Mahkemesi Birinci Bölüm — Tutuklu Bilgi Formundaki Suçluluk İfadesine Karşı Etkili Başvuru
İlgili Sayfalar
Ceza İnfaz Kurumunda Tutuklu Haklarına İlişkin Şikâyetler
Benzer bir uyuşmazlıkla ilgili görüşmek isterseniz iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.
Bu sayfa genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Özet ve açıklamalar site tarafından hazırlanmıştır; karar metni resmî kaynaktan alınmıştır.
Karar Künyesi
Mahkeme
Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu
Karar Türü
Bireysel Başvuru
Başvuru No
2019/31177
Karar Tarihi
17 Nisan 2025
Oy Durumu
Oybirliği
Resmî Kaynak
Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası
Hukuki Destek
Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu
Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.
Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara
İlgili Hukuk Alanları
Hesaplama Araçları