top of page

Ana Sayfa › İçtihatlar

 

Norm Denetimi Kararları  ·  MEDENİ USUL HUKUKU  ·  NORM DENETİMİNDE İPTAL TALEBİNİN REDDİ

Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu — Mahkemenin Karara Bağlamadığı Talep İçin Hükmün Tamamlanması

 

2020/70 E., 2023/106 K. · 1 Haziran 2023

 

İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 7 Kasım 2026

 

Kararın Özeti

 

İhtiyati hacze itirazın reddinden sonra hükmün tamamlanması istenince, davaya bakan mahkeme ek karar yolunu düzenleyen kuralı Anayasa Mahkemesine taşıdı. Genel Kurul, tarafların taleplerinin karşılanması, ek karar dilekçesine cevap verilebilmesi ve kanun yoluna başvurulabilmesi üzerinde durdu. İlk karar ile ek karar arasında çelişki çıkma olasılığını da inceleyerek mahkemenin eksik bıraktığı hususlar için tanınan yolu Anayasa’ya uygun buldu.

 

Hukuki İlke

 

Taraf, nihai kararın tebliğinden itibaren bir ay içinde, ileri sürdüğü veya mahkemenin kendiliğinden hükme geçirmesi gereken bir husus tamamen ya da kısmen kararsız kaldıysa tamamlama isteyebilir. İlk hükümde karara bağlanmış bir talebin yeniden değerlendirilmesi bu yolun konusu değildir.

 

Sonuç

 

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 305/A maddesinin birinci fıkrasının ilk cümlesine yönelik itiraz, bir üyenin karşıoyuyla reddedildi.

 

Kararın Kapsamı

 

Ek karara ilişkin bir aylık istem süresi ile ilk karara karşı başvurulacak kanun yolunun süresi ayrı değerlendirilir. Anayasa Mahkemesi bu kararda ihtiyati haczin maddi koşullarını veya tarafın alacağını karara bağlamadı.

 

İlgili Mevzuat

 

  • 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu — m. 305/A, 306, 363, 375

  • Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 2, 36, 141

Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.

 

Kararın Tam Metni

 

Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir.

 

ANAYASA

MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı

: 2020/70

Karar Sayısı : 2023/106

Karar Tarihi : 1/6/2023

R.G. Tarih - Sayı : 3/10/2023

- 32328

İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Büyükçekmece 1. Asliye Hukuk Mahkemesi

İTİRAZIN KONUSU: 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk

Muhakemeleri Kanunu’na 22/7/2020 tarihli ve 7251 sayılı Kanun’un 27. maddesiyle

eklenen 305/A maddesinin (1) numaralı fıkrasının birinci cümlesinin Anayasa’nın

2. ve 141. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar verilmesi

talebidir.

OLAY: İhtiyati hacze yönelik itirazın reddi kararına karşı

yapılan hükmün tamamlanması talebinde itiraz konusu kuralın Anayasa’ya aykırı olduğu kanısına varan

Mahkeme, iptali için başvurmuştur.

I. İPTALİ

İSTENEN KANUN HÜKMÜ

Kanun’un itiraz konusu kuralın da yer aldığı 305/A

maddesi şöyledir:

“Hükmün tamamlanması

MADDE 305/A- (Ek:22/7/2020-7251/27 md.)

(1) Taraflardan her biri, nihaî kararın tebliğinden

itibaren bir ay içinde, yargılamada ileri sürülmesine veya kendiliğinden hükme

geçirilmesi gerekli olmasına rağmen hakkında tamamen veya kısmen karar

verilmeyen hususlarda, ek karar verilmesini isteyebilir. Bu karara karşı

kanun yoluna başvurulabilir.”

II. İLK

İNCELEME

1. Anayasa Mahkemesi

İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA,

Serdar ÖZGÜLDÜR, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz

AKINCI, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL, Yusuf Şevki

HAKYEMEZ, Yıldız SEFERİNOĞLU, Selahaddin MENTEŞ ve Basri BAĞCI’nın

katılımlarıyla 19/9/2020 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının

incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.

III. ESASIN İNCELENMESİ

2.

Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Yakup MACİT tarafından hazırlanan işin

esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kanun hükmü, dayanılan Anayasa kuralları

ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra

gereği görüşülüp düşünüldü:

A. Anlam ve Kapsam

3. Hükmün tamamlanması kurumu, genel yargılama usulünün

uygulandığı hukuk yargılamasında ilk kez 6100

sayılı Kanun’a 7251 sayılı Kanun’la 305/A maddesinin eklenmesi suretiyle ihdas

edilmiştir. 6100 sayılı Kanun’un 305/A

maddesinde hükmün tamamlanmasının uygulanma şartları, 306. maddesinde ise tamamlama talebi ve usulüne ilişkin hükümler düzenlenmiştir.

4. Hükmün tamamlanması, yargılamada ileri sürülmesine

veya kendiliğinden hükme geçirilmesi gerekli olmasına rağmen nihai kararda,

hakkında tamamen veya kısmen karar verilmeyen hususlarda söz konusu eksikliği

gidermek üzere mahkemenin ek karar vermesine imkân tanıyan bir yoldur. Hükmün

tamamlanması ile nihai kararın düzeltilmesi

veya değiştirilmesi ya da yargılamada ileri sürülmeyen yeni taleplerin karara

bağlanması mümkün değildir.

5. Hükmün tamamlanması yoluna ancak mahkemece hakkında

sehven karar verilmeyen hususlar nedeniyle oluşan hüküm boşluklarının ortadan

kaldırılması için başvurulabilir. Mahkemenin bilinçli olarak karar vermediği

hâllerde hükmün tamamlanması yoluna başvurulamayacağı gibi bu yolla karardaki

hukuki hataların düzeltilmesi söz konusu olamaz. Öğretide de kabul edildiği

üzere bölge adliye mahkemesi ve Yargıtay kararlarına karşı da hükmün

tamamlanması talebinde bulunulabilir.

6. İtiraz konusu kurala göre taraflardan her biri, nihai

kararın tebliğinden itibaren bir ay içinde, yargılamada ileri sürülmesine veya

kendiliğinden hükme geçirilmesi gerekli olmasına rağmen hakkında tamamen veya

kısmen karar verilmeyen hususlarda ek karar verilmesini isteyebilir.

7. Söz konusu Kanun’un 306. maddenin (1) numaralı

fıkrasında ise tamamlama talebinin tarafların sayısı kadar nüsha eklenmek

suretiyle hükmü veren mahkemeden dilekçe ile istenebileceği, cevap süresi

mahkemece belirlenmek üzere dilekçenin bir nüshasının karşı tarafa tebliğ

edileceği, buna yönelik cevabın da tamamlama talebinde bulunan tarafa tebliğ

edileceği belirtilmiştir.

8. Anılan maddenin (2) ve (3) numaralı fıkralarında

mahkemenin tamamlama dilekçesine cevap verilmemiş olsa bile dosya üzerinde

inceleme yaparak karar vereceği ancak gerekli görmesi durumunda iki tarafı

sözlü açıklamalarını yapabilmeleri için davet edebileceği belirtilmiştir. Söz

konusu fıkralar kapsamında mahkemece tamamlama talebinin yerinde görülmesi

hâlinde Kanun’un 304. maddesi uyarınca bu konudaki ek kararın, mahkemede

bulunan nüshalar ile verilmiş olan suretlerin altına veya bunlara eklenecek

ayrı bir kâğıda yazılarak imzalanıp mühürlenmesi gerekmektedir.

9. Hükmün tamamlanması

üzerine verilen ek karar, ilk karar gibi bağımsız bir nihai karardır. Kararda

bulunması gerekli olan unsurlar, kanun yolları, kararın icrası gibi mahkeme

hükmü için Kanun’da öngörülen düzenlemeler ek karar için de uygulanır. Ancak

birbirinden bağımsız talepler olsa da ilk kararda eksik bırakılan hususla

ilgili yargılama kapsamındaki değerlendirme ve gerekçelerin ek kararda dikkate

alınması gerekir. Hükmün tamamlamasına

ilişkin ek karara karşı ilk karardan bağımsız olarak kanun yoluna başvurulabilmesi

mümkündür.

B. İtirazın Gerekçesi

10.

Başvuru kararında özetle;

-Hukuk devleti ilkesinin

kanuni düzenlemelerde hukuka ve devlete olan

güveni zedeleyici unsurlara yer verilmemesini gerekli kıldığı, bu yönüyle

takdir yetkisini zorlayan keyfîliğe yol açan, kişilerin haklı beklentilerini

ortadan kaldıran düzenlemelerin hukuk devletinde ihdas edilemeyeceği, mahkeme

kararının kesinleşmesiyle birlikte talebin dayanağı olan maddi vakıa ve

gerekçenin de kesinleşeceği, hüküm kurulmayan vakıa ve taleplerin ise hukuki

varlık kazanmayacağı, dolayısıyla taraflarca ileri sürülmesine rağmen unutulan

veya sehven hüküm kurulmayan hususların tavzih veya başka bir kurum ile

canlandırılmasının mümkün olamayacağı,

-

Kesinleşmiş bir hükme müdahale edilerek sehven unutulan talep hakkında sonradan

karar verilmesinin ilamın bütünlüğü ilkesine aykırılık oluşturacağı, harç ve

yargılama gideri, kesin hükmün sınırları ve takip hukuku açısından da bu

durumun bir çok karışıklığa neden olacağı, tahkikatın aynı yargılamada

yapılmasına karşın hükmün tamamlanması kurumu ile ek karar altında farklı hüküm

kurulmasının alacak ve borçlar yönünden çelişkili sonuçlar ortaya çıkaracağı,

ayrıca ek karara karşı bağımsız bir kanun yolu öngörülmesinin de uygulamada

sorunlara neden olacağı, hükmün tamamlanmasının yargılamadaki vakıa ve

delillerin parçalara ayrılarak değerlendirilmesine imkân tanıdığı, özellikle

6100 sayılı Kanun’un 367. maddesinde düzenlenen kesinleşmeden icraya

konulamayan kişiler hukuku, aile hukuku, taşınmaz mal ile ilgili ayni hakka

yönelik kararların takip ve infaz aşamasında tereddütlerin ortaya çıkacağı, bu

doğrultuda objektif dava yığılması şeklinde bağımsız talepler ile boşanma

davasındaki feri talepler için verilen ek kararların bağımsız düşünülüp

düşünülmeyeceği, bunların icrası gibi hususlarda farklı sorunların oluşacağı,

bu durumun hukuki güvenliği zedeleyeceği, uygulamada ilamın bütünlüğü ilkesi

gereğince taleplerin parçaya bölünerek icraya verilmesinin hakkın kötüye

kullanılması sonucunu doğurduğuna ilişkin kararların verildiği,

- Hükmün

tamamlanmasıyla yargılamadan el çekmiş mahkemenin tarafların yokluğunda ek kararla

ilk hükmü değiştirerek taraflara yeniden hak ve borç getirmesinin hukuki

istikrarı bozacağı, ayrıca bu durumun asıl karara ilişkin gerekçeli kararda

tarafların hak ve borçlarının açık ve şüphe uyandırmayacak şekilde

gösterilmesini gerekli kılan anılan Kanun’un 297. maddesiyle de çelişkili

sonuçlar ortaya çıkaracağı,

- Kesin

hüküm ilkesine göre asıl karar ve ek kararın bir bütün olarak değerlendirilmesi

gerektiği, hükmün tamamlanmasıyla vakıa ve delillerin bölünmesinin gerekçesiz

kararların ortaya çıkmasına neden olacağı, bu durumun da mahkeme kararlarının

gerekçeli olması gerektiğine ilişkin anayasal ilkeye aykırılık oluşturacağı,

belirtilerek

kuralın Anayasa’nın 2. ve 141. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

C.

Anayasa’ya Aykırılık Sorunu

11.

30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 43. maddesi uyarınca kural, ilgisi nedeniyle

Anayasa’nın 36. ve 40. maddeleri yönünden incelenmiştir.

12. İtiraz

konusu kuralla yargılamada ileri sürülmesine veya kendiliğinden hükme

geçirilmesi gerekli olmasına rağmen hakkında tamamen veya kısmen karar

verilmeyen hususlarla ilgili ek karar verilerek mahkemenin nihai kararındaki

eksikliğin giderilmesine imkân tanındığı anlaşılmaktadır.

13. Bu

bağlamda adil yargılanma hakkı kapsamında karar hakkına

yönelik ihlallerin giderim araçlarından birisi olan hükmün tamamlanması

kurumunu düzenleyen kuralın Anayasa’nın

36. maddesiyle bağlantılı olarak Anayasa’nın 40. maddesinde düzenlenen etkili

başvuru hakkı çerçevesinde incelenmesi gerekir.

14.

Anayasa’nın 40. maddesinin birinci fıkrasında Anayasa ile tanınmış hak ve

özgürlükleri ihlal edilen herkesin yetkili makama geciktirilmeden başvurma

imkânının sağlanmasını isteme hakkına sahip olduğu belirtilmiştir.

15. Anılan

maddede güvence altına alınan etkili başvuru hakkı; temel hak ve özgürlüğünün

ihlal edildiğini ileri süren herkese hakkın niteliğine uygun olarak iddialarını

inceletebileceği makul, erişilebilir, ihlalin gerçekleşmesini veya sürmesini

engellemeye ya da sonuçlarını ortadan kaldırmaya (yeterli giderim sağlamaya)

elverişli idari ve yargısal yollara başvuruda bulunabilmesine imkân

sağlamaktadır. Bunun için söz konusu başvuru yollarının hukuken var olmasının

yanında uygulamada da etkili olması gereklidir (Yusuf Ahmed Abdelazım

Elsayad, B. No: 2016/5604, 24/5/2018, §§ 60, 61; Tahir Canan, B. No:

2012/969, 18/9/2013, § 26; Filiz Aka, B. No: 2013/8365, 10/6/2015, §

39).

16. Kanun

koyucunun mahkeme kararındaki eksikliklerin giderilmesi için olağan kanun yolu

dışında taraflara ek karar verilmesi talebinde bulunmasına imkân tanıması, bu

amaçla yeni bir hukuk yolu ihdas etmesi ve bunun şartlarını belirlemesi

hususunda takdir yetkisi bulunmaktadır.

17.

Anayasa’nın 40. maddesi kapsamında temel hak ve özgürlüklere yönelik ihlallerin önlenmesi ya da

ortadan kaldırılması için oluşturulan başvuru yollarının etkin ve yeterli bir

giderim işlevi olmalıdır. Bunun için öngörülen mekanizmanın işleyişinin ve

sonuçlarının anayasal güvencelerle çatışmaması önem arz eder. Bu

itibarla kuralla ihdas edilen hükmün tamamlanması kurumunun işleyişinin adil

yargılanma hakkı güvencelerine aykırı unsurlar içermemesi, bu kapsamda verilen

ek kararın da yargısal sistemde hukuki güvenlik ve belirlilik ilkelerine

aykırı, kesin hükmün dokunulmazlığını zedeleyecek sonuçlar doğurmaması

gerekmektedir.

18. Esasen kurumun etkin ve yeterli

giderim fonksiyonuna sahip olup olmadığını belirleyen bu iki unsur arasında

yakın bir ilgi bulunmaktadır. Çünkü hükmün tamamlanması yargılamasında

uygulanan yöntemde adil yargılanma hakkının güvencelerinin gözetilmesinin

verilen ek kararın doğuracağı sonuçların hukuki güvenlik ve belirlilik

ilkelerine aykırı olmamasına, kesin hükmün dokunulmazlığının zedelenmemesine

katkı sunacağı açıktır. Nitekim tarafların

hükmün tamamlanması yargılamasına etkin katılımının sağlanması hukuk sisteminde

öngörülen güvence mekanizmalarını da işlevsel hâle getirebilecektir.

19. Hükmün

tamamlanması yargılamasınının işleyişi yönünden yapılacak anayasallık

denetiminde özellikle hükmün tamamlanması talebine karşı diğer tarafa sağlanan

usuli güvencelerin Anayasa’nın 36. maddesi kapsamında incelenmesini gerekli

kılmaktadır. Bu bağlamda yapılacak değerlendirmede silahların eşitliği ve

çelişmeli yargılama ilkelerinin dikkate alınması gerekir.

20. Anayasa’nın 36. maddesinin birinci fıkrasında “Herkes,

meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı

veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir”

denilerek adil yargılanma hakkı güvence altına alınmıştır.

21. Taraflar arasında hakkaniyete uygun bir dengenin sağlanmasını

amaçlayan silahların eşitliği ilkesi, davanın taraflarının usule ilişkin haklar

bakımından aynı koşullara tabi tutulması ve taraflardan birinin diğerine göre

daha zayıf bir duruma düşürülmeksizin iddia ve savunmalarını makul bir şekilde

mahkeme önünde dile getirme fırsatına sahip olması anlamına gelir (Yaşasın

Aslan, B. No: 2013/1134, 16/5/2013, § 32).

22. Çelişmeli yargılama ilkesi ise taraflara dava dosyası hakkında bilgi

sahibi olma ve yorum yapma hakkının tanınmasını, bu nedenle tarafların

yargılamanın bütününe aktif olarak katılmasını gerektirmektedir. Bu anlamda

mahkemece tarafların dinlenilmemesi, taraflara delillere karşı çıkma imkânı

verilmemesi yargılama faaliyetinin hakkaniyete aykırı hâle gelmesine neden

olabilecektir (Abdullah Özen, B. No: 2013/4424, 6/3/2014, § 21).

23. 6100 sayılı Kanun’un 306. maddesinde hükmün tamamlanması

dilekçesinde ileri sürülen iddialara karşı beyan ve delil sunma imkânı

sağlandığı gibi gerekli hâllerde taraflara itirazlarını sözlü olarak dile

getirme fırsatının verildiği ayrıca anılan Kanun’un 305. maddesinin (1)

numaralı fıkrasının ikinci cümlesi uyarınca ek kararın kanun yolu denetimine

açık olduğu anlaşılmaktadır. Dolayısıyla hükmün tamamlanması yargılamasının

işleyişiyle ilgili adil yargılanma hakkı yönünden yeterli güvencelerin

öngörüldüğü açıktır.

24. Hükmün tamamlanması kapsamında verilen ek kararın

yargısal sistemde çelişkili sonuçlar doğurup doğurmayacağı belirlenirken hukuki

güvenlik ve belirlilik ilkesi ile adil yargılanma hakkıyla da bağlantısı olan

kesin hükme saygı ilkesinin dikkate alınması gerekmektedir.

25.

Anayasa’nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti; eylem ve işlemleri hukuka

uygun, insan haklarına saygılı, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, her

alanda adil bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, hukuki güvenliği

sağlayan, Anayasa’ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukuk kurallarıyla

kendini bağlı sayan ve yargı denetimine açık olan devlettir.

26. Hukuk devletinin temel unsurlarından biri de

belirlilik ilkesidir. Bu ilkeye göre yasal düzenlemelerin hem kişiler hem de

idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık,

net, anlaşılır, uygulanabilir ve nesnel olması, ayrıca kamu otoritelerinin

keyfî uygulamalarına karşı koruyucu önlem içermesi gerekir. Belirlilik ilkesi,

hukuksal güvenlikle bağlantılı olup kişinin kanundan belirli bir kesinlik

içinde hangi somut eylem ve olguya hangi hukuksal yaptırımın veya sonucun

bağlandığını, bunların idareye hangi müdahale yetkisini verdiğini bilmesini

zorunlu kılmaktadır. Kişi ancak bu durumda kendisine düşen yükümlülükleri öngörebilir

ve davranışlarını ayarlayabilir. Hukuki güvenlik ilkesi hukuk normlarının

öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güven

duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerinde bu güven duygusunu zedeleyici

yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılar (AYM, E.2020/80, K.2021/34, 29/4/2021, §

25; E.2015/41, K.2017/98, 4/5/2017, §§ 153, 154).

27. Belirlilik ilkesi yalnızca yasal belirliliği değil

daha geniş anlamda hukuki belirliliği de ifade etmektedir. Hukuki belirlilik

ilkesinde asıl olan, bir hukuk normunun uygulanmasıyla ortaya çıkacak

sonuçların o hukuk düzeninde öngörülebilir olmasıdır. Yasal düzenlemeye

dayanılarak erişilebilir, bilinebilir ve öngörülebilir olması koşuluyla

yargısal içtihatlar ile de hukuki belirlilik sağlanabilir. Asıl olan, muhtemel

muhataplarının mevcut şartlar altında belirli bir işlemin ne tür sonuçlar

doğurabileceğini öngörmelerini mümkün kılacak bir normun varlığıdır (AYM,

E.2018/123, K.2022/138, 9/11/2022, § 63).

28. Kesin hükme saygı (res

judicata) ilkesi ise

yürürlükteki kurallara göre çözümlenen bir konunun ilgililer arasında -kanunun

öngördüğü iade-i muhakeme gibi ayrık durumlar dışında- yeniden dava

konusu edilmemesini sağlar (AYM, E.1988/36, K.1989/24, 2/6/1989). Kesin hükme

saygı ve kesin hükmün bağlayıcı olması, hükmü veren mahkeme de dâhil diğer

bütün mahkemelerin ve diğer ilgili kurumların bu kararla bağlı olması anlamına

gelir (Alba İnşaat Tic. Ltd. Şti., B. No: 2013/1313, 26/2/2015, §§ 53,

54; Arman Mazman, B. No: 2013/1752, 26/6/2014, § 65).

29. Adil yargılanma hakkı ile bağlantılı

olan kesin hükme saygı ilkesi, kesinleşmiş bir mahkeme hükmüyle bireylere

tanınan statüye (hak ve borçlara) hukuk düzenince istisnai durumlar dışında

müdahale edilmemesini gerekli kılar. Bunun sonucu olarak mahkemeler aynı konuda

aynı dava sebebine dayanarak aynı taraflar hakkında verilmiş olan hüküm ile

bağlıdır. Mevzuatta öngörülen istisnalar dışında kesin hükmün dokunulmazlığına

yapılan müdahalelerle bağlayıcı olan kesin hükmün zarar gören taraflardan birisi

açısından işlevsiz duruma getirilmesi hâlinde adil yargılanma hakkının

sağladığı güvencelerin de bir anlamı kalmayacaktır (Mustafa Altın

[GK], B. No: 2018/10018, 27/10/2021, § 63; Alba

İnşaat Tic. Ltd. Şti., §§ 53, 54).

30. Hukuk sisteminde, nihai mahkeme

kararlarını taraflardan birinin aleyhine sonuç doğuracak şekilde uygulanamaz

hâle getiren düzenleme ve uygulamaların bulunması veya mahkeme kararlarının

icrasının herhangi bir şekilde engellenmesi hâllerinde de adil yargılanma hakkı

anlamını yitirecektir (Mustafa Ekşi, B. No: 2014/7711, 24/1/2018,

§ 27).

31. Anayasa'nın 141. maddesinin üçüncü

fıkrasında ise “Bütün mahkemelerin her türlü kararları gerekçeli olarak

yazılır.” denilerek mahkeme kararlarında gerekçe gösterme yükümlülüğü

öngörülmüştür. Hükmün tamamlanması kapsamında verilen ek kararın ilk kararla

çelişkili olmamasının hukuki güvenlik ve belirlilik ilkeleri ile adil

yargılanma hakkı bağlamında kuralda öngörülen başvuru yolunun etkinliğinin

sağlanması açısından önemli bir işlevi bulunmaktadır. Zira kişiler ancak çelişki

içermeyen, ileri sürülen esaslı iddiaların açık ve net bir şekilde karşılandığı

gerekçeli karar vasıtasıyla hukuk kurallarının somut olaya uygulanmasında

öngörülebilir sonuçlarla karşılaşıp karşılaşmadıklarını değerlendirebilir. Aynı

davada yargı mercilerinin maddi vakıaların yorumlanmasında aynı anda farklı

sonuçlara ulaşmasına yol açabilecek uygulamalar, çelişkili gerekçelerin ortaya

çıkmasına neden olabilir. Bu durum ise hukuki güvenlik ve belirlilik ilkesi ile

adil yargılanma hakkını ihlal ederek hükmün tamamlanması kurumunun etkin ve

yeterli olma işlevini ortadan kaldırabilir.

32. Bu itibarla hukuk devletinde kanun koyucunun takdir

yetkisini kullanırken ihdas edeceği usuli kurumla ilgili düzenlemelerin yargısal sistemde herhangi bir

belirsizliğe yol açmaması, hukuki güvenliği sağlayacak ve kesin hükme saygı

ilkesini gözetecek yeterli güvenceleri barındırması gerekmektedir.

33. Öncelikle hükmün tamamlanması yoluyla verilen ek

karar ile ilk karara konu eksikliklerin aynı anda kanun yolu mercileri ya da

kanun yolu merci ile derece mahkemesi önünde derdest olmasının istisnai

durumlar dışında doğrudan hukuki bir belirsizliğe yol açacağı söylenemez. Söz

konusu durumun anayasal açıdan sorun oluşturabilmesi için bu konuda verilen

kararların sistemsel olarak çelişkili sonuçlara yol açması ya da çelişkili

olarak verilen kararları ortadan kaldırabilecek yargısal güvence

mekanizmalarının bulunmaması gerekir. Ayrıca bu tür kararların icra edilmesi

durumunda zarar görenin önceki durumuna iadesinin (eski hâle getirme gibi)

mümkün olmaması ve yargısal sistemin çelişkili sonuçlara müdahale etmediği

durumlarda kamusal menfaatin ağır bir şekilde ihlal edilmesi de anayasal

sorunlara neden olabilir.

34. Hükmün tamamlanmasıyla ilgili verilen ek karara konu

olan eksiklik mahkemenin ilk kararında hükme bağlanan taleple doğrudan veya

dolaylı olarak bağlantılı olabileceği gibi (ferî talepler) ilk karardan tamamen

bağımsız nitelikteki (objektif dava yığılması) hususlara yönelik de olabilir.

Başka bir ifadeyle ilk ve ek karara konu hususların tamamen farklı vakıa ve

sebeplerden kaynaklanması ya da talep sonuçları aynı olmasa da kararların

birbirleri üzerinde doğrudan etki meydana getirmesi söz konusu olabilir.

Bununla birlikte ek karara konu eksiklik ilk kararda hükmedilen talep konusuyla

aynı vakıa ve hukuki sebebe de dayanabilir.

35. Mahkemenin ilk kararına karşı kanun yoluna başvurmak

ve hükmün tamamlanması talebinde bulunmak için farklı sürelerin öngörülmesi ve

ayrıca ek kararın bağımsız olarak kanun yoluna konu edilebilmesi nedeniyle söz

konusu kararların denetim ve kesinleşme süreçleri birbirinden bağımsız bir

şekilde sonuçlandırılabilecektir. Ayrıca hakkında tamamen veya kısmen karar

verilmeyen hususların ilk karara karşı yapılacak kanun yolu incelemesine ve

hükmün tamamlanması talebine konu edilebilmesi de mümkündür.

36. Dolayısıyla kural kapsamında hükmün tamamlanması

yoluyla özellikle ilk kararı etkileyen ya da bu kararla doğrudan veya dolaylı

olarak bağlantılı olan veya aynı konu ve hukuki sebebe dayanan eksikliklerle

ilgili verilen farklı ek kararın çelişkili sonuçlar doğurabileceği

söylenebilir. Ancak çelişkili kararların hukuki belirlilik ve güvenliği ile

kesin hükmün dokunulmazlığını etkileyip etkilemeyeceğinin belirlenmesinde yargısal

sistemin bu çelişkileri önleyecek veya sona erdirecek etkin mekanizmalara sahip

olması önem taşımaktadır.

37. Bununla birlikte tarafların mahkemenin ilk kararına

karşı kanun yoluna ve hükmün tamamlanması yoluna başvurmaları ya da ilk ve ek karara

karşı kanun yoluna başvurmaları hâlinde yapılacak inceleme yöntemiyle ilgili

Kanun’da özel bir düzenleme yapılmamıştır. Ancak Kanun’un genel hükümleri ve

yerleşik yargısal uygulamalarla ilk ve ek karara konu kanun yolu ve derece

mahkemesindeki yargılama süreçleri arasında ilgi kurularak çelişkili kararların

önüne geçilmesinin söz konusu olduğu hâllerde anayasal açıdan bu hususta

kanunda özel bir düzenleme yapılması zorunluluğu bulunmamaktadır.

38. Nitekim hakkında mahkûmiyet hükmü verilmiş ve bu

hükümle ilgili olarak istinaf veya temyiz kanun yoluna başvurulmuş olması

hâlinde, Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi kayıtlarını incelemek suretiyle hükmü

veren ilk derece mahkemesince de adli kontrol ve tutuklama kararı verebilmesine

imkân tanıyan kurallarla ilgili olarak Anayasa Mahkemesi, adli kontrol ve

tutuklama kararının hem derece mahkemesinde hem de kanun yolunda aynı anda

incelemesinin çelişkili kararlara neden olmayacağını belirterek iptalleri talebini

reddedetmiştir (AYM, E.2020/53, K.2021/55, 14/7/2021, §§ 10-41). Dolayısıyla hükmün tamamlanması kapsamında düzenleme

yapılmamasının bu hususta Kanun’un genel hükümleri çerçevesinde değerlendirme

yapılmasına engel bir durum oluşturmayacağı anlaşılmaktadır.

39. 5271 sayılı Kanun’un 360. maddesinde aksine hüküm

bulunmayan hâllerde, ilk derece mahkemesinde uygulanan yargılama usulünün,

bölge adliye mahkemesinde de uygulanacağı belirtilmiştir. 165. maddede ise bir

davada hüküm verilebilmesinin başka bir davaya yahut dava konusuyla ilgili bir

hukuki ilişkinin mevcut olup olmadığına, kısmen veya tamamen bağlı olması

hâlinde mahkemece o davanın sonuçlanmasına kadar yargılamanın bekletilebileceği

düzenlenmiştir.

40. Anılan Kanun’un 166. maddesinin (5) numaralı fıkrası

uyarınca ayrı dairelerde istinaf incelemesi yapılması gereken davaların

birleştirilmesine karar verilmesi de mümkündür.

41. Mahkemenin ilk kararına karşı hükmün tamamlanması ve

kanun yoluna başvurulması hâlinde kanun yolu mahkemesi tarafından hükmün

tamamlanması yargılamasının bekletici mesele yapılması ya da ek kararın

kesinleşmesi hâlinde kanun yolu merciinin bu kararı dikkate alarak

değerlendirme yapmasına engel bir durum bulunmamaktadır. Nitekim uygulamada

mahkemelerin hükmün tamamlanması talebiyle ilgili olarak karar vermemeleri,

kanun yolu mercileri tarafından dosyanın iade edilme nedeni olarak görülmüştür

(Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, E.2021/10354, K.2022/2337, 22/2/2022; Konya Bölge

Adliye Mahkemesi 1. Hukuk Dairesi, E.2023/211, K.2023/540, 20/3/2023).

42. Yine kanun yolu açık olan davalarda mahkemenin hükmün

tamamlanmasına karar vermesi hâlinde ilk ve ek kararın her ikisine ya da birine

karşı kanun yoluna başvurulması söz konusu olabilir. Bu durumda kanun yolu

merciince kesinleşen ilk veya ek karar dikkate alınarak değerlendirme yapılması

mümkündür. Özellikle asıl alacağa bağlı ferî nitelikteki talepler ile

birbiriyle bağlantılı olan hususlar ve mahkemenin kendiliğinden hükme geçirmesi

gerekli olan harç ve yargılama gideri gibi eksiklikler için verilen ek kararın

kesinleşmesi hâlinde asıl alacakla ilgili ilk kararın kanun yolu incelemesinde

ortadan kaldırılmasının ek karara bağlı bu taleplerin de varlığını hukuken sona

erdireceği açıktır.

43. Her iki karara karşı kanun yoluna başvurulması

hâlinde ise dosyaların aynı daireye gönderilmesi ya da istinaf aşamasında tek

bir dairede birleştirilmesi suretiyle kanun yolu incelemelerinin birlikte

yapılması veya birinin diğeri yönünden bekletici mesele yapılması mümkündür.

Nitekim uygulamada farklı süreler öngörülmüş ise de ilk karara karşı kanun yolu

ve hükmün tamamlanması süreçlerinin eş zamanlı yürütüldüğü hükmün tamamlanması

kararına karşı yapılan kanun yolu başvurusunun da ilk kararın kanun yolu

incelemesiyle birlikte değerlendirildiği anlaşılmaktadır (Yargıtay 2. Hukuk

Dairesi, E.2022/9925, K.2022/10705, 20/12/2022; Kayseri Bölge Adliye Mahkemesi

2. Hukuk Dairesi, E.2023/480, K.2023/469, 8/3/2023).

44. Buna karşın ilk ve ek karara karşı tarafların kanun

yoluna başvurmamaları- ya da başvurulsa dahi kanun yolu merciince kesinleşen

kararın dikkate alınmaması- nedeniyle veya miktar ve değer itibarıyla

kararların kesin olarak verilmesi hâlinde de farklı kararların ortaya çıkması

söz konusu olabilir. Bu durumda kararlar arasındaki çelişkinin giderilmesinde

ilk ve ek karara konu uyuşmazlığın tarafları, konusu ve dava sebebinin aynı

olması hâlinde Kanun’un 375. maddesi gereğince olağanüstü kanun yolu olan

yargılamanın iadesine başvurularak ilk ya da ek kararın iptaline karar

verilmesi mümkündür.

45. Ayrıca mahkemenin birbirlerini etkileyen nitelikteki

kararların kesin olarak verilmesi veya kanun yolu incelemesinden geçmeden

kesinleşmesi hâlinde hukuka aykırı olan ilk veya ek karar hakkında Kanun’un

363. maddesinde düzenlenen kanun yararına temyiz başvurusunda bulunularak bozma

kararı verilebilir. Ancak kanun yararına temyizde verilen bozmanın, kararın

hukuki sonuçlarını ortadan kaldırmasa da hukuka aykırı çelişkili kararın

varlığını sona erdireceği açıktır. Bu durumda özellikle miktar ve değer itibarıyla

kesin olarak verilen kararlar arasında oluşabilecek çelişki açısından kanun

yararına temyizde bozulan ancak hukuki sonuçları ortadan kalkmayan karara konu

taleplerin nispeten önemsiz olması nedeniyle tarafların uğrayacağı hak

kayıplarının doğuracağı olumsuz etkinin kamu menfaatini ağır bir şekilde ihlal

edeceği söylenemez.

46. Bunun yanı sıra ağırlıklı olarak tasarruf ve taleple

bağlılık ilkesinin uygulandığı hukuk davalarında kişilerin kanun yoluna

başvurmamalarının doğuracağı sonuçlara katlanması beklenir. Bu yönüyle hukuki

sonuçları ortadan kaldırmasa da çelişkili kararın varlığını hukuken sona

erdiren kanun yararına temyiz yolunun giderim işlevi sağlayacağı açıktır.

Dolayısıyla karar ve ek karara karşı Kanun’da düzenlenen olağanüstü kanun

yollarının çelişkili kararlara karşı hukuk yargılamasında etkili bir güvence

sağladığı söylenebilir.

47. Ayrıca çelişkili kararların icrasıyla ilgili

sorunların hukuki güvenlik ve belirlilik ile kesin hükme saygı ilkesi

bağlamında yargısal sistem açısından sorun oluşturup oluşturmayacağının

değerlendirilmesi gerekir. Öğretide de belirtildiği üzere ilk ve ek kararın

bağımsız olarak icra takibine konu edilmeleri mümkündür. Ancak bu konuda ortaya

çıkabilecek sorunların giderilmesinde icra ve iflas hukuku genel hükümleri ve

yargısal uygulamaların gözetilmesi gerekir.

48. 9/6/1932 tarihli ve 2004 sayılı İcra ve İflas

Kanunu’nun 40. maddesinde bir ilâmın bölge adliye mahkemesince kaldırılması

veya temyizen bozulması hâlinde icra muamelelerinin olduğu yerde durdurulacağı,

bir ilâm hükmünün icra edildikten sonra bölge adliye mahkemesince kaldırılması

veya yeniden esas hakkında karar verilmesi ya da Yargıtayca bozulup da aleyhine

icra takibi yapılmış olan kimsenin hiç veya o kadar borcu olmadığı kesin bir

ilâmla tahakkuk etmesi durumunda ayrıca hükme gerek kalmaksızın icranın tamamen

veya kısmen eski hâline iade edileceği düzenlenmiştir.

49. Bu itibarla hükmün tamamlanması kapsamında birbiriyle

bağlantılı hususlarda ya da yargılama gideri ve vekâlet ücreti gibi

eksikliklerle ilgili verilen ek kararın ilk karardan ayrı icra takibine konu

edilmesi ve ilk kararın kanun yolunda bozulması hâlinde 2004 sayılı Kanun’un

40. maddesi gereğince icranın eski hâline iade edilmesinin mümkün olduğu

anlaşılmaktadır. Yine kesinleşmeden icra edilemeyen ilamlara konu davalarda

asıl alacağa bağlı ferî talepler ile yargılama gideri ve vekâlet ücreti gibi

hususlarda verilen ek kararın öğreti ve yargısal uygulamalarda belirtildiği

üzere ilk karar kesinleşmeden icra takibine konu edilmeyeceği açıktır (Yargıtay

12. Hukuk Dairesi, E.2018/5505, K.2019/1823, 12/2/2019).

50. Öğreti ve yargısal uygulamalarda kabul edildiği üzere

2004 sayılı Kanun’da açık bir hüküm bulunmasa da 6100 sayılı Kanun’un 166.

maddesinin kıyasen uygulanması suretiyle birbiriyle bağlantılı hususlarla

ilgili ilk ve ek karar için başlatılan icra takiplerinin birleştirilebileceği,

bu itibarla kararların birlikte infaz edilerek bu konuda ortaya çıkması

muhtemel sorunların önüne geçilmesinin mümkün olduğu anlaşılmaktadır (Yargıtay

12 Hukuk Dairesi, E.2014/7935, K.2014/11274, 17/4/2014; E.2008/18288,

K.2008/17514, 16/10/2008 ).

51. Dolayısıyla kuralın uygulanmasıyla ilgili olarak

çelişkili kararların ortaya çıkmasının önlenmesi ya da ortadan kaldırılması

veya bu kararların infazındaki tereddütlerin giderilmesi için 2004 ve 6100

sayılı Kanunların sistematiğinde yeterli güvencelerin bulunduğu ayrıca bu kapsamda

ortaya çıkan sorunların da yargısal uygulamalarla çözülebilecek nitelikte

olduğu anlaşılmıştır.

52. Buna göre yargılamada

ileri sürülmesine veya kendiliğinden hükme geçirilmesi gerekli olmasına rağmen

hakkında tamamen veya kısmen karar verilmeyen hususlarda mahkemenin nihai

kararındaki eksikliği gidermek üzere ek karar verilmesine imkân tanıyan kuralın

hukuki belirlilik ve güvenlik ilkeleri ile kesin hükme saygı ilkesine aykırı

uygulamalara neden olacağı söylenemez.

53. Öte yandan mahkemenin ek karar verilmesini gerektiren

hususlarda ayrı bir gerekçe sunması ilk kararda geçen vakıa ve delillerin

bölünerek değerlendirilmesi suretiyle farklı bir gerekçe ortaya çıkması

sonucunu doğurmaz. Bu yönüyle kuralın mahkeme kararlarının gerekçeli olmasına

ilişkin anayasal ilkeye aykırı bir yönü de bulunmamaktadır.

54. Bu itibarla hukuk yargılamasında

başvuru yolu olarak öngörülen, işleyiş ve sonuçları itibarıyla da anayasal

güvencelerle çatışmadığı anlaşılan hükmün tamamlanması kurumunu öngören kuralla

devletin kişinin maddi ve manevi varlığına yönelik müdahalelere karşı etkili ve

yeterli giderim mekanizması sağlama yükümlülüğünü yerine getirmediği söylenemez

55.

Açıklanan nedenlerle kural Anayasa’nın 36. ve 40. maddelerine aykırı değildir.

İtirazın reddi gerekir.

Yıldız SEFERİNOĞLU bu görüşe katılmamıştır.

Kuralın Anayasa’nın 2. ve 141. maddelerine de aykırı olduğu ileri

sürülmüş ise de bu bağlamda belirtilen hususların Anayasa’nın 36. ve 40. maddeleri

yönünden yapılan değerlendirmeler kapsamında ele alınmış olması nedeniyle

Anayasa’nın 2. ve 141. maddeleri yönünden ayrıca bir inceleme yapılmasına gerek

görülmemiştir.

IV. HÜKÜM

12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri

Kanunu’na 22/7/2020 tarihli ve 7251 sayılı Kanun’un 27. maddesiyle eklenen

305/A maddesinin (1) numaralı fıkrasının birinci cümlesinin Anayasa’ya aykırı

olmadığına ve itirazın REDDİNE, Yıldız

SEFERİNOĞLU’nun karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA 1/6/2023 tarihinde

karar verildi.

Başkan

Zühtü ARSLAN

Başkanvekili

Hasan Tahsin GÖKCAN

Başkanvekili

Kadir ÖZKAYA

Üye

Engin YILDIRIM

Üye

Muammer TOPAL

Üye

M. Emin KUZ

Üye

Rıdvan GÜLEÇ

Üye

Recai AKYEL

Üye

Yusuf Şevki HAKYEMEZ

Üye

Yıldız SEFERİNOĞLU

Üye

Selahaddin MENTEŞ

Üye

Basri BAĞCI

Üye

İrfan FİDAN

Üye

Muhterem İNCE

KARŞIOY GEREKÇESİ

İtiraz

konusu kuralla yargılamada ileri sürülmesine veya kendiliğinden hükme

geçirilmesi gerekli olmasına rağmen hakkında tamamen veya kısmen karar

verilmeyen hususlarla ilgili ek karar verilerek mahkemenin nihai kararındaki

eksikliğin giderilmesine imkân tanındığı anlaşılmaktadır.

Çoğunluk; kanun koyucunun mahkeme

kararındaki eksikliklerin giderilmesi için olağan kanun yolu dışında taraflara

ek karar verilmesi talebinde bulunmasına imkân tanımasının takdir yetkisi

kapsamında bulunduğunu belirtmiş, ayrıca iki farklı yargı mercii tarafından

çelişkili kararlar verilmesini önleyecek güvencelerin kanunda yeterince yer

aldığını kabul etmiş ve kuralın Anayasa’nın 36. ve 40. maddelerine aykırı

olmadığı sonucuna ulaşmıştır.

Çoğunluğun bu görüşüne katılmak mümkün olmamıştır. Çoğunluk kararında da

işaret edildiği üzere, hükmün tamamlanması kanun yoluna başvurulması, bazı

durumlarda aynı uyuşmazlığın iki farklı yargı merci önünde derdest olmasına ve

aynı uyuşmazlıkla ilgili olarak iki farklı karar verilmesine sebebiyet

verebilmektedir. Örneğin davanın konularından biri hakkında ilk derece mahkemesince hüküm kurulmasının unutulduğu

durumlarda ilgili tarafın “hüküm kurulmaması” nedeniyle hem istinaf yoluna hem

de hükmün tamamlanması yoluna müracaat etmesi mümkündür. Böyle bir durumda

davanın hakkında hüküm kurulması unutulan kısmı iki ayrı yargı merci önünde

derdest hale gelmekte ve iki yargı merciinin birbirinden haberli veya habersiz

farklı karar verme olasılığı ortaya çıkmaktadır.

Çoğunluk

kararında aynı konunun hem ilk derece mahkemesince hem de istinaf merciince

karara bağlanmasını önleyen mekanizmaların bulunduğu belirtilmiş ise de

çoğunluk kararında sözü edilen mekanizmalar aynı konunun iki farklı mahkeme

tarafından ayrı ayrı karara bağlanmasını kesin olarak önlememektedir. Aynı

uyuşmazlığın iki farklı mahkemece karara bağlanması hukuk güvenliği ilkesini,

dolayısıyla adil yargılanma hakkını zedelemektedir.

Bu nedenle

çoğunluk kararına katılmıyor ve kuralın iptali gerektiğini düşünüyorum.

Üye

Yıldız SEFERİNOĞLU

 

Tamamlayıcı Kararlar

 

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 2026/2850 E., 2026/4464 K. — İstinafta Hükmün Tamamlanması Talebinin Sınırı

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi — Kesinleşen Kişisel İlişkiye Ek Kararla Cezaevi Ziyaretinin Eklenmesi

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi: Yabancı Boşanma Kararı Sonrasında Gider ve Ücret

Tüm Medeni Usul Hukuku Kararları ›

 

İlgili Sayfalar

 

Hukuk Uyuşmazlıklarında Dava ve Kanun Yolları

 

Benzer bir uyuşmazlıkla ilgili görüşmek isterseniz iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.

 

Bu sayfa genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Özet ve açıklamalar site tarafından hazırlanmıştır; karar metni resmî kaynaktan alınmıştır.

 

Karar Künyesi

 

Mahkeme

Anayasa Mahkemesi

 

Karar Türü

Norm Denetimi

 

İlgili Hukuk Dalı

Medeni Usul Hukuku

 

Esas No

2020/70

 

Karar No

2023/106

 

Karar Tarihi

1 Haziran 2023

 

Oy Durumu

Oyçokluğu

 

Resmî Kaynak

Anayasa Mahkemesi Norm Kararlar Bilgi Bankası

 

Hukuki Destek

Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu

 

Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.

Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara

 

0552 725 25 18

WhatsApp ile Yazın

İletişim ve Yol Tarifi

 

İlgili Hukuk Alanları

Tüm Çalışma Alanları ›

bottom of page