Bireysel Başvuru Kararları · CEZA MUHAKEMESİ HUKUKU · HAK İHLALİ · HAK İHLALİ OLMADIĞI
Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu — Çocuk Mağdurların Sorgulanamaması ve Kırılgan Tanık Güvenceleri
B. No: 2020/9807 · 24 Şubat 2026
İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 12 Kasım 2026
Kararın Özeti
Üç çocuğa yönelik cinsel istismar ve kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçlarından mahkûm edilen başvurucu, çocuk izlem merkezinde ifadesi alınan mağdurlara hiçbir aşamada soru soramadı. Anayasa Mahkemesi, mağdurların kırılgan tanık olarak duruşmaya getirilmemesini haklı, beyanlarını ise belirleyici buldu. Cinsel istismar yönünden video kayıtlarının duruşmada izletilmesini, babanın doğrulayıcı anlatımını ve adli görüşmeci raporunu yeterli dengeleyici güvence saydı. İstinafta kesinleşen hürriyetten yoksun kılma mahkûmiyetinde ise kayıtlar izletilmediği ve başka güvence sağlanmadığı için tanık sorgulama hakkının ihlal edildiğine karar verdi.
Hukuki İlke
Bu başvuruda Anayasa Mahkemesi, cinsel suç mağduru çocukların kırılgan tanık olarak sanıkla aynı duruşmaya getirilmemesini geçerli bir neden saydı; ancak beyanları mahkûmiyette belirleyici olduğunda savunmanın dezavantajının dengeleyici güvencelerle telafi edilmesi gerektiğini belirtti. Mahkemeye göre adli görüşme odasında uzman aracılığıyla soru sorulması güçlü bir güvencedir; ifade kayıtlarının duruşmada izletilmesi ise doğrulayıcı delillerle birlikte somut olayda yeterli sayılabilir, fakat her davada kendiliğinden yeterli kabul edilemez.
Sonuç
Başvurucunun kimlik bilgilerinin gizli tutulması talebi kabul edildi; birleştirilen iki başvuruda tanık sorgulama hakkına ilişkin iddialar oybirliğiyle kabul edilebilir bulundu. Çocukların cinsel istismarı suçuna ilişkin Yargıtay kararı yönünden Anayasa'nın 36. maddesi kapsamındaki tanık sorgulama hakkının ihlal edilmediğine oybirliğiyle; kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçuna ilişkin İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 20. Ceza Dairesi kararı yönünden ise bu hakkın ihlal edildiğine Yıldız SEFERİNOĞLU'nun karşıoyu ve oyçokluğuyla karar verildi. Bu suç bakımından yeniden yargılama için karar İstanbul 21. Ağır Ceza Mahkemesine gönderildi; 2020/9807 numaralı başvuru yönünden 40.446,90 TL yargılama giderinin başvurucuya ödenmesine, 2023/10094 numaralı başvurunun giderlerinin başvurucu üzerinde bırakılmasına hükmedildi.
İlgili Mevzuat
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 36
Adil yargılanma hakkı kapsamında tanık sorgulama hakkı5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu — m. 236
Mağdur çocukların özel ortamda ve uzman aracılığıyla dinlenmesi, beyan ve görüntülerin kayda alınması5237 sayılı Türk Ceza Kanunu — m. 103, 109
Çocukların cinsel istismarı ve kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçları6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun — m. 50, 66
İhlalin giderilmesi için yeniden yargılama
Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.
Kararın Tam Metni
Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir. Kişileri belirleyebilen bilgiler “...” ile gizlenmiştir.
TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
GENEL KURUL
KARAR
İ.L. BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2020/9807)
Karar Tarihi: 24/2/2026
R.G. Tarih ve Sayı: 22/10/2026 - 33408
GENEL KURUL
KARAR
GİZLİLİK TALEBİ KABUL
Başkan
:
Kadir ÖZKAYA
Başkanvekili
:
Hasan Tahsin GÖKCAN
Başkanvekili
:
Basri BAĞCI
Üyeler
:
Engin YILDIRIM
Recai AKYEL
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Yıldız SEFERİNOĞLU
Selahaddin MENTEŞ
İrfan FİDAN
Kenan YAŞAR
Muhterem İNCE
Yılmaz AKÇİL
Ömer ÇINAR
Metin KIRATLI
Raportörler
:
Akif YILDIRIM
Hüseyin Özgür SEVİMLİ
Başvurucu
:
İ.L.
Vekili
:
Av. ...
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru, anlatımları mahkûmiyet kararında belirleyici ölçüde delil olarak kullanılan tanıkların duruşmada sorgulanmalarına fırsat verilmemesi nedeniyle tanık sorgulama hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvurular 5/3/2020 ve 30/1/2023 tarihlerinde yapılmıştır. Komisyonca 2020/9807 bireysel başvuru numaralı dosyada adil yargılanma hakkına yönelik ihlal iddiaları yönünden kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına; 2023/10094 bireysel başvuru numaralı dosyada ise tanık sorgulama hakkı dışındaki iddiaların kabul edilemez olduğuna, anılan hakka ilişkin şikâyetlerin kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir. Kişi yönünden hukuki irtibat bulunması nedeniyle 2023/10094 bireysel başvuru numaralı dosyanın 2020/9807 bireysel başvuru numaralı dosya ile birleştirilmesine karar verilmiştir.
3. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü bildirmiştir. Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı beyanda bulunmuştur.
4. Birinci Bölüm, başvurunun Genel Kurul tarafından incelenmesine karar vermiştir.
III. OLAY VE OLGULAR
5. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir:
6. Başvurucu ... olup inceleme tarihi itibarıyla Marmara 3 No.lu L Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda hükümlü olarak tutulmaktadır. ... ve kardeş olan üç erkek çocuk mağdurdan M.M. ..., Ha.M. ve Hü.M. ise ....
7. Mağdurların babası olan Mue.M.nin 30/6/2019 tarihinde karakola müracaat etmesi üzerine İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı (Başsavcılık) soruşturma başlatmıştır. Kolluk görevlilerince Mue.M. ile yapılan sözlü görüşme sonucunda düzenlenen tutanağa göre Mue.M. önceden dışarıda vakit geçiren oğlu M.M.nin bir süredir evden çıkmadığını, nedenini sorduğunda sokak üzerindeki otoparkı işleten 60-65 yaşlarındaki İ.nin yanına gitmek istemediğini, bu kişinin kendisine yönelik cinsel istismarda bulunduğunu, bu olayın 27/6/2019 günü gerçekleştiğini söylediğini aktarmıştır.
8. Kolluk görevlilerince yapılan araştırma sonucunda M.M.nin anlattığı olaya konu otoparkı işlettiği tespit edilen başvurucu hakkında yakalama işlemi gerçekleştirilmiştir.
9. Mue.M. 30/6/2019 tarihinde kollukta alınan beyanında başvurucuyu evlerinin yakınında otopark işletmesi nedeniyle üç yıldır tanıdığını, oğlu M.M.nin de başvurucuyu yaklaşık iki yıldır tanıdığını ve mahalledeki diğer çocuklarla birlikte ara sıra başvurucunun işyerine gidip oyun oynadıklarını, M.M.nin iki yıldır anaokulunda okuduğunu ve oğlunun her gün okul çıkışı büyük oğlu T.M. ile başvurucunun işyerine uğrayıp onunla sohbet ettikten sonra eve döndüklerini belirtmiştir. Mue.M. ayrıca 27/6/2019 günü oğlu M.M. ile eve dönerlerken sokakta başvurucuyu gördüklerini, oğluna başvurucunun yanına gidip onunla oynamasını söylediğinde oğlunun başvurucunun yanına gitmek, onunla oynamak ya da onu görmek istemediğini aktardığını, nedenini sorduğunda üç dört gün önce başvurucunun kendisini yanına çağırıp cinsel istismarda bulunduğunu anlatınca şoke olduğunu, müracaatta bulunduğu güne kadar oğluna bu durumu her sorduğunda aynı şeyleri söylediğini beyan etmiştir.
10. Başvurucu 30/6/2019 tarihinde kollukta alınan ifadesinde kendisine iftira atıldığını, üç yıldır işlettiği otoparkın önüne mahalleden tanıdığı birçok çocuğun gelip oyun oynadıklarını, Mue.M.yi de üç yıldır tanıdığını, kendisiyle caddede karşılaşıp sohbet ettiklerini, Mue.M.nin bazen de çocuklarıyla yanına geldiğini, mağdurlardan M.M.yi altı aydır tanıdığını, Mue.M.nin suçlamalarını kabul etmediğini beyan etmiştir.
11. Mue.M. kollukta verdiği ilk ifadeden sonra aynı tarihte kolluğa yeniden başvurmuş ve Mue.M.nin ek ifadesi alınmıştır. Mue.M. ek ifadesinde eve gittiğinde diğer oğulları Ha.M. ve Hü.M. ile konuştuğunu, onların da başvurucu tarafından istismara uğradıklarını anlattıklarını söylemiştir. Bu beyanlara karşı başvurucu; yeniden alınan ifadesinde ise Hü.M. ve M.M.yi tanıdığını, bu çocukların ara sıra otoparkın yanına gelip top oynadıklarını, bu nedenle onlara buraya gelmemeleri ve top oynamamaları konusunda kızdığını ancak cinsel istismarda bulunmadığını savunmuştur.
12. Mağdurların ifadeleri Şişli Etfal Eğitim ve Araştırma Hastanesi bünyesinde kurulan Çocuk İzlem Merkezi'ndeki özel odada 1/7/2019 tarihinde Cumhuriyet savcısı tarafından adli görüşmeci, aile görüşmecisi, tercüman ve avukatın da hazır bulunmasıyla alınmıştır. İfade alma işlemleri aynı zamanda sesli ve görüntülü olarak CD ortamına da kaydedilmiştir.
13. İstanbul 9. Sulh Ceza Hâkimliğince 1/7/2019 tarihinde yapılan sorgusunda atılı suçlamayı kabul etmediğini, kanser hastası olup tedavi gördüğünü, mağdur çocukları ismen tanımadığını, onların otopark çevresinde top oynayan çocuklar olduklarını, atılan topların otoparktaki araçlara zarar vermesi nedeniyle çocukları kovduğunu, kendisine iftira atıldığını savunan başvurucu, sorgusunun ardından tutuklanmıştır.
14. Psikolog olan adli görüşmeci, mağdurlarla yaptığı görüşmeler sonrası Başsavcılığa sunduğu 5/7/2019 tarihli değerlendirme raporlarında mağdurların bilinçlerinin açık, yer, zaman ve kişi oryantasyonlarının tam olduğu, anlama, algılama ve kendilerini ifade etme gibi bilişsel becerilerinin yaşları ile uyumlu olduğu, iletişime açık oldukları, adli görüşme öncesi yapılan ön görüşmeler ile adli görüşmelerin tutarlı, sözel anlatımları ile duygulanımlarının uyumlu olduğu, sorulara kurgudan uzak doğal yanıtlar verdikleri, yapılan adli görüşmelerin geçerli ve güvenilir olduğu kanaatine vardığını ifade etmiştir.
15. Soruşturmanın tamamlanması üzerine Başsavcılık, her üç mağdura yönelik eylemler nedeniyle başvurucu hakkında zincirleme şekilde çocukların cinsel istismarı ve kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçlarından cezalandırılması talebiyle iddianame düzenlemiştir. Başsavcılık, anılan iddianamede mağdurlar ile babaları Mue.M.nin ifadelerine yer vererek başvurucuya atılı eylemlerin bu ifadelerde belirtildiği gibi gerçekleştirildiği iddiasında bulunmuştur.
16. İstanbul 21. Ağır Ceza Mahkemesinde (Mahkeme) görülen yargılamada Mahkeme 16/7/2019 tarihinde duruşma hazırlığı işlemlerini yapmıştır. Mahkeme; tensip tutanağında duruşmanın ilk celsesinin 9/10/2019 tarihinde yapılmasına ve mağdurların yaşını, Çocuk İzlem Merkezinde ifadelerinin alınmış olmasını ve psikolojilerinin olumsuz etkileneceğini dikkate alarak yeniden dinlenmelerine gerek olmadığına karar vermiştir.
17. Başvurucu müdafii 1/10/2019 tarihinde Mahkemeye sunduğu dilekçede mağdurların ve babalarının beyanlarına yer verdikten sonra bu beyanların gerçeği yansıtmadığını, hem kendi içlerinde hem de birbiriyle çelişkili olduğunu savunmuş; ayrıca isim ve adreslerini bildirdiği tanıklar H.Y. ve N.T.nin Mahkeme huzurunda dinlenmelerini talep etmiştir.
18. Duruşma 9/10/2019 tarihli celsede tamamlanmıştır. Bu celsede başvurucu, müdafiinin de hazır bulunmasıyla savunma yapmıştır. Duruşma tutanağına göre mağdur çocukların kollukta alınan ifadelerine ilişkin tutanaklar okunmuştur. Başvurucu; tekrar ettiği önceki ifadelerine ek olarak mağdurların babası Mue.M.yi otopark önüne aracını park etmesi nedeniyle uyardığını, bu nedenle onunla birkaç kez tartıştıklarını, fizyolojik sorunları nedeniyle de atılı suçu işlemesinin mümkün olmadığını belirtmiştir. Ayrıca mağdurlar ile babalarının kendisine kızdıkları için iftira attıklarını, mağdur çocukların otoparka tek başlarına değil hep birlikte geldiklerini savunmuştur. Bunlara ek olarak müdafiinin sunduğu dilekçede bildirilen iki kişiyi kendisinin mağdur çocukları otoparktan kovduğuna ve mağdurların babası ile tartıştığına tanık olmaları nedeniyle dinletmek istediğini belirtmiştir.
19. Bu celsede katılan sıfatıyla hazır bulunan Mue.M. önceki beyanını tekrar etmiş; çocuklarının anlatması üzerine olay hakkında bilgi sahibi olduğunu, başvurucuyla tanıştıklarını ve ara sıra sohbet ettiklerini, aralarında herhangi bir tartışma yaşanmadığını söylemiştir.
20. Duruşma tutanağında mağdurlarla ilgili olarak düzenlenen adli görüşme değerlendirme raporlarının, yazılı ifadelerinin ve ifade alma işlemi sırasında gerçekleştirilen ses ve görüntü kaydını içeren CD'lerin dava dosyasına gönderildiği belirtilmiş ancak CD'ler huzurda izlenmemiştir.
21. Mahkeme; başvurucunun savunma dilekçesinde belirttiği kişilerin soyut ve subjektif bilgi sahibi oldukları ve beyanlarının kovuşturmaya katkısının olmayacağı gerekçesiyle bu kişilerin tanık sıfatıyla dinlenilmeleri talebini ara kararıyla reddetmiştir. Mahkeme; duruşma sonunda başvurucunun olay tarihinde on iki yaşını tamamlamayan mağdurlar Ha.M. ve Hü.M.ye yönelik, zincirleme şekilde çocukların cinsel istismarı suçundan iki kez 12 yıl 6 ay hapis, zincirleme şekilde kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçundan iki kez 3 yıl 9 ay hapis ve mağdur M.M.ye yönelik zincirleme şekilde çocukların cinsel istismarı suçundan 8 yıl 9 ay hapis ve zincirleme şekilde kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçundan 2 yıl 6 ay hapis cezasıyla cezalandırılmasına hükmetmiştir. Gerekçeli kararın ilgili kısmı şöyledir:
"Sanık tüm aşamalarda atılı suçu işlemediği, katılan ile park yeri konusunda aralarında tartışma çıktığı, mağdurların da otopark etrafında top oynayarak araçlara zarar vermelerinden dolayı kendilerini kovaladığı, ancak kendisinden neden şikayetçi olduklarını bilmediği şeklinde inkara yönelik savunmada bulunmuş ise de, sanıktan şikayetçi olmalarını gerektirir aralarında husumet bulunduğuna ilişkin dosyaya yansıyan delil edilemeyen yaşı küçük mağdurların birbiriyle örtüşen ve kendi içinde çelişmeyen samimi iddia beyanları, olayın adli mercilere yansıma şekli ve dosya kapsamı bir bütün olarak değerlendirildiğinde sanığın kendisini cezadan kurtarmaya yönelik olduğu değerlendirilen savunmasına itibar edilmemiş ve bu şekilde sanık [İ.L.nin] 12 yaşını tamamlamamış her üç mağdura yönelik olarak ayrı ayrı çocuğun cinsel istismarı ve çocuğa karşı cinsel amaçlı kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçlarını işlediği sabit görülmüş[tür.]"
22. Başvurucu müdafii; istinaf kanun yoluna başvuru dilekçesinde -diğerlerinin yanı sıra- duruşmada hazır edilmemeleri nedeniyle mağdurları sorgulayamadığını, başvurucunun mahkûm olduğu suçların her biri açısından kararların yasal ve yeterli gerekçe içermediğini, tanık dinletme taleplerinin gerekçesiz şekilde reddedildiğini ileri sürmüştür. Başvurucu ile katılan Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığının istinaf başvuruları, İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 20. Ceza Dairesinin (Daire) duruşma açmadan dosya üzerinden verdiği 12/12/2019 tarihli kararla çocukların cinsel istismarı suçundan kurulan hükümler yönünden temyiz yolu açık, kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçundan kurulan hükümler yönünden ise kesin olmak üzere esastan reddedilmiştir.
23. Başvurucu, kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçlarından verilen ve Daire kararıyla kesinleşen mahkûmiyet kararları yönünden 2020/9807 numaralı bireysel başvuruda bulunmuştur.
24. Başvurucu müdafii, çocukların cinsel istismarı suçundan kurulan hükümlere yönelik olarak sunduğu 21/2/2020 tarihli temyiz kanun yoluna başvuru dilekçesinde de istinaf kanun yolu başvurusunda ileri sürdüğü itirazlarını yinelemiştir.
25. (Kapatılan) Yargıtay 14. Ceza Dairesi 24/5/2021 tarihli kararıyla her üç mağdura karşı çocukların cinsel istismarı suçundan verilen mahkûmiyet kararlarına yönelik Daire kararını bozmuştur. Yargıtay; anılan kararda mağdurların dava konusu olayın tek tanığı olduklarını değerlendirmiş ve maddi gerçeğin ortaya çıkması açısından mağdurların duruşmaya getirtilerek dinlenmeleri, bunun mümkün olmaması durumunda ise soruşturma evresinde ifade alma işlemlerinin aktarıldığı CD'lerin duruşmada taraflarla birlikte izlenmesi gerektiği sonucuna ulaşmıştır.
26. Mahkeme, bozma kararı üzerine yaptığı yargılamanın duruşmasını iki celsede tamamlamıştır. Mahkeme 8/7/2021 tarihinde yaptığı duruşma hazırlığı işlemlerine ilişkin tensip tutanağında mağdurlar ile babaları adına zorla getirme müzekkeresi düzenlenmesine ve mağdurların adli görüşme odası aracılığıyla psikoloji, psikiyatri, tıp veya eğitim alanında uzman bir kişi huzurunda beyanlarının yeniden alınmasına karar vermiştir.
27. Mahkeme, başvurucunun Ses ve Görüntü Bilişim Sistemi (SEGBİS) aracılığıyla katılımının sağlandığı ve müdafiinin de hazır bulunduğu 30/9/2021 tarihli ilk celsede bozma kararına uyulmasına karar vermiş ancak bu celsede söz alan katılan Mue.M. çocuklarının olumsuz etkilenmemeleri için duruşmaya gelmelerini istemediğini belirtmiştir. Başvurucu müdafii ise bozma kararının gereği olarak mağdurların Mahkeme huzuruna getirtilerek yeniden ifadelerinin alınmasını ve kendilerine soru sorma olanağının sağlanmasını talep etmiştir. Mahkeme; tensip tutanağında kararlaştırdığının aksine bu celsede mağdurların yaşlarını, olayın özelliklerini, olayın niteliğine göre kişiler üzerinde yaratacağı etkiyi ve katılanın beyanını dikkate aldığını belirterek mağdurların yeniden duruşmaya getirtilmelerine gerek olmadığına, bozma kararı gereğince mağdurların görüntülü ifadelerini içeren CD'lerin duruşmada izlenmesine dair ara kararı vermiştir.
28. Mahkemenin ara kararı doğrultusunda tercümanın da hazır bulunmasıyla duruşma sırasında görüntü CD'leri izlenmiştir. Mahkemenin duruşma tutanağına aktarılan ve kayıtlara ilişkin olan değerlendirmesi şöyledir:
"Mağdurlar [Ha.M. ve Hü.M.nin] Türkçe konuştukları, anlaşılır ve kendilerini rahat ifade eder görüntüde oldukları, sorulara akıcı ve anlaşılır yanıtlar verdikleri, uzmanın yazı tahtasına yazı ve işaretler koyarak ifadeyi notladığı ve mağdurların ifadede anlaşılır olmalarını sağlamaya yönelik katkıda bulunduğu, çocukların genellikle elleriyle oynamak biçiminde zaman zaman tedirgin tavır sergiledikleri, mağdur [Hü.nün] ifadesinin başlangıcında tercümanın ihtiyaç duyarsa kendisine yardımcı olmak için hazır olmak için olduğunu beyan ettiği, mağdur [M.M.nin] Türkçe bilmemesi nedeniyle tercüman vasıtasıyla beyanda bulunduğu, uzmanın sehpa üzerinde insan vücudu çizimleri üzerinden çocuğun ifadesini anlaşılır kıldığı, dinlenen ifade içeriklerinin dosyada yer alan mağdurlara ait ifade tutanakları içeriğiyle uyumlu olduğu, özü değiştirilmiş bir beyan bulunmadığı görüldü."
29. Duruşmada izlenen görüntülere karşı başvurucu müdafii; yapılan işleme itirazlarının olmadığını, beyanlarda geçen aleyhe hususları kabul etmediklerini, beyanlarda yer alıp ifade tutanaklarına geçmeyen eksik ve çelişkili hususları sonradan bildireceklerini söylemiştir. Duruşma tutanağı, celse arasında başvurucuya tebliğ edilmiştir. Başvurucu müdafii, celse arasında sunduğu dilekçede dava konusu olay özelinde değerlendirmeler yaparak mağdurların ifadelerinin birbirleriyle ve katılanın anlatımlarıyla çelişkili olduğuna dair argümanlar ileri sürmüş; ayrıca CD'lerin duruşmada izlenmesi işlemi açısından da mağdur çocukların beyanlarındaki bazı çelişkili kısımların duruşma tutanağına aktarılmadığını, tutanakların özet şekilde tutulduğunun ifade tutanaklarının içeriğinden de anlaşıldığını, tutanaklarda bu durumun açıkça "Mağdurun bu görüşmede bulunduğu beyanlar ifade zaptına özetle geçildi." şeklinde belirtildiğini, adli görüşmeci tarafından çocukların çelişkili beyanlarının yönlendirilerek netleştirilmeye çalışıldığını, bu nedenle de ifadelerin güvenilirliğinin etkilendiğini ileri sürmüştür.
30. Bozma sonrası yapılan yargılama sonucunda Mahkeme, başvurucunun her üç mağdura karşı çocukların cinsel istismarı suçundan önceki hükümlerdeki gibi cezalandırılmasına karar vermiştir. Mahkeme, gerekçesinde Yargıtayın bozma kararında belirttiği eksikliği mağdurların görüntülü ifadelerini içeren CD'yi duruşmada izleyerek giderdiğine dair açıklamaya yer verdikten sonra bu suçların sübutuna ve başvurucu hakkındaki cezaların belirlenmesine ilişkin bozma kararı öncesinde verdiği mahkûmiyet kararlarındaki gerekçeyi yinelemiştir.
31. Başvurucu müdafii, -diğerlerinin yanı sıra- duruşmada hazır edilmemeleri nedeniyle mağdurları sorgulayamadığına ve tanık dinletme taleplerinin gerekçesiz şekilde reddedildiğine dair itirazlarını tekrar ederek temyiz kanun yoluna başvurmuş, Yargıtay 9. Ceza Dairesi 2/11/2022 tarihinde hükümleri onamıştır.
32. Başvurucu, her üç mağdura karşı çocukların cinsel istismarı suçundan verilen ve Yargıtay kararıyla kesinleşen mahkûmiyet kararları yönünden de 2023/10094 numaralı bireysel başvuruda bulunmuştur.
IV. İLGİLİ HUKUK
A. Ulusal Hukuk
33. 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun "Çocukların cinsel istismarı" başlıklı 103. maddesinin (1) numaralı fıkrasının ilgili kısmı şöyledir:
(1) (Yeniden düzenlenen birinci ve ikinci cümle: 24/11/2016-6763/13 md.) Çocuğu cinsel yönden istismar eden kişi, sekiz yıldan on beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. ... Mağdurun on iki yaşını tamamlamamış olması hâlinde verilecek ceza, istismar durumunda on yıldan, sarkıntılık durumunda beş yıldan az olamaz. ... Cinsel istismar deyiminden;
a) On beş yaşını tamamlamamış veya tamamlamış olmakla birlikte fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılama yeteneği gelişmemiş olan çocuklara karşı gerçekleştirilen her türlü cinsel davranış,
...
anlaşılır."
34. 5237 sayılı Kanun'un "Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma" başlıklı 109. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"(1) Bir kimseyi hukuka aykırı olarak bir yere gitmek veya bir yerde kalmak hürriyetinden yoksun bırakan kişiye, bir yıldan beş yıla kadar hapis cezası verilir.
...
(3) Bu suçun;
...
f) Çocuğa ya da beden veya ruh bakımından kendini savunamayacak durumda bulunan kişiye karşı,
İşlenmesi halinde, yukarıdaki fıkralara göre verilecek ceza bir kat artırılır.
...
(5) Suçun cinsel amaçla işlenmesi halinde, yukarıdaki fıkralara göre verilecek cezalar yarı oranında artırılır."
35. 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun "Mağdur ile şikâyetçinin dinlenmesi" başlıklı 236. maddesi şöyledir:
"(1) Mağdurun tanık olarak dinlenmesi halinde, yemin hariç, tanıklığa ilişkin hükümler uygulanır.
(2) İşlenen suçun etkisiyle psikolojisi bozulmuş çocuk veya mağdur, bu suça ilişkin soruşturma veya kovuşturmada tanık olarak bir defa dinlenebilir. Maddî gerçeğin ortaya çıkarılması açısından zorunluluk arz eden haller saklıdır.
(3) Mağdur çocukların veya işlenen suçun etkisiyle psikolojisi bozulmuş olan diğer mağdurun tanık olarak dinlenmesi sırasında psikoloji, psikiyatri, tıp veya eğitim alanında uzman bir kişi bulundurulur. (Mülga cümle:17/10/2019-7188/22 md.)
(4) (Ek:17/10/2019-7188/22 md.) Cumhuriyet savcısı veya hâkim tarafından ifade ve beyanının özel ortamda alınması gerektiği ya da şüpheli veya sanık ile yüz yüze gelmesinde sakınca bulunduğu değerlendirilen çocuk veya mağdurların ifade ve beyanları özel ortamda uzmanlar aracılığıyla alınır.
(5) (Ek:17/10/2019-7188/22 md.) Türk Ceza Kanununun 103 üncü maddesinin ikinci fıkrasında düzenlenen suçlardan mağdur olan çocukların soruşturma evresindeki beyanları, bunlara yönelik hizmet veren merkezlerde Cumhuriyet savcısının nezaretinde uzmanlar aracılığıyla alınır. Mağdur çocuğun beyan ve görüntüleri kayda alınır. Kovuşturma evresinde ise ancak, maddi gerçeğin ortaya çıkarılması açısından mağdur çocuğun beyanının alınması veya başkaca bir işlem yapılmasında zorunluluk bulunması hâlinde bu işlem, mahkeme veya görevlendireceği naip hâkim tarafından bu merkezlerde uzmanlar aracılığıyla yerine getirilir. Mağdur çocuk yargı çevresi ve mülkî sınırlara bakılmaksızın en yakın merkeze götürülmek suretiyle bu fıkrada belirtilen işlemler yerine getirilir.
(6) (Ek:17/10/2019-7188/22 md.) Türk Ceza Kanununun 102 nci maddesinin ikinci fıkrasında düzenlenen suçlardan mağdur olanların soruşturma evresindeki beyanları bakımından da beşinci fıkra hükmü uygulanır. Ancak, beyan ve görüntülerin kayda alınmasında mağdurun rızası aranır.
(7) (Ek:17/10/2019-7188/22 md.) Beşinci ve altıncı fıkra kapsamında alınan beyan ve görüntü kayıtları dava dosyasında saklanır, kimseye verilmez ve gizliliği için gerekli tedbirler alınır.
(8) (Ek:17/10/2019-7188/22 md.) Beşinci ve altıncı fıkra kapsamında alınan beyan ve görüntü kayıtları, yazılı tutanağa dönüştürülür. Bu tutanak, talepte bulunan şüpheli, sanık, müdafii, mağdur, vekil veya kanuni temsilciye verilir. Beyan ve görüntü kayıtları bu kişilere soruşturma ve kovuşturma makamlarının gözetiminde gizliliği korunmak suretiyle izletilebilir."
36. 10/6/2020 tarihli ve 63 sayılı Suç Mağdurlarının Desteklenmesine Dair Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin (63 sayılı CBK) "Tanımlar" başlıklı 2. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"(1) Bu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin uygulanmasında;
a) Adli destek görevlisi: Adalet Bakanlığı ve adliye bünyesinde psikolog, pedagog ve sosyal çalışmacı kadrolarında çalışanları,
...
ç) Kırılgan grup: Bu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi gereğince adli destek görevlileri tarafından yapılan bireysel değerlendirme sonucunda suçtan daha fazla etkilendiği ve korunması gerektiği tespit edilen mağdurlar ile adli sisteme dâhil olan çocukları,
...
ifade eder."
37. 63 sayılı CBK'nın "Bazı mağdurlara yönelik hizmetler" başlıklı 6. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (a) bendi şöyledir:
"Kasten öldürme ve bu suça teşebbüs, neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama, çocuğun cinsel istismarı, nitelikli cinsel saldırı ve neticesi sebebiyle ağırlaşmış işkence suçlarından mağdur olanlara aşağıdaki hizmetler sunulur:
a) Ceza muhakemesinin zorunlu kıldığı durumlar hariç olmak üzere, soruşturma veya kovuşturma işlemlerinin yapıldığı yerlerde, şüpheli veya sanıkla mağdurun temasını önleyici tedbirler alınır."
38. 63 sayılı CBK'nın "Kırılgan gruplara sunulacak hizmetler" başlıklı 7. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"(1) Adli sisteme dahil olan çocuklar ile cinsel dokunulmazlığa karşı işlenen suçlardan veya aile içi şiddet, terör ve insan ticareti suçlarından mağdur olanların başvurmaları halinde müdürlük bünyesinde çalışan adli destek görevlileri tarafından bu maddedeki hizmetlerin sunulması amacıyla bireysel değerlendirme yapılır.
...
(3) Bireysel değerlendirme sonucunda kırılgan gruba girdiği tespit edilen mağdurlara adli destek görevlisi aracılığıyla sunulacak hizmetler şunlardır:
a) Mağdurun, Cumhuriyet savcısının veya hâkimin isteği üzerine, mağdurun dinlenilmesinden önce kaygı düzeyini düşürmek amacıyla içinde bulunduğu ortamı, ilgili kişileri ve süreci açıklamak.
b) Mağdurun kendini rahat ifade edebilmesi için gerekli tedbirlerin alınmasını Cumhuriyet savcısı veya hâkime bildirmek ve mağdur dinlenirken yanında bulunmak.
c) Cumhuriyet savcısı veya hâkimin isteği üzerine sosyal inceleme raporu hazırlamak.
ç) İfade ve beyan işlemlerinin adli görüşme odasında gerçekleştirilmesini Cumhuriyet savcısı veya hâkime önermek.
...
e) Adli süreç boyunca etkin desteğe ihtiyaç duyduğu değerlendirilen mağdurlara yönelik hizmetlerde vaka yönetimi uygulamak.
..."
39. 63 sayılı CBK'nın "Adli görüşme odaları" başlıklı 8. maddesi şöyledir:
"(1) 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 236 ncı maddesinin dördüncü fıkrasının uygulanması, ifade ve beyanların özel ortamda adli destek görevlisi aracılığıyla alınması amacıyla müdürlük bünyesinde adli görüşme odaları kurulur.
(2) Adli görüşme odalarında yapılan tüm iş ve işlemler görüşme yapılan kişinin örselenmesini engelleyecek şekilde ve mümkün olan en kısa sürede gerçekleştirilir. Çocuklarla ilgili iş ve işlemlerde çocuğun yüksek yararı ilkesi dikkate alınır."
40. 4/10/2012 tarihli ve 28431 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 2012/20 sayılı ve "Çocuk İzlem Merkezi" konulu Genelge'nin (2012/20 sayılı Genelge) ilgili kısmı şöyledir:
"Çocuğun beden veya ruh sağlığına zarar veren ya da zarar verme riski taşıyan, fiziksel, duygusal, zihinsel veya cinsel gelişimini olumsuz etkileyen durumlar, çocuğa karşı kötü muamele şeklinde tanımlanmaktadır. Kötü muamelenin istismar ya da ihmal olmak üzere iki farklı boyutu bulunmaktadır. Ülkemizde istismara uğrayan çocuk ve/veya ailesi, yaşanan olumsuzlukları pek çok sebeple gizleme eğilimindedir. Bu sebeple de istismara uğrayan çocuğa verilmesi zorunlu olan hukuki, tıbbi, ruhsal ve sosyal destek aksayabilmektedir.
Mağdur çocukların; kolluk kuvvetleri, adli merciler ve sağlık kurumları tarafından ayrı ayrı değerlendirilmesi ve bu süreçte yaşadıklarını defalarca dile getirmek zorunda bırakılması, gizliliğin yeterince sağlanamaması, ilgili kurumlarda çocukla görüşme yapanların; çocuğun ruhsal durumunu gözeterek görüşme yapabilecek yeterlilikte eğitime sahip olmaması halinde, çocuğun uğradığı travma şiddetlenmektedir.
Yukarıda belirtilen hususlar dikkate alınarak; çocuk istismarının önlenmesi ve istismara uğrayan çocuklara bilinçli ve etkin bir şekilde müdahale edilmesi amacıyla, öncelikli olarak cinsel istismara uğramış çocukların ikincil örselenmesini asgariye indirmek, adli ve tıbbi işlemlerin bu alanda eğitimli kişilerden oluşan bir merkezde ve tek seferde gerçekleştirilmesini temin etmek üzere; Sağlık Bakanlığına bağlı hastaneler/kurumlar bünyesinde Çocuk İzlem Merkezlerinin (ÇİM) kurulması ve bu merkezlerin işleyişinin Sağlık Bakanlığınca koordine edilmesi gerekli görülmüştür.
...
Öte yandan; ÇİM'lerin çalışma ve yaygınlaşma sürecinin sağlıklı ve amacına uygun bir şekilde yürütülmesi için gerekli tedbirleri görüşüp karara bağlamak ve bu konuda kurumlar arası işbirliği ve koordinasyonu sağlamak üzere; Sağlık Bakanlığı Müsteşarı ya da yardımcısının başkanlığında; Adalet Bakanlığı, Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı, Diyanet İşleri Başkanlığı ve Adli Tıp Kurumu Başkanlığı temsilcilerinin (bakanlıklardan müsteşar yardımcısı, başkanlıklardan başkan yardımcısı düzeyinde) katılımıyla ÇİM Yönetim ve Koordinasyon Kurulu (Kurul) oluşturulmuştur.
Kurulun ve ÇİM'lerin çalışma usul ve esasları, aşağıda sayılan hususlar çerçevesinde Kurul tarafından belirlenecek; sekretarya hizmetleri, alınan kararların ilgili kurumlarca uygulanmasının takibi ve koordinasyonu Sağlık Bakanlığı tarafından yürütülecektir. Yargıtay Başkanlığı, Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu ve ilgili İl Cumhuriyet Başsavcılığı temsilcileri ile katkı sağlayabileceği öngörülen ilgili kamu kurum ve kuruluşlarının yanı sıra üniversiteler, sivil toplum kuruluşları, meslek birlikleri, konu ile ilgili uluslararası kuruluş ve özel sektör temsilcileri de Kurul toplantılarına davet edilebilecektir.
ÇİM'lerin işleyişi hususunda;
...
3 – Özellikle cinsel istismar suçunun mağduru olan çocukların etkin bir şekilde korunmalarının sağlanması, ikincil mağduriyetlerinin önlenmesi, adli ve tıbbi işlemlerin bu alanda eğitimli kişiler tarafından tek seferde yapılması ve istismarı önleyici tedbirlerin alınması amacıyla Cumhuriyet başsavcılıkları tarafından yürütülen soruşturma işlemlerinin; Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulunca yayımlanan 'Soruşturma Usul ve Esasları' konulu Genelgenin ilgili bölümüne göre yürütülmesi,
Bu kapsamda, üniversitelerde kurulan ve Sağlık Bakanlığı tarafından ÇİM'lerin işleyişine dair usul ve esaslar dikkate alınarak tamamlanmış özelliklere sahip bulunan çocuk koruma birimleri veya merkezlerinde de soruşturma işlemlerinin yapılmasına dair Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu kararına uygun hareket edilmesi,
...
5 – ÇİM'ler ile üniversitelerin Sağlık Bakanlığınca belirlenen özelliklere sahip çocuk koruma birimleri veya merkezleri bünyesinde; cinsel istismara maruz kalan çocuğun beden veya ruh sağlığının bozulup bozulmadığının tespitine yönelik raporu vermek üzere; adli tıp mevzuatına uygun olarak ilgili uzmanların yer alacağı sağlık kurulu oluşturulması için ilgili kurumlarca gereken tedbirlerin alınması,
...
Uygun görülmüştür."
41. 2012/20 sayılı Genelge'ye dayalı olarak faaliyet gösteren Çocuk İzlem Merkezi Yönetim ve Koordinasyon Kurulunun 22/10/2012 tarihli ve 2012/1 numaralı kararının ilgili kısmı şöyledir:
" 2.3 ÇİM’de Uygulama
...
2.3.5 Cumhuriyet savcısının emir ve talimatları doğrultusunda, mağdur çocuğun beyanının alınmasını müteakip, ilgili mevzuatında öngörüldüğü şekilde ÇİM’de mağdurun veya velisinin rızası alınarak vücudu üzerinde dış veya iç beden muayenesi yapılacak, vücudundan örnek alınması, psikiyatrik muayenesinin gerçekleştirilmesi ve gerektiğinde fizikî bulguların görüntülerinin kaydedilmesi sağlanacaktır.
2.3.6 Mağdur çocuğun beyanı ilgili mevzuatına uygun olarak; Cumhuriyet Savcısı ya da zorunlu hallerde Cumhuriyet Savcısının emir ve talimatı doğrultusunda kolluk görevlisi tarafından, vekili huzurunda, ÇİM’de görevli ve bu konuda eğitim almış uzman bir kişi vasıtasıyla, aynalı bir odada, ses ve görüntü kaydı yapılmak suretiyle alınacaktır.
...
2.4 Diğer Hususlar
2.4.1 Görüşme ve muayeneler tamamlandıktan sonra elde edilen tüm bilgi ve belgeler bir rapor haline getirilerek, ses ve görüntü kayıtları ile birlikte ilgili Cumhuriyet Başsavcılığına gönderilecektir."
42. 24/2/2017 tarihinde yürürlüğe giren Adli Görüşme Odaları Yönetmeliği'nin (24/2/2017 tarihli Yönetmelik) "Kapsam" başlıklı 2. maddesi şöyledir:
"Bu Yönetmelik, Bakanlıkça belirlenen adliyeler bünyesinde kurulacak adli görüşme odaları ile bu odalarda görev alacak adli ve idari personeli kapsar."
43. 24/2/2017 tarihinde yürürlüğe giren Adli Görüşme Odaları Yönetmeliği'nin (24/2/2017 tarihli Yönetmelik) "Adli işlemlerin adli görüşme odalarında yürütülmesine ilişkin esaslar" başlıklı 15. maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:
"Adli görüşme odasının;
a) Öncelikli olarak mağdur, tanık ve suça sürüklenen çocukların,
b) Cinsel suç ve aile içi şiddet suçu mağdurları ile diğer kırılgan gruba dâhil mağdurların,
ifade ve beyanlarının alınmasında kullanılması esastır. "
44. 24/2/2017 tarihli Yönetmelik'in "Soruşturma aşamasındaki işlemler" başlıklı 17. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"(1) Soruşturmayı yürüten Cumhuriyet savcısının veya ilgili sulh ceza hâkiminin uygun görmesi üzerine koordinatör gerekli işlemleri derhal başlatır ve adli görüşme odasının uygunluğuna göre ilgili personelle irtibata geçer.
(2) Adli görüşme odasının uygun ve kullanılabilir olması halinde, koordinatör tarafından görevli uzman hazır edilir. Uzman, görüşme yapılacak kişiyi ifade veya beyan alma işlemine hazırlar. Daha sonra ilgili Cumhuriyet savcısı ya da sulh ceza hâkimine haber verilmek suretiyle işlem yerine getirilir.
...
(4) Soruşturma aşamasında 5271 sayılı Kanunun 52 nci maddesi uyarınca mağdur çocuğun veya duruşmaya getirilmesi mümkün olmayan ve tanıklığı maddi gerçeğin ortaya çıkarılması açısından zorunlu olan kişilerin beyanının alınması sırasında görüntü veya ses kaydı alınır. Zorunluluk arz etmeyen hallerde de görüşme yapılan kişinin tekrar adli sürece dâhil edilmesini engellemek amacıyla rızası dahilinde sesli ve görüntülü kaydı alınabilir. "
45. 24/2/2017 tarihli Yönetmelik'in "Mahkeme aşamasındaki işlemler" başlıklı 18. maddesi şöyledir:
"(1) Mahkeme aşamasında bu Yönetmeliğin 15 inci maddesinde sayılan kişilerin ifade veya beyanının adli görüşme odasında alınmasına, ilgili hâkim tarafından karar verilebilir. Hâkim gerekli görmesi halinde bu hususta karar verirken uzman görüşünden de faydalanabilir.
(2) Görüşme yapılacak kişinin ifade ve beyan alma işleminin adli görüşme odasında yapılmasına tensip aşamasında veya duruşma sırasında karar verilmesi halinde; ilgili yazı işleri personeli tarafından koordinatör ile irtibata geçilerek adli görüşme odasının uygun olduğu gün ve saatte duruşma günü verilmesi sağlanır. Çıkarılan davetiyede ifadenin adli görüşme odasında alınacağı özellikle belirtilir.
(3) Birinci fıkra uyarınca işlem yapılmasına duruşma sırasında veya acel
Benzer Kararlar
Tüm Ceza Muhakemesi Hukuku Kararları ›
İlgili Sayfalar
Cinsel Suç Yargılamalarında Tanık Sorgulama Hakkı
Benzer bir uyuşmazlıkla ilgili görüşmek isterseniz iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.
Bu sayfa genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Özet ve açıklamalar site tarafından hazırlanmıştır; karar metni resmî kaynaktan alınmıştır.
Karar Künyesi
Mahkeme
Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu
Karar Türü
Bireysel Başvuru
İlgili Hukuk Dalı
Ceza Muhakemesi Hukuku
Başvuru No
2020/9807
Karar Tarihi
24 Şubat 2026
Oy Durumu
Oyçokluğu
Resmî Kaynak
Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası
Hukuki Destek
Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu
Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.
Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara
İlgili Hukuk Alanları