top of page

Ana Sayfa › İçtihatlar

 

Bireysel Başvuru Kararları  ·  CEZA HUKUKU  ·  HAK İHLALİ

Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu — İnfazdan Sonra Kaldırılan Hücre Cezasında Tazminat Yolunun Bulunmaması

 

B. No: 2021/40650 · 2 Nisan 2026

 

İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 12 Kasım 2026

 

Kararın Özeti

 

Başvurucuya, Bakanlığa yazdığı dilekçede terör örgütü kurucusundan saygı ifadesiyle söz ettiği gerekçesiyle 12 gün hücreye koyma cezası verildi ve ceza 2008'de infaz edildi. Aynı olayda ceza alan başka bir hükümlünün talebiyle yapılan kanun yararına bozma üzerine infaz hâkimliği cezayı 2021'de iptal etti; zararlarının giderilmesi istemi karşılanmadı. Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu, infaz hâkimliğinin, koruma tedbirleri tazminatı yolunun ve idari yargının bu zararlar için etkili bir yol sunmadığını belirledi. İfade özgürlüğüyle bağlantılı etkili başvuru hakkının ihlaline, 40.000 TL manevi tazminata ve yapısal sorunun Türkiye Büyük Millet Meclisine bildirilmesine karar verdi.

 

Hukuki İlke

 

Bu başvuruda Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu, hukuka aykırı bulunarak kaldırılan bir hücreye koyma cezasının iptalinin, infaz nedeniyle uğranılan mağduriyeti tek başına gidermediğini belirtti. İnfaz hâkimliklerinin tazminata hükmetme yetkisi açık olmadığı, koruma tedbirlerine ilişkin tazminat yolu disiplin cezalarını kapsamadığı ve idari yargının etkili bir yol olduğu gösterilemediği için bu alanda yasal düzenleme yapılması gerektiğini vurguladı.

 

Sonuç

 

Adli yardım talebi kabul edildi. Anayasa'nın 26. maddesiyle bağlantılı olarak 40. maddesindeki etkili başvuru hakkının ihlal edildiğine oybirliğiyle karar verildi. Yapısal sorunun çözümü için durumun Türkiye Büyük Millet Meclisine bildirilmesine ve başvurucuya net 40.000 TL manevi tazminat ödenmesine hükmedildi.

 

İlgili Mevzuat

 

  • Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 26, 40
    İfade özgürlüğüyle bağlantılı etkili başvuru hakkı

  • 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun — m. 37, 44, 48
    Disiplin cezalarının koşulları, hücreye koyma cezası ve iyi hâlin kazanılması

  • 4675 sayılı İnfaz Hâkimliği Kanunu — m. 4, 6
    İnfaz hâkimliğinin görevleri ve şikâyet üzerine verebileceği kararların sınırı

  • 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu — m. 141, 142
    Koruma tedbirleri nedeniyle tazminat yolunun disiplin cezalarını kapsamaması

  • 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu — m. 2, 13
    Tam yargı davasının etkili bir yol olup olmadığının değerlendirilmesi

Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.

 

Kararın Tam Metni

 

Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir. Kişileri belirleyebilen bilgiler “...” ile gizlenmiştir.

 

TÜRKİYE CUMHURİYETİ


ANAYASA MAHKEMESİ


GENEL KURUL


KARAR


... BAŞVURUSU (5)


(Başvuru Numarası: 2021/40650)


Karar Tarihi: 2/4/2026


R.G. Tarih ve Sayı: 22/10/2026 - 33408


GENEL KURUL


KARAR


Başkan


:


Kadir ÖZKAYA


Başkanvekili


:


Basri BAĞCI


Başkanvekili


:


İrfan FİDAN


Üyeler


:


Engin YILDIRIM


Rıdvan GÜLEÇ


Recai AKYEL


Yusuf Şevki HAKYEMEZ


Yıldız SEFERİNOĞLU


Selahaddin MENTEŞ


Kenan YAŞAR


Muhterem İNCE


Yılmaz AKÇİL


Ömer ÇINAR


Raportör


:


Şeyda Nur ÜN


Başvurucu


:


...


I. BAŞVURUNUN KONUSU


1. Başvuru, infaz edildikten uzun süre sonra kaldırılan disiplin cezasından dolayı meydana gelen maddi ve manevi zararların giderilmemesi nedeniyle ifade özgürlüğüyle bağlantılı olarak etkili başvuru hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.


II. BAŞVURU SÜRECİ


2. Başvuru 20/8/2021 tarihinde yapılmıştır. Komisyon, başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar vermiştir.


3. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü bildirmiştir. Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı beyanda bulunmuştur.


4. Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğünden görüş yazısı istenmiş, Genel Müdürlük görüşünü bildirmiştir.


5. İkinci Bölüm, başvurunun Genel Kurul tarafından incelenmesine karar vermiştir.


III. OLAY VE OLGULAR


6. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir:


A. Disiplin Cezasına İlişkin Arka Plan Bilgisi


7. Başvurucu, silahlı terör örgütüne üye olma suçundan Tekirdağ 1 No.lu F Tipi Yüksek Güvenlikli Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda (Ceza İnfaz Kurumu) hükümlüyken Bakanlığa hitaben bir dilekçe yazmıştır. Yazdığı dilekçede terör örgütü kurucusu hakkında "Sayın Öcalan" şeklinde ifadelerin yer alması nedeniyle hakkında Ceza İnfaz Kurumu tarafından 18/12/2007 tarihinde disiplin soruşturması başlatılmıştır. Yapılan soruşturma neticesinde Ceza İnfaz Kurumu Disiplin Kurulu Başkanlığının 31/12/2007 tarihli kararıyla, suç örgütlerinin eğitim ve propaganda faaliyetlerini yaptığı gerekçesiyle başvurucunun 13/12/2004 tarihli ve 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun'un 44. maddesinin (3) numaralı fıkrası gereğince 12 gün hücreye koyma disiplin cezasıyla cezalandırılmasına karar verilmiştir.


8. Başvurucu, Ceza İnfaz Kurumunun kararına karşı şikâyette bulunmuş; şikâyeti inceleyen Tekirdağ İnfaz Hâkimliği (İnfaz Hâkimliği) 21/2/2008 tarihinde başvurucunun şikâyetini reddetmiştir. Başvurucu, söz konusu karara itiraz etmemiştir. Ret kararına yönelik bir itiraz olmadığından İnfaz Hâkimliği 21/3/2008 tarihinde hücre cezasının onanmasına karar vermiştir.


9. Başvurucunun kesinleşen 12 günlük hücreye koyma disiplin cezası 21/7/2008-2/8/2008 tarihleri arasında infaz edilmiştir.


B. Başvuruya İlişkin Olay ve Olgular


10. Başvurucuyla aynı eylem nedeniyle ve aynı dosya üzerinden disiplin cezası alan diğer bir hükümlü İnfaz Hâkimliğinden disiplin cezasının yeniden incelenerek kaldırılmasını talep etmiştir. İnfaz Hâkimliğinin 26/4/2018 tarihinde ret kararı vermesi üzerine hükümlünün 26/6/2018 tarihli talebiyle Tekirdağ Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından kanun yararına bozma yoluna gidilmiş ve Yargıtay 1. Ceza Dairesinin 5/3/2021 tarihli kararıyla İnfaz Hâkimliğinin 21/2/2008 tarihli kararının bozulmasına karar verilmiştir.


11. İnfaz Hâkimliği, kanun yararına bozma kararı sonucu Tekirdağ Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından yapılan ihbar üzerine dosyayı yeniden ele almış ve 2/7/2021 tarihinde kanun yararına bozma ilamına uyarak başvurucu hakkında verilen disiplin cezasının iptaline karar vermiştir.


12. Başvurucu, İnfaz Hâkimliğinin kararına itiraz etmiş; dilekçesinde İnfaz Hâkimliğinin eksik karar verdiğini, hakkındaki disiplin cezası kaldırılmasına karşın söz konusu disiplin cezasının infazı nedeniyle birçok hak kaybına uğradığını, bunların telafi edilmediğini belirtmiştir. İtirazı inceleyen Tekirdağ 1. Ağır Ceza Mahkemesi (Ağır Ceza Mahkemesi) 2/8/2021 tarihinde kararın usul ve kanuna uygun olduğu gerekçesiyle başvurucunun itirazını kesin olarak reddetmiştir.


13. Başvurucu, nihai kararı 13/8/2021 tarihinde öğrenmiştir.


IV. İLGİLİ HUKUK


A. Ulusal Hukuk


1. İlgili Mevzuat


14. 5275 sayılı Kanun'un "Disiplin cezalarının niteliği ve uygulama koşulları" başlıklı 37. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:


"(1) Hükümlü hakkında kurumda, düzenli bir yaşamın sürdürülmesi, güvenliğin ve disiplinin sağlanması bakımından kanun, (…) yönetmelikler ile idarenin uyulmasını emrettiği veya gerekli kıldığı davranış ve tutumları, kusurlu olarak ihlâl ettiğinde, eyleminin niteliği ile ağırlık derecesine göre Kanunda belirtilen disiplin cezaları uygulanır."


15. 5275 sayılı Kanun'un "Disiplin cezasını gerektiren eylemlerin tekrarı, disiplin cezalarının infazı ve kaldırılması" başlıklı 48. maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkrasının ilgili kısmı şöyledir:


"(3) Disiplin cezalarının infazı;


a) Hücreye koyma ve odaya kapatma cezasının infazına, infaz hâkiminin onayı ile başlanır. Hücreye koyma ve odaya kapatma cezasına ilişkin diğer hükümler saklı kalmak üzere, kesinleşen disiplin cezalarının infazına derhâl başlanır. Birden fazla disiplin cezası verilmiş olması hâlinde, bu cezalar kesinleşme tarihleri sırasına göre ayrı ayrı infaz edilir. Bir cezanın infazı tamamlanmadan diğerinin infazına başlanmaz.


(4) İnfaz edildiği tarihten itibaren disiplin cezasının kaldırılmasında ve iyi hâlin kazanılmasında aşağıda belirtilen süreler esas alınır;


...


f) Hücreye koyma cezası 44 üncü maddenin ikinci fıkrasındaki hâllerde altı ay, üçüncü fıkrasındaki hâllerde bir yıl,"


16. 16/5/2001 tarihli ve 4675 sayılı İnfaz Hâkimliği Kanunu'nun "İnfaz hâkimliklerinin görevleri" başlıklı 4. maddesinin (1), (2) ve (3) numaralı fıkraları şöyledir:


"İnfaz hâkimliklerinin görevleri şunlardır:


1. Hükümlü ve tutukluların ceza infaz kurumları ve tutukevlerine kabul edilmeleri, yerleştirilmeleri, barındırılmaları, ısıtılmaları ve giydirilmeleri, beslenmeleri, temizliklerinin sağlanması, bedensel ve ruhsal sağlıklarının korunması amacıyla muayene ve tedavilerinin yaptırılması, dışarıyla ilişkileri, çalıştırılmaları gibi işlem veya faaliyetlere ilişkin şikâyetleri incelemek ve karara bağlamak.


2. Hükümlülerin cezalarının infazı, müşahedeye tâbi tutulmaları, açık cezaevlerine ayrılmaları, izin, sevk, nakil ve tahliyeleri; tutukluların sevk ve tahliyeleri gibi işlem veya faaliyetlere ilişkin şikâyetleri incelemek ve karara bağlamak


3. Hükümlü ve tutuklular hakkında alınan disiplin tedbirleri ve verilen disiplin cezalarının kanun, veya diğer mevzuat hükümlerine aykırı olduğu iddiasıyla yapılan şikâyetleri incelemek ve karara bağlamak"


17. 4675 sayılı Kanun'un "İnfaz hâkimliğince şikâyet üzerine verilen kararlar" başlıklı 6. maddesinin olay tarihindeki ilgili kısmı şöyledir:


"Şikâyet başvurusu, 5 inci maddede yazılı sürenin geçmesinden sonra veya infaz hâkimliğinin görev ve yetki alanı dışında kalan bir işlem veya faaliyete karşı ya da başvuru hakkı olmayan kimselerce yapılmışsa infaz hâkimi, başvuru dilekçesini esasa girmeden reddeder; şikâyet başvurusu başka bir yargı merciinin görevi içerisinde ise o mercie gönderir.


Şikâyet başvurusu üzerine infaz hâkimi, duruşma yapmaksızın dosya üzerinden bir hafta içinde karar verir; ancak, gerek gördüğünde karar vermeden önce şikâyet konusu işlem veya faaliyet hakkında re’sen araştırma yapabilir ve ilgililerden bilgi ve belge isteyebilir; ayrıca ceza infaz kurumu ve tutukevi ile ilgili Cumhuriyet savcısının da yazılı görüşünü alır.


İnfaz hâkimi, inceleme sonunda şikâyeti yerinde görmezse reddine; yerinde görürse, yapılan işlemin iptaline ya da faaliyetin durdurulmasına veya ertelenmesine karar verir.


İnfaz hâkimi, bu Kanunda hüküm bulunmayan hallerde 4.4.1929 tarihli ve 1412 sayılı Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu hükümlerine göre inceleme ve işlemlerini yürütür ve kararını verir.


İnfaz hâkiminin kararlarına karşı şikâyetçi veya ilgili Cumhuriyet savcısı tarafından, tebliğden itibaren iki hafta içinde Ceza Muhakemesi Kanunu hükümlerine göre itiraz yoluna gidilebilir. Kanunlarda infaz hâkiminin onayına tabi olduğu belirtilen hususlarda da bu hüküm uygulanır.


İtiraz, infaz hakimliğinin yargı çevresinde bulunduğu ağır ceza mahkemesine (…) yapılır."


18. 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun "Tazminat istemi" başlıklı 141. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:


"(1) Suç soruşturması veya kovuşturması sırasında;


a) Kanunlarda belirtilen koşullar dışında yakalanan, tutuklanan veya tutukluluğunun devamına karar verilen,


b) Kanunî gözaltı süresi içinde hâkim önüne çıkarılmayan,


c) Kanunî hakları hatırlatılmadan veya hatırlatılan haklarından yararlandırılma isteği yerine getirilmeden tutuklanan,


d) Kanuna uygun olarak tutuklandığı hâlde makul sürede yargılama mercii huzuruna çıkarılmayan ve bu süre içinde hakkında hüküm verilmeyen,


e) Kanuna uygun olarak yakalandıktan veya tutuklandıktan sonra haklarında kovuşturmaya yer olmadığına veya beraatlerine karar verilen,


f) Mahkûm olup da gözaltı ve tutuklulukta geçirdiği süreleri, hükümlülük sürelerinden fazla olan veya işlediği suç için kanunda öngörülen cezanın sadece para cezası olması nedeniyle zorunlu olarak bu cezayla cezalandırılan,


g) Yakalama veya tutuklama nedenleri ve haklarındaki suçlamalar kendilerine, yazıyla veya bunun hemen olanaklı bulunmadığı hâllerde sözle açıklanmayan,


h) Yakalanmaları veya tutuklanmaları yakınlarına bildirilmeyen,


i) Hakkındaki arama kararı ölçüsüz bir şekilde gerçekleştirilen,


j) Eşyasına veya diğer malvarlığı değerlerine, koşulları oluşmadığı halde elkonulan veya korunması için gerekli tedbirler alınmayan ya da eşyası veya diğer malvarlığı değerleri amaç dışı kullanılan veya zamanında geri verilmeyen, k) (Ek: 11/4/2013-6459/17 md.) Yakalama veya tutuklama işlemine karşı Kanunda öngörülen başvuru imkânlarından yararlandırılmayan,


Kişiler, maddî ve manevî her türlü zararlarını, Devletten isteyebilirler.


...


(3) (Ek:18/6/2014-6545/70 md.) Birinci fıkrada yazan hâller dışında, suç soruşturması veya kovuşturması sırasında kişisel kusur, haksız fiil veya diğer sorumluluk hâlleri de dâhil olmak üzere hâkimler ve Cumhuriyet savcılarının verdikleri kararlar veya yaptıkları işlemler nedeniyle tazminat davaları ancak Devlet aleyhine açılabilir.


..."


19. 5271 sayılı Kanun’un "Tazminat isteminin koşulları" başlıklı 142. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:


"(1) Karar veya hükümlerin kesinleştiğinin ilgilisine tebliğinden itibaren üç ay ve her hâlde karar veya hükümlerin kesinleşme tarihini izleyen bir yıl içinde tazminat isteminde bulunulabilir.


(2) İstem, zarara uğrayanın oturduğu yer ağır ceza mahkemesinde ve eğer o yer ağır ceza mahkemesi tazminat konusu işlemle ilişkili ise ve aynı yerde başka bir ağır ceza dairesi yoksa, en yakın yer ağır ceza mahkemesinde karara bağlanır.


(3) Tazminat isteminde bulunan kişinin dilekçesine, açık kimlik ve adresini, zarara uğradığı işlemin ve zararın nitelik ve niceliğini kaydetmesi ve bunların belgelerini eklemesi gereklidir.


...


(6) İstemin ve ispat belgelerinin değerlendirilmesinde ve tazminat hukukunun genel prensiplerine göre verilecek tazminat miktarının saptanmasında mahkeme gerekli gördüğü her türlü araştırmayı yapmaya veya hâkimlerinden birine yaptırmaya yetkilidir.


...


(8) Karara karşı, istemde bulunan, Cumhuriyet savcısı veya Hazine temsilcisi, istinaf yoluna başvurabilir; inceleme öncelikle ve ivedilikle yapılır.


..."


20. 29/3/1984 tarihli ve 2992 sayılı mülga Adalet Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin Değiştirilerek Kabulü Hakkında Kanun'un "Görev" başlıklı 2. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:


"Adalet Bakanlığının görevleri şunlardır:


a) Kanunlarda kurulması öngörülen mahkemeleri açmak ve teşkilatlandırmak, ceza infaz ve ıslah kurumları, icra ve iflas daireleri gibi her derece ve türdeki adalet kurumlarını planlamak, kurmak ve idari görevleri yönünden gözetim ve denetimini yapmak ve geliştirmek,


...


j) İlgili mevzuat hükümlerine göre infaz ve ıslah işlerini düzenlemek,


..."


21. 6/1/1982 tarihli ve 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun "İdari dava türleri ve idari yargı yetkisinin sınırı" başlıklı 2. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:


"1. (Değişik: 10/6/1994 - 4001/1 md.) İdari dava türleri şunlardır:


a) (İptal: Anayasa Mahkemesinin 21/9/1995 tarihli ve E.1995/27, K.1995/47 sayılı kararı ile; Yeniden Düzenleme: 8/6/2000 - 4577/5 md.) İdarî işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlâl edilenler tarafından açılan iptal davaları,


b) İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları,


…


2. İdari yargı yetkisi, idari eylem ve işlemlerin hukuka uygunluğunun denetimi ile sınırlıdır…"


22. 2577 sayılı Kanun'un "Doğrudan doğruya tam yargı davası açılması" başlıklı 13. maddesi şöyledir:


"İdari eylemlerden hakları ihlal edilmiş olanların idari dava açmadan önce, bu eylemleri yazılı bildirim üzerine veya başka süretle öğrendikleri tarihten itibaren bir yıl ve her halde eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde ilgili idareye başvurarak haklarının yerine getirilmesini istemeleri gereklidir. Bu isteklerin kısmen veya tamamen reddi halinde, bu konudaki işlemin tebliğini izleyen günden itibaren veya istek hakkında altmış gün içinde cevap verilmediği takdirde bu sürenin bittiği tarihten itibaren, dava süresi içinde dava açılabilir."


2. İlgili Yargı Kararları


23. Yargıtay 1. Ceza Dairesinin 30/1/2017 tarihli ve E.2016/2552, K.2017/160 sayılı kararının ilgili kısmı şöyledir:


''...hükümlünün ... dilekçelerinin, terör örgütü elebaşısı [A.Ö.] ve terör örgütünü övücü nitelikte ifadeler içermesi nedeniyle terör örgütü propagandası yaptığından bahisle hakkında hücre disiplin cezaları kararı verilmiş ise de, hükümlünün disiplin cezalarına konu eylemleri nedeniyle başlatılan ceza soruşturmaları neticesinde Tekirdağ Cumhuriyet Başsavcılığınca kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verildiği gibi, benzer bir olay sebebiyle Yargıtay 9. Ceza Dairesinin 2010/8911 esas, 2012/5154 sayılı kararında 'Cumhuriyet Başsavcılığına verilen dilekçe ile yargı merciilerince yapılan soruşturmalara tepki olarak ‘Ben de sayın Öcalan diyorum ve bu suçu işleyip kendimi ihbar ediyorum' şeklinde kanaatini açıklamaktan ibaret eylemde suç ve suçluyu övme suçunun yasal unsurlarının bulunmadığı' yönünde karar verildiği ayrıca resmi kurumlara gereğinin yapılması için yazılan dilekçelerin aleniyet unsuru taşımadığı bu itibarla eylemlerin terör örgütü propagandası niteliğinde kabul edilemeyeceği gözetilmeksizin itirazın reddi yönünde karar verilmesinde;


II-Tekirdağ 2. Ağır Ceza Mahkemesinin 01/04/2011 tarihli ve 2011/398 değişik iş sayılı kararı ile aynı Mahkemenin 01/04/2011 tarihli ve 2011/399 değişik iş sayılı kararları yönünden yapılan incelemede;


4675 sayılı İnfaz Hakimliği Kanunun 6/2.maddesine 6008 sayılı Kanunun 5. maddesi ile eklenen 'Disiplin cezasına karşı yapılan şikâyet üzerine infaz hâkimi, hükümlü veya tutuklunun savunmasını aldıktan ve talep edilen diğer delilleri toplayıp değerlendirdikten sonra kararını verir. Hükümlü veya tutuklu, savunmasını, hazır bulunmak ve vekaletnamesini ibraz etmek koşuluyla avukatıyla birlikte veya avukatı aracılığıyla yapabilir, infaz hâkimi gerekli görmesi durumunda hükümlü veya tutuklunun savunmasını ceza infaz kurumunda da alabilir.' şeklindeki düzenleme ile 6008 sayılı Kanunun geçici 1. maddesinde yeralan 'bu Kanunun yürürlüğe girmesinden önce verilmiş ve infaz hâkimliğinin incelemesinden geçmiş disiplin cezalarına karşı, bu Kanunun yürürlüğe girmesinden itibaren altı ay içinde yeniden yapılan başvurular, 4675 sayılı Kanunun bu Kanunla değişik 6 ncı maddesinin ikinci fıkrasında öngörülen usulle karara bağlanır.' şeklindeki hükme nazaran disiplin cezalarının yeniden değerlendirilmesi başvurusu üzerine yapılacak inceleme neticesinde infaz hâkimliğince yeni bir karar verilebileceği, geçici maddede kısıtlayıcı bir düzenleme bulunmaması karşısında hükümlünün yeniden inceleme başvurusunda ancak yeni olgu ve deliller ibraz etmesi koşuluna bağlı olarak disiplin cezasının kaldırılmasına karar verilebileceğinin kabul edilmesinin yasaya uygun bir yorum olmayacağı cihetle, merciince kesinleşmiş disiplin cezasının ancak yeni delil ve olgu bulunması halinde kaldırılabileceği, infaz hâkimliğince talebin usul yönünden reddine karar verilmesi gerektiğinden bahisle itirazın kabulü yönünde karar tesisinde, İsabet görülmediğinden bahisle 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 309. maddesi uyarınca anılan Kararın bozulması lüzumu Yüksek Adalet Bakanlığı Ceza İşleri Genel Müdürlüğü'nün ...sayılı yazılı istemlerine müsteniden Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının tebliğnamesi ile Dairemize ihbar ve dava evrakı gönderilmekle, incelenerek gereği düşünüldü: Kanun yararına bozma talebine dayanılarak Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığınca düzenlenen tebliğnamedeki bozma isteği incelenen dosya kapsamına göre yerinde görüldüğünden, ...kararlarının 5271 sayılı CMK'nun 309. maddesi uyarınca kanun yararına bozulmasına...''


24. Yargıtay 12. Ceza Dairesinin 15/1/2014 tarihli ve E.2013/26006, K.2014/530 sayılı kararının ilgili kısmı şöyledir:


"...tazminat istemine ilişkin 5271 sayılı CMK'nın 141 ve devamı maddelerinde 'suç soruşturması ve kovuşturması sırasında' gerçekleşen koruma tedbirlerine ilişkin hukuka aykırılıklar yönünden bu kanun hükümlerine göre tazminat istenebileceği belirtilmekle birlikte, madde metninde bu aykırılıkların tahdidi şekilde sıralandığı, bu kapsamda ceza infaz kurumunda uygulanan disiplin cezasının, infaz aşamasında meydana gelen hukuka aykırılık olup, madde kapsamında bulunmaması nedeniyle reddine ilişkin, davacı adına vasisinin hükme yönelik yerinde görülmeyen temyiz itirazlarının reddiyle hükmün isteme uygun olarak onanmasına ... karar verildi."


25. Yargıtay 12. Ceza Dairesinin 13/9/2022 tarihli ve E.2021/4504, K.2022/5607 sayılı kararının ilgili kısmı şöyledir:


"Davacının Balıkesir Açık Ceza İnfaz Kurumunda mahkum olduğu cezayı infaz ederken Bafra Açık Ceza İnfaz Kurumuna naklinin yapıldığı, Bafra Açık Ceza İnfaz Kurumuna zamanında teslim olamaması nedeniyle 11 gün hücreye koyma cezası aldığı ve hakkında firar suçlamasıyla dava açıldığı, bu davadan beraat ettiği, beraat üzerine hakkında verilen disiplin cezasının kaldırılması talebinde bulunduğu, Balıkesir İnfaz Hakimliğinin disiplin cezasını kaldırmadığı, bu karara karşı itiraz etmesi üzerine itirazın kabulüne karar verildiği, Balıkesir İnfaz Hakimliğinin bu kararın yok hükmünde olduğu gerekçesi ile kararın değiştirilmesine yer olmadığına dair ek karar verdiği, bu karara da itiraz ettiği ve itirazın reddedildiği, itirazın reddine dair karara karşı Adalet Bakanlığı nezdinde kanun yararına bozma talebinde bulunduğu ve Yargıtay tarafından itirazın reddi kararının bozulduğu, bu kapsamda hakkında verilen disiplin cezasının kaldırılmaması nedeniyle açık cezaevine çıkamadığı, yine 2014 yılında denetimli serbestliğe ayrılması gerekirken bu cezanın kaldırılmaması sebebiyle 2016 yılında denetimli serbestliğe ayrılmak zorunda kaldığı gerekçesi ile 35.000 TL maddi, 35.000 TL manevi tazminat talebine ilişkin söz konusu davada, yerel mahkemece, infaz aşamasında meydana gelen disiplin cezasının koruma tedbiri niteliğinde olmadığı, bu yöndeki hukuka aykırılıklar nedeniyle meydana gelen zararın idari yargının görev alanında kaldığı ve bu mahkemeler önünde tazminat isteminde bulunulabileceği gerekçesi ile davanın reddine hükmedildiği anlaşılmakla;


...11 gün hücreye koyma cezası aldığı, firar suçundan beraat ettiği ancak hakkında verilen disiplin cezasının kaldırılmadığı, bu sebeple açık cezaevine çıkamadığı ve denetimli serbestlik tedbirinden geç faydalandığı gerekçeleri ile tazminat istemine ilişkin davanın gereğinin takdirinin idari yargı görev alanında kaldığı ve bu mahkemeler önünde tazminat isteminde bulunulabileceği gözetilmiş olmasına rağmen, görevsizlik kararı verilmesi gerekirken, yargılamaya devamla yazılı şekilde davanın reddine karar verilmesi,"


26. Yargıtay 4. Hukuk Dairesinin 22/5/2019 tarihli ve E.2019/1193, K.2019/3014 sayılı kararının ilgili kısmı şöyledir:


"Davacı, 23/7/2016 tarihinde tutuklandığını, tutuklandığı tarihten itibaren 1/3/2018 tarihine kadar 5275 sayılı Kanun'un 83. maddesine göre haftada bir defa kapalı görüş yaptırılması gerekirken ceza infaz kurumunca iki haftada bir defa kapalı görüş yaptırıldığını, bu uygulamaya infaz hakimliği nezdinde itirazda bulunmasına rağmen itirazının reddedildiğini, infaz hakimliği kararına karşı itiraz yasa yoluna başvurması üzerine Ağır Ceza Mahkemesi tarafından infaz hakimliği kararının kaldırılmasına karar verildiğini, fakat bu süre zarfında görüş hakkının kısıtlandığını belirterek manevi tazminat isteminde bulunmuştur.


İlk derece mahkemesince; davanın idari yargı merciinde açılması gerektiğinden görev sebebiyle davanın usulden reddine karar verilmiştir.


Hükme karşı davacı istinaf talebinde bulunmuştur.


Bölge Adliye Mahkemesince; davaya konu olayın idarenin hizmet kusurundan kaynaklandığı bu itibarla ilk derece mahkemesi kararının yerinde olduğu gerekçesiyle davacının istinaf başvurusunun HMK'nın 353/1-b-1 maddesi uyarınca esastan reddine karar verilmiştir. Kararı davacı temyiz etmiştir.


Dava konusu uyuşmazlık bakımından görevli mahkemenin belirlenmesinden önce tazminata konu edilen vakıaların idari işlem ve eylemden mi? 5271 sayılı CMK'da düzenlenen koruma tedbirlerinden mi? Yoksa 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun ile 4675 sayılı İnfaz Hakimliği Kanunu'nun uygulanmasından mı? Kaynaklandığı sorusunun cevaplanması icap eder. Tazminat talebinin dayanağı vakıaların idari işlem ve eylemden kaynaklandığının, bir başka deyişle idarenin hizmet kusuru sebebiyle tazminat istenildiğinin kabulü halinde görevli mahkemenin idare mahkemesi; CMK 141. maddede yaptırımını bulan koruma tedbirleri dolayısıyla istenildiğinin kabulü halinde ise ağır ceza mahkemesi; olacağından şüphe etmemek gerekir. Ancak, ceza ve güvenlik tedbirlerinin yerine getirilmesinden, yani 5275 ve 4675 sayılı Kanunların uygulanmasından kaynaklı tazminat istekli davaların hangi yargı merciince çözümleneceği kanunlarımızda açık olarak düzenlenmiş değildir.


Az yukarıda açıklandığı üzere somut olayda; davacının, hakkında yürütülen soruşturma dolayısıyla verilen tutukluk tedbirinin infazı sırasında infaz hakimliği kararıyla da onanmak suretiyle kapalı görüş hakkının yasaya aykırı olarak sınırlandırıldığından bahisle manevi tazminat isteğinde bulunduğu anlaşılmaktadır. Buna göre, öncelikle ifade edilmelidir ki, hem tutuklama kararının ceza hakimliğince alınması, hem de bu kararın infaz şekline ilişkin sürecin cumhuriyet savcısı ve infaz hakimliğince şekillendirilmesi karşısında davacının tazminat isteğinin, idarenin hizmet kusuruna dayandığını söyleyebilme imkanı yoktur. Her ne kadar cezaevi idaresince yapılan işlemlerin idari işlem ve eylem niteliğinde olduğu ileri sürülebilir ise de bu eylem ve işlemler ceza kararlarının ve koruma tedbirlerinin infazı kapsamında gerçekleştirildiğinden idari işlem ve eylem olarak değerlendirilmesi doğru değildir.


Davacının tazminat isteğinin koruma tedbirlerinden kaynaklanıp kaynaklanmadığına gelince, 5271 sayılı CMK'nun 141. maddesi gereğince, (1) suç soruşturması veya kovuşturması sırasında;.... (3) Birinci fıkrada yazan hâller dışında, suç soruşturması veya kovuşturması sırasında kişisel kusur, haksız fiil veya diğer sorumluluk hâlleri de dâhil olmak üzere hâkimler ve Cumhuriyet savcılarının verdikleri kararlar veya yaptıkları işlemler nedeniyle tazminat davaları ancak Devlet aleyhine açılabilir. Anılan Kanun'un 142 maddesi uyarınca bu davalar yönünden görevli mahkeme ağır ceza mahkemesidir. CMK'nun 141. maddesinin düzenleniş şeklinden görüleceği üzere, koruma tedbirleri nedeniyle tazminat isteğinin kaynağını sadece kararın kendisi veya koruma tedbirinin karara uygun olarak yerine getirilmesi değil, koruma tedbirinin amacı dışında veya taşkın kullanılması (CMK 141/1-g,i,j) gibi, malvarlığına zarar verilmesi (CMK 141/1-j) gibi infaza yönelik işlemler de oluşturmaktadır. Şu durumda, suç soruşturması sırasında ve tutukluluğa ilişkin koruma tedbirinin infazı kapsamında esasen infaz hakimliğince verilen iki haftada bir görüş yaptırılmasına ilişkin işlemin hukuka uygun olduğu kararı nedeniyle maruz kalındığı iddia edilen manevi zararın tazminine yönelik eldeki talep yönünden CMK 141/3 ve 142. maddeler mucibince ağır ceza mahkemesinin görevli olduğunun kabulü iktiza etmektedir.


Somut uyuşmazlığın CMK 141 ve 142. maddeleri kapsamında bulunmadığı düşünüldüğünde ise çözümün infaz hukukunun düzenlendiği 5275 ve 4675 sayılı Kanunlar ile usul hukukunun genel ilkelerinde aranması gerekir. İnfaz kanunlarının amacı mahkemelerce verilen ceza ve güvenlik tedbirleri ile tutuklama kararlarının yerine getirilmesidir. Cezanın infazı, cumhuriyet savcısı tarafından izlenir ve denetlenir. (5275 sayılı CGTİHK m.5) İzleme ve denetlemenin anlamı infazın cumhuriyet savcılığı tarafından yürütülmesidir. Yani infaz yetkisi cumhuriyet savcısına aittir. (Prof. Veli Özer Özbek, İnfaz Hukuku, 3. Baskı, sayfa 78) Cezaevi idaresi, infaz işlemlerini cumhuriyet savcısı adına yaparlar. Öte yandan, 4675 sayılı İnfaz Hakimliği Kanunu'nun 1. maddesinde … şeklinde açıklanmış; yine aynı Kanun'un 4. maddesinde ise, … gibi işlem veya faaliyetlere ilişkin şikâyetleri incelemek ve karara bağlamak infaz hakimliğinin görevleri arasında sayılmıştır. 5275 sayılı Kanun'un 5 ve 4675 sayılı Kanun'un 1 ve 4. maddeleri hükümlerinden anlaşılacağı üzere, ceza ve güvenlik tedbirleri ile tutuklama kararlarının infazının cumhuriyet savcılığı ile infaz hakimliği gözetim ve denetiminde cumhuriyet savcılığı ve infaz hakimliğince alınan kararlar doğrultusunda şekillendiği ve yürütüldüğü açıktır. Mevzuatımızda, cumhuriyet savcılığı ve/veya infaz hakimliği kararlarına uygun olarak yürütülen infaz işlemleri sebebiyle zarar gördüğünü iddia edenlerce açılacak tazminat davaları için hangi mahkemenin/yargı kolunun görevli olacağı düzenlenmiş değildir. Kanun koyucu bu hususta sessiz kaldığına göre sorunun uygulama ile çözümlenmesi gerekir. Bu bağlamda başvurulabilecek en önemli yöntem kıyastır. Maddi ceza hukuku bakımından kıyas hiçbir şekilde kabul edilemez. Ancak usul hukuku bakımından kıyas caiz, hatta bazı hallerde zorunludur. Koruma tedbirleri nedeniyle mahkemelerce ve cumhuriyet savcılığınca alınan tutuklama, yakalama, arama, elkoyma vs. gibi kararlar ile bu kararların amacına uygun veya uygun olmayan şekilde yerine getirilmesinden kaynaklı tazminat davaları yönünden kanun koyucu ağır ceza mahkemelerinin görevli olmasını benimsediğine (CMK 142) göre yine cumhuriyet savcılığı ve infaz hakimliğinin gözetim ve denetiminde gerçekleştirilen infaz işlemleri sebebiyle açılacak tazminat davaları bakımından da aynı yargı yolunun (ağır ceza mahkemesinin) görevli kabul edilmesi kıyas yöntemine en uygun sonuç olacaktır. Diğer taraftan, bu kabul, 4675 sayılı Kanun'un 4. maddesinde sayılan hükümlü ve tutukluların ceza infaz kurumları ve tutukevlerine kabul edilmeleri, … gibi işlem veya faaliyetlerin hukuka uygun olup olmadığının denetlenmesi bakımından adli yargının; bu işlem veya faaliyetler sebebiyle açılan tazminat davaları yönünden idari yargının; görevli olduğunun benimsenmesi ile ortaya çıkacak hukuki karmaşanın önüne geçilmesi bakımından usule de uygundur. Açıklanan tüm bu sebeplerle, dava dilekçesinin ağır ceza mahkemesinin görevli olduğu gerekçesi ile usulden reddi gerekirken, derece mahkemelerince yargı yolunun caiz olmaması sebebiyle reddi doğru değildir.” [Kararda iki üye muhalif kalmış ve idari yargının görevli olduğu görüşünü dile getirmişlerdir].


27. Danıştay 10. Dairesinin 8/12/2020 tarihli ve E.2015/4441, K.2020/5955 sayılı kararının ilgili kısmı şöyledir:


"...


Bu durumda, ... isimli hükümlünün, daha önce karıştığı benzer yaralama olaylarından cezaevi idaresinin bilgisi olduğu, bu yönüyle cezaevi idaresince, hükümlü [M. A.]'e karşı diğer hükümlülerin korunması yönünden gerekli olan tüm tedbir ve önlemlerin alınması gerektiği, bu bağlamda davacının yaralanmasının önlenmesi hususunda davalı idarenin Tüzüğün hapis cezalarının infazında gözetilecek ilkelere ilişkin 5. maddesinin 1. fıkrasının (f) bendinde yer alan '...hükümlülerin yaşam hakları ile beden ve ruh bütünlüklerini korumak üzere her türlü koruyucu tedbirin alınması zorunludur..' hükmüne riayet edilmeyerek, davalı idarenin yürüttüğü kamu hizmetinin gereği olan gözetim ve koruması altında bulunan hükümlülerin beden bütünlüklerini korumaya yönelik gerekli önlemleri almayarak, yeterli dikkat ve özeni göstermeyerek hizmeti kusurlu işlettiği anlaşılmaktadır.


Bu nedenlerle, İdare Mahkemesince hizmet kusuru esas alınarak ortaya çıkan yaralanma olayı nedeniyle davacının manevi tazminat istemi yönünden uygun bir miktar tazminata hükmedilmesi gerekirken davanın reddi yolunda verilen Mahkeme kararında hukuki isabet bulunmadığı sonucuna varılmıştır."


28. Danıştay 10. Dairesinin 9/1/2023 tarihli ve E.2022/8771, K.2023/5 sayılı kararının ilgili kısmı şöyledir:


"Dosyanın incelenmesinden; Sincan 1 Nolu Yüksek Güvenlikli Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda hükümlü olarak bulunan davacı tarafından, ceza mahkemelerinde yürütülen yargılamalar neticesinde 18 yıl 19 ay hapis cezasıyla cezalandırıldığı, cezanın infazı sürecinde tarafına disiplin cezası olarak üç defa hücre hapsi cezası verildiği, 3713 sayılı Kanun'un 17. maddesi gereğince verilen hücre hapsi cezaları nedeniyle koşullu salıverilme hakkından yararlandırılmadığı, bu nedenle fazladan beş yıl daha cezaevinde kalacağı, diğer adli hükümlülere aynı olay nedeniyle böyle bir uygulama yapılmadığı, ayrımcılığa uğradığı ileri sürülerek İzmir Cumhuriyet Başsavcılığınca düzenlenen 01/02/2021 tarih ve 2009/ 1-3273 sayılı müddetnamenin ve 3713 sayılı Kanun'un 17. maddesi gereğince koşullu salıverilme hakkının elinden alınmasına ilişkin kararın iptaliyle birlikte tahliyesine de karar verilmesi istemiyle bakılmakta olan davanın açıldığı görülmektedir.


Bu durumda, açılan davanın yukarıda aktarılan mevzuat hükümleri gereğince ilk derece mahkemesi olarak Danıştayda görülecek davalardan olmadığı ve İdare Mahkemesince incelenmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.


Öte yandan, davacı tarafından, dava dilekçesinde ileri sürülen taleplerin idari davaya konu olabilecek nitelikte olup olmadığı hususunun idare mahkemesince değerlendirileceği de açıktır."


29. Uyuşmazlık Mahkemesinin 29/11/2021 tarihli ve E.2021/614, K.2021/600 sayılı kararının ilgili kısmı şöyledir:


"Olayda, davacı iddiasının, yukarıda hükümlerine yer verilen 4675 sayılı Kanun’un 4. maddesinde yer alan '...disiplin tedbirleri ve verilen disiplin cezalarının kanun, veya diğer mevzuat hükümlerine aykırı olduğu iddiasına' ilişkin olup, bu şikayetleri incelemenin ve karara bağlamanın İnfaz Hâkimliği’nin görevinde olduğu düzenlemesine istinaden, bu konulardaki şikayetlere bakmakla adli yargı yerinin görevli olduğu belirlenmiş olup, aynı şikayetten kaynaklanan tazminat istemli davalara da adli yargı yerinde bakılacağı, ancak Mahkememizin adli yargı içerisinde hangi yargı merciinin bu davalara bakmakla görevli olduğu hususunda karar verme yetkisi bulunmadığı gözetildiğinde, bu belirlemenin ilgili yargı kolunun kendi içerisinde yapılması gerektiği sonucuna varılmıştır."


B. Uluslararası Hukuk


30. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin (Sözleşme) "Etkili başvuru hakkı" başlıklı 13. maddesi şöyledir:


"Bu Sözleşme’de tanınmış olan hak ve özgürlükleri ihlal edilen herkes, söz konusu ihlal resmi bir hizmetin ifası için davranan kişiler tarafından gerçekleştirilmiş olsa dahi, ulusal bir merci önünde etkili bir yola başvurma hakkına sahiptir."


31. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) Sözleşme'nin 13. maddesi uyarınca temel hak ve özgürlüklerin ulusal düzeyde korunması için etkili bir başvuru yolunun var olması gerektiğini belirtmektedir. AİHM'e göre Sözleşme'nin 13. maddesi yetkili ulusal makamlar tarafından Sözleşme kapsamına gir

 

Benzer Kararlar

 

Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm — Kaldırılan Disiplin Cezasının Gerekçesiz İtiraz Kararıyla Yeniden Uygulanması

Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu — Ceza İnfaz Kurumunda Kitap ve Belgelerin Alıkonulması Hakkında Pilot Karar

Tüm Ceza Hukuku Kararları ›

 

İlgili Sayfalar

 

Ceza İnfaz Kurumunda Disiplin Cezaları ve Tazminat Yolları

 

Benzer bir uyuşmazlıkla ilgili görüşmek isterseniz iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.

 

Bu sayfa genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Özet ve açıklamalar site tarafından hazırlanmıştır; karar metni resmî kaynaktan alınmıştır.

 

Karar Künyesi

 

Mahkeme

Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu

 

Karar Türü

Bireysel Başvuru

 

Başvuru No

2021/40650

 

Karar Tarihi

2 Nisan 2026

 

Oy Durumu

Oybirliği

 

Resmî Kaynak

Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası

 

Hukuki Destek

Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu

 

Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.

Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara

 

0552 725 25 18

WhatsApp ile Yazın

İletişim ve Yol Tarifi

 

İlgili Hukuk Alanları

Ceza Hukuku

Tüm Çalışma Alanları ›

 

Hesaplama Araçları

İnfaz ve Yatar Hesaplama

Tüm Hesaplama Araçları ›

bottom of page