Bireysel Başvuru Kararları · CEZA HUKUKU · HAK İHLALİ
Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu — Hükümlünün Televizyon İzleme Hakkının Belirsiz Kanunla Kısıtlanması
B. No: 2021/57086 · 31 Temmuz 2025
İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 12 Kasım 2026
Kararın Özeti
Anayasal düzeni ortadan kaldırmaya teşebbüs ve bazı başka suçlardan hükümlü olan başvurucunun televizyon izleme talebi, kurumca yalnız kanun maddesine atıfla reddedildi. İnfaz hâkimliği kısıtlamanın süresi belirtilmediği için bu kararı kaldırınca kurum, aynı gerekçeyle bir yıllık kısıtlama getirdi; şikâyet ve itiraz reddedildi. Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu, tehlikeli hâldeki veya örgüt mensubu hükümlüler için kısıtlamaya izin veren hükmün hangi durumda, ne kadar süreyle ve nasıl uygulanacağını belirlemediğini, kararların da somut gerekçe içermediğini tespit ederek ifade özgürlüğünün ihlaline karar verdi.
Hukuki İlke
Bu başvuruda Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu, 5275 sayılı Kanun'un 67. maddesinin (4) numaralı fıkrasının televizyon yayınlarından yararlanmanın tehlikeli hâldeki veya örgüt mensubu mahpuslar için kısıtlanabileceğini söylemekle yetindiğini, kısıtlamanın koşul, süre ve yöntemini belirlemediği için belirli ve öngörülebilir olmadığını belirtti. Kısıtlama kararında mahpusun bu statüde olduğunun ve televizyon izlemesinin kurum güvenliğini neden tehlikeye düşüreceğinin somut olarak gösterilmesi, sürenin açıklanması ve kısıtlamanın fiilen yasağa dönüşmemesi gerekir; suç tipine dayanan otomatik kısıtlama yeterli değildir.
Sonuç
Adli yardım talebi kabul edildi. Anayasa'nın 26. maddesinde güvence altına alınan ifade özgürlüğünün ihlal edildiğine oybirliğiyle karar verildi. İhlalin kanundan kaynaklandığı belirtilerek kararın yeniden yargılama için Düzce İnfaz Hâkimliğine gönderilmesine oyçokluğuyla hükmedildi; yeniden yargılamada mahkemenin uygulanacak kanun hükmü için Anayasa'nın 152. maddesi uyarınca itiraz yoluna başvurması ya da 90. maddesinin son fıkrasını gözeterek uyuşmazlığı çözmesi gerektiği belirtildi. Başvurucuya net 10.000 TL manevi tazminat ödenmesine oybirliğiyle karar verildi, tazminata ilişkin diğer talepler reddedildi.
İlgili Mevzuat
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 13, 26
İfade özgürlüğü ve sınırlamanın kanunla öngörülmesiTürkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 90, 152
Yeniden yargılamada itiraz yolu veya milletlerarası anlaşma hükümlerinin esas alınması5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun — m. 67
Radyo ve televizyon yayınlarından yararlanma hakkı ve tehlikeli hâldeki veya örgüt mensubu hükümlüler bakımından kısıtlanmasıCeza İnfaz Kurumlarının Yönetimi ile Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Tüzük (mülga) — m. 90
Kurul kararlarında dayanılan tüzük hükmü6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun — m. 50
Kanundan kaynaklanan ihlalin giderimi ve yeniden yargılama
Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.
Kararın Tam Metni
Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir. Kişileri belirleyebilen bilgiler “...” ile gizlenmiştir.
TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
GENEL KURUL
KARAR
... BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2021/57086)
Karar Tarihi: 31/7/2025
R.G. Tarih ve Sayı: 30/12/2025 - 33123
GENEL KURUL
KARAR
Başkan
:
Kadir ÖZKAYA
Başkanvekili
:
Hasan Tahsin GÖKCAN
Başkanvekili
:
Basri BAĞCI
Üyeler
:
Engin YILDIRIM
Rıdvan GÜLEÇ
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Yıldız SEFERİNOĞLU
Selahaddin MENTEŞ
İrfan FİDAN
Kenan YAŞAR
Muhterem İNCE
Yılmaz AKÇİL
Ömer ÇINAR
Metin KIRATLI
Raportör
:
Şeyda Nur ÜN
Başvurucu
:
...
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru, ceza infaz kurumunda televizyon yayınlarından yararlanma hakkının kısıtlanması nedeniyle ifade özgürlüğünün ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 23/11/2021 tarihinde yapılmıştır. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.
3. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü bildirmiştir. Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı beyanda bulunmuştur.
4. Birinci Bölüm, başvurunun Genel Kurul tarafından incelenmesine karar vermiştir.
III. OLAY VE OLGULAR
5. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar özetle şöyledir:
6. Başvurucu, olayların yaşandığı dönemde anayasal düzeni ortadan kaldırmaya teşebbüs etme ve diğer bazı suçlardan Düzce T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda (Ceza İnfaz Kurumu) hükümlü olarak bulunmaktadır.
7. Başvurucu 10/8/2021 tarihinde Ceza İnfaz Kurumu idaresine bir dilekçe yazmış; dilekçesinde dört yıldır şifahen televizyon yayınlarını izleme talebinde bulunduğunu ancak kendisine herhangi bir gerekçe belirtilmeksizin söz konusu hakkın verilmediğini, bu nedenle Ceza İnfaz Kurumundan televizyon yayınlarından yararlanmayı talep ettiğini belirtmiştir. Ceza İnfaz Kurumu İdare ve Gözlem Kurulu (İdare ve Gözlem Kurulu/Kurul) 10/8/2021 tarihinde aldığı kararla başvurucunun talebini reddetmiştir. İdare ve Gözlem Kurulu gerekçesinde 13/12/2004 tarihli ve 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun'un 67. maddesinin (4) numaralı fıkrası ile 20/3/2006 tarihli ve 2006/10218 sayılı mülga Ceza İnfaz Kurumlarının Yönetimi ile Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Tüzük'ün (İnfaz Tüzüğü) 90. maddesine atıfla talebi reddettiğini belirtmiştir.
8. Başvurucu, anılan karara karşı Düzce İnfaz Hâkimliğine (İnfaz Hâkimliği) şikâyette bulunmuştur. İnfaz Hâkimliği 6/9/2021 tarihinde başvurucunun şikâyetinin kabulü ile İdare ve Gözlem Kurulu kararının iptaline, talebin yeniden değerlendirilmesi için kararın bir örneğinin Ceza İnfaz Kurumuna gönderilmesine karar vermiştir. Gerekçeli kararın ilgili kısmı şöyledir:
"5275 Sayılı Yasanın hükümlünün radyo, televizyon yayınları ile internet olanaklarından yararlanma hakkını düzenleyen 67. maddesinde hükümlü, ceza infaz kurumlarında merkezî yayın sistemi bulunduğu takdirde bu sisteme bağlı olarak radyo ve televizyon yayınlarını izleme hakkına sahip olduğu, merkezî yayın sistemi bulunmayan kurumlarda, yararlı olmayan yayınların izlenmesini ve dinlenmesini engelleyecek önlemler alınmak suretiyle bağımsız anten kullanılarak televizyon ve radyo izlenmesine ve dinlenmesine izin verilebileceği, bu cihazlar, bedeli kendisi tarafından ödenmek koşuluyla hükümlü adına kurumca satın alınabileceği, dışarıdan gelenler tarafından getirilen radyo, televizyon ve bilgisayarlar[ın] kuruma alınamayacağı, bu haklar[ın] tehlikeli hâlde bulunan veya örgüt mensubu hükümlüler bakımından kısıtlanabileceği düzenlenmekte olup, hükümlü hakkında verilen İdare ve Gözlem Kurulu Kararında hükümlünün radyo ve televizyon hakkının ne kadar süre ile kısıtlandığının belirtilmediği, hükümlü-tutuklu hakkının televizyon ve radyo hakkının tamamen yasaklanması yönünde bir düzenleme bulunmadığı anlaşılmakla, itirazın kabulü ile, hükümlü-tutuklunun radyo ve televizyon yayınlarından yararlanma hakkının ne kadar süre ile kısıtlandığına ilişkin bir belirleme yapılması suretiyle bu hususta yeniden İdare ve Gözlem Kurulu kararı alınması gerektiği... [sonucuna varılmıştır.]"
9. İnfaz Hâkimliğinin anılan kararı üzerine İdare ve Gözlem Kurulu 16/9/2021 tarihinde, 5275 sayılı Kanun'un 67. maddesinin (4) numaralı fıkrası ve İnfaz Tüzüğü'nün 90. maddesine atıf yaparak başvurucunun televizyon yayınlarından yararlanmasının 1 yıl süreyle kısıtlanmasına karar vermiştir.
10. Başvurucu, anılan karara karşı İnfaz Hâkimliğine yeniden şikâyette bulunmuştur. İnfaz Hâkimliği 18/10/2021 tarihinde başvurucunun şikâyetinin reddine karar vermiştir. Gerekçeli kararın ilgili kısmı şöyledir:
"5275 Sayılı Yasanın hükümlünün radyo, televizyon yayınları ile internet olanaklarından yararlanma hakkını düzenleyen 67. maddesinde hükümlü, ceza infaz kurumlarında merkezî yayın sistemi bulunduğu takdirde bu sisteme bağlı olarak radyo ve televizyon yayınlarını izleme hakkına sahip olduğu, merkezî yayın sistemi bulunmayan kurumlarda, yararlı olmayan yayınların izlenmesini ve dinlenmesini engelleyecek önlemler alınmak suretiyle bağımsız anten kullanılarak televizyon ve radyo izlenmesine ve dinlenmesine izin verilebileceği, bu cihazlar, bedeli kendisi tarafından ödenmek koşuluyla hükümlü adına kurumca satın alınabileceği, dışarıdan gelenler tarafından getirilen radyo, televizyon ve bilgisayarlar[ın] kuruma alınamayacağı, bu hakların 5275 sayılı Yasanın 67'inci maddesindeki 'tehlikeli hâlde bulunan veya örgüt mensubu hükümlüler bakımından kısıtlanabilir.' şeklindeki düzenlemelere istinaden kısıtlanabileceği, aynı doğrultudaki Yargıtay 1. Ceza Dairesinin 16.11.2020 tarihli ve 2018/2200E-2020/2848K sayılı ilamındaki içtihatları uyarınca 'ceza infaz kurumlarında barındırılan özellikle terör suçlarından hükümlü ve tutukluların dışarıyla olan örgütsel bağlarının takip edilmesi, örgütsel haberleşme, talimat alma ve verme gibi güvenlik zafiyeti oluşturacak eylemlerin önlenmesi amacıyla radyo yayınlarından yararlanma hakkının kanunla sınırlanmasının mümkün olduğu cihetle' kısıtlanabileceği, bu hakların 5275 sayılı Yasanın 67'inci maddesindeki 'kısıtlanabilir' hükmü karşısında tamamen yasaklanmasının açıkça Yasaya aykırılık teşkil edeceği, Hakimliğimizin 06.09.2021 tarihli 2021/3503E-3613K sayılı ilamıyla kısıtlama süresi belirtilmediği gerekçesiyle daha önceki itiraz konusu idare ve gözlem kurulu kararının kaldırılmasına karar verilmiş olduğu, halihazırdaki itiraz konusu gözlem kurulu kararında ise kısıtlama süresinin açıkça gösterilmiş olduğu, tehlikeli hâlde bulunan veya örgüt mensubu hükümlüler bakımından televizyon yayınlarından yararlanma hakkının kanunla sınırlandırılabileceği, cezaevi asayişi ve güvenliğinin sağlanabilmesi bakımından sayılı suçlardan hüküm giymiş hükümlüler için ölçülülük ilkesine uygun ve süresinin belirtilmesi suretiyle bu hakların kısıtlanmasının Yasaya aykırılık teşkil etmediği, zorunlu bir ihtiyacın karşılanmasına yönelik ve en son başvurulabilecek çare olması kaydıyla kısıtlamanın amaca ve ölçülülük ilkesine uygun olduğu, tehlikeli hâlde bulunan veya örgüt mensubu hükümlüler bakımından kısıtlanabileceği düzenle[n]mesi ile emsal Yargıtay içtihatları uyarınca hükümlü hakkında verilen İdare ve Gözlem Kurulu Kararının usul ve yasaya uygun olduğu görülmekle itirazın reddine..."
11. Başvurucu, İnfaz Hâkimliği kararına itiraz etmiştir. İtirazı inceleyen Düzce 1. Ağır Ceza Mahkemesi (Ağır Ceza Mahkemesi) 5/11/2021 tarihinde İnfaz Hâkimliği kararında usul ve kanuna aykırı bir yön bulunmadığını belirterek başvurucunun itirazını kesin olarak reddetmiştir.
12. Başvurucu, nihai kararı 13/11/2021 tarihinde öğrendikten sonra 23/11/2021 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.
IV. İLGİLİ HUKUK
13. 5275 sayılı Kanun'un "Hükümlünün radyo, televizyon yayınları ile internet olanaklarından yararlanma hakkı" başlıklı 67. maddesi şöyledir:
"(1) Hükümlü, ceza infaz kurumlarında merkezî yayın sistemi bulunduğu takdirde bu sisteme bağlı olarak radyo ve televizyon yayınlarını izleme hakkına sahiptir.
(2) Merkezî yayın sistemi bulunmayan kurumlarda, yararlı olmayan yayınların izlenmesini ve dinlenmesini engelleyecek önlemler alınmak suretiyle bağımsız anten kullanılarak televizyon ve radyo izlenmesine ve dinlenmesine izin verilir. Bu cihazlar, bedeli kendisi tarafından ödenmek koşuluyla hükümlü adına kurumca satın alınır. Her ne biçimde olursa olsun dışardan gelenler tarafından getirilen radyo, televizyon ve bilgisayarlar kuruma alınmaz.
(3) Kapalı ve açık ceza infaz kurumları ile çocuk eğitim evlerinde ancak, eğitim ve iyileştirme programları çerçevesinde kurum yönetimince belirlenen yerlerde görsel ve işitsel eğitim araç ve gereçlerinin kullanımına izin verilebilir. Eğitim ve iyileştirme programları gerekli kıldığı takdirde denetim altında internetten yararlanılabilir. Hükümlü, odasında bilgisayar bulunduramaz. Ancak, Adalet Bakanlığının uygun görmesi hâlinde eğitim ve kültürel amaçlı olarak bilgisayarın ceza infaz kurumuna alınmasına izin verilebilir.
(4) Bu haklar, tehlikeli hâlde bulunan veya örgüt mensubu hükümlüler bakımından kısıtlanabilir."
14. 5275 sayılı Kanun'un 67. maddesinin gerekçesi şöyledir:
"Birleşmiş Milletler Hükümlülerin İyileştirilmesi İçin Asgari Standart Kurallarının 39 uncu maddesi, hükümlülerin radyo dinlemeleri, konferansları veya kurum idaresinin çıkardığı veya denetlediği benzeri araçları izlemeleri sağlanarak, önemli haberler hakkında düzenli olarak bilgi sahibi olabilmelerini öngörmüştür.
Hükümlülerin ve ailelerinin menfaatleri, yakınları ve dış dünya ile geliştirici ilişkilerini muhafaza etmeyi ve kuvvetlendirmeyi gerektirmekte ve bu keyfîyet, eğitim ve iyileştirme amaçlarından birini oluşturmaktadır.
Nitekim, Avrupa Cezaevi Kurallarının 'Dış Dünya ile Temas' başlığını taşıyan bölümün 45 inci maddesi, hükümlülere idarenin izin verdiği veya kontrol ettiği gazeteleri, dergileri ve diğer yayınları okuyarak, radyo ve televizyon yayınları ile konferans ve benzeri yollarla düzenli olarak bilgi edinmesine izin verilmesini tavsiye etmektedir.
Bu tavsiyelerin ışığında düzenlenen maddeyle, ilke olarak, hükümlüler, merkezî yayın sistemi varsa bu sisteme bağlı olarak radyo ve televizyon yayınlarını izleyebileceklerdir. Merkezî yayın sistemi bulunmayan kurumlarda, bağımsız anten kullanılarak televizyon ve radyo yayınlarının izlenmesine izin verilebilecektir. Ancak bu durumda, maksat yönünden zararlı olabilecek yayınların izlenmesini ve dinlenmesini engelleyecek tedbirler alınacaktır. Örneğin, yalnızca TRT yayınlarını izleyebilecek şekilde cihazlar kullanılacak veya antende teknik değişiklik yapılabilecektir."
15. Mülga İnfaz Tüzüğü'nün "Hükümlünün radyo, televizyon yayınları ile internet olanaklarından yararlanma hakkı" başlıklı 90. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"...
(2) Merkezî yayın sistemi bulunmayan kurumlarda, yararlı olmayan yayınların izlenmesini ve dinlenmesini engelleyecek önlemler alınmak suretiyle bağımsız anten kullanılarak televizyon ve radyo izlenmesine ve dinlenmesine izin verilir. Bu cihazlar, bedeli kendisi tarafından ödenmek koşuluyla hükümlü adına kurumca satın alınır. Her ne biçimde olursa olsun dışardan gelenler tarafından getirilen radyo, televizyon ve bilgisayarlar kuruma alınmaz.
...
(4) Bu haklar, idare ve gözlem kurulu kararı ile tehlikeli hükümlü oldukları saptananlar veya örgüt mensubu hükümlüler bakımından kısıtlanabilir.
..."
V. İNCELEME VE GEREKÇE
16. Anayasa Mahkemesinin 31/7/2025 tarihinde yapmış olduğu toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Adli Yardım Talebi Yönünden
17. Anayasa Mahkemesinin ... ([2. B.], B. No: 2012/1181, 17/9/2013) kararında belirtilen ilkeler dikkate alınarak geçimini önemli ölçüde güçleştirmeksizin yargılama giderlerini ödeme gücünden yoksun olduğu anlaşılan başvurucunun açıkça dayanaktan yoksun olmayan adli yardım talebinin kabulüne karar verilmesi gerekir.
B. İfade Özgürlüğünün İhlal Edildiğine İlişkin İddia
1. Başvurucunun İddiaları ve Bakanlık Görüşü
18. Başvurucu; beş yıldır Ceza İnfaz Kurumunda bulunduğunu, dört yıl boyunca birçok kez talep etmesine rağmen herhangi bir gerekçe belirtilmeksizin televizyon yayınlarını izleme imkânı verilmediğini, Ceza İnfaz Kurumuna dilekçe yazarak bu hususta talepte bulunduğunu ancak talebinin yalnızca kanun maddelerine atıfla reddedildiğini ileri sürmüştür. İnfaz Hâkimliğinin lehe kararı sonrasında bu kez de Ceza İnfaz Kurumu tarafından bir yıl boyunca televizyon yayınlarını izleme imkânına yönelik kısıtlama kararı verildiğini ve kararda herhangi bir gerekçe belirtilmeksizin mevzuata atıfla yetinildiğini, bu karara karşı yaptığı şikâyetin de yine somut bir gerekçe belirtilmeksizin reddedildiğini ifade etmiştir. Beş yıldır süregelen bir yasaklamanın artık bir cezaya dönüştüğünü, hiçbir şekilde tehlikeli hükümlü olmadığını, herhangi bir disiplin cezası bulunmadığını, bu nedenle televizyon yayınlarından yararlanma hakkına getirilen kısıtlamanın hukuka uygun olmadığını belirtmiştir.
19. Bakanlık görüşünde; mevcut başvuruda başvurucunun ifade özgürlüğünün ihlal edildiğine yönelik şikâyetleri incelenirken Anayasa Mahkemesi tarafından yapılacak incelemede, Anayasa ve mevzuat hükümleri doğrultusunda somut olayın kendine özgü koşullarının gözönüne alınması gerektiği belirtilmiştir.
20. Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı -genel hatlarıyla- başvuru formunda belirttiği iddialarını yinelemiştir.
2. Değerlendirme
21. Anayasa Mahkemesi daha önce verdiği birçok kararında, tutuklu ve hükümlülerin televizyon yayınlarını izleme taleplerinin reddedilmesini ifade özgürlüğü kapsamında değerlendirmiştir (ilgili kararlar için bkz. ... [1. B.], B. No: 2014/4397, 21/9/2016, § 20; ... ve ... [2. B.], B. No: 2014/13310, 18/7/2018, § 19). Söz konusu kararlar çerçevesinde, bir ceza infaz kurumunda hükümlü olarak bulunan başvurucunun televizyon yayınlarından yararlanma hakkının engellenmesinin haber veya fikir alma özgürlüğü, dolayısıyla ifade özgürlüğü kapsamında incelenmesi gerektiği değerlendirilmiştir.
22. Anayasa'nın "Düşünceyi açıklama ve yayma hürriyeti" başlıklı 26. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"Herkes, düşünce ve kanaatlerini söz, yazı, resim veya başka yollarla tek başına veya toplu olarak açıklama ve yayma hakkına sahiptir. Bu hürriyet resmi makamların müdahalesi olmaksızın haber veya fikir almak ya da vermek serbestliğini de kapsar...
Bu hürriyetlerin kullanılması, ... kamu düzeni[nin], ... korunması ... amaçlarıyla sınırlanabilir.
..."
a. Kabul Edilebilirlik Yönünden
23. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan ifade özgürlüğünün ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.
b. Esas Yönünden
i. Müdahalenin Varlığı
24. Başvurucunun televizyon yayınlarını izleme imkânının engellenmesiyle ifade özgürlüğüne bir müdahalede bulunulmuştur.
ii. Müdahalenin İhlal Oluşturup Oluşturmadığı
25. Yukarıda anılan müdahale, Anayasa'nın 13. maddesinde belirtilen koşulları yerine getirmediği müddetçe Anayasa'nın 26. maddesinin ihlalini teşkil edecektir. Anayasa'nın 13. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"Temel hak ve hürriyetler, ... yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, ... demokratik toplum düzeninin ... gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz."
26. Bu sebeple müdahalenin Anayasa'nın 13. maddesinde öngörülen ve somut başvuruya uygun düşen, kanunlar tarafından öngörülme, Anayasa'nın ilgili maddesinde belirtilen nedenlere dayanma ve demokratik toplum düzeninin gereklerine uygunluk koşullarını sağlayıp sağlamadığının belirlenmesi gerekir.
(1) Kanunilik
27. Mevcut başvuru yönünden öncelikle müdahalenin kanunlar tarafından öngörülme şartını sağlayıp sağlamadığının değerlendirilmesi gerekmektedir.
28. Temel hak ve özgürlüklere bir müdahale söz konusu olduğunda Anayasa'nın 13. maddesinin emredici hükmü gereğince öncelikle tespiti gereken husus, müdahaleye yetki veren bir kanun hükmünün mevcut olup olmadığıdır. Anayasa'nın 26. maddesi kapsamında korunan bir hakka yapılan müdahalenin kanunilik şartını sağladığının kabul edilebilmesi için Anayasa'nın 26. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca söz konusu müdahalenin kanuni bir dayanağının bulunması zorunludur (kanunilik şartına başka bağlamlarda dikkat çeken kararlar için bkz. ... [GK], B. No: 2014/256, 25/6/2014, § 82; Halk Radyo ve Televizyon Yayıncılık A.Ş. [GK], B. No: 2014/19270, 11/7/2019, § 35; ... [1. B.], B. No: 2013/2187, 19/12/2013, § 36; ... [2. B.], B. No: 2013/3434, 25/6/2015, §§ 56-61).
29. Temel hak ve özgürlüklerin sınırlandırılmasında kanunilik ölçütü ilk olarak şeklî bir kanunun varlığını gerekli kılar (..., § 96). Bir yasama işlemi olarak kanun Türkiye Büyük Millet Meclisinin (TBMM) iradesinin ürünüdür ve TBMM tarafından Anayasa'da öngörülen kanun yapma usullerine uyularak yapılan işlemlerdir. Bu anlayış temel hak ve özgürlükler alanında önemli bir güvence sağlar (Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikası ve diğerleri [GK], B. No: 2014/920, 25/5/2017, § 54; Halk Radyo ve Televizyon Yayıncılık A.Ş., § 36). Bu kapsamda 5275 sayılı Kanun'un 67. maddesinin (4) numaralı fıkrasında düzenleme altına alınan kuralın şeklî anlamda bir kanun olduğu görülmektedir.
30. Fakat kanunilik ölçütü aynı zamanda maddi bir içeriği de gerektirir ve bu noktada kanunun niteliği önem kazanır (..., § 97). Bu anlamıyla kanunilik ölçütü, sınırlamaya ilişkin kuralın erişilebilirliği ve öngörülebilirliği ile kesinliğini ifade eden belirliliğini garanti altına alır (... ve Halkın Kurtuluş Partisi [GK], B. No: 2014/15220, 4/6/2015, § 56; Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikası ve diğerleri, § 55; Halk Radyo ve Televizyon Yayıncılık A.Ş., § 37).
31. Belirlilik, bir kuralın keyfîliğe yol açmayacak bir içerikte olmasını ifade eder. Temel hakların sınırlandırılmasına ilişkin kanuni düzenlemenin içerik, amaç ve kapsam bakımından belirli ve muhataplarının hukuksal durumlarını algılayabilecekleri açıklıkta olması gerekir. Bu ilkeye göre yasal düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır ve uygulanabilir olması, ayrıca kamu otoritelerinin keyfî uygulamalarına karşı koruyucu birtakım güvenceler içermesi gereklidir. Bir kanuni düzenlemede hangi davranış veya olgulara hangi hukuksal sonuçların bağlanacağı ve bu bağlamda kamusal makamlar için nasıl bir müdahale yetkisinin doğacağı belirli bir kesinlik ölçüsünde ortaya konmalıdır. Bu durumda bireylerin hak ve yükümlülüklerini öngörerek davranışlarını bu doğrultuda tanzim etmeleri olanaklı hâle gelebilir. Böylece hukuk güvenliği sağlanarak kamu gücünü kullanan organların keyfî davranışlarının önüne geçilmiş olur (..., §§ 56, 57; Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikası ve diğerleri, § 56; Halk Radyo ve Televizyon Yayıncılık A.Ş., § 38; norm denetimine ilişkin kararlarda belirliliğe ilişkin açıklamalar için çok sayıda karar arasından bkz. AYM, E.2009/51, K.2010/73, 20/5/2010; E.2011/18, K.2012/53, 11/4/2012).
32. O hâlde bu aşamada Anayasa Mahkemesince yapılması gereken, ceza infaz kurumunda bulunan başvurucunun televizyon yayınlarından yararlanma hakkının engellenmesine yönelik ileri sürülen kanun hükümlerinin Anayasa'nın 13. maddesinin aradığı anlamda kamu gücünü kullanan organların keyfî davranışlarının önüne geçen ve kişilerin hukuku bilmelerine yardımcı olacak erişilebilir, öngörülebilir ve kesin nitelikte bir kanun hükmü olup olmadığının değerlendirilmesinden ibarettir (..., § 91; ... [GK], B. No: 2015/269, 22/11/2018, § 110).
33. Somut olayda başvurucu, şifahen talep etmesine karşın dört yıl boyunca kendisine televizyon yayınlarını izleme imkânı verilmediğini, akabinde Ceza İnfaz Kurumuna dilekçe yazarak bu imkândan faydalanmak istediğini belirtmiştir. Ceza İnfaz Kurumu ise ilgili mevzuata atıf yaparak başvurucunun talebini reddetmiştir. Başvurucunun Ceza İnfaz Kurumu kararına karşı şikâyetini inceleyen İnfaz Hâkimliği ilk kararında televizyon yayınlarından yararlanmanın süresiz olarak yasaklanamayacağını ancak kısıtlanabileceğini belirterek başvurucunun şikâyetinin kabulüne karar vermiştir. Bu karar sonrasında Ceza İnfaz Kurumu, yeniden bir karar almış ve başvurucunun televizyon yayınlarından yararlanmasının bir yıl boyunca kısıtlanmasına karar vermiştir. Başvurucunun bu kararı da şikâyet etmesi üzerine İnfaz Hâkimliği kısıtlamanın hukuka uygun olduğu gerekçesiyle şikâyetin reddine karar vermiş, Ağır Ceza Mahkemesi ise daha fazla bir gerekçe belirtmeksizin İnfaz Hâkimliğinin kararına karşı yapılan itirazı reddetmiştir.
34. Bu kapsamda Ceza İnfaz Kurumu ve İnfaz Hâkimliği, başvurucunun televizyon yayınlarından yararlanma talebinin reddine ilişkin kararlarını 5275 sayılı Kanun'un 67. maddesinin (4) numaralı fıkrası ile bu maddeyle bağlantılı tüzük hükümlerine dayandırmıştır.
35. Kural olarak 5275 sayılı Kanun'un 67. maddesi gereğince mahpusların ceza infaz kurumlarında merkezî yayın sistemi bulunduğu takdirde bu sisteme bağlı olarak radyo ve televizyon yayınlarından yararlanma imkânı bulunmaktadır. Merkezî yayın sistemi bulunmayan kurumlarda ise yararlı olmayan yayınların izlenmesini ve dinlenmesini engelleyecek önlemler alınmak suretiyle mahpusların bağımsız anten kullanarak televizyon ve radyo izlemesine/dinlemesine izin verilmektedir. Bu cihazlar, bedeli kendisi tarafından ödenmek koşuluyla mahpuslar adına kurumca da satın alınabilir.
36. Ancak anılan Kanun'un 67. maddesinin (4) numaralı fıkrası; söz konusu imkânın tehlikeli hâlde bulunan veya örgüt mensubu mahpuslar yönünden kısıtlanabileceğini düzenlemektir. Bununla birlikte anılan düzenlemede; televizyon yayınlarından yararlanma imkânının tehlikeli hâlde bulunan veya örgüt mensubu mahpuslar yönünden yalnızca kısıtlanabileceği belirtilmekle yetinilmiş olup söz konusu kısıtlamanın hangi durumlarda, ne sebeplerle, ne kadar süreyle ve nasıl yapılabileceğine dair belirlilik ve öngörülebilirlik sağlayacak herhangi bir kıstas ya da ölçüt getirilmemiştir. Şüphesiz ceza infaz kurumunda bulunmanın kaçınılmaz sonucu olarak suçun önlenmesi ve disiplinin sağlanması gibi kurumda güvenliğin ve düzenin korunmasına yönelik kabul edilebilir gerekliliklerin olması durumunda mahpusların televizyon yayınlarından yararlanma hakkına kısıtlama getirilebilmesi mümkündür. Ancak buradan ceza infaz kurumlarınca yapılacak belirli bir iletişim aracına getirilen kısıtlamaya ilişkin idari tasarrufların tamamen keyfîliğe açık olduğu sonucu da çıkarılamaz. 5275 sayılı Kanun'un 67. maddesinin (4) numaralı fıkrasında ise söz konusu kısıtlamaya ilişkin olarak yukarıda belirtildiği şekilde belirlilik ve öngörülebilirliği sağlayacak herhangi bir kıstas ya da ölçüt getirilmediğinden anılan düzenlemenin ceza infaz kurumu idarelerine televizyon yayınlarından yararlanma hakkının kısıtlanması konusunda çerçevesi çizilmemiş bir yetki tanıdığı görülmektedir.
37. Bu bağlamda müdahalenin kanuni temelini oluşturduğu değerlendirilen söz konusu düzenlemenin hem mahpuslar hem de ceza infaz kurumu idareleri yönünden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, belirli ve öngörülebilir olduğunu söylemek mümkün görünmemektedir. Sonuç olarak 5275 sayılı Kanun'un 67. maddesinin (4) numaralı fıkrasının tehlikeli hâli bulunan veya örgüt mensubu mahpuslar yönünden radyo ve televizyon yayınlarından yararlanma hakkının kısıtlanmasına ilişkin olarak belirli ve öngörülebilir içerikte olmadığı, bu hâliyle somut olayda başvurucunun televizyon yayınlarından yararlanma talebinin reddi yoluyla ifade özgürlüğüne yapılan müdahalenin kanuni dayanağının bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
38. Başvuruya konu müdahalenin kanunilik koşulunu sağlamadığı anlaşılmakla birlikte bir kanuni düzenleme yapılsa bile ifade özgürlüğüne yönelik bir müdahale açısından keyfîliğe engel olacak hukuki güvencelerin sağlanması gerekir. Bu kapsamda televizyon yayınlarından yararlanma hakkına ilişkin olarak hükümlü ve tutukluların tehlikeli hâli bulunması veya örgüt mensubu olmasının başkaca bir değerlendirme yapılmaksızın kısıtlamaya dayanak oluşturamaması ve söz konusu hakkın kısıtlanmasına yönelik gerekçelerin içeriğinin keyfîliğe engel olacak mahiyette olmasına ilişkin hususların "Demokratik Toplum Düzeninin Gereklerine Uygunluk" başlığı altında değerlendirilmesi gerektiği kanaatine varılmıştır.
(2) Meşru Amaç
39. Eldeki başvuruya konu olayda başvurucunun ifade özgürlüğüne yapılan müdahalenin amacının Ceza İnfaz Kurumunun düzenini ve güvenliğini sağlamak olduğu, bu bağlamda kamu düzeninin sağlanmasına yönelik önlemlerin bir parçası olduğu, bu itibarla meşru bir amaç taşıdığı sonucuna varılmıştır.
(3) Demokratik Toplum Düzeninin Gereklerine Uygunluk
40. Temel hak ve özgürlüklere yönelik bir müdahalenin demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun kabul edilebilmesi için zorunlu bir toplumsal ihtiyacı karşılaması ve orantılı bir müdahale olması gerekir (... [GK], B. No: 2014/12151, 4/6/2015, §§ 53-55; ... [GK], B. No: 2013/9343, 4/6/2015, §§ 70-72; ... [1. B.], B. No: 2014/15428, 17/7/2018, § 45).
41. Hükümlü ve tutuklular, Anayasa'nın ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin (Sözleşme) ortak alanı kapsamında kalan temel hak ve hürriyetlerin tamamına kural olarak sahiptir (... ve diğerleri [2. B.], B. No: 2013/583, 10/12/2014, § 65). Bu bağlamda hükümlü ve tutukluların ifade özgürlüğünün de Anayasa ve Sözleşme kapsamında koruma altında olduğu konusunda hiçbir şüphe bulunmamaktadır (... (5) [2. B.], B. No: 2013/6223, 7/1/2016, § 27). Bununla birlikte ifade özgürlüğü mutlak bir hak değildir ve Anayasa'nın 26. maddesinin ikinci fıkrasında öngörülen sebeplerle sınırlanabilir. Bu bağlamda ceza infaz kurumunda bulunmanın kaçınılmaz sonucu olarak suçun önlenmesi ve disiplinin sağlanması gibi kurumda güvenliğin ve düzenin korunmasına yönelik kabul edilebilir gerekliliklerin olması durumunda mahpusların sahip olduğu haklara sınırlama getirilebilecektir (... (5), § 29).
42. Anayasa Mahkemesi, bir ceza infaz kurumunda bulunan mahpusların bilgisayar veya bu gibi bazı araçlara erişimi konusunda ceza infaz kurumlarının geniş bir takdir yetkisi bulunduğunu kabul etmiştir. Bu bağlamda ceza infaz kurumu idaresinin mahpusların kendi araçlarını bulundurmaları ve kullanmaları da dâhil olmak üzere teknik bazı araçlara ilişkin düzenlemeler yapması, bunları organize etmesi ve ceza infaz kurumu şartlarına göre denetlemesi mümkündür. Bu takdir yetkisi işin teknik boyutu, devletin olanakları, kurumların imkân ve kapasitesi ile infaz hukukunun gereklilikleri gibi koşullarla da bağlantılıdır (... [1. B.], B. No: 2015/5483, 10/5/2018, § 15). Bu doğrultuda anılan ilkeler, hükümlü ve tutukluların televizyon imkânından yararlanma talebi yönünden de geçerlidir (... [2. B.], B. No: 2019/9396, 27/2/2024, § 31).
43. Başvurucu, televizyon yayınlarını izleme imkânı verilmemesini şikâyet konusu yapmıştır. Daha önce de vurgulandığı üzere ceza infaz kurumunda bulunmanın kaçınılmaz sonucu olarak suçun önlenmesi ve disiplinin sağlanması gibi güvenliğin ve düzenin korunmasına yönelik kabul edilebilir gerekliliklerin olması durumunda başvurucunun televizyon yayınlarından yararlanmasına kısıtlama getirilebilecektir. Öte yandan Anayasa'nın ve ilgili mevzuatın mahpusların haber veya fikir alma özgürlüğüne ilişkin olarak belli bir iletişim aracını güvence altına aldığı da söylenemez. Bunun sonucu olarak mahpusların bilgiye ulaşmasını anlamsız ve imkânsız hâle getirmeyen münferit uygulamalar konusunda ceza infaz kurumlarının geniş bir takdir yetkisinin olduğu vurgulanmalıdır (..., § 32) .
44. Bununla birlikte ceza infaz kurumlarınca yapılacak belirli bir iletişim aracına getirilen kısıtlamaya ilişkin idari tasarrufların tamamen denetimsiz olduğu, diğer bir ifadeyle keyfîliğe açık olduğu sonucu da çıkarılamaz. Dolayısıyla mevcut başvurudaki gibi ifade özgürlüğüne yapılan müdahalelerde kurumların ve yargı mercilerinin belirli bir iletişim aracına getirilen kısıtlamaya ilişkin uygulamaların ceza infaz kurumunun asayişi ve güvenliği için gerekli olduğunu değerlendirmeleri ve bunu -özellikle yargı makamlarının- ilgili ve yeterli bir gerekçeyle açıklamaları gerekir. Bu doğrultuda mahpusların ifade özgürlüğü kapsamında görülebilecek teknik bazı araçlara kısıtlama getirilmesinden yakındıkları başvurularda Anayasa Mahkemesi, bilgiye ulaşım için kullanılan teknik bir araca getirilen kısıtlama konusunda idarenin ve yargı mercilerinin sahip oldukları takdir yetkisinin meşru bir temeli olmaksızın ayrımcı bir nedenle, öngörülemez ya da keyfî olarak kullanılıp kullanılmadığını denetleyecektir (bazı farklılıklarla birlikte bkz. ..., § 33).
45. Somut olayda başvurucu, Ceza İnfaz Kurumuna dilekçe yazarak televizyon yayınlarından yararlanmayı talep etmiş; Ceza İnfaz Kurumu ise yalnızca ilgili mevzuata atıf yaparak başvurucunun talebini reddetmiştir.
46. 5275 sayılı Kanun'un 67. maddesinin (4) numaralı fıkrası, tehlikeli statüsünde bulunan veya örgüt mensubu olan hükümlüler yönünden televizyon yayınlarından yararlanmanın otomatik olarak kısıtlanmasını değil sadece kısıtlanabilmesini düzenlemektedir. Bu durumda bir mahpusun televizyon yayınlarından yararlanmasına kısıtlama getirilebilmesine yönelik olarak ceza infaz kurumlarına bir takdir yetkisi verildiği görülmektedir. Ancak bu takdir yetkisinin kullanımında keyfîlik olmaması gerekir. Bu nedenle televizyon yayınlarından yararlanmaya kısıtlama getirilebilmesi için ceza infaz kurumları tarafından mahpusun tehlikeli hâlde bulunduğunun (tehlike hâli taşıyan tutuklu statüsünün kanuni dayanağı konusundaki değerlendirmeler için bkz. C.T. [GK], B. No: 2019/31177, 17/4/2025) veya örgüt mensubu ise buna ilişkin tespit ve gerekçelerin somut, ilgili ve yeterli bir şekilde ortaya konulması, söz konusu gerekçeler nedeniyle mahpusa televizyon yayınlarından yararlanma imkânı verilmesi hâlinde ceza infaz kurumu düzeni ve güvenliğinin neden tehlikeye düşeceğinin açık şekilde belirtilmesi gerekir. Ayrıca Kanun'un ilgili hükmü gereğince verilecek kısıtlama kararında televizyon yayınlarından yararlanmanın hangi süreyle ve ne şekilde uygulanacağı gibi hususların da belirtilmesi ve söz konusu kısıtlamanın pratikte yasaklamaya dönüşecek bir nitelikte olmaması gerekir. Somut nedenlere dayanmaksızın, ilgili ve yeterli bir gerekçe içermeksizin yalnızca ilgili mevzuata atıfla mahpusun tehlikeli hâlde bulunduğunun veya örgüt mensubu olduğunun belirtilmesi kısıtlama kararı verilmesi için tek başına yeterli olmayacaktır. Bu noktada ceza infaz kurumu kararlarını denetleyen yargı mercileri de bu yöndeki kararları anılan tespitler doğrultusunda incelemeli ve ceza infaz kurumlarının kısıtlama kararına ilişkin takdir yetkilerini yerinde kullanıp kullanmadıklarını irdelemelidir.
47. Somut olayda ise başvurucunun televizyon yayınlarından yararlanma talebine ilişkin olarak İdare ve Gözlem Kurulunca verilen ilk kararın gerekçesine bakıldığında yalnızca 5275 sayılı Kanun'un 67. maddesinin (4) numaralı fıkrasına atıfta bulunulduğu görülmektedir. İdare ve Gözlem Kurulu kararında, ilgili mevzuatta belirtildiği şekliyle başvurucunun tehlikeli hâlde bulunduğuna ya da örgüt mensubu olduğuna dair bir ayrıma gidilmediği gibi tehlikeli hâlde bulunduğu ya da örgüt mensubu olduğunun kabul edilmesi durumunda somut olarak hangi gerekçelerle bu kabule varıldığı ve bu kabulün ceza infaz kurumu güvenliğini nasıl tehlikeye düşüreceği hususlarında herhangi bir gerekçe gösterilmemiştir. Bu hâliyle Ceza İnfaz Kurumunun başvurucunun hükümlü olarak bulunduğu suç tipini gözönüne almak suretiyle otomatik olarak bu suç tipinin Kanun'un 67. maddesinin (4) numaralı fıkrası gereğince kısıtlamaya gerekçe oluşturduğunu kabul ettiği anlaşılmıştır.
48. İdare ve Gözlem Kurulunun anılan kararının İnfaz Hâkimliği kararıyla kaldırılması üzerine yeniden karar alan Kurul, önceki kararıyla benzer şekilde ve yalnızca ilgili mevzuata atıfla bu kez başvurucunun televizyon yayınlarından yararlanmasının bir yıl boyunca kısıtlanmasına karar vermiştir. Bununla birlikte Kurulun anılan kararında yukarıda anlatıldığı şekliyle başvurucu özelinde ilgili ve yeterli bir gerekçe bulunmadığı görülmüş ve k
Benzer Kararlar
Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm — Ceza İnfaz Kurumunda Abonelikle Alınan Gazetenin Teslim Edilmemesi
İlgili Sayfalar
Ceza İnfaz Kurumunda Radyo ve Televizyon Hakkı
Benzer bir uyuşmazlıkla ilgili görüşmek isterseniz iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.
Bu sayfa genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Özet ve açıklamalar site tarafından hazırlanmıştır; karar metni resmî kaynaktan alınmıştır.
Karar Künyesi
Mahkeme
Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu
Karar Türü
Bireysel Başvuru
Başvuru No
2021/57086
Karar Tarihi
31 Temmuz 2025
Oy Durumu
Oyçokluğu
Resmî Kaynak
Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası
Hukuki Destek
Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu
Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.
Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara
İlgili Hukuk Alanları
Hesaplama Araçları