top of page

Ana Sayfa › İçtihatlar

 

Norm Denetimi Kararları  ·  AİLE HUKUKU  ·  NORM DENETİMİNDE İPTAL

Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu — Hapis Cezasında Kendiliğinden Kısıtlama Kuralının İptali

 

2022/105 E., 2023/54 K. · 22 Mart 2023

 

İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 6 Kasım 2026

 

Kararın Özeti

 

Hükümlüye vasi atanması istemini inceleyen sulh hukuk mahkemesi, bir yıl veya daha uzun hapis cezası alan her erginin kısıtlanmasını öngören kuralı Anayasa Mahkemesine taşıdı. Mahkeme, hükümlünün kişisel koşullarının ve malvarlığını yönetebilme imkânının değerlendirilmesine izin verilmediğini belirledi. Kayyım atanması veya yasal danışmanlık gibi daha sınırlı tedbirlerin yeterli olup olmayacağı da incelenemiyordu. Bu nedenle otomatik kısıtlama hükmünü özel hayat ve mülkiyet hakkı bakımından gerekli bulmadı.

 

Hukuki İlke

 

Hükümlüyü korumak için fiil ehliyetini sınırlayan bir tedbir seçilirken kişinin ihtiyacı ve daha hafif araçlarla korunup korunamayacağı değerlendirilebilmelidir.

 

Sonuç

 

Türk Medenî Kanunu’nun eski 407. maddesinin birinci fıkrası iptal edildi. Uygulama imkânı kalmayan ikinci fıkra ile eski 471. madde de iptal edildi. Her üç iptal hükmünün yürürlüğü Resmî Gazete’de yayımdan itibaren dokuz ay ertelendi. Karar oybirliğiyle verildi.

 

Kararın Kapsamı

 

İncelenen metin karar tarihindeki düzenlemedir. 7499 sayılı Kanun’la 2024’te 407 ve 471. maddeler yeniden yazıldı. Yeni metinde hükümlünün istemi ile toplam beş yıl veya daha fazla kesinleşmiş hapis cezasında koruma ihtiyacına dayanan kısıtlama ayrı düzenlenir.

 

İlgili Mevzuat

 

  • 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu — m. 407, 471
    Kararda değerlendirilen hüküm

  • Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 13, 20, 35
    Kararda değerlendirilen hüküm

  • 6216 sayılı Kanun — m. 43/4, 66/3
    Kararda değerlendirilen hüküm

Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.

 

Kararın Tam Metni

 

Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir.

 

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı : 2022/105

Karar Sayısı : 2023/54

Karar Tarihi : 22/3/2023

R.G. Tarih - Sayı : 23/6/2023

- 32230

İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Tarsus 1. Sulh Hukuk Mahkemesi

İTİRAZIN KONUSU: 22/11/2001

tarihli ve 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 407. ve 471. maddelerinin

Anayasa’nın 35., 48. ve 49. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptallerine

karar verilmesi talebidir.

OLAY: Hükümlüye vasi atanması talebiyle açılan davada itiraz konusu kuralların

Anayasa’ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptalleri için başvurmuştur.

I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKÜMLERİ

Kanun’un itiraz konusu;

1. 407. maddesi

şöyledir:

“III. Özgürlüğü

bağlayıcı ceza

Madde 407- Bir

yıl veya daha uzun süreli özgürlüğü bağlayıcı bir cezaya mahkûm olan her ergin

kısıtlanır.

Cezayı yerine getirmekle görevli makam, böyle bir

hükümlünün cezasını çekmeye başladığını, kendisine vasi atanmak üzere hemen

yetkili vesayet makamına bildirmekle yükümlüdür.”

2. 471. maddesi

şöyledir:

“B. Hükümlülerde

Madde 471-

Özgürlüğü bağlayıcı cezaya mahkûmiyet sebebiyle kısıtlı bulunan kişi üzerindeki

vesayet, hapis hâlinin sona ermesiyle kendiliğinden ortadan kalkar.”

II. İLK İNCELEME

1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Hasan

Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Rıdvan GÜLEÇ, Recai

AKYEL, Yusuf Şevki HAKYEMEZ, Yıldız SEFERİNOĞLU, Selahaddin MENTEŞ, İrfan FİDAN

ve Kenan YAŞAR’ın katılımlarıyla 8/9/2022 tarihinde yapılan ilk inceleme

toplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE

karar verilmiştir.

III. ESASIN İNCELENMESİ

2. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör

Cengiz ERTEN tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu

kanun hükümleri, dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları ve bunların

gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği

görüşülüp düşünüldü:

A. Kanun’un 407. Maddesinin Birinci Fıkrasının İncelenmesi

1. Genel Açıklama

3. 4721 sayılı Kanun’un 403. maddesinin

birinci fıkrasında vasi, vesayet altındaki

küçüğün veya kısıtlının kişiliği ve mal varlığı ile ilgili bütün menfaatlerini

korumak ve hukukî işlemlerde onu temsil etmekle yükümlü olan kişi olarak ifade

edilmiştir.

4. Anılan

Kanun’da vesayeti gerektiren hâller küçüklük ile akıl hastalığı veya akıl zayıflığı, savurganlık, alkol veya uyuşturucu

madde bağımlılığı, kötü yaşama tarzı, kötü yönetim, özgürlüğü bağlayıcı ceza ve

yaşlılığı, engelliliği, deneyimsizliği veya ağır hastalığı sebebiyle işlerini

gerektiği gibi yönetemediğini ispat edenlerin isteğidir.

5. Kanun’un 397. maddesine göre kamu vesayeti, vesayet makamı ve denetim makamından

oluşan vesayet daireleri tarafından yürütülmekte olup vesayet makamı, sulh

hukuk mahkemesi; denetim makamı, asliye hukuk mahkemesidir.

6. Kanun’da vasinin görevleri mal varlığının defterinin tutulmasını, değerli şeylerin

saklanmasını, vesayet altındaki kişinin menfaatinin gerektirmesi durumunda

değerli şeylerin dışındaki taşınırların satılmasını, vesayet altındaki kişinin

kendisi veya mal varlığının yönetimi için gerekli olmayan paraların bankaya

yatırılmasını veya menkul kıymetlere çevrilmesini, ticari ve sınai işletmelerin

devamı ve gerektiğinde tasfiyesi için talimat verilmesini, yeteri kadar güven

verici olmayan yatırımların, güvenli yatırımlara dönüştürülmesini, vesayet

altındaki kişinin menfaati gerektiriyorsa vesayet makamının talimatı uyarınca

taşınmazların satışını kapsamaktadır. Diğer yandan Kanun kısıtlılar için atanan

vasinin, kısıtlıyı korumak ve bütün kişisel işlerinde ona yardım etmekle yükümlü

olduğunu, vesayet altındaki kişiyi bütün hukuki işlemlerinde temsil edeceğini

ve vesayet altındaki kişinin mal varlığını iyi bir yönetici gibi özenle

yönetmek zorunda olduğunu da belirtmektedir.

7. Kanun’un 16. maddesinde ayırt etme gücüne sahip kısıtlıların yasal

temsilcilerinin rızası olmadıkça kendi işlemleriyle borç altına

giremeyecekleri, karşılıksız kazanmada ve kişiye sıkı sıkıya bağlı hakları

kullanmada bu rızanın gerekli olmadığı, ayırt etme gücüne sahip kısıtlıların

haksız fiillerinden sorumlu oldukları belirtilmiştir. Bu kapsamda hukuki işlem

ehliyeti bakımından sınırlı ehliyetsizlerin ilke olarak hukuki işlemleri yasal

temsilci durumundaki vasileri tarafından ya da vasilerin izniyle kendileri

tarafından yapılırken bazı hukuki işlemler ise vesayet altındaki kişiler

tarafından tek başlarına yapılır. Bazı işlemler ise mutlak yasak kapsamında

olup sınırlı ehliyetsiz ve vasi tarafından yapılamaz.

2. Anlam ve Kapsam

8. 4721 sayılı Kanun’da vesayeti

gerektiren kısıtlama nedenleri arasında sayılan özgürlüğü

bağlayıcı ceza hâli 407. maddede

düzenlenmiştir. Anılan maddenin birinci fıkrasında bir yıl veya daha uzun süreli özgürlüğü bağlayıcı bir

cezaya mahkûm olan her erginin kısıtlanacağı, ikinci fıkrasında ise cezayı

yerine getirmekle görevli makamın, böyle bir hükümlünün cezasını çekmeye

başladığını, kendisine vasi atanmak üzere hemen yetkili vesayet makamına

bildirmekle yükümlü olduğu hüküm altına alınmıştır.

9. Kurala göre ergin olmak kaydıyla bir yıl veya daha uzun süreli özgürlüğü bağlayıcı bir

cezaya mahkûm olan kişiler mutlak olarak vesayet altına alınacaklardır. Bu konuda cezanın

verildiği mahkeme, mahkûmiyete sebep suçun niteliği, ağır ya da hafif hapis

cezasına mahkûmiyet önem taşımamakta, kısıtlama için hükmedilen cezanın süresi

dikkate alınmaktadır. Başka bir deyişle mahkemenin mahkûmun kendi işlerini

görecek durumda olup olmadığı hakkında araştırma yapmasına gerek olmadığından

vasi atanıp atanmamasına dair bir takdir yetkisi bulunmamaktadır. Özgürlüğü

bağlayıcı ceza için mahkûmiyet kararının verilerek kesinleşmesinden sonra

infazın başlamasıyla başka bir deyişle hükümlünün cezasını çekmeye başladığı

andan itibaren derhâl cezayı yerine getirmekle görevli makam hükümlünün

cezasını çekmeye başladığını hükümlüye vasi atanabilmesi için vesayet makamına

bildirecektir. Yetkili vesayet makamı hükümlüye bir vasi atayacaktır. Vesayet

hapis hâlinin sona ermesiyle ayrıca bir mahkeme kararına gerek olmaksızın

kendiliğinden ortadan kalkacaktır. Koşullu salıverilme vesayetin sona ermesi

için yeterli olmayıp ayrıca cezanın çekilip bitirilmiş olması gerekmektedir.

10. Sınırlı ehliyetsiz sayılan, bir yıl

veya daha uzun süreli özgürlüğü bağlayıcı bir cezaya mahkûm olan kişiler ayırt

etme gücünü haiz bulunduklarından sınırlı da olsa belirli işlemleri yapabilirler

ve hukuka aykırı eylemlerinden dolayı sorumludurlar. Bu kişiler karşılıksız

kazandırma amacına yönelik bağışlama, ibra, kefalet alacaklısı olma, işgal ve

ihraz yoluyla mülkiyet kazanma gibi işlemleri vasinin iznini almaksızın tek

başlarına yapabilirler. Vesayet altındaki hükümlü, başkalarına devredilemeyen

ve hak sahibinin ölümüyle mirasçılara geçmeyen, nişanın bozulması ve manevi

tazminat talebi, evliliğin iptali talebi, şikâyet hakkı, kısıtlanmanın

kaldırılmasını talep etme hakkı, vasiyet düzenleme gibi kişiye sıkı biçimde

bağlı hakları da tek başlarına kullanabilirler. Ancak anılan Kanun hükümleri

gereğince adın değiştirilmesini ve yaşın düzeltilmesini talep, nişanlanmak,

evlenmek, evlat edinme veya edinilme, boşanma davasının açılması gibi bazı kişiye

sıkı sıkıya bağlı hakları içeren işlemler için vasinin rızası veya katılımı

aranmaktadır.

11. Kanun’un 448. maddesine göre vasi,

vesayet altındaki kişiyi bütün hukuki işlemlerinde temsil eder, 451. maddesine

göre ilke olarak vesayet altındaki kişi, vasinin açık veya örtülü izni veya

sonraki onamasıyla yükümlülük altına girebilir ya da bir haktan vazgeçebilir.

Yine 454. maddeye göre vasi vesayet altındaki kişinin mal varlığını iyi bir

yönetici gibi özenle yönetmek zorundadır.

12. Öte yandan Kanun’un 462. ve 463.

maddeleri uyarınca taşınmazların alımı, satımı, rehin edilmesi ve bunlar

üzerinde başka bir ayni hak kurulması, ödünç verme ve alma, mal rejimi

sözleşmeleri, mirasın paylaştırılması ve miras payının devri sözleşmeleri

yapılması gibi işlemlerde vesayet makamının izni; vesayet altındaki kişinin

evlat edinmesi veya evlat edinilmesi, mirasın kabulü, reddi veya miras

sözleşmesi yapılması gibi işlemlerde denetim makamının izni aranmaktadır.

Dolayısıyla vesayet altına alınan hükümlü kendisini borç altına sokan ve mal

varlıklarını etkileyen hukuki işlemleri vasinin onayı ya da vesayet makamı ile

denetim makamının izni olmadan tek başına yapamaz.

13. 449. madde gereğince de kefalet,

vakıf kurmak, önemli bağışlarda bulunmak vasinin onayı olsa da yapılamayan

mutlak yasak kapsamındaki işlemlerdir.

3. İtirazın Gerekçesi

14. Başvuru kararında özetle; itiraz konusu kuralla bir

yıl ve üzeri hapis cezasıyla cezalandırılan kişilerin başka bir şarta tabi

olmaksızın ve gerçekte bir yardıma ihtiyaçları olmadığı durumlarda da

kısıtlandıkları, yine hapis hâlinin sona ermesiyle kısıtlılık durumunun

kendiliğinden kalkacağı ancak hapis hâlinin sona ermesinden kastın ne

olduğunun belirsiz olduğu, kuralla kısıtlanan hükümlülerin mülkiyet haklarının

etkilendiği, akıl sağlığı yerinde olmalarına rağmen hukuki işlemlerinin uzun

sürdüğü belirtilerek kuralın Anayasa’nın 35., 48. ve 49. maddelerine aykırı

olduğu ileri sürülmüştür.

4. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu

15. 30/3/2011

tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri

Hakkında Kanun’un 43. maddesi uyarınca kural, ilgisi nedeniyle Anayasa’nın 13.

ve 20. maddeleri yönünden de incelenmiştir.

16. Anayasa’nın

20. maddesinin birinci fıkrasında herkesin özel hayatına saygı gösterilmesini

isteme hakkına sahip olduğu, özel hayatın ve aile hayatının gizliliğine

dokunulamayacağı belirtilmiştir. Anılan maddenin gerekçesinde de belirtildiği

üzere özel hayata ve aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkı bir

yönüyle özel hayatın gizliliğinin korunmasını, başkalarının gözleri önüne

serilmemesini, bir başka ifadeyle kişinin özel hayatında yaşananların yalnız

kendisi veya kendisinin bilmesini istediği kimseler tarafından bilinmesini

isteme hakkını korurken diğer yönüyle resmî makamların özel hayata müdahale

edememesi yani kişinin ferdî ve aile hayatını kendi anladığı gibi düzenleyip

yaşayabilmesi hakkını güvence altına almaktadır (AYM, E.2020/64, K.2020/70,

12/11/2020, §10).

17. Özel hayat kavramı

eksiksiz bir tanımı bulunmayan geniş bir kavramdır. Bu kapsamda korunan hukuki değer

esasen kişisel bağımsızlıktır. Özel hayata saygı gösterilmesini isteme hakkının

kapsamının belirlenmesinde bireyin kişiliğini geliştirmesi ve gerçekleştirmesi

temel alınmaktadır. Anılan hak herkesin istenmeyen bütün müdahalelerden uzak,

kendine özel bir ortamda yaşama hakkına sahip olduğuna işaret etmekle birlikte

kişiliğin serbestçe geliştirilmesiyle uyumlu birçok hukuki menfaati de

içermektedir (Serap

Tortuk, B. No: 2013/9660, 21/1/2015, §§ 31-35; Tevfik Türkmen [GK],

B. No: 2013/9704, 3/3/2016, § 50; Ayşegül Çengel Kömür ve diğerleri, B.

No: 2016/56228, 23/6/2020, § 43).

18. Anayasa’nın 20. maddesinde güvence altına alınan değerlerden

biri de insan onurunun bir görünümü olan kişisel özerkliktir. Kişisel özerklik

her bir bireyin diğer kişilerle ve dış dünyayla kendi yaşam tercihleri

doğrultusunda kişisel ilişki kurabilmesi ve geliştirebilmesini gerektirir.

19. Anayasa’nın 35.

maddesinde “Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir. /Bu haklar,

ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabilir./ Mülkiyet hakkının

kullanılması toplum yararına aykırı olamaz.”

denilmektedir. Anayasa’nın anılan maddesiyle güvenceye bağlanan mülkiyet hakkı,

ekonomik değer ifade eden ve parayla değerlendirilebilen her türlü mal varlığı

hakkını kapsamaktadır.

20. Anayasa’nın 35.

maddesinde bir temel hak olarak güvence altına alınmış olan mülkiyet hakkı;

kişiye -başkasının hakkına zarar vermemek ve kanunların koyduğu sınırlamalara

uymak koşuluyla- sahibi olduğu şeyi dilediği gibi kullanma ve tasarruf etme,

onun semerelerinden yararlanma imkânı veren bir haktır (Mehmet Akdoğan ve

diğerleri, B. No: 2013/817, 19/12/2013, § 32). Dolayısıyla malikin mülkünü

kullanma, semerelerinden yararlanma ve mülkü üzerinde tasarruf etme

yetkilerinden herhangi birinin sınırlanması mülkiyet hakkına müdahale teşkil

eder (Recep Tarhan ve Afife Tarhan, B. No: 2014/1546, 2/2/2017, § 53).

21. Kuralla ergin ve ayırt

etme gücüne sahip olmakla birlikte bir yıl veya daha uzun süreli

özgürlüğü bağlayıcı bir cezaya mahkûm olan kişilerin mutlak olarak vesayet

altına alınmalarının Anayasa’nın 20. ve 35.

maddeleri çerçevesinde özel hayata saygı ve mülkiyet haklarına sınırlama getirdiği açıktır.

22. Anayasa’nın

13. maddesinde “Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksızın yalnızca

Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak

kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna,

demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük

ilkesine aykırı olamaz.” hükmüne yer verilmiştir. Buna göre özel hayata saygı

ve mülkiyet haklarına getirilen sınırlamanın kanunla yapılması, Anayasa’da

öngörülen sınırlama sebebine uygun ve ölçülü olması gerekir.

23. Bu kapsamda özel hayata saygı ve mülkiyet haklarına yönelik bir kanuni düzenlemenin şeklen

var olması yeterli olmayıp kuralların keyfîliğe izin vermeyecek şekilde belirli

ve öngörülebilir nitelikte olması gerekir.

24. Esasen temel hakları

sınırlayan kanunun bu niteliklere sahip olması Anayasa’nın 2. maddesinde

güvenceye alınan hukuk devleti ilkesinin de bir gereğidir. Hukuk devletinde,

kanuni düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi bir

duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır,

uygulanabilir ve nesnel olması, ayrıca kamu otoritelerinin keyfî uygulamalarına

karşı koruyucu önlem içermesi gerekir. Kanunda bulunması gereken bu nitelikler

hukuki güvenliğin sağlanması bakımından da zorunludur. Zira bu ilke hukuk

normlarının öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde

devlete güven duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerinde bu güven

duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılar (AYM, E.2015/41,

K.2017/98, 4/5/2017, §§ 153, 154). Dolayısıyla Anayasa’nın 13. maddesinde

sınırlama ölçütü olarak belirtilen kanunilik, Anayasa’nın 2. maddesinde

güvenceye bağlanan hukuk devleti ilkesi ışığında yorumlanmalıdır.

25. İtiraz konusu kuralla bir yıl veya daha uzun süreli özgürlüğü bağlayıcı bir

cezaya mahkûm olan her erginin kısıtlanmasına dair usuller ve vesayeti

gerektiren hâllerin sona ermesi

düzenlendiğinden kanunilik

şartının yerine getirildiği anlaşılmaktadır.

26. Anayasa’nın 20. maddesinin ikinci

fıkrasında anılan hakka çeşitli sebeplere bağlı kalınarak sınırlamalar

getirilebileceği belirtilerek bu hakkın mutlak olmadığı kabul edilmiştir. Söz

konusu maddede bu sınırlama sebepleri arasında millî güvenliğin ve kamu

düzeninin korunması ile suç işlenmesinin önlenmesi sebepleri de sayılmış,

böylece bunlara dayalı olarak söz konusu hakkın sınırlanabilmesine izin

verilmiştir. Bununla birlikte özel hayatın düzenlendiği maddede kural yönünden

özel sınırlama sebeplerine yer verilmediğinin kabulü hâlinde dahi bu hakkın

Anayasa’da güvence altına alınan diğer temel hak ve özgürlüklerin korunması

veya Anayasa’nın diğer maddelerinde devlete bir görev olarak yüklenen ödevler

nedeniyle sınırlanması mümkündür (AYM, E.2013/95, K.2014/176, 13/11/2014;

E.2014/177, K.2015/49, 14/5/2015).

27. Öte yandan Anayasa'nın 13. ve 35.

maddeleri uyarınca mülkiyet hakkı ancak kamu yararı amacıyla

sınırlanabilmektedir. Kamu yararı kavramı mülkiyet hakkının kamu

yararının gerektirdiği durumlarda sınırlanması imkânı vermekle bir sınırlama

amacı olmasının yanı sıra mülkiyet hakkının kamu yararı amacı dışında

sınırlanamayacağını öngörerek ve bu anlamda bir sınırlama sınırı oluşturarak

mülkiyet hakkını etkin bir şekilde korumaktadır (Nusrat Külah, B. No: 2013/6151, 21/4/2016, §§ 53, 56; Yunis Ağlar, B. No: 2013/1239, 20/3/2014, §§ 28, 29).

28. İtiraz konusu kuralla hükümlünün

kişisel gözetimi ile şahsen korunması ve mahkûmiyeti süresince mal varlığını

yönetememesinden dolayı hak ve menfaatlerinin zarar görmesinin engellenmesinin

amaçlandığı anlaşılmaktadır. Bu yönüyle kuralla öngörülen sınırlamanın anayasal

anlamda meşru bir amacının bulunduğu sonucuna ulaşılmıştır.

29. Diğer yandan Anayasa’nın 13. maddesi

uyarınca sınırlamanın ölçülü olup olmadığının da değerlendirilmesi gerekir.

Anayasa’nın anılan maddesinde güvence altına alınan ölçülülük ilkesi elverişlilik,

gereklilik ve orantılılık olmak üzere üç alt ilkeden

oluşmaktadır. Elverişlilik öngörülen sınırlamanın ulaşılmak istenen amacı

gerçekleştirmeye elverişli olmasını, gereklilik ulaşılmak istenen amaç

bakımından sınırlamanın zorunlu olmasını, diğer bir ifadeyle aynı amaca daha

hafif bir sınırlama ile ulaşılmasının mümkün olmamasını, orantılılık ise

hakka getirilen sınırlama ile ulaşılmak istenen amaç arasında makul bir

dengenin gözetilmesi gerekliliğini ifade etmektedir.

30. Bu bağlamda kuralın, bir

yıl veya daha uzun süreli özgürlüğü bağlayıcı bir cezaya mahkûm olmaları

nedeniyle ceza infaz kurumunda cezasını çeken kişilerin şahsen ve mal

varlıkları yönünden korunmalarının sağlanmasıyla hak ve menfaatlerinin zarar

görmesinin engellenmesi amacına ulaşma

bakımından elverişsiz olduğu söylenemez.

31. Kural ile özgürlüğü

bağlayıcı bir ceza nedeniyle hükümlünün,

özellikle şahsi ve mal varlığıyla ilgili bazı hukuki işlemleri yapamayacağından

kendisine kanun gereğince mutlak olarak vasi atanmasıyla korunması

amaçlanmaktadır. Ancak bir yıl veya daha uzun süreli özgürlüğü bağlayıcı

bir cezaya mahkûm olan kişilerin ayırt etme gücünü haiz ve herhangi bir vasi atanmaksızın kendi işlemlerini

yürütebilecek durumda oldukları açıktır.

Dolayısıyla hükümlü, kendi işlemlerini görebilecek durumda olup olmadığı

değerlendirilmeksizin kendisine vasi atanmasıyla kural olarak vasinin rızası

olmadıkça kendi işlemleriyle borç altına giremeyecek, özellikle mal varlığıyla

ilgili kimi işlemlerde vesayet ve denetim makamlarının izni gerekecek, kişiye

sıkı sıkıya bağlı nişanlanma ve evlenme gibi işlemler için dahi öncelikle

vasinin rızası aranacak, kefalet, vakıf kurmak, önemli bağışlarda bulunmak için

vasinin onayı olsa da herhangi bir işlem yapamayacaktır. Böylece hükümlünün

şahsi gözetimi ve mal varlığının idaresi adına özel hayatın korunması ve

mülkiyet haklarına büyük ölçüde sınırlama getirilmektedir.

32. Bu bağlamda kuralla hükümlünün gerçekten korunmasını

gerektiren durumların bulunup bulunmadığının araştırılıp ancak böyle bir

durumun varlığı hâlinde vesayet kararı verilmesi hususunda mahkemeye takdir

hakkı tanınmamakta ya da ihtiyaçları dikkate alınarak hükümlünün ergin ve ayırt

etme gücünün bulunması nedeniyle vesayete göre kişinin ehliyetini daha az

sınırlayan ve daha dar koruma sağlayan yasal danışmanlık ve kayyımlık atamasına

imkân sağlanmamaktadır. Dolayısıyla kuralın ulaşılmak

istenen amaç bakımından sınırlamanın zorunlu olmadığını, diğer bir ifadeyle

aynı amaca daha hafif bir sınırlama ile ulaşılmasının mümkün olduğunu

göstermektedir. Bu nedenle kuralla hükümlüye zorunlu olarak vasi atanmasının

hükümlünün korunması amacı bakımından gerekli olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.

33. Açıklanan nedenlerle

kural, Anayasa’nın 13., 20. ve 35. maddelerine aykırıdır. İptali gerekir.

Kural, Anayasa’nın

13., 20. ve 35. maddelerine aykırı görülerek iptal edildiğinden ayrıca

Anayasa’nın 48. ve 49. maddeleri yönünden incelenmemiştir.

B. Kanun’un 407.

Maddesinin İkinci Fıkrası ile 471. Maddesinin İncelenmesi

34. 4721 sayılı Kanun’un 407. maddesinin

birinci fıkrasının iptali nedeniyle anılan maddenin ikinci fıkrası ile 471.

maddesinin uygulanma imkânı kalmamıştır. Bu nedenle

söz konusu fıkra ve madde 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesinin (4) numaralı

fıkrası kapsamında değerlendirilmiş ve bu kurallar yönünden Anayasa’ya uygunluk

denetiminin yapılmasına gerek görülmemiştir.

IV. İPTALİN DİĞER KURALLARA ETKİSİ

35. 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesinin (4) numaralı

fıkrasında kanunun, Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin veya Türkiye Büyük Millet

Meclisi İçtüzüğü’nün belirli kurallarının iptali, diğer kurallarının veya

tümünün uygulanmaması sonucunu doğuruyorsa bunların da Anayasa Mahkemesince

iptaline karar verilebileceği öngörülmektedir.

36. 4721 sayılı Kanun'un 407. maddesinin birinci

fıkrasının iptali nedeniyle anılan maddenin uygulanma imkânı kalmayan ikinci

fıkrası ile 471. maddesinin 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesinin (4) numaralı

fıkrası gereğince iptalleri gerekir.

V. İPTAL KARARININ YÜRÜRLÜĞE GİRECEĞİ GÜN SORUNU

37. Anayasa’nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasında “Kanun,

Cumhurbaşkanlığı kararnamesi veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü ya da

bunların hükümleri, iptal kararlarının Resmî Gazetede yayımlandığı tarihte

yürürlükten kalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesi iptal hükmünün yürürlüğe

gireceği tarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih, kararın Resmî Gazetede

yayımlandığı günden başlayarak bir yılı geçemez.” denilmekte, 6216

sayılı Kanun’un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrasında da bu kural tekrarlanmak

suretiyle Anayasa Mahkemesinin gerekli gördüğü hâllerde Resmî Gazete’de

yayımlandığı günden başlayarak iptal kararının yürürlüğe gireceği tarihi bir

yılı geçmemek üzere ayrıca kararlaştırabileceği belirtilmektedir.

38. 4721 sayılı Kanun’un 407. ve 471. maddelerinin

iptalleri nedeniyle doğacak hukuksal boşluk kamu yararını ihlal edecek

nitelikte görüldüğünden Anayasa’nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasıyla 6216

sayılı Kanun’un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrası gereğince iptal

hükümlerinin kararın Resmî Gazete’de yayımlanmasından başlayarak dokuz ay sonra

yürürlüğe girmesi uygun görülmüştür.

VI. HÜKÜM

22/11/2001 tarihli ve 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun;

A. 407. maddesinin;

1. Birinci fıkrasının Anayasa’ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, iptal

hükmünün Anayasa’nın 153. maddesinin üçüncü fıkrası ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin

Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrası gereğince KARARIN RESMÎ

GAZETE’DE YAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAK DOKUZ AY SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE,

2. İkinci

fıkrasının 6216 sayılı

Kanun’un 43. maddesinin (4)

numaralı fıkrası gereğince İPTALİNE, iptal

hükmünün Anayasa’nın 153. maddesinin üçüncü fıkrası ile 6216 sayılı Kanun’un 66.

maddesinin (3) numaralı fıkrası gereğince KARARIN RESMÎ GAZETE’DE

YAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAK DOKUZ AY SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE,

B. 471. maddesinin

6216 sayılı Kanun’un 43. maddesinin (4) numaralı fıkrası

gereğince İPTALİNE, iptal hükmünün Anayasa’nın 153.

maddesinin üçüncü fıkrası ile 6216 sayılı Kanun’un 66. maddesinin (3) numaralı

fıkrası gereğince, KARARIN RESMÎ GAZETE’DE YAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAK DOKUZ AY

SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE,

22/3/2023 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar

verildi.

Başkan

Zühtü ARSLAN

Başkanvekili

Hasan Tahsin GÖKCAN

Başkanvekili

Kadir ÖZKAYA

Üye

Engin YILDIRIM

Üye

Muammer TOPAL

Üye

M. Emin KUZ

Üye

Rıdvan GÜLEÇ

Üye

Recai AKYEL

Üye

Yusuf Şevki HAKYEMEZ

Üye

Yıldız SEFERİNOĞLU

Üye

Selahaddin MENTEŞ

Üye

Basri BAĞCI

Üye

İrfan FİDAN

Üye

Kenan YAŞAR

Üye

Muhterem İNCE

 

Benzer Kararlar

 

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu — Tutuklu Vasinin İhaleye Hazırlanma İmkânı

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi — Velayet Davasında Dava Ehliyeti İncelemesi ve Uzman Refakatinde Geçici Görüşme

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi — Kısıtlıyla Kişisel İlişki Davasında Görev

Tüm Aile Hukuku Kararları ›

 

İlgili Sayfalar

 

Ceza Mahkûmiyeti ve İnfazın Sonuçları

7499 Sayılı Kanun’un 5 ve 8. Maddeleriyle Değişen Vesayet Hükümleri

 

Benzer bir uyuşmazlıkla ilgili görüşmek isterseniz iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.

 

Bu sayfa genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Özet ve açıklamalar site tarafından hazırlanmıştır; karar metni resmî kaynaktan alınmıştır.

 

Karar Künyesi

 

Mahkeme

Anayasa Mahkemesi

 

Karar Türü

Norm Denetimi

 

Esas No

2022/105

 

Karar No

2023/54

 

Karar Tarihi

22 Mart 2023

 

Oy Durumu

Oybirliği

 

Resmî Kaynak

Anayasa Mahkemesi Norm Kararlar Bilgi Bankası

 

Hukuki Destek

Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu

 

Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.

Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara

 

0552 725 25 18

WhatsApp ile Yazın

İletişim ve Yol Tarifi

 

İlgili Hukuk Alanları

Boşanma ve Aile Hukuku

Tüm Çalışma Alanları ›

bottom of page