top of page

Ana Sayfa › İçtihatlar

 

Norm Denetimi Kararları  ·  İŞ HUKUKU  ·  NORM DENETİMİNDE İPTAL

Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu — Deniz İş Kanunu’nda Kullanılmayan Yıllık İzin Ücretinin Fesih Sebebine Bağlanması

 

2022/154 E., 2024/33 K. · 1 Şubat 2024

 

İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 6 Kasım 2026

 

Kararın Özeti

 

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, işçilik alacağı davasında gemi adamının hak ettiği yıllık izni kullanamadan işten çıkarılması hâlini Anayasa Mahkemesine taşıdı. Deniz İş Kanunu’ndaki kurala göre işveren bazı sebeplerle sözleşmeyi feshederse kullanılmayan izin için ücret istenemiyordu. Mahkeme, izin tarihini kural olarak işverenin belirlediğini ve gemi adamına bu durumda başka bir telafi imkânı tanınmadığını gözeterek düzenlemeyi dinlenme hakkına aykırı buldu.

 

Hukuki İlke

 

Devlet, yıllık iznini kullanamadan sözleşmesi sona eren gemi adamının dinlenme hakkını koruyacak telafi imkânını sağlamalıdır. İzin tarihini işverenin belirlemesi bu güvencenin önemini artırır.

 

Sonuç

 

854 sayılı Deniz İş Kanunu’nun 40. maddesinin yedinci fıkrası oybirliğiyle iptal edildi. İptalin Resmî Gazete’de yayımından altı ay sonra yürürlüğe girmesine karar verildi.

 

Kararın Kapsamı

 

Karar 14 Mart 2024’te yayımlandı. Altı aylık erteleme 14 Eylül 2024’te doldu. İptal, yıllık izin ücretine ilişkin 40. maddenin yedinci fıkrasını kapsar. Kararda anılan fesih sebepleri, Deniz İş Kanunu’nun 14. maddesinde düzenlenir.

 

İlgili Mevzuat

 

  • 854 sayılı Deniz İş Kanunu — m. 14, 40/7

  • Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 50, 153/3

  • 4857 sayılı İş Kanunu — m. 59

  • 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu — m. 424, 425

Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.

 

Kararın Tam Metni

 

Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir.

 

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı

: 2022/154

Karar Sayısı

: 2024/33

Karar Tarihi

: 1/2/2024

R.G.Tarih-Sayı

: 14/3/2024-32489

İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Yargıtay 9. Hukuk Dairesi

İTİRAZIN KONUSU:

20/4/1967 tarihli ve 854 sayılı Deniz İş Kanunu’nun 40. maddesinin yedinci

fıkrasının Anayasa’nın 50. maddesine aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar

verilmesi talebidir.

OLAY: İş

sözleşmesinden kaynaklanan alacak davasında itiraz konusu kuralın Anayasa’ya

aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur.

I. İPTALİ İSTENEN VE İLGİLİ GÖRÜLEN KANUN HÜKÜMLERİ

A. İptali İstenen Kanun Hükmü

Kanun’un itiraz konusu kuralın da yer aldığı 40. maddesi

şöyledir:

“Yıllık ücretli izin:

Madde 40 – Aynı işveren emrinde veya aynı gemide bir

takvim yılı içinde bir veya birkaç hizmet aktine dayanarak en az altı ay

çalışmış olan gemiadamı, yıllık ücretli izine hak kazanır.

İzin süresi, altı aydan bir yıla kadar hizmeti olan

gemiadamları için 15 günden ve bir yıl ve daha fazla hizmeti olanlar için yılda

bir aydan az olamaz.

İzin işverenin uygun göreceği bir zamanda kullanılır. Bu

haktan feragat edilemez.

Bir aylık izin, tarafların rızasiyle aynı yıl içinde

kullanılmak suretiyle ikiye bölünebilir.

Gemiadamı, yıllık ücretli iznini yabancı bir memleket

limanında veya hizmet aktinin yapılmış bulunduğu mahalden gayri bir yerde

kullanmaya zorlanamaz.

Gemiadamı, dilerse, işveren veya işveren vekilinden

ücretli izne ilişkin olarak 7 güne kadar ücretsiz yol izni de istiyebilir.

Gemiadamının hakettiği yıllık ücretli izni kullanmadan

hizmet akti 14 üncü maddenin II, III ve IV üncü

bentlerine göre bozulursa, işveren veya işveren vekili izin süresine ait

ücreti, gemiadamına ödemek zorundadır.”

B. İlgili Görülen Kanun Hükmü

Kanun’un 14. maddesi şöyledir:

“Önelsiz fesih ve infisah:

Madde 14 – Süresi belirli olan veya olmıyan yahut da

sefer üzerine yapılan hizmet akti:

I - İşveren veya işveren vekili tarafından:

a) Gemiadamının herhangi bir limanda geminin hareketinden

önce gemiye dönerek hizmete girmemesi veya gemiye hiç dönmemesi,

b) Gemiadamının gemide hizmet görmesinin tutukluluk,

hapis veya gemide çalışmaktan menolunması gibi sebeplerle imkansız

bir hal alması,

c) Gemiadamının işveren veya işveren vekiline karşı, kanuna,

hizmet akitlerine sair iş ve çalışma şartlarına aykırı hareket etmesi,

ç) Gemiadamının işveren veya işveren vekiline karşı

denizcilik kural ve teamüllerine veya ahlak ve adaba aykırı hareket etmesi,

II - Gemiadamı tarafından:

a) Ücretin kanun hükümleri veya hizmet akti gereğince

ödenmemesi,

b) İşveren veya işveren vekilinin gemiadamına karşı,

kanuna, hizmet akitlerine veya sair iş şartlarına aykırı hareket etmesi,

c) İşveren veya işveren vekilinin gemiadamına karşı

denizcilik kural ve teamüllerine veya ahlak ve adaba aykırı hareket etmesi,

III - İşveren, işveren vekili veya gemiadamı tarafından:

a) Geminin herhangi bir sebeple 30 günden fazla bir süre

seferden kaldırılması,

b) Gemiadamının herhangi bir sebeple sürekli olarak

gemide çalışmasına engel bir hastalığa yakalanması veya engelli hâle gelmesi,

Hallerinde feshedilebilir.

IV - Geminin kayba uğraması, terk edilmesi veya harp ganimeti

ilan edilmesi veyahut Türk Bayrağından ayrılması hallerinde ise hizmet akti

kendiliğinden bozulur.”

II. İLK İNCELEME

1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü

ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Engin YILDIRIM, Muammer TOPAL, M.

Emin KUZ, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL, Yusuf Şevki HAKYEMEZ, Yıldız SEFERİNOĞLU,

Selahaddin MENTEŞ, Basri BAĞCI, İrfan FİDAN, Kenan YAŞAR ve Muhterem İNCE’nin

katılımlarıyla 13/12/2022 tarihinde yapılan ilk

inceleme toplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının

incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.

III. ESASIN

İNCELENMESİ

2.

Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Onur MERCAN tarafından hazırlanan işin

esasına ilişkin rapor, itiraz konusu ve ilgili görülen kanun hükümleri,

dayanılan Anayasa kuralı ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri

okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

A. Anlam ve Kapsam

3. 854 sayılı Kanun’un

1. maddesinde anılan Kanun’un denizlerde, göllerde ve akarsularda Türk

bayrağını taşıyan ve yüz ve daha yukarı grostonilatoluk gemilerde bir hizmet

sözleşmesiyle çalışan gemi adamları ve bunların işverenleri hakkında

uygulanacağı, ikinci fıkrasında aynı işverene ait gemilerin grostonilatoları

toplamının yüz veya daha fazla olması ya da işverenin çalıştırdığı gemi adamı

sayısının beş veya daha fazla olması hâlinde birinci fıkranın uygulanacağı,

üçüncü fıkrasında ise Kanun’un uygulanmasında; sandal, mavna, şat, salapurya

gibi olanların da gemi sayılacağı hükme bağlanmıştır.

4. Kanun’un 2.

maddesinin birinci fıkrasında Kanun’un uygulanmasında; gemi sahibine veya

kendisine ait olmayan bir gemiyi kendi adına ve hesabına işleten kimseye işveren,

bir hizmet sözleşmesine dayanarak gemide çalışan kaptan, zabit ve tayfalarla

diğer kimselere gemi adamı, gemiyi sevk ve idare eden kimseye veya

zorunlu sebeplerle görevi başında bulunmaması hâlinde ona vekâlet eden kimseye kaptan,

kaptan veya işveren adına ve hesabına hareket etmeye yetkili olan kimseye ise işveren

vekili denileceği belirtilmiştir. Anılan maddenin ikinci fıkrasında ise

işveren vekilinin bu sıfatla gemi adamlarına karşı muamele ve taahhütlerinden

doğrudan doğruya işverenin sorumlu olduğu ifade edilmiştir.

5. 5. maddede hizmet

sözleşmesinin işveren veya işveren vekili ile gemi adamı arasında yazılı olarak

iki nüsha yapılacağı ve taraflardan her birine birer nüshanın verileceği

öngörülmüştür.

6. 14. maddenin birinci

fıkrasının (I) numaralı bendinde süresi belirli olan veya olmayan ya da sefer

üzerine yapılan hizmet sözleşmesinin gemi adamının herhangi bir limanda geminin

hareketinden önce gemiye dönerek hizmete girmemesi veya gemiye hiç dönmemesi,

gemide hizmet görmesinin tutukluluk, hapis veya gemide çalışmaktan men olunması

gibi sebeplerle imkânsız hâle gelmesi, işveren veya işveren vekiline karşı

kanuna, hizmet sözleşmelerine ve diğer iş ile çalışma şartlarına, denizcilik

kural ve teamüllerine ya da ahlak ve adaba aykırı hareket etmesi hâllerinde

işveren veya işveren vekili tarafından feshedilebileceği hükme bağlanmıştır.

7. Anılan fıkranın (II)

numaralı bendinde söz konusu sözleşmenin ücretin kanun hükümleri veya hizmet

sözleşmesi gereğince ödenmemesi, işveren veya işveren vekilinin gemi adamına

karşı kanuna, hizmet sözleşmesine veya diğer iş şartlarına, denizcilik kural ve

teamüllerine veya ahlak ve adaba aykırı hareket etmesi hâllerinde gemi adamı

tarafından; (III) numaralı bendinde ise sözleşmenin geminin herhangi bir

sebeple otuz günden fazla bir süre seferden kaldırılması, gemi adamının

herhangi bir sebeple sürekli olarak gemide çalışmasına engel bir hastalığa

yakalanması veya engelli duruma gelmesi hâllerinde işveren, işveren vekili veya

gemi adamı tarafından feshedilebileceği belirtilmiştir.

8. (IV) numaralı bentte

ise geminin kayba uğraması, terk edilmesi veya harp ganimeti ilan edilmesi ya

da Türk bayrağından ayrılması durumlarında hizmet sözleşmesinin kendiliğinden

sona ereceği öngörülmüştür.

9. 40. maddenin bir ila

altıncı fıkralarında aynı işveren emrinde veya aynı gemide bir takvim yılı

içinde bir ya da birkaç hizmet sözleşmesine dayanarak en az altı ay çalışmış

olan gemi adamının yıllık ücretli izine hak kazanacağı, izin süresinin altı aydan

bir yıla kadar hizmeti olan gemi adamları için on beş günden, bir yıl ve daha

fazla hizmeti olanlar için ise yılda bir aydan az olamayacağı, iznin işverenin

uygun göreceği bir zamanda kullanılacağı, izin hakkından feragat edilemeyeceği,

bir aylık iznin tarafların rızasıyla aynı yıl içinde kullanılmak suretiyle

ikiye bölünebileceği, gemi adamının ücretli yıllık iznini yabancı bir memleket

limanında veya hizmet sözleşmesinin yapıldığı yerin haricinde bir yerde

kullanmaya zorlanamayacağı ve işveren veya işveren vekilinden ücretli yıllık

izne ilişkin olarak yedi güne kadar ücretsiz yol izni de isteyebileceği ifade

edilmiştir.

10. Anılan maddenin

itiraz konusu yedinci fıkrasında gemi adamının hak ettiği ücretli yıllık izni

kullanmadan önce hizmet sözleşmesinin 14. maddenin birinci fıkrasının (II),

(III) ve (IV) numaralı bentlerine göre feshedilmesi durumunda işveren veya

işveren vekilinin izin süresine ait ücreti gemi adamına ödemek zorunda

oldukları hükme bağlanmıştır.

11. Bu itibarla itiraz

konusu kural uyarınca gemi adamının hak ettiği ücretli yıllık izni kullanmadan

önce hizmet sözleşmesinin 14. maddenin birinci fıkrasının (I) numaralı bendine

göre feshedilmesi hâlinde işveren veya işveren vekilinden izin süresine ait

ücretin tahsil edilmesi mümkün değildir. Başka bir deyişle kurala göre hizmet

sözleşmesinin (I) numaralı bent uyarınca sona ermesi durumunda hak edilen ancak

kullanılmayan yıllık izne ilişkin ücret talep edilemeyecektir.

B. İtirazın

Gerekçesi

12. Başvuru kararında

özetle; ücretli yıllık iznin kullanılmaması durumunda sözleşmenin sona

ermesinin ardından kullanılmayan izne ilişkin ücretin talep edilmesinin genel

olarak mümkün olduğu, bu nedenle yıllık iznin kullanılmamış olmasının dinlenme

hakkına ilişkin anayasal güvenceyi ortadan kaldırmayacağı, buna karşın

kullanılmayan yıllık izne karşılık gelen ücretin itiraz konusu kural uyarınca

bazı hâllerde ödenmemesinin dinlenme hakkıyla bağdaşmadığı belirtilerek kuralın

Anayasa’nın 50. maddesine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

C. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu

13. Anayasa’nın 50. maddesinin üçüncü fıkrasında “Dinlenmek,

çalışanların hakkıdır.” denilmek suretiyle çalışanların belirli sürelerle

dinlenme hakkı anayasal güvence altına alınmıştır. Anılan maddeye ilişkin

Danışma Meclisinin kabul ettiği metnin gerekçesinde dinlenme hakkının

tanınmasının çalışanın bedenen korunması ve dinlenme sonrası verimli çalışması

bakımından gerekli olduğu belirtilmiştir.

14. Öte yandan maddenin dördüncü fıkrasında “Ücretli

hafta ve bayram tatili ile ücretli yıllık izin hakları ve şartları kanunla

düzenlenir.” denilmiştir. Danışma Meclisinin kabul ettiği metnin söz konusu

fıkraya ilişkin gerekçesinde ise bu hükümle kanun koyucunun tatiller ve ücretli

yıllık izin hakları bakımından düzenleme yapabilmesine imkân tanındığı ifade

edilmiştir. Milli Güvenlik Konseyi Anayasa Komisyonunun değişiklik gerekçesinde

de ücretli tatillerin hafta ile bayram tatillerini kapsadığını ve ücretli

yıllık izin hakkının da bulunduğunu açıklığa kavuşturacak bir düzenlemenin

öngörüldüğü belirtilmiştir.

15. Bu itibarla çalışanlara ücretli yıllık izin imkânı

tanınmasının dinlenme hakkı kapsamında anayasal güvence altına alındığı

anlaşılmaktadır. Anılan fıkra uyarınca ücretli yıllık izin hakkına ilişkin

şartların düzenlenmesi konusunda kanun koyucunun takdir yetkisi bulunmaktadır.

Bununla birlikte kanun koyucunun bu konuda yapacağı düzenlemelerin dinlenme

hakkına ilişkin devletin pozitif yükümlülükleriyle çelişmemesi gerekir.

16. Kuralda

gemi adamının hak ettiği ücretli yıllık izni kullanmadan önce hizmet sözleşmesinin

854 sayılı Kanun’un 14. maddesinin birinci fıkrasının (I) numaralı bendine göre

feshedilmesi hâlinde kullanmadığı yıllık izne ilişkin ücreti talep edemeyeceği

öngörülmüştür.

17. Farklı kanunlara tabi olarak çalışan işçilerin

tamamına belirli sürelerle ücretli yıllık izin verilmesi dinlenme hakkının bir

gereğidir. İşçinin ücretli yıllık izin imkânından yararlanmasını sağlamak ise

işverenin yükümlülükleri kapsamındadır. Bu bağlamda 11/1/2011 tarihli ve 6098

sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 425. maddesinin ikinci fıkrasında işçinin hizmet

ilişkisi devam ettiği sürece işverenden alacağı para ve başka menfaatler

karşılığında ücretli yıllık izin hakkından feragat edemeyeceği hükme

bağlanmıştır. Yine 854 sayılı Kanun’un 40. maddesinin üçüncü fıkrasının ikinci

cümlesinde de ücretli yıllık izin hakkından feragat edilemeyeceği

belirtilmiştir.

18. Öte yandan ilke olarak anılan iznin kullanılacağı

tarih işçinin talebi de dikkate alınmak suretiyle işveren tarafından

belirlenmektedir. Nitekim 6098 sayılı Kanun’un 424. maddesinin ikinci

fıkrasında işverenin ücretli yıllık izin tarihlerini işyerinin veya ev

düzeninin menfaatleriyle bağdaştığı ölçüde işçinin isteklerini gözönünde

bulundurmak suretiyle belirleyeceği hükme bağlanmıştır. 854 sayılı Kanun’un 40.

maddesinin üçüncü fıkrasının birinci cümlesinde de ücretli yıllık iznin

işverenin uygun göreceği bir zamanda kullanılacağı öngörülmüştür.

19. Ücretli yıllık iznin kullanılacağı zamanın işçi

tarafından serbestçe belirlenebilmesi ilke olarak mümkün olmadığından bu iznin

kullanılmasından önce hizmet sözleşmesinin sona ermesi durumunda uygulanmak

üzere dinlenme hakkı bağlamında telafi edici yöntemlerin öngörülmesi devletin

pozitif yükümlülükleri kapsamındadır. Başka bir ifadeyle dinlenme hakkı

kapsamında anayasal güvence altında bulunan ücretli yıllık izin imkânından

yararlanmadan sözleşmeleri sona eren işçiler bakımından telafi edici hükümlerin

öngörülmesi gerekmektedir.

20. Bu bağlamda 22/5/2003 tarihli ve 4857 sayılı İş

Kanunu’nun 59. maddesinin birinci fıkrasında işçi ile işveren arasındaki

sözleşmenin herhangi bir nedenle sona ermesi hâlinde işçinin hak kazanıp da

kullanmadığı yıllık izin sürelerine ait ücretinin sözleşmenin sona erdiği

tarihteki ücreti üzerinden kendisine veya hak sahiplerine ödeneceği, bu ücrete

ilişkin zamanaşımının sözleşmenin sona erdiği tarihten itibaren başlayacağı

hükme bağlanmıştır. Buna göre anılan Kanun kapsamındaki işçilere

sözleşmelerinin hangi nedenle sona erdiğine bakılmaksızın hak kazanıp da

kullanmadıkları yıllık izin süresine ait ücreti sözleşmenin sona erdiği

tarihteki ücret üzerinden talep etme imkânı tanınmıştır.

21. Öte yandan 6098 sayılı Kanun’un 425. maddesinin

üçüncü fıkrasında da sözleşmesi herhangi bir sebeple sona eren işçinin hak

kazanıp da kullanamadığı yıllık izin sürelerine ait ücretinin sözleşmenin sona

erdiği tarihteki ücreti üzerinden kendisine veya hak sahiplerine ödeneceği, bu

ücrete ilişkin zamanaşımının sözleşmenin sona erdiği tarihte işlemeye

başlayacağı öngörülmüştür. Anılan Kanun’un gerekçesinde Kanun’da yer alan hizmet sözleşmesine ilişkin hükümlerin 4857 sayılı

Kanun’a tabi olmayan işçileri kapsadığı, bu işçiler ile 6098 sayılı Kanun

kapsamına giren işçiler arasında çok büyük bir farklılığın yaratılmamaya

çalışıldığı belirtilmiştir. Söz konusu fıkranın gerekçesinde ise fıkranın 4857 sayılı Kanun’un 59. maddesinin

birinci fıkrasından aynen alındığı ifade edilmiştir. Dolayısıyla 6098

sayılı Kanun hükümlerine tabi olan işçilerin de sözleşmeleri hangi nedenle sona

ermiş olursa olsun hak kazanıp da kullanmadıkları yıllık izin sürelerine ait

ücreti sözleşmenin sona erdiği tarihteki ücret üzerinden tahsil etmeleri

mümkündür.

22. Aynı şekilde 13/6/1952 tarihli ve 5953 sayılı Basın

Mesleğinde Çalışanlarla Çalıştıranlar Arasındaki Münasebetlerin Tanzimi

Hakkında Kanun’un 6. maddesinin altıncı fıkrasında yıllık iznini kullanmadan

önce işine son verilen gazeteciye izin süresine ait ücretin peşin olarak

ödeneceği hükme bağlanmıştır.

23. Anılan düzenlemelerin işçinin ücretli yıllık izin

imkânından yararlanmasından önce hizmet sözleşmesinin sona ermesi durumunda

dinlenme hakkı bağlamındaki anayasal güvencenin işlevini kaybetmemesi için

öngörülmüş telafi edici yöntemler niteliğinde olduğu açıktır. Başka bir deyişle

söz konusu düzenlemelerde hizmet sözleşmesi hangi nedenle sona ererse ersin

kullanmadığı yıllık izne ilişkin ücretin işçiye ödenmesi suretiyle dinlenme

hakkı bağlamındaki anayasal güvencenin hayata geçirilmesi hedeflenmiştir.

24. 6098, 4857 ve 5953 sayılı Kanun’larda kullanılmayan

yıllık izne ilişkin ücretin işçiye ödenmesi bakımından sözleşmenin sona erme

nedenine bağlı bir şart öngörülmediği hâlde kuralla gemi adamlarının

sözleşmelerinin 854 sayılı Kanun’un 14. maddesinin birinci fıkrasının (I)

numaralı bendine göre feshedilmesi durumunda hak edip kullanmadıkları yıllık izne

ilişkin ücreti talep edemeyecekleri hükme bağlanmıştır.

25. Buna göre gemi adamının, hizmet sözleşmesinin ücretli

yıllık iznin kullanılmasından önce anılan bende göre feshedilmesi durumunda

dinlenme hakkına yönelik herhangi bir telafi edici imkândan yararlanabilmesi

mümkün değildir. Başka bir ifadeyle gemi adamının sözleşmesinin bende göre sona

ermesi durumunda ücretli yıllık izne ilişkin anayasal güvencenin işlevini

kaybetmesini engelleyebilecek alternatif bir yöntem bulunmamaktadır.

26. Gemi adamının herhangi bir limanda geminin

hareketinden önce gemiye dönerek hizmete girmemesi veya gemiye hiç dönmemesi,

gemide hizmet görmesinin tutukluluk, hapis veya gemide çalışmaktan men olunması

gibi sebeplerle imkânsız bir hâl alması, işveren veya işveren vekiline karşı

kanuna, hizmet sözleşmelerine ve diğer iş ile çalışma şartlarına veya

denizcilik kural ve teamüllerine ya da ahlak ve adaba aykırı hareket etmesi

durumlarında işveren veya işveren vekili tarafından sözleşmesinin

feshedilebileceğini öngörmek kanun koyucunun takdirindedir.

27. Bununla birlikte gemi adamının sözleşmesinin anılan

sebeplere bağlı olarak feshedilmesi durumunda kullanmadığı yıllık izne ilişkin

ücreti talep edememesi dinlenme hakkı kapsamında bulunan ücretli yıllık izin

hakkının işlevini tamamen yitirmesine neden olabilecek niteliktedir. İşçinin

ücretli yıllık izin kullanmasını sağlamanın işverenin yükümlülükleri kapsamında

bulunduğu, ayrıca bu izinin kullanılacağı zamanın yasal sınırlar içinde ilke

olarak işveren tarafından belirlendiği dikkate alındığında iznin

kullanılmasından önce sözleşmenin söz konusu sebeplere bağlı olarak

feshedilmesi durumunda uygulanabilecek telafi edici herhangi bir yöntemin

öngörülmemiş olması dinlenme hakkına ilişkin devletin pozitif yükümlülükleriyle

bağdaşmamaktadır.

28. Bu itibarla gemi adamlarının sözleşmelerinin 854

sayılı Kanun’un 14. maddesinin birinci fıkrasının (I) numaralı bendine göre

feshedilmesi durumunda hak edip kullanmadıkları yıllık izne ilişkin ücreti

talep etmelerine imkân tanımayan kuralın dinlenme hakkı kapsamında bulunan

ücretli yıllık izin hakkını ihlal ettiği sonucuna ulaşılmıştır.

29. Açıklanan nedenle kural, Anayasa’nın 50. maddesine

aykırıdır. İptali gerekir.

IV. İPTAL KARARININ YÜRÜRLÜĞE GİRECEĞİ GÜN SORUNU

30. Anayasa’nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasında “Kanun,

Cumhurbaşkanlığı kararnamesi veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü ya da

bunların hükümleri, iptal kararlarının Resmî Gazetede yayımlandığı tarihte

yürürlükten kalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesi iptal hükmünün yürürlüğe

gireceği tarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih, kararın Resmî Gazetede

yayımlandığı günden başlayarak bir yılı geçemez.” denilmekte, 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin

Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 66. maddesinin (3)

numaralı fıkrasında da bu kural tekrarlanmak suretiyle Anayasa Mahkemesinin

gerekli gördüğü hâllerde Resmî Gazete’de yayımlandığı günden başlayarak iptal

kararının yürürlüğe gireceği tarihi bir yılı geçmemek üzere ayrıca

kararlaştırabileceği belirtilmektedir.

31. 854 sayılı Kanun’un

40. maddesinin yedinci fıkrasının iptal edilmesi nedeniyle doğacak hukuksal

boşluk kamu yararını ihlal edecek nitelikte görüldüğünden Anayasa’nın 153.

maddesinin üçüncü fıkrasıyla 6216 sayılı

Kanun’un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrası gereğince iptal hükmünün

kararın Resmî Gazete’de yayımlanmasından başlayarak altı ay sonra yürürlüğe

girmesi uygun görülmüştür.

V. HÜKÜM

20/4/1967 tarihli ve 854 sayılı Deniz İş Kanunu’nun 40.

maddesinin yedinci fıkrasının Anayasa’ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, iptal hükmünün Anayasa’nın

153. maddesinin üçüncü fıkrası ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa

Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 66. maddesinin

(3) numaralı fıkrası gereğince KARARIN RESMÎ GAZETE’DE YAYIMLANMASINDAN

BAŞLAYARAK ALTI AY SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE 1/2/2024 tarihinde

OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

Zühtü ARSLAN

Başkanvekili

Hasan Tahsin GÖKCAN

Başkanvekili

Kadir ÖZKAYA

Üye

Engin YILDIRIM

Üye

M. Emin KUZ

Üye

Rıdvan GÜLEÇ

Üye

Yusuf Şevki HAKYEMEZ

Üye

Yıldız SEFERİNOĞLU

Üye

Selahaddin MENTEŞ

Üye

Basri BAĞCI

Üye

İrfan FİDAN

Üye

Kenan YAŞAR

Üye

Muhterem İNCE

Karar Künyesi

 

Mahkeme

Anayasa Mahkemesi

 

Karar Türü

Norm Denetimi

 

Esas No

2022/154

 

Karar No

2024/33

 

Karar Tarihi

1 Şubat 2024

 

Oy Durumu

Oybirliği

 

Resmî Kaynak

Anayasa Mahkemesi Norm Kararlar Bilgi Bankası

 

Hukuki Destek

Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu

 

Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.

Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara

 

0552 725 25 18

WhatsApp ile Yazın

İletişim ve Yol Tarifi

 

İlgili Hukuk Alanları

İş Hukuku Davaları

Tüm Çalışma Alanları ›

 

Hesaplama Araçları

İşçilik Alacakları Hesaplama

Tüm Hesaplama Araçları ›

bottom of page