Norm Denetimi Kararları · İŞ HUKUKU · NORM DENETİMİNDE İPTAL
Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu — Deniz İş Kanunu’nda Kullanılmayan Yıllık İzin Ücretinin Fesih Sebebine Bağlanması
2022/154 E., 2024/33 K. · 1 Şubat 2024
İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 6 Kasım 2026
Kararın Özeti
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, işçilik alacağı davasında gemi adamının hak ettiği yıllık izni kullanamadan işten çıkarılması hâlini Anayasa Mahkemesine taşıdı. Deniz İş Kanunu’ndaki kurala göre işveren bazı sebeplerle sözleşmeyi feshederse kullanılmayan izin için ücret istenemiyordu. Mahkeme, izin tarihini kural olarak işverenin belirlediğini ve gemi adamına bu durumda başka bir telafi imkânı tanınmadığını gözeterek düzenlemeyi dinlenme hakkına aykırı buldu.
Hukuki İlke
Devlet, yıllık iznini kullanamadan sözleşmesi sona eren gemi adamının dinlenme hakkını koruyacak telafi imkânını sağlamalıdır. İzin tarihini işverenin belirlemesi bu güvencenin önemini artırır.
Sonuç
854 sayılı Deniz İş Kanunu’nun 40. maddesinin yedinci fıkrası oybirliğiyle iptal edildi. İptalin Resmî Gazete’de yayımından altı ay sonra yürürlüğe girmesine karar verildi.
Kararın Kapsamı
Karar 14 Mart 2024’te yayımlandı. Altı aylık erteleme 14 Eylül 2024’te doldu. İptal, yıllık izin ücretine ilişkin 40. maddenin yedinci fıkrasını kapsar. Kararda anılan fesih sebepleri, Deniz İş Kanunu’nun 14. maddesinde düzenlenir.
İlgili Mevzuat
854 sayılı Deniz İş Kanunu — m. 14, 40/7
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 50, 153/3
4857 sayılı İş Kanunu — m. 59
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu — m. 424, 425
Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.
Kararın Tam Metni
Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir.
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı
: 2022/154
Karar Sayısı
: 2024/33
Karar Tarihi
: 1/2/2024
R.G.Tarih-Sayı
: 14/3/2024-32489
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Yargıtay 9. Hukuk Dairesi
İTİRAZIN KONUSU:
20/4/1967 tarihli ve 854 sayılı Deniz İş Kanunu’nun 40. maddesinin yedinci
fıkrasının Anayasa’nın 50. maddesine aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar
verilmesi talebidir.
OLAY: İş
sözleşmesinden kaynaklanan alacak davasında itiraz konusu kuralın Anayasa’ya
aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur.
I. İPTALİ İSTENEN VE İLGİLİ GÖRÜLEN KANUN HÜKÜMLERİ
A. İptali İstenen Kanun Hükmü
Kanun’un itiraz konusu kuralın da yer aldığı 40. maddesi
şöyledir:
“Yıllık ücretli izin:
Madde 40 – Aynı işveren emrinde veya aynı gemide bir
takvim yılı içinde bir veya birkaç hizmet aktine dayanarak en az altı ay
çalışmış olan gemiadamı, yıllık ücretli izine hak kazanır.
İzin süresi, altı aydan bir yıla kadar hizmeti olan
gemiadamları için 15 günden ve bir yıl ve daha fazla hizmeti olanlar için yılda
bir aydan az olamaz.
İzin işverenin uygun göreceği bir zamanda kullanılır. Bu
haktan feragat edilemez.
Bir aylık izin, tarafların rızasiyle aynı yıl içinde
kullanılmak suretiyle ikiye bölünebilir.
Gemiadamı, yıllık ücretli iznini yabancı bir memleket
limanında veya hizmet aktinin yapılmış bulunduğu mahalden gayri bir yerde
kullanmaya zorlanamaz.
Gemiadamı, dilerse, işveren veya işveren vekilinden
ücretli izne ilişkin olarak 7 güne kadar ücretsiz yol izni de istiyebilir.
Gemiadamının hakettiği yıllık ücretli izni kullanmadan
hizmet akti 14 üncü maddenin II, III ve IV üncü
bentlerine göre bozulursa, işveren veya işveren vekili izin süresine ait
ücreti, gemiadamına ödemek zorundadır.”
B. İlgili Görülen Kanun Hükmü
Kanun’un 14. maddesi şöyledir:
“Önelsiz fesih ve infisah:
Madde 14 – Süresi belirli olan veya olmıyan yahut da
sefer üzerine yapılan hizmet akti:
I - İşveren veya işveren vekili tarafından:
a) Gemiadamının herhangi bir limanda geminin hareketinden
önce gemiye dönerek hizmete girmemesi veya gemiye hiç dönmemesi,
b) Gemiadamının gemide hizmet görmesinin tutukluluk,
hapis veya gemide çalışmaktan menolunması gibi sebeplerle imkansız
bir hal alması,
c) Gemiadamının işveren veya işveren vekiline karşı, kanuna,
hizmet akitlerine sair iş ve çalışma şartlarına aykırı hareket etmesi,
ç) Gemiadamının işveren veya işveren vekiline karşı
denizcilik kural ve teamüllerine veya ahlak ve adaba aykırı hareket etmesi,
II - Gemiadamı tarafından:
a) Ücretin kanun hükümleri veya hizmet akti gereğince
ödenmemesi,
b) İşveren veya işveren vekilinin gemiadamına karşı,
kanuna, hizmet akitlerine veya sair iş şartlarına aykırı hareket etmesi,
c) İşveren veya işveren vekilinin gemiadamına karşı
denizcilik kural ve teamüllerine veya ahlak ve adaba aykırı hareket etmesi,
III - İşveren, işveren vekili veya gemiadamı tarafından:
a) Geminin herhangi bir sebeple 30 günden fazla bir süre
seferden kaldırılması,
b) Gemiadamının herhangi bir sebeple sürekli olarak
gemide çalışmasına engel bir hastalığa yakalanması veya engelli hâle gelmesi,
Hallerinde feshedilebilir.
IV - Geminin kayba uğraması, terk edilmesi veya harp ganimeti
ilan edilmesi veyahut Türk Bayrağından ayrılması hallerinde ise hizmet akti
kendiliğinden bozulur.”
II. İLK İNCELEME
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü
ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Engin YILDIRIM, Muammer TOPAL, M.
Emin KUZ, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL, Yusuf Şevki HAKYEMEZ, Yıldız SEFERİNOĞLU,
Selahaddin MENTEŞ, Basri BAĞCI, İrfan FİDAN, Kenan YAŞAR ve Muhterem İNCE’nin
katılımlarıyla 13/12/2022 tarihinde yapılan ilk
inceleme toplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının
incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
III. ESASIN
İNCELENMESİ
2.
Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Onur MERCAN tarafından hazırlanan işin
esasına ilişkin rapor, itiraz konusu ve ilgili görülen kanun hükümleri,
dayanılan Anayasa kuralı ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri
okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
A. Anlam ve Kapsam
3. 854 sayılı Kanun’un
1. maddesinde anılan Kanun’un denizlerde, göllerde ve akarsularda Türk
bayrağını taşıyan ve yüz ve daha yukarı grostonilatoluk gemilerde bir hizmet
sözleşmesiyle çalışan gemi adamları ve bunların işverenleri hakkında
uygulanacağı, ikinci fıkrasında aynı işverene ait gemilerin grostonilatoları
toplamının yüz veya daha fazla olması ya da işverenin çalıştırdığı gemi adamı
sayısının beş veya daha fazla olması hâlinde birinci fıkranın uygulanacağı,
üçüncü fıkrasında ise Kanun’un uygulanmasında; sandal, mavna, şat, salapurya
gibi olanların da gemi sayılacağı hükme bağlanmıştır.
4. Kanun’un 2.
maddesinin birinci fıkrasında Kanun’un uygulanmasında; gemi sahibine veya
kendisine ait olmayan bir gemiyi kendi adına ve hesabına işleten kimseye işveren,
bir hizmet sözleşmesine dayanarak gemide çalışan kaptan, zabit ve tayfalarla
diğer kimselere gemi adamı, gemiyi sevk ve idare eden kimseye veya
zorunlu sebeplerle görevi başında bulunmaması hâlinde ona vekâlet eden kimseye kaptan,
kaptan veya işveren adına ve hesabına hareket etmeye yetkili olan kimseye ise işveren
vekili denileceği belirtilmiştir. Anılan maddenin ikinci fıkrasında ise
işveren vekilinin bu sıfatla gemi adamlarına karşı muamele ve taahhütlerinden
doğrudan doğruya işverenin sorumlu olduğu ifade edilmiştir.
5. 5. maddede hizmet
sözleşmesinin işveren veya işveren vekili ile gemi adamı arasında yazılı olarak
iki nüsha yapılacağı ve taraflardan her birine birer nüshanın verileceği
öngörülmüştür.
6. 14. maddenin birinci
fıkrasının (I) numaralı bendinde süresi belirli olan veya olmayan ya da sefer
üzerine yapılan hizmet sözleşmesinin gemi adamının herhangi bir limanda geminin
hareketinden önce gemiye dönerek hizmete girmemesi veya gemiye hiç dönmemesi,
gemide hizmet görmesinin tutukluluk, hapis veya gemide çalışmaktan men olunması
gibi sebeplerle imkânsız hâle gelmesi, işveren veya işveren vekiline karşı
kanuna, hizmet sözleşmelerine ve diğer iş ile çalışma şartlarına, denizcilik
kural ve teamüllerine ya da ahlak ve adaba aykırı hareket etmesi hâllerinde
işveren veya işveren vekili tarafından feshedilebileceği hükme bağlanmıştır.
7. Anılan fıkranın (II)
numaralı bendinde söz konusu sözleşmenin ücretin kanun hükümleri veya hizmet
sözleşmesi gereğince ödenmemesi, işveren veya işveren vekilinin gemi adamına
karşı kanuna, hizmet sözleşmesine veya diğer iş şartlarına, denizcilik kural ve
teamüllerine veya ahlak ve adaba aykırı hareket etmesi hâllerinde gemi adamı
tarafından; (III) numaralı bendinde ise sözleşmenin geminin herhangi bir
sebeple otuz günden fazla bir süre seferden kaldırılması, gemi adamının
herhangi bir sebeple sürekli olarak gemide çalışmasına engel bir hastalığa
yakalanması veya engelli duruma gelmesi hâllerinde işveren, işveren vekili veya
gemi adamı tarafından feshedilebileceği belirtilmiştir.
8. (IV) numaralı bentte
ise geminin kayba uğraması, terk edilmesi veya harp ganimeti ilan edilmesi ya
da Türk bayrağından ayrılması durumlarında hizmet sözleşmesinin kendiliğinden
sona ereceği öngörülmüştür.
9. 40. maddenin bir ila
altıncı fıkralarında aynı işveren emrinde veya aynı gemide bir takvim yılı
içinde bir ya da birkaç hizmet sözleşmesine dayanarak en az altı ay çalışmış
olan gemi adamının yıllık ücretli izine hak kazanacağı, izin süresinin altı aydan
bir yıla kadar hizmeti olan gemi adamları için on beş günden, bir yıl ve daha
fazla hizmeti olanlar için ise yılda bir aydan az olamayacağı, iznin işverenin
uygun göreceği bir zamanda kullanılacağı, izin hakkından feragat edilemeyeceği,
bir aylık iznin tarafların rızasıyla aynı yıl içinde kullanılmak suretiyle
ikiye bölünebileceği, gemi adamının ücretli yıllık iznini yabancı bir memleket
limanında veya hizmet sözleşmesinin yapıldığı yerin haricinde bir yerde
kullanmaya zorlanamayacağı ve işveren veya işveren vekilinden ücretli yıllık
izne ilişkin olarak yedi güne kadar ücretsiz yol izni de isteyebileceği ifade
edilmiştir.
10. Anılan maddenin
itiraz konusu yedinci fıkrasında gemi adamının hak ettiği ücretli yıllık izni
kullanmadan önce hizmet sözleşmesinin 14. maddenin birinci fıkrasının (II),
(III) ve (IV) numaralı bentlerine göre feshedilmesi durumunda işveren veya
işveren vekilinin izin süresine ait ücreti gemi adamına ödemek zorunda
oldukları hükme bağlanmıştır.
11. Bu itibarla itiraz
konusu kural uyarınca gemi adamının hak ettiği ücretli yıllık izni kullanmadan
önce hizmet sözleşmesinin 14. maddenin birinci fıkrasının (I) numaralı bendine
göre feshedilmesi hâlinde işveren veya işveren vekilinden izin süresine ait
ücretin tahsil edilmesi mümkün değildir. Başka bir deyişle kurala göre hizmet
sözleşmesinin (I) numaralı bent uyarınca sona ermesi durumunda hak edilen ancak
kullanılmayan yıllık izne ilişkin ücret talep edilemeyecektir.
B. İtirazın
Gerekçesi
12. Başvuru kararında
özetle; ücretli yıllık iznin kullanılmaması durumunda sözleşmenin sona
ermesinin ardından kullanılmayan izne ilişkin ücretin talep edilmesinin genel
olarak mümkün olduğu, bu nedenle yıllık iznin kullanılmamış olmasının dinlenme
hakkına ilişkin anayasal güvenceyi ortadan kaldırmayacağı, buna karşın
kullanılmayan yıllık izne karşılık gelen ücretin itiraz konusu kural uyarınca
bazı hâllerde ödenmemesinin dinlenme hakkıyla bağdaşmadığı belirtilerek kuralın
Anayasa’nın 50. maddesine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
C. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu
13. Anayasa’nın 50. maddesinin üçüncü fıkrasında “Dinlenmek,
çalışanların hakkıdır.” denilmek suretiyle çalışanların belirli sürelerle
dinlenme hakkı anayasal güvence altına alınmıştır. Anılan maddeye ilişkin
Danışma Meclisinin kabul ettiği metnin gerekçesinde dinlenme hakkının
tanınmasının çalışanın bedenen korunması ve dinlenme sonrası verimli çalışması
bakımından gerekli olduğu belirtilmiştir.
14. Öte yandan maddenin dördüncü fıkrasında “Ücretli
hafta ve bayram tatili ile ücretli yıllık izin hakları ve şartları kanunla
düzenlenir.” denilmiştir. Danışma Meclisinin kabul ettiği metnin söz konusu
fıkraya ilişkin gerekçesinde ise bu hükümle kanun koyucunun tatiller ve ücretli
yıllık izin hakları bakımından düzenleme yapabilmesine imkân tanındığı ifade
edilmiştir. Milli Güvenlik Konseyi Anayasa Komisyonunun değişiklik gerekçesinde
de ücretli tatillerin hafta ile bayram tatillerini kapsadığını ve ücretli
yıllık izin hakkının da bulunduğunu açıklığa kavuşturacak bir düzenlemenin
öngörüldüğü belirtilmiştir.
15. Bu itibarla çalışanlara ücretli yıllık izin imkânı
tanınmasının dinlenme hakkı kapsamında anayasal güvence altına alındığı
anlaşılmaktadır. Anılan fıkra uyarınca ücretli yıllık izin hakkına ilişkin
şartların düzenlenmesi konusunda kanun koyucunun takdir yetkisi bulunmaktadır.
Bununla birlikte kanun koyucunun bu konuda yapacağı düzenlemelerin dinlenme
hakkına ilişkin devletin pozitif yükümlülükleriyle çelişmemesi gerekir.
16. Kuralda
gemi adamının hak ettiği ücretli yıllık izni kullanmadan önce hizmet sözleşmesinin
854 sayılı Kanun’un 14. maddesinin birinci fıkrasının (I) numaralı bendine göre
feshedilmesi hâlinde kullanmadığı yıllık izne ilişkin ücreti talep edemeyeceği
öngörülmüştür.
17. Farklı kanunlara tabi olarak çalışan işçilerin
tamamına belirli sürelerle ücretli yıllık izin verilmesi dinlenme hakkının bir
gereğidir. İşçinin ücretli yıllık izin imkânından yararlanmasını sağlamak ise
işverenin yükümlülükleri kapsamındadır. Bu bağlamda 11/1/2011 tarihli ve 6098
sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 425. maddesinin ikinci fıkrasında işçinin hizmet
ilişkisi devam ettiği sürece işverenden alacağı para ve başka menfaatler
karşılığında ücretli yıllık izin hakkından feragat edemeyeceği hükme
bağlanmıştır. Yine 854 sayılı Kanun’un 40. maddesinin üçüncü fıkrasının ikinci
cümlesinde de ücretli yıllık izin hakkından feragat edilemeyeceği
belirtilmiştir.
18. Öte yandan ilke olarak anılan iznin kullanılacağı
tarih işçinin talebi de dikkate alınmak suretiyle işveren tarafından
belirlenmektedir. Nitekim 6098 sayılı Kanun’un 424. maddesinin ikinci
fıkrasında işverenin ücretli yıllık izin tarihlerini işyerinin veya ev
düzeninin menfaatleriyle bağdaştığı ölçüde işçinin isteklerini gözönünde
bulundurmak suretiyle belirleyeceği hükme bağlanmıştır. 854 sayılı Kanun’un 40.
maddesinin üçüncü fıkrasının birinci cümlesinde de ücretli yıllık iznin
işverenin uygun göreceği bir zamanda kullanılacağı öngörülmüştür.
19. Ücretli yıllık iznin kullanılacağı zamanın işçi
tarafından serbestçe belirlenebilmesi ilke olarak mümkün olmadığından bu iznin
kullanılmasından önce hizmet sözleşmesinin sona ermesi durumunda uygulanmak
üzere dinlenme hakkı bağlamında telafi edici yöntemlerin öngörülmesi devletin
pozitif yükümlülükleri kapsamındadır. Başka bir ifadeyle dinlenme hakkı
kapsamında anayasal güvence altında bulunan ücretli yıllık izin imkânından
yararlanmadan sözleşmeleri sona eren işçiler bakımından telafi edici hükümlerin
öngörülmesi gerekmektedir.
20. Bu bağlamda 22/5/2003 tarihli ve 4857 sayılı İş
Kanunu’nun 59. maddesinin birinci fıkrasında işçi ile işveren arasındaki
sözleşmenin herhangi bir nedenle sona ermesi hâlinde işçinin hak kazanıp da
kullanmadığı yıllık izin sürelerine ait ücretinin sözleşmenin sona erdiği
tarihteki ücreti üzerinden kendisine veya hak sahiplerine ödeneceği, bu ücrete
ilişkin zamanaşımının sözleşmenin sona erdiği tarihten itibaren başlayacağı
hükme bağlanmıştır. Buna göre anılan Kanun kapsamındaki işçilere
sözleşmelerinin hangi nedenle sona erdiğine bakılmaksızın hak kazanıp da
kullanmadıkları yıllık izin süresine ait ücreti sözleşmenin sona erdiği
tarihteki ücret üzerinden talep etme imkânı tanınmıştır.
21. Öte yandan 6098 sayılı Kanun’un 425. maddesinin
üçüncü fıkrasında da sözleşmesi herhangi bir sebeple sona eren işçinin hak
kazanıp da kullanamadığı yıllık izin sürelerine ait ücretinin sözleşmenin sona
erdiği tarihteki ücreti üzerinden kendisine veya hak sahiplerine ödeneceği, bu
ücrete ilişkin zamanaşımının sözleşmenin sona erdiği tarihte işlemeye
başlayacağı öngörülmüştür. Anılan Kanun’un gerekçesinde Kanun’da yer alan hizmet sözleşmesine ilişkin hükümlerin 4857 sayılı
Kanun’a tabi olmayan işçileri kapsadığı, bu işçiler ile 6098 sayılı Kanun
kapsamına giren işçiler arasında çok büyük bir farklılığın yaratılmamaya
çalışıldığı belirtilmiştir. Söz konusu fıkranın gerekçesinde ise fıkranın 4857 sayılı Kanun’un 59. maddesinin
birinci fıkrasından aynen alındığı ifade edilmiştir. Dolayısıyla 6098
sayılı Kanun hükümlerine tabi olan işçilerin de sözleşmeleri hangi nedenle sona
ermiş olursa olsun hak kazanıp da kullanmadıkları yıllık izin sürelerine ait
ücreti sözleşmenin sona erdiği tarihteki ücret üzerinden tahsil etmeleri
mümkündür.
22. Aynı şekilde 13/6/1952 tarihli ve 5953 sayılı Basın
Mesleğinde Çalışanlarla Çalıştıranlar Arasındaki Münasebetlerin Tanzimi
Hakkında Kanun’un 6. maddesinin altıncı fıkrasında yıllık iznini kullanmadan
önce işine son verilen gazeteciye izin süresine ait ücretin peşin olarak
ödeneceği hükme bağlanmıştır.
23. Anılan düzenlemelerin işçinin ücretli yıllık izin
imkânından yararlanmasından önce hizmet sözleşmesinin sona ermesi durumunda
dinlenme hakkı bağlamındaki anayasal güvencenin işlevini kaybetmemesi için
öngörülmüş telafi edici yöntemler niteliğinde olduğu açıktır. Başka bir deyişle
söz konusu düzenlemelerde hizmet sözleşmesi hangi nedenle sona ererse ersin
kullanmadığı yıllık izne ilişkin ücretin işçiye ödenmesi suretiyle dinlenme
hakkı bağlamındaki anayasal güvencenin hayata geçirilmesi hedeflenmiştir.
24. 6098, 4857 ve 5953 sayılı Kanun’larda kullanılmayan
yıllık izne ilişkin ücretin işçiye ödenmesi bakımından sözleşmenin sona erme
nedenine bağlı bir şart öngörülmediği hâlde kuralla gemi adamlarının
sözleşmelerinin 854 sayılı Kanun’un 14. maddesinin birinci fıkrasının (I)
numaralı bendine göre feshedilmesi durumunda hak edip kullanmadıkları yıllık izne
ilişkin ücreti talep edemeyecekleri hükme bağlanmıştır.
25. Buna göre gemi adamının, hizmet sözleşmesinin ücretli
yıllık iznin kullanılmasından önce anılan bende göre feshedilmesi durumunda
dinlenme hakkına yönelik herhangi bir telafi edici imkândan yararlanabilmesi
mümkün değildir. Başka bir ifadeyle gemi adamının sözleşmesinin bende göre sona
ermesi durumunda ücretli yıllık izne ilişkin anayasal güvencenin işlevini
kaybetmesini engelleyebilecek alternatif bir yöntem bulunmamaktadır.
26. Gemi adamının herhangi bir limanda geminin
hareketinden önce gemiye dönerek hizmete girmemesi veya gemiye hiç dönmemesi,
gemide hizmet görmesinin tutukluluk, hapis veya gemide çalışmaktan men olunması
gibi sebeplerle imkânsız bir hâl alması, işveren veya işveren vekiline karşı
kanuna, hizmet sözleşmelerine ve diğer iş ile çalışma şartlarına veya
denizcilik kural ve teamüllerine ya da ahlak ve adaba aykırı hareket etmesi
durumlarında işveren veya işveren vekili tarafından sözleşmesinin
feshedilebileceğini öngörmek kanun koyucunun takdirindedir.
27. Bununla birlikte gemi adamının sözleşmesinin anılan
sebeplere bağlı olarak feshedilmesi durumunda kullanmadığı yıllık izne ilişkin
ücreti talep edememesi dinlenme hakkı kapsamında bulunan ücretli yıllık izin
hakkının işlevini tamamen yitirmesine neden olabilecek niteliktedir. İşçinin
ücretli yıllık izin kullanmasını sağlamanın işverenin yükümlülükleri kapsamında
bulunduğu, ayrıca bu izinin kullanılacağı zamanın yasal sınırlar içinde ilke
olarak işveren tarafından belirlendiği dikkate alındığında iznin
kullanılmasından önce sözleşmenin söz konusu sebeplere bağlı olarak
feshedilmesi durumunda uygulanabilecek telafi edici herhangi bir yöntemin
öngörülmemiş olması dinlenme hakkına ilişkin devletin pozitif yükümlülükleriyle
bağdaşmamaktadır.
28. Bu itibarla gemi adamlarının sözleşmelerinin 854
sayılı Kanun’un 14. maddesinin birinci fıkrasının (I) numaralı bendine göre
feshedilmesi durumunda hak edip kullanmadıkları yıllık izne ilişkin ücreti
talep etmelerine imkân tanımayan kuralın dinlenme hakkı kapsamında bulunan
ücretli yıllık izin hakkını ihlal ettiği sonucuna ulaşılmıştır.
29. Açıklanan nedenle kural, Anayasa’nın 50. maddesine
aykırıdır. İptali gerekir.
IV. İPTAL KARARININ YÜRÜRLÜĞE GİRECEĞİ GÜN SORUNU
30. Anayasa’nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasında “Kanun,
Cumhurbaşkanlığı kararnamesi veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü ya da
bunların hükümleri, iptal kararlarının Resmî Gazetede yayımlandığı tarihte
yürürlükten kalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesi iptal hükmünün yürürlüğe
gireceği tarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih, kararın Resmî Gazetede
yayımlandığı günden başlayarak bir yılı geçemez.” denilmekte, 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin
Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 66. maddesinin (3)
numaralı fıkrasında da bu kural tekrarlanmak suretiyle Anayasa Mahkemesinin
gerekli gördüğü hâllerde Resmî Gazete’de yayımlandığı günden başlayarak iptal
kararının yürürlüğe gireceği tarihi bir yılı geçmemek üzere ayrıca
kararlaştırabileceği belirtilmektedir.
31. 854 sayılı Kanun’un
40. maddesinin yedinci fıkrasının iptal edilmesi nedeniyle doğacak hukuksal
boşluk kamu yararını ihlal edecek nitelikte görüldüğünden Anayasa’nın 153.
maddesinin üçüncü fıkrasıyla 6216 sayılı
Kanun’un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrası gereğince iptal hükmünün
kararın Resmî Gazete’de yayımlanmasından başlayarak altı ay sonra yürürlüğe
girmesi uygun görülmüştür.
V. HÜKÜM
20/4/1967 tarihli ve 854 sayılı Deniz İş Kanunu’nun 40.
maddesinin yedinci fıkrasının Anayasa’ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, iptal hükmünün Anayasa’nın
153. maddesinin üçüncü fıkrası ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa
Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 66. maddesinin
(3) numaralı fıkrası gereğince KARARIN RESMÎ GAZETE’DE YAYIMLANMASINDAN
BAŞLAYARAK ALTI AY SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE 1/2/2024 tarihinde
OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Zühtü ARSLAN
Başkanvekili
Hasan Tahsin GÖKCAN
Başkanvekili
Kadir ÖZKAYA
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
M. Emin KUZ
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Üye
Yıldız SEFERİNOĞLU
Üye
Selahaddin MENTEŞ
Üye
Basri BAĞCI
Üye
İrfan FİDAN
Üye
Kenan YAŞAR
Üye
Muhterem İNCE
Benzer Kararlar
Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu — Vakıf Hastanelerinden Memurluğa Geçen Personelin Yıllık İzin Ücreti
İlgili Sayfalar
İşçilik Alacakları ve Yıllık İzin Hakkı
Memurluğa Geçişte Kullanılmayan İzne İlişkin Farklı Uyuşmazlık (2019/89)
Benzer bir uyuşmazlıkla ilgili görüşmek isterseniz iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.
Bu sayfa genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Özet ve açıklamalar site tarafından hazırlanmıştır; karar metni resmî kaynaktan alınmıştır.
Karar Künyesi
Mahkeme
Anayasa Mahkemesi
Karar Türü
Norm Denetimi
Esas No
2022/154
Karar No
2024/33
Karar Tarihi
1 Şubat 2024
Oy Durumu
Oybirliği
Resmî Kaynak
Anayasa Mahkemesi Norm Kararlar Bilgi Bankası
Hukuki Destek
Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu
Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.
Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara
İlgili Hukuk Alanları
Hesaplama Araçları