top of page

Ana Sayfa › İçtihatlar

 

Norm Denetimi Kararları  ·  İŞ HUKUKU  ·  NORM DENETİMİNDE İPTAL TALEBİNİN REDDİ

Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu — İş Kazasında Ölüm ve Yaralanmanın Kurumun Rücu Hakkına Etkisi

 

2022/73 E., 2022/149 K. · 30 Kasım 2022

 

İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 7 Kasım 2026

 

Kararın Özeti

 

Aynı iş kazasında birden fazla sigortalı zarar gördüğünde Sosyal Güvenlik Kurumunun kime rücu edebileceği, hangi sigortalıya hangi yardımın yapıldığına bağlıdır. Anayasa Mahkemesi, kusurlu sigortalının hak sahiplerinin, aynı kazada ölen başka bir sigortalının hak sahiplerine yapılan yardımlardan sorumlu tutulmamasını inceledi. Diğer sigortalının ölümüyle yaralanmasının eşitlik karşılaştırmasına elverişli benzer durumlar oluşturmadığı sonucuna vardı ve muafiyeti ölüm hâliyle sınırlayan ibareyi iptal etmedi.

 

Hukuki İlke

 

Kusurlu sigortalının kendisine yapılan sigorta yardımları ile aynı kazada zarar gören başka bir sigortalı için yapılan yardımlar ayrı değerlendirilir. Ölüm hâlindeki kanuni muafiyet, diğer sigortalının yalnızca yaralanması hâline kendiliğinden uzanmaz.

 

Sonuç

 

5510 sayılı Kanun’un 21. maddesinin beşinci fıkrasındaki ölüm ve hak sahiplerine ilişkin ibareye yönelen itiraz oybirliğiyle reddedildi.

 

Kararın Kapsamı

 

Kurumun hak sahibine yönelttiği talepte, hem kazaya kimin kusuruyla sebep olduğu hem de rücu edilen ödemenin hangi sigortalıyla ilgili olduğu önem taşır.

 

İlgili Mevzuat

 

  • 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu — m. 21

  • Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 10

Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.

 

Kararın Tam Metni

 

Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir.

 

ANAYASA

MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı : 2022/73

Karar Sayısı

: 2022/149

Karar Tarihi

: 30/11/2022

R.G.Tarih-Sayı

: 16/2/2023-32106

İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesi

İTİRAZIN KONUSU: 31/5/2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve

Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 21. maddesinin beşinci fıkrasının ikinci

cümlesinde yer alan “…ölümlerde, bu Kanun uyarınca hak sahiplerine…”

ibaresinin Anayasa’nın 10. maddesine aykırılığının ileri sürülerek iptaline

karar verilmesi talebidir.

OLAY: İş kazası nedeniyle oluşan Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK)

Başkanlığı zararının rücuen tahsili amacıyla açılan davada itiraz konusu kuralın Anayasa’ya aykırı olduğu

kanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur.

I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKMÜ

Kanun’un 21. maddesinin itiraz konusu kuralın da yer

aldığı beşinci fıkrası şöyledir:

“İş kazası, meslek hastalığı ve hastalık; kamu

görevlileri, er ve erbaşlar ile kamu idareleri tarafından görevlendirilen diğer

kişilerin vazifelerinin gereği olarak yaptıkları fiiller sonucu meydana gelmiş

ise, bu fiillerden dolayı haklarında kesinleşmiş mahkûmiyet kararı bulunanlar

hariç olmak üzere, sigortalı veya hak sahiplerine yapılan ödemeler veya

bağlanan gelirler için kurumuna veya ilgililere rücû edilmez. Ayrıca, iş kazası

veya meslek hastalığı sonucu ölümlerde, bu Kanun uyarınca hak sahiplerine

bağlanacak gelir ve verilecek ödenekler için, iş kazası veya meslek

hastalığının meydana gelmesinde kusuru bulunan hak sahiplerine veya iş kazası

sonucu ölen kusurlu sigortalının hak sahiplerine, Kurumca rücû edilmez.”

II. İLK İNCELEME

1. Anayasa Mahkemesi

İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA,

Engin YILDIRIM, Hicabi DURSUN, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Rıdvan GÜLEÇ, Recai

AKYEL, Yusuf Şevki HAKYEMEZ, Yıldız SEFERİNOĞLU, Selahaddin MENTEŞ, Basri

BAĞCI, İrfan FİDAN ve Kenan YAŞAR’ın katılımlarıyla 21/6/2022 tarihinde yapılan

ilk inceleme toplantısında dosyada eksik bulunmadığından işin esasının

incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar

verilmiştir.

III. ESASIN İNCELENMESİ

2.

Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Alparslan KOÇAK tarafından hazırlanan işin

esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kanun hükmü, dayanılan Anayasa kuralları

ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra

gereği görüşülüp düşünüldü:

A. Anlam ve Kapsam

3. SGK, iş

kazası veya meslek hastalığına maruz kalan sigortalıya veya bu nedenle

sigortalının ölümü hâlinde hak sahiplerine, uğradıkları maddi zararın karşılanması

amacıyla kısa vadeli sigorta kollarından birtakım ödemeler yapmakta veya gelir

bağlamaktadır. SGK’nın söz konusu ödemeler ve gelirler nedeniyle oluşan

zararını, iş kazası veya meslek hastalığına kusuruyla neden olan işveren veya

üçüncü kişilere rücu hakkı 5510 sayılı Kanun’un 21. maddesinde düzenlenmiştir.

4. Anılan

maddenin dördüncü fıkrasında üçüncü kişilerin iş kazası, meslek hastalığı veya

hastalık nedeniyle sorumlulukları kusurlarının varlığı şartına bağlanmış ve

sorumluluk oranlarına ilişkin hükümlere yer verilmiştir.

5.

Maddenin beşinci fıkrasında SGK tarafından rücu edilemeyecek alacaklar sayılmış

ve bu bağlamda anılan fıkranın ikinci cümlesinde iş kazası veya meslek

hastalığı sonucu ölümlerde, söz konusu Kanun uyarınca hak sahiplerine

bağlanacak gelir ile yapılan ödemeler için iş kazası veya meslek hastalığının

meydana gelmesinde kusuru bulunan hak sahiplerine veya iş kazası sonucu ölen

kusurlu sigortalının hak sahiplerine SGK tarafından rücu edilemeyeceği

öngörülmüştür. Anılan cümlede yer alan “…ölümlerde,

bu Kanun uyarınca hak sahiplerine…” ibaresi itiraz konusu kuralı

oluşturmaktadır.

6. Bu

itibarla kural uyarınca iş kazası veya

meslek hastalığı sonucu yalnızca ölüm meydana gelmiş olması durumunda iş kazası veya

meslek hastalığının meydana gelmesinde kusuru bulunan hak sahiplerine veya iş

kazası sonucu ölen kusurlu sigortalının hak sahiplerine Kurumca rücu

edilmeyecek, ölüm dışındaki hâllerde ise kusuru bulunan hak sahiplerine veya iş

kazası sonucu ölen kusurlu sigortalının hak sahiplerine rücu edilecektir.

7. İş kazası veya meslek hastalığına maruz kalan sigortalı, sosyal

sigorta ödemeleri ile geçici veyahut sürekli iş göremezlik durumu veya ölüm

riski maddi açıdan güvence altına alınmış kişi konumundadır. Bu nedenle iş

kazası veya meslek hastalığının oluşumunda kusuru bulunsa dahi kendisine

bağlanan gelirler ile yapılan ödemeler yine kendisinden veya ölümü hâlinde aynı

sigortalının hak sahiplerinden rücu edilemez. Ancak aynı kazada bir başka sigortalının

da geçici veyahut sürekli iş göremezlik durumuna girmesi ya da ölmesi

mümkündür. Bu durumda bir başka sigortalı yönünden oluşan zarardan kusurlu

sigortalı ya da hak sahiplerinin sorumluluğu söz konusu olmaktadır.

B. İtirazın Gerekçesi

8. Başvuru

kararında özetle; itiraz konusu kuralla iş kazasına bağlı olarak sürekli iş

göremez duruma gelen sigortalı ağır bir tazmin yükümlülüğü altına sokulurken

aynı iş kazası nedeniyle ölen sigortalının hak sahipleri yönünden rücu

muafiyeti öngörülmesinin mağdurlar arasında nesnel ve makul olmayan bir ayrıma

neden olduğu, bu durumun eşitlik ilkesiyle bağdaşmadığı belirtilerek kuralın

Anayasa’nın 10. maddesine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

C.

Anayasa’ya Aykırılık Sorunu

9. Anayasa’nın 10. maddesinde “Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet,

siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım

gözetilmeksizin kanun önünde eşittir./Kadınlar ve erkekler eşit haklara

sahiptir. Devlet, bu eşitliğin yaşama geçmesini sağlamakla yükümlüdür. Bu maksatla

alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı olarak yorumlanamaz./Çocuklar,

yaşlılar, özürlüler, harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimleri ile malul ve

gaziler için alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı sayılmaz./Hiçbir

kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz./Devlet organları ve

idare makamları bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak

hareket etmek zorundadırlar.” denilmek suretiyle kanun önünde eşitlik

ilkesine yer verilmiştir.

10. Anayasa’nın anılan maddesinde belirtilen kanun önünde eşitlik ilkesi

hukuksal durumları aynı olanlar için söz konusudur. Bu ilke ile eylemli değil

hukuksal eşitlik öngörülmüştür. Eşitlik ilkesinin amacı aynı durumda bulunan

kişilerin kanunlar karşısında aynı işleme bağlı tutulmalarını sağlamak, ayrım

yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle, aynı durumda

bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı kurallar uygulanarak kanun karşısında

eşitliğin ihlali yasaklanmıştır. Kanun önünde eşitlik, herkesin her yönden aynı

kurallara bağlı tutulacağı anlamına gelmez. Durumlarındaki özellikler kimi

kişiler ya da topluluklar için değişik kuralları ve uygulamaları

gerektirebilir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal durumlar farklı

kurallara bağlı tutulursa Anayasa’da öngörülen eşitlik ilkesi zedelenmez (AYM,

E.2020/95, K.2022/3, 26/1/2022, § 25).

11. Eşitlik ilkesi yönünden yapılacak anayasallık denetiminde öncelikle

Anayasa’nın 10. maddesi çerçevesinde aynı ya da benzer durumda bulunan kişilere

farklı muamele yapılıp yapılmadığı tespit edilmeli, bu bağlamda aynı ya da

benzer durumdaki kişiler arasında farklılık gözetilip gözetilmediği

belirlenmelidir. Yapılacak bu belirlemenin ardından ise farklı muamelenin

nesnel ve makul bir temele dayanıp dayanmadığı ve ölçülü olup olmadığı hususları

irdelenmelidir. Ölçülülük ilkesi, amaç ve araç arasında hakkaniyete uygun bir

dengenin bulunması gereğini ifade eder. Diğer bir ifadeyle bu ilke, farklı

muamelenin öngörülen objektif amaç ile orantılı olmasını gerektirmektedir (AYM,

E.2021/1, K.2021/32, 29/4/2021, § 32).

12. Sürekli iş göremezlik gelirleri de tıpkı ölüm gelirleri gibi hem iş

yerinde meydana gelme ihtimali bulunan risklerin önlenmesini hem de risklerin

doğurduğu zararların giderilmesini amaçlayan çok yönlü bir koruma sağlamaktadır.

Bu bağlamda kusurlu davranışlarıyla iş kazası veya meslek hastalığının

gerçekleşmesinde kusuru bulunanlar bu kusurları nedeniyle sebep oldukları

zararı tazminle yükümlü tutulmaktadır.

13. İtiraz konusu kuralla sigortalının geçici veyahut sürekli iş göremez

duruma gelmesi ile ölmesi arasında bir ayrıma gidilmiştir. İş kazasına uğrayan

veya meslek hastalığına tutulan ve iş kazası veya meslek hastalığının meydana

gelmesinde kusuru bulunan sigortalının hak sahipleri ile aynı iş kazası veya

meslek hastalığının meydana gelmesinde bizatihi kusuru bulunan hak sahipleri

ölüm hâlinde bağlanacak gelir ve yapılacak ödemeler yönünden SGK’nın

kendilerine rücu etme imkânından muaf tutulmuştur. Bu itibarla söz konusu yardımlardan

oluşan zarar SGK’nın üzerinde bırakılmaktadır.

14. Kural, iş kazası veya meslek hastalığı sonucu ölenlerin hak

sahiplerinin sorumluluklarının kapsamını belirlemektedir. Söz konusu hak

sahipleri, murislerinin ölümüne neden olan iş kazası veya meslek hastalığı

neticesinde başka bir sigortalının ölümü durumunda anılan sigortalının hak

sahiplerine yapılan sosyal sigorta yardımlarından sorumlu tutulmamaktadır.

Ancak diğer bir sigortalının ölmemesi ve sadece yaralanması durumunda yapılan

sosyal sigorta yardımları nedeniyle bu tür bir muafiyet söz konusu değildir.

Kusuruyla meydana gelen iş kazası veya meslek hastalığı sonucu ölüme neden

olanlar ile yaralanmaya neden olanların karşılaştırma yapılmaya müsait olacak

şekilde benzer durumda olmadıkları açıktır. İtiraz konusu kural, kusuruyla

iş kazası veya meslek hastalığı meydana gelmesine ve bunun sonucunda ölüm

olayına neden olan herkesi kapsadığından farklı muamelenin varlığından söz

edilemez. Dolayısıyla kuralın eşitlik ilkesini ihlal eden bir yönü

bulunmamaktadır.

15. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 10. maddesine aykırı

değildir. İtirazın reddi gerekir.

IV. HÜKÜM

31/5/2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve

Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 21. maddesinin beşinci fıkrasının ikinci

cümlesinde yer alan “…ölümlerde, bu Kanun uyarınca hak sahiplerine…”

ibaresinin Anayasa’ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE 30/11/2022

tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

Zühtü ARSLAN

Başkanvekili

Hasan Tahsin GÖKCAN

Başkanvekili

Kadir ÖZKAYA

Üye

Engin YILDIRIM

Üye

Muammer TOPAL

Üye

M. Emin KUZ

Üye

Rıdvan GÜLEÇ

Üye

Recai AKYEL

Üye

Yusuf Şevki HAKYEMEZ

Üye

Yıldız SEFERİNOĞLU

Üye

Selahaddin MENTEŞ

Üye

Basri BAĞCI

Üye

İrfan FİDAN

Üye

Kenan YAŞAR

Üye

Muhterem İNCE

 

Tamamlayıcı Kararlar

 

Yargıtay 10. Hukuk Dairesi — Kurumun Rücu Davasında Faiz Başlangıcı

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu — Kurumun Rücu Davasında Hizmet Akdi

Yargıtay 10. Hukuk Dairesi — İş Kazasında Maluliyet ve Kusur Raporları

Tüm İş Hukuku Kararları ›

 

İlgili Sayfalar

 

İş Kazalarından Doğan Sorumluluk ve Tazminat Davaları

 

Benzer bir uyuşmazlıkla ilgili görüşmek isterseniz iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.

 

Bu sayfa genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Özet ve açıklamalar site tarafından hazırlanmıştır; karar metni resmî kaynaktan alınmıştır.

 

Karar Künyesi

 

Mahkeme

Anayasa Mahkemesi

 

Karar Türü

Norm Denetimi

 

Esas No

2022/73

 

Karar No

2022/149

 

Karar Tarihi

30 Kasım 2022

 

Oy Durumu

Oybirliği

 

Resmî Kaynak

Anayasa Mahkemesi Norm Kararlar Bilgi Bankası

 

Hukuki Destek

Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu

 

Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.

Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara

 

0552 725 25 18

WhatsApp ile Yazın

İletişim ve Yol Tarifi

 

İlgili Hukuk Alanları

İş Hukuku Davaları

Tüm Çalışma Alanları ›

 

Hesaplama Araçları

İşçilik Alacakları Hesaplama

Tüm Hesaplama Araçları ›

bottom of page