top of page

Ana Sayfa › İçtihatlar

 

Norm Denetimi Kararları  ·  CEZA HUKUKU  ·  NORM DENETİMİNDE İPTAL TALEBİNİN REDDİ

Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu — Açık Ceza İnfaz Kurumuna Ayrılmada 31 Temmuz 2023 Ölçütü ve Sonraki Değişiklik

 

2023/148 E., 2024/70 K. · 7 Mart 2024

 

İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 7 Kasım 2026

 

Kararın Özeti

 

Anayasa Mahkemesi, belirli hükümlülerin açık ceza infaz kurumuna erken ayrılmasında 31 Temmuz 2023’te kapalı kurumda bulunmayı arayan eski ibareyi inceledi. Çoğunluk, infaz kurumlarındaki yoğunluğu azaltma ve hükümlüleri topluma kazandırma amacıyla getirilen geçici düzenlemede tarihin belirli olduğunu kabul etti. Dosyadaki düzenleme diğer süre ve suç türü koşullarını da koruyordu. Üç üyenin karşıoyuna karşılık iptal istemi reddedildi. Kanun koyucu daha sonra bu tarih ölçütünün içeriğini değiştirdi.

 

Hukuki İlke

 

Bu kararda denetlenen koşul, belli günde infaz kurumunda bulunmaydı. Kanun koyucunun sonradan suçun işlenme tarihine bağladığı koşul, 2024’teki ret kararının konusu dışındadır.

 

Sonuç

 

5275 sayılı Kanun’un geçici 10. maddesinin altıncı fıkrasındaki, 31 Temmuz 2023 itibarıyla kapalı ceza infaz kurumunda bulunmayı arayan ibareye yönelik itiraz oyçokluğuyla reddedildi.

 

Kararın Kapsamı

 

7571 sayılı Kanun’un 27. maddesiyle ölçüt, 31 Temmuz 2023 ve öncesinde işlenmiş suçlar esas alınarak değişti. Başvurunun değerlendirilmesinde kapsam dışı suçlar ile kapalı ve açık kurumda geçirilmesi gereken süreler ayrıca incelenir.

 

İlgili Mevzuat

 

  • 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun — m. geçici 10 ve 14

  • Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 2

Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.

 

Kararın Tam Metni

 

Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir.

 

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı : 2023/148

Karar Sayısı : 2024/70

Karar Tarihi : 7/3/2024

R.G.Tarih-Sayı :

19/4/2024-32522

İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Sinop İnfaz Hâkimliği

İTİRAZIN KONUSU: 13/12/2004 tarihli ve 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik

Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’a 14/7/2023 tarihli ve 7456 sayılı Kanun’un

15. maddesiyle eklenen geçici 10. maddenin (6) numaralı fıkrasının birinci

cümlesinde yer alan “...31/7/2023 tarihi itibarıyla kapalı ceza infaz

kurumlarında bulunan hükümlülerden,...” ibaresinin Anayasa’nın 2. ve 10.

maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar

verilmesi talebidir.

OLAY: Açık ceza infaz kurumuna ayrılma talebinin reddine

yönelik karara karşı şikâyet yoluyla yapılan başvuruda itiraz konusu kuralın

Anayasa’ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme,

iptali için başvurmuştur.

I. İPTALİ

İSTENEN KANUN HÜKMÜ

Kanun’un itiraz konusu kuralın da yer aldığı geçici 10.

maddesi şöyledir:

“Geçici Madde 10- (Ek: 14/7/2023-7456/15 md.)

(1) 31/7/2023 tarihi itibarıyla geçici 9 uncu maddenin

beşinci fıkrası uyarınca Covid-19 salgın hastalığı nedeniyle izinde bulunan

hükümlüler, izin bitimini takip eden onbeş gün içinde infaz işlemlerinin devam

ettiği kurumlara dönmek zorundadır.

(2) 31/7/2023 tarihi itibarıyla geçici 9 uncu maddenin

beşinci fıkrası uyarınca Covid-19 salgın hastalığı nedeniyle izinde bulunan ve

ilgili mevzuat uyarınca cezalarının denetimli serbestlik tedbiri uygulanmak

suretiyle infazına beş yıl ve daha az süre kalan hükümlülerin talebi

aranmaksızın, cezalarının koşullu salıverilme tarihine kadar olan kısmının

denetimli serbestlik tedbiri uygulanmak suretiyle infazına infaz hakimi

tarafından karar verilebilir.

(3) Yukarıdaki fıkralar uyarınca, izinden dönecek

hükümlüler ile hakkında denetimli serbestlik kararı verilecek hükümlülere

ilişkin hususlar, Adalet Bakanlığının resmî internet sitesinde duyurulur.

(4) 105/A maddesi kapsamında denetimli serbestlik

tedbiri uygulanmak suretiyle cezası infaz edilip geçici 9 uncu maddenin beşinci

fıkrası uyarınca Covid-19 salgın hastalığı nedeniyle 31/7/2023 tarihi

itibarıyla izinde bulunan hükümlüler, koşullu salıverilme tarihine kadar olan

süreleri 105/A maddesinin beşinci fıkrasında belirtilen yükümlülüklere tabi

olmadan geçirirler.

(5) Geçici 9 uncu maddenin altıncı fıkrası uyarınca açık

ceza infaz kurumuna gönderilen hükümlüler, 31/7/2023 tarihi itibarıyla açık

ceza infaz kurumuna ayrılmış sayılır.

(6) Türk Ceza Kanununun İkinci Kitap Dördüncü Kısım

Dördüncü, Beşinci, Altıncı ve Yedinci Bölümünde tanımlanan suçlar, Terörle Mücadele

Kanunu kapsamına giren suçlar ve örgüt faaliyeti kapsamında işlenen suçlar

hariç olmak üzere, 31/7/2023 tarihi itibarıyla kapalı ceza infaz

kurumlarında bulunan hükümlülerden, toplam hapis cezası on yıldan az ise

bir ayını, on yıl ve daha fazla ise üç ayını bu kurumlarda geçirip ilgili

mevzuat uyarınca açık ceza infaz kurumlarına ayrılmasına üç yıl veya daha az

süre kalanlar, bu şartların oluştuğu tarih itibarıyla açık ceza infaz

kurumlarına ayrılabilir. Bu hükümlüler ile 31/7/2023 tarihinde geçici 9 uncu

maddenin altıncı fıkrası kapsamında açık ceza infaz kurumunda bulunan

hükümlüler, talepleri hâlinde en az üç ay açık ceza infaz kurumunda kalmış

olmak şartıyla ilgili mevzuat uyarınca cezaların denetimli serbestlik tedbiri

altında infazı uygulamasından üç yıl erken yararlandırılır.

(7) Altıncı fıkra hükümleri 31/7/2023 tarihi itibarıyla;

a) Hapis cezasının infazı 16, 16/A ve 17 nci maddeleri

kapsamında ertelenmiş olan,

b) Hapis cezasının infazı durdurulmuş olan,

hükümlüler hakkında da uygulanır.

(8) Koşullu salıverilmenin geri alınması nedeniyle

31/7/2023 tarihi itibarıyla cezası aynen infaz edilen veya ikinci defa mükerrir

olup 31/7/2023 tarihi itibarıyla bu cezanın infazı için ceza infaz kurumunda

bulunan hükümlülerin bu cezalarının infazı bakımından altıncı fıkra hükümleri

uygulanmaz. Bu hükümlülerin 31/7/2023 tarihi itibarıyla kesinleşmiş ancak infaz

edilmemiş diğer hapis cezaları bakımından altıncı fıkra hükümleri uygulanır.”

II. İLK İNCELEME

1. Anayasa

Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir

ÖZKAYA, Engin YILDIRIM, Muammer TOPAL, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL, Yusuf Şevki

HAKYEMEZ, Selahaddin MENTEŞ, Basri BAĞCI, İrfan FİDAN, Kenan YAŞAR ve Muhterem

İNCE’nin katılımlarıyla 13/9/2023 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında

dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar

verilmiştir.

III. ESASIN İNCELENMESİ

2. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Abdullah ATAY

tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kanun hükmü,

dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri

okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

A. Anlam ve Kapsam

3. Mevzuatımızda infaz süresi; ilke olarak kapalı ceza

infaz kurumunda geçirilen süre, açık ceza infaz kurumunda geçirilen süre ve

koşullu salıverilme tarihi ile bihakkın tahliye tarihi arasındaki süre olmak

üzere üç aşamadan oluşmaktadır. Bunun yanı sıra 5275 sayılı Kanun’a 5/4/2012

tarihli ve 6291 sayılı Kanun’la eklenen 105/A maddesiyle denetimli serbestlik

tedbiri uygulanarak cezanın infazına ilişkin aşama getirilmiştir (AYM, E.2017/170, K.2018/77, 5/7/2018, § 14; E.2020/53,

K.2021/55, 14/7/2021, § 48).

4. 5275 sayılı

Kanun’un 14. maddesinin (3) numaralı

fıkrasında hükümlülerin kapalı ceza infaz kurumundan açık ceza infaz kurumuna

ayrılmalarına anılan Kanun’un 89. maddesi uyarınca yapılan değerlendirme

sonucunda karar verileceği belirtilmiştir. Kanun’un 89. maddesinde de

hükümlülerin değerlendirilmesi ve iyi hâlin belirlenmesine ilişkin usul ve

yöntemler ayrıntılı olarak düzenlenmiş olup hükümlünün kapalı ceza infaz

kurumundan açık ceza infaz kurumuna ayrılabilmesi için idare ve gözlem kurulu

tarafından iyi hâlinin belirlenmesi gerekmektedir.

5. 14. maddenin (4) numaralı

fıkrasında toplam on yıl ve daha fazla hapis

cezasına mahkûm olanlar ile terör suçları, örgüt kurmak, yönetmek veya örgüte

üye olmak suçları, örgüt faaliyeti kapsamında işlenen suçlar, kasten öldürme

suçları, cinsel dokunulmazlığa karşı işlenen suçlar ve uyuşturucu veya uyarıcı

madde imal ve ticareti suçlarından mahkûm olanların kapalı ceza infaz kurumundan açık ceza

infaz kurumuna ayrılmalarına ilişkin idare ve gözlem kurulu kararlarının infaz

hâkiminin onayından sonra uygulanacağı hükme bağlanmıştır.

6. Geçici 10. maddenin (6) numaralı fıkrasının birinci

cümlesinde 31/7/2023 tarihi itibarıyla

kapalı ceza infaz kurumlarında bulunan hükümlülerin belirli şartları taşımaları

hâlinde açık ceza infaz kurumlarına ayrılabilmeleri öngörülmüştür. Anılan

cümleye göre açık ceza infaz kurumuna ayrılabilmek için öncelikle toplam hapis

cezası on yıldan az olan hükümlülerin cezalarının bir ayını, on yıl ve daha

fazla olan hükümlülerin ise cezalarının üç ayını kapalı ceza infaz kurumlarında

geçirmeleri ve ilgili mevzuat uyarınca açık ceza infaz kurumlarına

ayrılmalarına üç yıl veya daha az süre kalmış olması gerekmektedir. Ayrıca söz

konusu cümlede belirli suçlar yönünden istisna öngörülmek suretiyle 26/9/2004

tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun İkinci Kitap Dördüncü Kısım Dördüncü,

Beşinci, Altıncı ve Yedinci Bölümü’nde tanımlanan suçlar, 12/4/1991 tarihli ve

3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu kapsamına giren suçlar ve örgüt faaliyeti

kapsamında işlenen suçlardan hüküm giyenler bu düzenlemenin kapsamı dışında

bırakılmıştır.

7. Cümlede yer alan “...31/7/2023 tarihi itibarıyla

kapalı ceza infaz kurumlarında bulunan hükümlülerden,...” ibaresi itiraz

konusu kuralı oluşturmaktadır. Bu itibarla açık ceza infaz kurumuna ayrılmaya

ilişkin söz konusu düzenlemeden 31/7/2023 tarihi itibarıyla kapalı ceza infaz

kurumlarında bulunan hükümlüler yararlanabilecektir. Başka bir deyişle 31/7/2023 tarihinden sonra kapalı ceza infaz kurumuna

alınan hükümlüler söz konusu cümlede yer alan diğer şartları sağlasa dahi bu

hüküm kapsamında açık ceza infaz kurumuna ayrılamayacaktır.

8. Anılan fıkranın ikinci cümlesinde ise bu fıkra

kapsamında açık ceza infaz kurumuna ayrılan hükümlüler ile 31/7/2023 tarihinde 5275 sayılı Kanun’un geçici

9. maddesinin (6) numaralı fıkrası kapsamında açık ceza infaz kurumunda bulunan

hükümlülerin, en az üç ay açık ceza infaz kurumunda kalmış olmaları ve

taleplerinin bulunması şartıyla denetimli serbestlik uygulamasından üç yıl

erken yararlanmaları öngörülmüştür.

9. Aynı maddenin (7)

numaralı fıkrası uyarınca (6) numaralı fıkrada

yer alan açık ceza infaz kurumuna ayrılmaya ilişkin düzenleme 31/7/2023 tarihi

itibarıyla hapis cezasının infazı 5275 sayılı Kanun’un 16., 16/A ve 17.

maddeleri kapsamında ertelenmiş olanlar ile aynı tarih itibarıyla hapis

cezasının infazı durdurulmuş olan hükümlüler hakkında da uygulanacaktır.

10. (8) numaralı fıkrada ise koşullu salıverilmenin geri alınması nedeniyle 31/7/2023

tarihi itibarıyla cezası aynen infaz edilen veya ikinci defa mükerrir olup

31/7/2023 tarihi itibarıyla bu cezanın infazı için ceza infaz kurumunda bulunan

hükümlülerin bu cezalarının infazı bakımından (6)

numaralı fıkranın uygulanmayacağı, ancak bu

hükümlülerin 31/7/2023 tarihi itibarıyla kesinleşmiş ancak infaz edilmemiş

diğer hapis cezalarının bulunması hâlinde bu cezalar bakımından (6) numaralı fıkranın uygulanacağı hükme bağlanmıştır.

B. İtirazın Gerekçesi

11. Başvuru kararında özetle; açık ceza infaz kurumuna

ayrılma hakkı için suç tarihi yerine hükümlü olma tarihinin esas alınmasının

infaz hükümlerinin uygulanmasında adil olmayan sonuçlara neden olacağı

belirtilerek kuralın Anayasa’nın 2. ve 10. maddelerine aykırı olduğu ileri

sürülmüştür.

C. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu

12. Anayasa’nın 2.

maddesinde belirtilen hukuk devleti; eylem ve işlemleri hukuka uygun, insan

haklarına saygılı, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, her alanda adil

bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, Anayasa’ya aykırı durum ve

tutumlardan kaçınan, hukuki

güvenliği sağlayan, hukuk kurallarıyla kendini

bağlı sayan ve yargı denetimine açık olan devlettir.

13. Hukuk devletinin temel unsurlarından

biri de belirlilik ilkesidir. Bu ilkeye göre yasal

düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve

kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır, uygulanabilir ve nesnel

olması, ayrıca kamu otoritelerinin keyfî uygulamalarına karşı koruyucu önlem

içermesi gerekir. Belirlilik ilkesi, hukuksal güvenlikle bağlantılı olup

kişinin kanundan belirli bir kesinlik içinde hangi somut eylem ve olguya hangi

hukuksal yaptırımın veya sonucun bağlandığını, bunların idareye hangi müdahale

yetkisini verdiğini bilmesini zorunlu kılmaktadır. Kişi ancak bu durumda

kendisine düşen yükümlülükleri öngörebilir ve davranışlarını ayarlayabilir.

Hukuki güvenlik ilkesi bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güven

duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerinde bu güven duygusunu zedeleyici

yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılar (AYM, E.2020/80, K.2021/34, 29/4/2021, §

25; E.2022/9,

K.2022/80, 21/6/2022, § 11).

14. 5275 sayılı Kanun’un geçici 10.

maddesinin itiraz konusu kuralın da yer aldığı (6) numaralı fıkrasında

31/7/2023 tarihi itibarıyla kapalı ceza

infaz kurumlarında bulunan hükümlülerin açık ceza infaz kurumlarına

ayrılabilmelerine ilişkin şartlar yönünden özel bir düzenleme yapılmıştır. Buna göre anılan özel düzenleme

kapsamında açık ceza infaz kurumlarına ayrılabilecek olanlar; 31/7/2023 tarihi itibarıyla kapalı ceza kurumlarında

bulunan, cezası 5237 sayılı Kanun’un İkinci Kitap Dördüncü Kısım Dördüncü,

Beşinci, Altıncı ve Yedinci Bölümü’nde tanımlanan suçlardan, 3713 sayılı Kanun

kapsamına giren suçlardan ve örgüt faaliyeti kapsamında işlenen suçlardan

kaynaklanmayan, toplam hapis cezası on yıldan az ise bir ayını, on yıl ve daha

fazla ise üç ayını kapalı ceza infaz kurumlarında geçirip açık ceza infaz

kurumlarına ayrılmasına üç yıl veya daha az süre kalan hükümlülerdir.

15. Dolayısıyla bu fıkra kapsamında

kapalı ceza infaz kurumlarından açık ceza

infaz kurumlarına ayrılabilecek hükümlüler bakımından aranan şartların herhangi bir duraksamaya ve

kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net ve anlaşılır bir şekilde düzenlendiği

anlaşıldığından kuralda belirlilik ilkesine aykırı bir yön

bulunmamaktadır.

16. Ceza ve ceza yerine geçen güvenlik

tedbirleriyle bunların infazına ilişkin kurallar, Anayasa’nın konuya ilişkin

hükümleri başta olmak üzere ülkenin sosyal, kültürel yapısı, etik değerleri ve

ekonomik hayatın ihtiyaçları gözönüne alınarak saptanacak ceza siyasetine göre

belirlenir. Buna göre hangi fiilin suç sayılacağı, cezanın türü ve miktarı ile

infaza ilişkin yasal düzenlemeler temelde devletin suç ve ceza politikasına bağlı bir konudur. Suç ve ceza yönünden sınırları

belirtilen bu takdir alanı, ceza sisteminin tamamlayıcı bölümünü oluşturan

infaz hukuku için de geçerlidir (AYM, 2020/53, 2021/55, 14/7/2021, §§ 186-187; E.2022/9, K.2022/80,

21/6/2022, § 17). Kanun koyucunun bu konudaki tercih ve takdirinin

yerindeliğinin incelenmesi, anayasal denetimin kapsamı dışında kalmaktadır

(AYM, E.2017/170, K.2018/77, 5/7/2018, § 12).

17. Kanun

koyucunun takdir yetkisi kapsamındaki düzenlemeleri yaparken de hukuk devleti ilkesi gereğince kamu yararını

gerçekleştirmek amacıyla hareket etmesi gerekir. Anayasa Mahkemesince kamu

yararı konusunda yapılacak inceleme, kanunun kamu yararı amacıyla yapılıp

yapılmadığının araştırılmasıyla sınırlıdır. Anayasa’nın çeşitli hükümlerinde

yer alan kamu yararı kavramının Anayasa’da bir tanımı yapılmamıştır. Ancak

Anayasa Mahkemesinin kararlarında da belirtildiği gibi kamu yararı; bireysel,

özel çıkarlardan ayrı ve bunlara üstün olan toplumsal yarardır. Kamu yararı

düşüncesi olmaksızın yalnız özel çıkarlar için veya sadece belli kişilerin

yararına kanun hükmü konulamaz. Böyle bir durumun açık bir biçimde ve kesin olarak

saptanması hâlinde söz konusu kanun hükmü Anayasa’nın 2. maddesine aykırı

düşer. Açıklanan istisnai hâl dışında bir kanun hükmünün gereksinimlere uygun

olup olmadığı, hangi araç ve yöntemlerle kamu yararının sağlanabileceği kanun

koyucunun takdirinde olduğundan bu kapsamda kamu yararı değerlendirmesi yapmak

anayasa yargısıyla bağdaşmaz (AYM, E.2020/53, K.2021/55, 14/7/2021, § 23; E.2022/9, K.2022/80, 21/6/2022, § 15).

18. 5275 sayılı Kanun’un

14. maddesinde tanımlanan açık ceza infaz kurumları, hükümlülerin iyileştirilmelerine,

çalıştırılmaları ve meslek edindirilmelerine öncelik verilen, firara karşı

engelleri ve dış güvenlik görevlisi bulunmayan, güvenlik bakımından kurum

görevlilerinin gözetim ve denetimi ile yetinilen kurumlardır. Bu kurumlar, çağdaş

ceza infaz sistemlerine uygun olarak, hapis cezasının infazı bakımından,

hükümlünün suçluluk nedeni, suç sicili, fizik ve ruhsal yeteneği ve sınırları,

kişisel doğası, arz edebileceği tehlike hâli ve hapis cezasının süresi de

dikkate alınarak, iş ve çalışma esasına dayalı olarak kurulmuş olup, bu

suretle, hükümlülerin çalışmaları suretiyle iyileştirilmelerini ve meslek

edinmelerini sağlayarak topluma yeniden kazandırılmaları amaçlanmıştır (AYM,

E.2014/26, K.2014/78, 9/4/2014).

19. Kuralla,

hem 31/7/2023 tarihinden sonraki dönemde kapalı

ceza infaz kurumlarında oluşacak

yoğunlukların önlenmesinin hem de açık ceza infaz rejiminin genel amacıyla

bağlantılı olarak hükümlülerin iyileştirilmelerinin ve meslek edinmelerinin

sağlanarak topluma yeniden kazandırılmalarının hedeflendiği anlaşılmaktadır. Bu itibarla kuralın kamu

yararı dışında bir amacı gerçekleştirmeye yönelik olduğu söylenemez.

20. Öte yandan kuralla 31/7/2023 tarihi itibarıyla kapalı ceza infaz

kurumlarında bulunan tüm hükümlülerin doğrudan açık ceza infaz kurumlarına

ayrılabilmeleri öngörülmemiş; hem belirli suç türlerinden kaynaklanan cezaların

infazı kapsam dışında bırakılmış hem de toplam ceza miktarına göre hapis

cezasının bir kısmının kapalı ceza infaz kurumlarında geçirilmesi aranmıştır. Ayrıca,

hükümlünün 31/7/2023 tarihi itibarıyla

kapalı ceza infaz kurumlarında bulunma sebebinin

koşullu salıverilmenin geri alınması nedeniyle cezanın aynen infazı veya

ikinci defa mükerrir olunan cezanın infazı olduğu hâller de kuralın kapsamı

dışındadır. Bu itibarla 31/7/2023 tarihi

itibarıyla kapalı ceza infaz kurumlarında bulunan hükümlüler bakımından açık

ceza infaz kurumuna ayrılabilme yönünden farklı şartların belirlenmesi kanun

koyucunun takdir yetkisi kapsamında olup kuralda hukuk devleti ilkesiyle

bağdaşmayan bir yön bulunmamaktadır.

21. Açıklanan

nedenlerle kural Anayasa’nın 2. maddesine aykırı değildir. İtirazın reddi

gerekir.

Engin YILDIRIM, Selahaddin MENTEŞ ve Basri BAĞCI bu

görüşe katılmamışlardır.

Kuralın Anayasa’nın 10. maddesine de aykırı olduğu ileri sürülmüş ise de bu bağlamda

belirtilen hususların Anayasa’nın 2. maddesi yönünden yapılan değerlendirmeler

kapsamında ele alınmış olması nedeniyle Anayasa’nın 10. maddesi yönünden ayrıca

bir inceleme yapılmasına gerek görülmemiştir.

IV. HÜKÜM

13/12/2004 tarihli ve 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik

Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’a 14/7/2023 tarihli ve 7456 sayılı Kanun’un

15. maddesiyle eklenen geçici 10. maddenin (6) numaralı fıkrasının birinci

cümlesinde yer alan “...31/7/2023 tarihi itibarıyla kapalı ceza infaz

kurumlarında bulunan hükümlülerden,...” ibaresinin Anayasa’ya aykırı

olmadığına ve itirazın REDDİNE, Engin YILDIRIM, Selahaddin MENTEŞ ile Basri

BAĞCI’nın karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA 7/3/2024 tarihinde karar verildi.

Başkan

Zühtü ARSLAN

Başkanvekili

Hasan Tahsin GÖKCAN

Başkanvekili

Kadir ÖZKAYA

Üye

Engin YILDIRIM

Üye

M. Emin KUZ

Üye

Rıdvan GÜLEÇ

Üye

Recai AKYEL

Üye

Yusuf Şevki HAKYEMEZ

Üye

Yıldız SEFERİNOĞLU

Üye

Selahaddin MENTEŞ

Üye

Basri BAĞCI

Üye

İrfan FİDAN

Üye

Kenan YAŞAR

Üye

Muhterem İNCE

Üye

Yılmaz AKÇİL

Karşı Oy

1. İtiraza konu edilen 2575 sayılı Kanun’un Geçici 10.

maddesinin 6. fıkrasının birinci cümlesinde yer alan “…31/7/2023 tarihi

itibariyle kapalı ceza infaz kurumlarında bulunan hükümlülerden…”

ibaresinin incelenmesinde, çoğunluk kuralda anayasaya aykırı bir durum

bulunmadığı gerekçesiyle iptal talebinin reddine karar vermiştir.

2. İncelemeye konu edilen norm, 31/7/2023 tarihi

itibariyle kapalı ceza infaz kurumunda bulunan 10 yıl ve daha az cezaya

çarptırılmış bulunan hükümlülerin cezalarının infaz edilmesinde açık ceza infaz

kurumlarına ayrılmalarında ve akabinde denetimli serbestlik uygulamasına tabi

tutulmak suretiyle salıverilmelerinde süre yönünden ciddi indirimlerden

yararlanmalarına imkân sağlamaktadır.

3. Mevcut düzenlemeye göre bu imkândan faydalanmanın iki

koşulu bulunmaktadır. Bunlardan ilk 31/7/2013 tarihinde kapalı ceza infaz kurumlarında

bulunmak, ikinci şart ise söz konusu tarih itibariyle hükümlü statüsünde

olmaktır. Bu iki koşuldan birinin eksik olması durumunda kişi belirlenen

avantajlardan yararlanamayacaktır.

4. Belirlenen bu iki şartın ikisinin aynı anda bir arada

bulunması genel olarak kişilerin kendi inisiyatifinde olan konulardan değildir.

5. Aynı suç nedeniyle yargılaması devam ederken

kovuşturma aşamasında tutuklanan iki sanıktan bir tanesinin yargılamasının daha

erken kesinleşmesi ve belirlenen tarihte hükümlü statüsüne kavuşması durumunda

bu kişi söz konusu kuralın sağladığı kolaylıklardan yararlanacaktır.

6. Aynı suçtan yargılanan diğer kişi ise Cumhuriyet

savcısı tarafından hakkında verilen kararın temyiz edilmesi nedeniyle hükmün

31/7/2023 tarihinden sonra kesinleşmesi durumunda belirlenen bu tarih

itibariyle hükümlü statüsünde olmaması nedeniyle sağlanan avantajlardan

yararlanamayacaktır.

7. Bu durum aynı tarihte aynı suçu işleyen ve belirlenen

tarihte her ikisi de ceza infaz kurumunda bulunan kişiler açısından farklı

uygulamalara sebebiyet vermektedir.

8. Bu konuda eşitsizliğe sebebiyet verecek örneklerin

artırılması mümkündür. Bu eşitsizliğe neden olan en önemli unsur ise

düzenlemenin belirli bir tarihte ceza infaz kurumunda hükümlü sıfatıyla bulunma

şartının aranıyor olmasıdır.

9. Halbuki infaz rejimine dair yapılan düzenlemelerde

genellikle belirli bir tarihten önce işlenmiş suçlar baz alınmaktadır. Örneğin

infaz indirimi olarak kaleme alınan 21.12.2000

günlü 4616 sayılı Yasada 23 Nisan 1999 tarihine kadar işlenen suçlardan dolayı

şartla salıverilmeyi, dava ve cezaların ertelenmesi düzenlenmiş olup, Anayasa

Mahkemesi Kanun’un belirlenen tarihten önce işlenen suçlara uygulanmasını

Anayasa’ya aykırı bulmamıştır (AYM, E.2001/4, K.2001/332, 18/07/2001, sh. 17).

10. Aynı şekilde 14/4/2020 tarihli ve 7242 sayılı Ceza ve

Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun ile Bazı Kanunlarda Değişiklik

Yapılmasına Dair Kanun ile 13/12/2004 tarihli ve 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik

Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’un değiştirilen Geçici 6. maddesinde

30/3/2020 tarihinden önce işlenen suçların infaz edilmesinde denetimli

serbestlik uygulanmasında lehe düzenlemeler yapılarak hükümlülerin daha erken

kapalı ceza infaz kurumlarından çıkmalarına olanak sağlanmıştır.

11. Her iki örnekte uygulanan ve Anayasal olarak sorun

oluşturmadığı kabul edilen, infaz koşullarında lehe değişiklik içeren kanunun

belirli bir tarihten önce işlenmiş olan suçlara tatbik edilmesine dair

düzenleme, itiraz talebine konu edilen kuralda farklı bir şekle büründürülerek

belirli bir tarihte hükümlü sıfatı ile kapalı ceza infaz kurumunda bulunma

şartına dönüştürülmüştür.

12. Bu düzenleme yukarıda verilen örnekte açıklandığı

gibi aynı suçu işlemiş kişiler açısından aynı anda infaz kurumunda bulunsalar

bile haklarındaki cezanın kesinleşme durumuna göre farklı sonuçların ortaya

çıkmasına sebebiyet verecek mahiyettedir.

13. Halbuki suç tarihinin esas alınması durumunda söz

konusu farklılık ortaya çıkmayacaktır.

14. Belirtilen tarihte infaz kurumunda hükümlü olma

kriteri objektif verilere dayanmamakta, anılan tarihte bu iki şartın

gerçekleşmesi yaşanan süreçlerin etkisiyle bir nevi tesadüflere kalmaktadır.

15. İtiraz talebine konu edilen kural aynı konumda

bulunan kişiler açısından farklı uygulamalar yapılmasına kaynaklık teşkil

ettiğinden Anayasa’nın 10. maddesinde düzenlenen Kanun Önünde Eşitlik ilkesine

aykırılık teşkil etmektedir.

16. Diğer taraftan kural belirlenen tarih itibariyle

hükümlü statüsü bulunmasına rağmen çeşitli sebeplerle infaz kurumunda

bulunmayan veya lehe sebeplerle statüsü hükümlüden hükmen tutukluya dönüşen

kişiler açısında belirsizlikler ihtiva etmektedir.

Misalen:

17. Hükümlü statüsünde iken 5271 sayılı Kanunun 280/3

veya 306. maddelerindeki lehe bozmanın kendilerine sirayet etmesi nedeniyle

hukuki konumları hükümlüden hükmen tutuklu durumuna dönüşen kişilerin kanunun

uygulama kapsamına girip girmeyeceği tartışmalıdır.

18. Kapalı ceza infaz kurumunda bulunmasına ve hakkındaki

hüküm infaz edilmekte iken 5275 sayılı Yasa’nın 16 veya 16/A maddesinde yazılı

sebeplerle cezalarının infazı ertelenen ve 31/7/2023 tarihinde infaz kurumunda fiilen

bulunamayan hükümlülerin durumu da belirsizdir.

19. Benzer şekilde değişen mevzuat hükümleri çerçevesinde

uyarlama yargılaması yapılmak üzere hakkındaki infaz durdurulan bir kişinin

durumunun ne olacağı da belirsizlikler içermektedir.

20. Sayılan bu nedenlerle kural, Anayasa’nın 2. maddesine

de aykırılıklar ihtiva etmektedir.

21. Yukarıda aktarılan gerekçelerle itiraz talebine konu

kuralın Anayasa’ya aykırı olduğunu ve iptal edilmesi gerektiğini

değerlendirdiğimizden aksi yöndeki çoğunluk görüşüne iştirak edilmemiştir.

Üye

Engin YILDIRIM

Üye

Selahaddin MENTEŞ

Üye

Basri BAĞCI

Karar Künyesi

 

Mahkeme

Anayasa Mahkemesi

 

Karar Türü

Norm Denetimi

 

Esas No

2023/148

 

Karar No

2024/70

 

Karar Tarihi

7 Mart 2024

 

Oy Durumu

Oyçokluğu

 

Resmî Kaynak

Anayasa Mahkemesi Norm Kararlar Bilgi Bankası

 

Hukuki Destek

Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu

 

Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.

Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara

 

0552 725 25 18

WhatsApp ile Yazın

İletişim ve Yol Tarifi

 

İlgili Hukuk Alanları

Ceza Hukuku

Tüm Çalışma Alanları ›

 

Hesaplama Araçları

İnfaz ve Yatar Hesaplama

Tüm Hesaplama Araçları ›

bottom of page