top of page

Ana Sayfa › İçtihatlar

 

Norm Denetimi Kararları  ·  CEZA HUKUKU  ·  NORM DENETİMİNDE İPTAL TALEBİNİN REDDİ

Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu — Koruma Tedbiri Tazminatında Görevli Mahkeme ve Vekâlet Ücreti Sınırı

 

2024/130 E., 2024/235 K. · 25 Aralık 2024

 

İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 16 Kasım 2026

 

Kararın Özeti

 

Koruma tedbirleri nedeniyle açılan tazminat davasına bakan Ankara 11. Ağır Ceza Mahkemesi; bu davaların ağır ceza mahkemesinde görülmesini, Cumhuriyet savcısının istinafa başvurabilmesini ve vekâlet ücretinin ağır ceza mahkemelerine ilişkin maktu ücretle sınırlanmasını Anayasa Mahkemesine taşıdı. Anayasa Mahkemesi, tedbirin hukuka aykırılığının ceza mahkemesince saptanmasını ihtisaslaşma gereği saydı ve duruşmalara katılan savcının istinaf yetkisinin kamu yararına hizmet ettiğini belirtti. Hazineyi aşırı yargılama giderinden koruyan ücret tavanını da makul bularak itirazı oybirliğiyle reddetti.

 

Hukuki İlke

 

Koruma tedbiri nedeniyle tazminat davalarının ağır ceza mahkemesinde görülmesi, Cumhuriyet savcısına istinaf yetkisi tanınması ve vekâlet ücretine Tarifedeki ağır ceza maktu ücreti kadar üst sınır konulması bu kararda Anayasa'ya aykırı görülmedi. Anayasa Mahkemesi, üst sınırı aşmamak kaydıyla hükmedilecek ücretin davanın niteliği, yargılama süreci ve harcanan emek gözetilerek kararda gerekçelendirilmesi gerektiğini ve bu yöndeki itirazların üst derece mahkemelerinde ileri sürülebileceğini belirtti.

 

Sonuç

 

5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 142. maddesinin (2) numaralı fıkrasındaki “...ağır ceza mahkemesinde…” ibaresi, (8) numaralı fıkrasındaki “…Cumhuriyet savcısı…” ibaresi ve (9) numaralı fıkrasının ikinci cümlesindeki “Ancak,...” ile “...ağır ceza mahkemelerinde takip edilen davalar için belirlenen maktu ücretten fazla olamaz.” ibareleri Anayasa'ya aykırı bulunmayarak itiraz oybirliğiyle reddedildi. İlk incelemede “…en yakın yer ağır ceza mahkemesinde...” ibaresine yönelik başvuru davada uygulanma imkânı bulunmadığından Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle, vekâlet ücretinin alt sınırına ilişkin bölüme yönelik başvuru ise E.2023/54, K.2023/90 sayılı ret kararının Resmî Gazete'de yayımlanmasından itibaren on yıl geçmediğinden oybirliğiyle reddedildi.

 

İlgili Mevzuat

 

  • 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu — m. 33, 141, 142, 188
    İtiraz konusu görev, istinaf ve vekâlet ücreti kuralları (m. 142/2, 8, 9); tazminat nedenleri (m. 141); savcının duruşmaya katılması ve görüşünün alınması (m. 33, 188)

  • Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 2, 13, 36, 142, 152
    Hukuk devleti ve kamu yararı; ölçülülük; hak arama özgürlüğü ve mahkemeye erişim; mahkemelerin görev ve usulünün kanunla düzenlenmesi; on yıllık başvuru engeli

  • 1136 sayılı Avukatlık Kanunu — m. 168, 169
    Avukatlık Asgari Ücret Tarifesinin hazırlanması; karşı tarafa yükletilecek ücrete ilişkin önceki karar

  • 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun — m. 40, 41, 43
    Davada uygulanacak kural; on yıllık başvuru engeli; ilgili Anayasa maddeleri yönünden inceleme

Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.

 

Kararın Tam Metni

 

Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir. Kişileri belirleyebilen bilgiler “...” ile gizlenmiştir.

 

anayasa mahkemesi kararı


Esas Sayısı : 2024/130


Karar Sayısı : 2024/235


Karar Tarihi : 25/12/2024


R.G. Tarih – Sayı : 26/2/2025 - 32825


İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Ankara 11. Ağır Ceza Mahkemesi


İTİRAZIN KONUSU: 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun;


A. 142. maddesinin (2) numaralı fıkrasının birinci cümlesinde yer alan “…oturduğu yer…” ibaresinden sonra gelen “...ağır ceza mahkemesinde…” ve “…en yakın yer ağır ceza mahkemesinde...” ibarelerinin,


B. 142. maddesinin (8) numaralı fıkrasının birinci cümlesinde yer alan “…Cumhuriyet savcısı…” ibaresinin,


C. 142. maddesine 1/2/2018 tarihli ve 7078 sayılı Kanun’un 139. maddesiyle eklenen (9) numaralı fıkranın ikinci cümlesinin,


Anayasa’nın 2., 37. ve 142. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptallerine karar verilmesi talebidir.


OLAY: Koruma tedbirleri nedeniyle açılan tazminat davasında itiraz konusu kuralların Anayasa’ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptalleri için başvurmuştur.


I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKÜMLERİ


Kanun’un itiraz konusu kuralların da yer aldığı 142. maddesi şöyledir:


“Tazminat isteminin koşulları


Madde 142 – (1) Karar veya hükümlerin kesinleştiğinin ilgilisine tebliğinden itibaren üç ay ve her hâlde karar veya hükümlerin kesinleşme tarihini izleyen bir yıl içinde tazminat isteminde bulunulabilir.


(2) İstem, zarara uğrayanın oturduğu yer ağır ceza mahkemesinde ve eğer o yer ağır ceza mahkemesi tazminat konusu işlemle ilişkili ise ve aynı yerde başka bir ağır ceza dairesi yoksa, en yakın yer ağır ceza mahkemesinde karara bağlanır. (Ek cümleler:2/3/2024-7499/13 md.) Ancak, 141 inci maddenin birinci fıkrasının (e), (f) ve (l) bentleri kapsamındaki istemler bakımından 9/1/2013 tarihli ve 6384 sayılı Tazminat Komisyonunun Görevleri ile Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Kanun hükümleri uygulanır. Bu fıkra uyarınca 6384 sayılı Kanun kapsamında olmasına rağmen ağır ceza mahkemesine yapılan istemler, Komisyona gönderilir. Ağır ceza mahkemesinin görev alanına giren ve girmeyen istemler birlikte yapılmış ise ağır ceza mahkemesi görev alanına girmeyen istemleri ayırmak suretiyle Komisyona gönderir. Bu hâllerde ağır ceza mahkemesine yapılan istem tarihi esas alınır.


(3) Tazminat isteminde bulunan kişinin dilekçesine, açık kimlik ve adresini, zarara uğradığı işlemin ve zararın nitelik ve niceliğini kaydetmesi ve bunların belgelerini eklemesi gereklidir.


(4) Dilekçesindeki bilgi ve belgelerin yetersizliği durumunda mahkeme, eksikliğin bir ay içinde giderilmesini, aksi hâlde istemin reddedileceğini ilgiliye duyurur. Süresinde eksiği tamamlanmayan dilekçe, mahkemece, itiraz yolu açık olmak üzere reddolunur.


(5) Mahkeme, dosyayı inceledikten sonra yeterliliğini belirlediği dilekçe ve eki belgelerin bir örneğini Devlet Hazinesinin kendi yargı çevresindeki temsilcisine tebliğ ederek, varsa beyan ve itirazlarını iki hafta içinde yazılı olarak bildirmesini ister.


(6) İstemin ve ispat belgelerinin değerlendirilmesinde ve tazminat hukukunun genel prensiplerine göre verilecek tazminat miktarının saptanmasında mahkeme gerekli gördüğü her türlü araştırmayı yapmaya veya hâkimlerinden birine yaptırmaya yetkilidir.


(7) (Değişik: 25/5/2005 - 5353/20 md.) Mahkeme, kararını duruşmalı olarak verir. İstemde bulunan ile Hazine temsilcisi, açıklamalı çağrı kâğıdı tebliğine rağmen gelmezlerse, yokluklarında karar verilebilir.


(8) Karara karşı, istemde bulunan, Cumhuriyet savcısı veya Hazine temsilcisi, istinaf yoluna başvurabilir; inceleme öncelikle ve ivedilikle yapılır. (Ek cümleler:2/3/2024-7499/13 md.) Karar yerinde görülmezse bölge adliye mahkemesince işin esası hakkında karar verilir. Bölge adliye mahkemelerince bu fıkra uyarınca verilen kararlar kesindir.


(9) (Ek: 15/8/2017-KHK-694/144 md.; Aynen kabul: 1/2/2018-7078/139 md.) Tazminat davaları nedeniyle Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi gereğince hesaplanan nisbî avukatlık ücreti ödenir. Ancak, ödenecek miktar Tarifede sulh ceza hâkimliklerinde takip edilen işler için belirlenen maktu ücretten az, ağır ceza mahkemelerinde takip edilen davalar için belirlenen maktu ücretten fazla olamaz.


(10) (Ek: 15/8/2017-KHK-694/144 md.; Aynen kabul: 1/2/2018-7078/139 md.) Tazminata ilişkin mahkeme kararları, kesinleşmeden ve idari başvuru süreci tamamlanmadan icra takibine konulamaz. Kesinleşen mahkeme kararında hükmedilen tazminat ile vekâlet ücreti, davacı veya vekilinin davalı idareye yazılı şekilde bildireceği banka hesap numarasına, bu bildirimin yapıldığı tarihten itibaren otuz gün içinde ödenir. Bu süre içinde ödeme yapılmaması halinde, karar genel hükümler dairesinde infaz ve icra olunur.”


II. İLK İNCELEME


1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Kadir ÖZKAYA, Hasan Tahsin GÖKCAN, Basri BAĞCI, Engin YILDIRIM, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL, Yusuf Şevki HAKYEMEZ, Yıldız SEFERİNOĞLU, Selahaddin MENTEŞ, Kenan YAŞAR, Muhterem İNCE, Yılmaz AKÇİL ve Ömer ÇINAR’ın katılımlarıyla 27/6/2024 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında öncelikle başvuruya engel bir durumun varlığı ile uygulanacak kural sorunları görüşülmüştür.


2. Anayasa’nın 152. ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 40. maddelerine göre bir davaya bakmakta olan mahkeme, o dava sebebiyle uygulanacak bir kanunun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin hükümlerini Anayasa’ya aykırı görmesi hâlinde veya taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varması durumunda bu hükümlerin iptalleri için Anayasa Mahkemesine başvurmaya yetkilidir. Ancak anılan maddeler uyarınca bir mahkemenin Anayasa Mahkemesine başvurabilmesi için elinde yöntemince açılmış ve mahkemenin görevine giren bir davanın bulunması, iptali talep edilen kuralın da o davada uygulanacak olması gerekir. Uygulanacak kural ise bakılmakta olan davanın değişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayı sonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak nitelikte bulunan kurallardır.


3. 5271 sayılı Kanun’un 142. maddesinde tazminat isteminin şartları ve yargılama usulü düzenlenmiştir. Anılan maddenin (2) numaralı fıkrasının itiraz konusu ibarelerin yer aldığı birinci cümlesinde tazminat davasının açılacağı görevli ve yetkili mahkeme belirlenmiştir. Anılan cümleye göre tazminat istemi, zarara uğrayanın oturduğu yer ağır ceza mahkemesinde ve eğer o yer ağır ceza mahkemesi tazminat konusu işlemle ilişkili ise ve aynı yerde başka bir ağır ceza dairesi yoksa en yakın yer ağır ceza mahkemesinde karara bağlanacaktır.


4. İtiraz yoluna başvuran Mahkeme, koruma tedbirleri nedeniyle açılan tazminat davasında yetki hususunu değerlendirirken Kanun’un 142. maddesinin (2) numaralı fıkrasının “İstem, zarara uğrayanın oturduğu yer ağır ceza mahkemesinde … karara bağlanır.” kısmına dayanmıştır. Dolayısıyla davaya konu tazminat talebiyle ilgili olarak zarara uğrayanın oturduğu yerdeki ağır ceza mahkemesinin tazminat konusu işlemle ilişkili olması ve aynı yerde başka bir ağır ceza dairesinin bulunmaması nedeniyle en yakın yer ağır ceza mahkemesinde tazminat talebinin ileri sürülmesi hususlarının söz konusu olmadığı anlaşılmaktadır. Bu itibarla anılan cümlede yer alan “…en yakın yer ağır ceza mahkemesinde...” ibaresinin bakılmakta olan davada uygulanma imkânının bulunmaması nedeniyle söz konusu ibareye ilişkin başvurunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle reddi gerekir.


5. Öte yandan Anayasa’nın “Anayasaya aykırılığın diğer mahkemelerde ileri sürülmesi” başlıklı 152. maddesinin dördüncü fıkrasında “Anayasa Mahkemesinin işin esasına girerek verdiği red kararının Resmî Gazetede yayımlanmasından sonra on yıl geçmedikçe aynı kanun hükmünün Anayasaya aykırılığı iddiasıyla tekrar başvuruda bulunulamaz.” denilmiştir. 6216 sayılı Kanun’un “Başvuruya engel durumlar” başlığını taşıyan 41. maddesinin (1) numaralı fıkrasında da “Mahkemenin işin esasına girerek verdiği ret kararının Resmî Gazetede yayımlanmasından itibaren on yıl geçmedikçe aynı kanun hükmünün Anayasaya aykırılığı iddiasıyla itiraz başvurusu yapılamaz.” hükmüne yer verilmiştir.


6. 5271 sayılı Kanun’un 142. maddesine 7078 sayılı Kanun’un 139. maddesiyle eklenen (9) numaralı fıkranın itiraz konusu ikinci cümlesinin “…ödenecek miktar Tarifede sulh ceza hâkimliklerinde takip edilen işler için belirlenen maktu ücretten az…” bölümüne yönelik iptal talebi Anayasa Mahkemesinin 4/5/2023 tarihli ve E.2023/54, K.2023/90 sayılı kararıyla esastan reddedilmiş ve bu karar 15/6/2023 tarihli ve 32222 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. Anayasa Mahkemesince itiraz başvurusu üzerine işin esasına girilerek reddedilen bölüm hakkında yeni bir başvurunun yapılabilmesi için önceki kararın Resmî Gazete’de yayımlandığı 15/6/2023 tarihinden başlayarak geçmesi gereken on yıllık süre henüz dolmamıştır. Bu itibarla anılan bölüme yönelik itiraz başvurusunun Anayasa’nın 152. maddesinin dördüncü fıkrası ile 6216 sayılı Kanun’un 41. maddesinin (1) numaralı fıkrası gereğince reddi gerekir.


7. Açıklanan nedenlerle 5271 sayılı Kanun’un;


A. 142. maddesinin (2) numaralı fıkrasının birinci cümlesinde yer alan “…en yakın yer ağır ceza mahkemesinde...” ibaresinin itiraz başvurusunda bulunan Mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulanma imkânı bulunmadığından bu ibareye ilişkin başvurunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE,


B. 142. maddesinin (2) numaralı fıkrasının birinci cümlesinde yer alan “...ağır ceza mahkemesinde…” ve (8) numaralı fıkrasının birinci cümlesinde yer alan “…Cumhuriyet savcısı…” ibarelerinin esasının incelenmesine,


C. 142. maddesine 1/2/2018 tarihli ve 7078 sayılı Kanun’un 139. maddesiyle eklenen (9) numaralı fıkranın ikinci cümlesinin;


1. “...ödenecek miktar Tarifede sulh ceza hâkimliklerinde takip edilen işler için belirlenen maktu ücretten az,...” bölümüne yönelik itiraz başvurusunun Anayasa’nın 152. maddesinin dördüncü fıkrası ile 6216 sayılı Kanun’un 41. maddesinin (1) numaralı fıkrası gereğince REDDİNE,


2. Kalan kısmının esasının incelenmesine,


OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.


III. ESASIN İNCELENMESİ


8. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Ömer MENCİK tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kanun hükümleri, dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:


A. Genel Açıklama


9. Ceza muhakemesi faaliyetinin amacına uygun olarak yürütülebilmesi ve muhakeme sonucunda hükmün infaz edilebilmesi için soruşturma ve kovuşturma evresinde şüpheli veya sanık hakkında koruma tedbirleri uygulanmaktadır. Temel hak ve özgürlüklere doğrudan müdahale niteliğinde olması nedeniyle koruma tedbirleri kanunda ayrıntılı bir şekilde düzenlenmiş ve belirli şartlara bağlanmıştır. Bu şartlar gerçekleşmeden tedbirlere maruz kalan kişilerin maddi ve manevi zarara uğramaları söz konusu olabilir (AYM, E.2023/54, K.2023/90, 4/5/2023, § 3).


10. Ülkemizde hukuka aykırı olarak hakkında koruma tedbiri uygulanan kişilerin maddi ve manevi zararlarının giderilmesi amacıyla tazminat yolu öngörülmüştür. Buna göre 5271 sayılı Kanun’un 141. maddesinde suç soruşturması ve kovuşturması sırasında kişilerin uğradığı her türlü maddi ve manevi zararlarını devletten isteyebilecekleri düzenlemesine yer verilmiştir. Anılan Kanun’un 141. maddesinde tazminat nedenleri, 142. maddesinde tazminat talebinin şartları ve yargılama usulü, 143. maddesinde tazminatın geri alınmasını gerektiren hâller, 144. maddesinde ise tazminat isteyemeyecek kişiler düzenlenmiştir.


11. Koruma tedbirlerinden dolayı tazminat davası açma hakkı, hakkında koruma tedbiri uygulanan kişilere tanınmıştır. Tazminat davası bir dilekçe ile açılır. Kanun’un 142. maddesinin (3) numaralı fıkrası uyarınca tazminat isteminde bulunan kişinin dilekçesine açık kimlik ve adresini, zarara uğradığı işlemin ve zararın nitelik ve niceliğini kaydetmesi ve bunların belgelerini eklemesi gereklidir. Anılan maddenin (6) numaralı fıkrasında ise söz konusu davalarda mahkemenin tazminat miktarını tazminat hukukunun genel ilkelerine göre belirleyeceği belirtilmiştir.


12. Koruma tedbiri nedeniyle tazminat davasında davalı Hazinedir. Maddenin (5) numaralı fıkrası uyarınca mahkeme dosyayı inceledikten sonra yeterliliğini belirlediği dilekçe ve eki belgelerin bir örneğini devlet Hazinesinin kendi yargı çevresindeki temsilcisine tebliğ ederek varsa beyan ve itirazlarını on beş gün içinde yazılı olarak bildirmesini ister. (7) numaralı fıkrada ise mahkemenin kararını duruşmalı olarak vereceği, istemde bulunan ile Hazine temsilcisinin açıklamalı çağrı kâğıdı tebliğine rağmen duruşmaya gelmemeleri hâlinde yokluklarında karar verilebileceği hükme bağlanmıştır.


B. Kanun’un 142. Maddesinin (2) Numaralı Fıkrasının Birinci Cümlesinde Yer Alan “…oturduğu yer…” İbaresinden Sonra Gelen “...ağır ceza mahkemesinde…” İbaresinin İncelenmesi


1. İtirazın Gerekçesi


13. Başvuru kararında özetle; 5271 sayılı Kanun’un 141. maddesinde öngörülen maddi ve manevi tazminata konu olan ve ceza yargılaması sırasında meydana gelen hukuka aykırı işlemlerin tespitinin ağır ceza mahkemelerince yapılmasının gerekli olmadığı, bu tespitin hukuk mahkemelerince de yapılabileceği, ağır ceza mahkemelerinin asıl görevinin nitelikli bazı suçların yargılamalarını yürütmek olduğu, dolayısıyla tazminat yargılamaları hususunda yeterli tecrübeye sahip olmadıkları, bu durumun ise davacılar ve davalı bakımından hak kayıplarına neden olabileceği belirtilerek kuralın Anayasa’nın 2., 37. ve 142. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.


2. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu


14. 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesi uyarınca kural, ilgisi nedeniyle Anayasa’nın 36. maddesi yönünden de incelenmiştir.


15. İtiraz konusu kuralda koruma tedbirleri nedeniyle tazminat isteminin zarara uğrayanın oturduğu yer ağır ceza mahkemesinde görüleceği hükme bağlanmıştır.


16. Anayasa’nın “Hak arama hürriyeti” başlıklı 36. maddesinin birinci fıkrasında “Herkes, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir.” denilmektedir. Anılan maddeyle güvence altına alınan hak arama özgürlüğü, kendisi bir temel hak niteliği taşımasının yanında diğer temel hak ve özgürlüklerden gereken şekilde yararlanılmasını ve bunların korunmasını sağlayan en etkili güvencelerden biridir (AYM, E.2021/9, K.2022/4, 26/1/2022, § 28).


17. Anayasa’nın 142. maddesinde “Mahkemelerin kuruluşu, görev ve yetkileri, işleyişi ve yargılama usulleri kanunla düzenlenir.” hükmüne yer verilmiştir. Buna göre usul kanunlarının Anayasa’ya uygun olmak şartıyla düzenlenmesi hususu kanun koyucunun takdirine bırakılmıştır. Kanun koyucu takdir yetkisini kullanırken Anayasa’daki kurallara, özellikle de hukuk devleti ilkesine ve adil yargılanma hakkına uygun hareket etmelidir (AYM, E.2014/164, K.2015/12, 14/1/2015).


18. Bu itibarla kanun koyucu, uyuşmazlıkların niteliklerini gözeterek Anayasa’daki yargı ile ilgili temel ilkelere ve güvence kurallarına aykırı bulunmamak şartı ile mahkemelerin görevini ve yetkisini belirleyebilecektir. Bu bağlamda getirilen usul kurallarının Anayasa'nın 36. maddesinde düzenlenen adil yargılanma hakkının öngördüğü güvencelere aykırılık taşımaması gerekmektedir (AYM, E.2015/37, K.2015/119, 23/12/2015, § 13).


19. Kuralda koruma tedbirleri nedeniyle tazminat davasının zarara uğrayanın oturduğu yer ağır ceza mahkemesinde görüleceği hükme bağlanmak suretiyle söz konusu davalara bakmakla görevli ve yetkili olan mahkeme belirlemiştir. Haksız koruma tedbirlerine karşı açılacak tazminat davalarının ağır ceza mahkemesi dışında başka bir mahkemede incelenmesini zorunlu kılan herhangi bir anayasal hüküm bulunmamaktadır. Anayasal bağlamda tazminat davalarında gözetilecek temel ilke söz konusu talebin bağımsız ve tarafsız bir mahkemede adil yargılanma hakkının güvencelerine uygun bir şekilde incelenerek uyuşmazlığın esasının çözümlenmesi imkânının bulunup bulunmadığıdır.


20. 5271 sayılı Kanun’un 142. maddesinin (1) numaralı fıkrasında karar veya hükümlerin kesinleştiğinin ilgilisine tebliğinden itibaren üç ay ve her hâlde karar veya hükümlerin kesinleşme tarihini izleyen bir yıl içinde tazminat isteminde bulunulabileceği; aynı maddenin (6) numaralı fıkrasında ise tazminat miktarının belirlenmesinde mahkemenin gerekli gördüğü her türlü araştırmayı yapmaya veya hâkimlerden birine yaptırmaya yetkili olduğu belirtilmiştir.


21. Anılan düzenlemeler dikkate alındığında koruma tedbiri niteliğindeki uygulamalar nedeniyle haksız olarak zarara uğradığı gerekçesiyle tazminat isteminde bulunan kişinin dava açma, iddia ve savunmada bulunma, her türlü delili ileri sürebilme hakkının bulunması yanında ilgili mahkemenin de gerekli gördüğü araştırmaları yapmaya yetkili olduğu anlaşılmaktadır.


22. Öte yandan koruma tedbirleri, soruşturma ve kovuşturma sürecinde bir temel hakkı hükmün kesinleşmesinden önce kısıtlayan, geçici, gecikemez ve ilke olarak hâkim kararını gerektiren tedbirlerdir (... [GK], B. No: 2015/20360, 27/2/2019, § 17). Koruma tedbirleri kanunlarda ayrıntılı bir şekilde düzenlenmiş ve belirli şartlara bağlanmıştır. Bazı koruma tedbirleri yönünden anılan şartlara uyulmaması söz konusu Kanun’un 141. maddesinde tazminat nedeni olarak öngörülmüştür.


23. Anılan maddede sayılan koruma tedbirleri yönünden tazminat hakkının doğabilmesi için kişinin hukuka aykırı bir işleme tabi tutulduğunun tespit edilmesi gerekmektedir. Bu durum ise ilke olarak tazminat davasına ilişkin yargılamayı yürüten mahkemenin öncelikle davaya konu tedbirin hukuka aykırı olduğunu tespit etmesini gerektirecektir (benzer bir değerlendirme için bkz. M.E. [2.B], B. No: 2018/696, 9/5/2019, § 46).


24. Dolayısıyla ceza muhakemesi sürecinde başvurulan bir koruma tedbirinin hukuka aykırılığının tespitinin ceza mahkemesine bırakılmasını öngören kuralın mahkemeler arasında ihtisaslaşmanın sağlanmasının bir gereği olarak kanun koyucunun takdir yetkisi kapsamında yaptığı bir düzenleme olduğu anlaşılmaktadır. Bu itibarla kuralın adil yargılanma hakkı güvencelerine aykırı bir yönü bulunmamaktadır.


25. Öte yandan kural kapsamında koruma tedbiri niteliğindeki uygulamalar nedeniyle tazminat taleplerinin zarara uğrayan kişinin oturduğu yer ağır ceza mahkemesinde görülmesinin yargılama usulüne ilişkin olarak kanun koyucunun takdir yetkisi kapsamında olduğu bu yönüyle kuralın Anayasa’nın 142. maddesiyle de çelişmediği anlaşılmaktadır.


26. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 36. ve 142. maddelerine aykırı değildir. İtirazın reddi gerekir.


Kuralın Anayasa’nın 2. maddesine de aykırı olduğu ileri sürülmüş ise de bu bağlamda belirtilen hususların Anayasa’nın 36. ve 142. maddeleri yönünden yapılan değerlendirmeler kapsamında ele alınmış olması nedeniyle Anayasa’nın 2. maddesi yönünden ayrıca bir inceleme yapılmasına gerek görülmemiştir.


Kuralın Anayasa’nın 37. maddesiyle ilgisi görülmemiştir.


C. Kanun’un 142. Maddesinin (8) Numaralı Fıkrasının Birinci Cümlesinde Yer Alan “…Cumhuriyet savcısı…” İbaresinin İncelenmesi


1. İtirazın Gerekçesi


27. Başvuru kararında özetle; asıl görevi ceza soruşturması yürütmek olan Cumhuriyet savcısının hukuk muhakemesinin uygulandığı koruma tedbirleri nedeniyle açılan tazminat davalarında yeterli tecrübeye sahip olamayacağı, bu durumun da hak kayıplarına yol açacağı belirtilerek kuralın Anayasa’nın 2., 37. ve 142. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.


2. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu


28. İtiraz konusu kuralda, koruma tedbirleri nedeniyle açılan tazminat davalarında mahkeme kararına karşı Cumhuriyet savcısının da istinaf kanun yoluna başvurabileceği düzenlenmiştir.


29. Anayasa’nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti; eylem ve işlemleri hukuka uygun, insan haklarına saygılı, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, her alanda adil bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, hukuki güvenliği sağlayan, Anayasa’ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukuk kurallarıyla kendini bağlı sayan ve yargı denetimine açık olan devlettir.


30. Hukuk devleti ilkesi gereğince kanunların kamu yararını gerçekleştirmek amacıyla yapılması gerekir. Anayasa Mahkemesince kamu yararı konusunda yapılacak inceleme, kanunun kamu yararı amacıyla yapılıp yapılmadığının araştırılmasıyla sınırlıdır. Anayasa’nın çeşitli hükümlerinde yer alan kamu yararı kavramının Anayasa’da bir tanımı yapılmamıştır. Ancak Anayasa Mahkemesinin kararlarında da belirtildiği gibi kamu yararı; bireysel, özel çıkarlardan ayrı ve bunlara üstün olan toplumsal yarardır. Kamu yararı düşüncesi olmaksızın yalnız özel çıkarlar için veya sadece belli kişilerin yararına kanun hükmü konulamaz. Böyle bir durumun açık bir biçimde ve kesin olarak saptanması hâlinde söz konusu kanun hükmü Anayasa’nın 2. maddesine aykırı düşer. Açıklanan istisnai hâl dışında bir kanun hükmünün gereksinimlere uygun olup olmadığı, hangi araç ve yöntemlerle kamu yararının sağlanabileceği kanun koyucunun takdirinde olduğundan bu kapsamda kamu yararı değerlendirmesi yapmak anayasa yargısıyla bağdaşmaz (AYM, E.2020/53, K.2021/55, 14/7/2021, § 23).


31. Hâkimin gerek maddi vakıaların değerlendirilmesinde gerekse hukuk kurallarının uygulanmasında yanılgıya düşmesi ve buna bağlı olarak hukuka aykırı hüküm vermesi söz konusu olabilmektedir. Bu nitelikteki kararlara ilgililerin veya toplumun katlanmasını beklemek adalete olan güveni sarsar ve hukuk devletini zedeler. Bu nedenle adil ve isabetli olmadığı düşünülen bir hükmün başka bir yargı mercii tarafından denetlenmesi bir gereklilik olarak ortaya çıkmaktadır.


32. Bununla birlikte mahkemelerce verilen hükümlerin denetlenmesi konusunda devletin kanuni düzenleme yapması gerekmektedir. Mahkeme kararlarına karşı ne tür bir denetim mekanizmasının öngörüleceğinin, bu denetimin hangi yargısal makam tarafından gerçekleştirileceğinin, kapsam ve sınırlarının, kimlerin talepte bulunabileceğinin belirlenmesi hususlarında anayasal sınırlar içinde kanun koyucunun geniş takdir yetkisi bulunmaktadır (benzer bir değerlendirme için bkz. AYM, E.2020/21, K.2020/53, 1/10/2020, § 20).


33. 5271 sayılı Kanun’un “Duruşmada hazır bulunacaklar” başlıklı 188. maddesinin (1) numaralı fıkrasında ceza mahkemelerince yapılan duruşmalarda, hükme katılacak hâkimler ve Cumhuriyet savcısı ile zabıt kâtibinin ve anılan Kanun’un zorunlu müdafiliği kabul ettiği hâllerde müdafiin hazır bulunmasının şart olduğu hüküm altına alınmıştır. Koruma tedbirleri nedeniyle açılan tazminat davaları yönünden herhangi bir istisna öngörülmediğinden Cumhuriyet savcısının anılan davaların yargılamalarına katılacağı anlaşılmaktadır. Kanun’un 33. maddesinin (1) numaralı fıkrasına göre ise duruşmada verilecek kararlar Cumhuriyet savcısı, duruşmada hazır bulunan müdafi, vekil ve diğer ilgililer dinlendikten; duruşma dışındaki kararlar Cumhuriyet savcısının yazılı veya sözlü görüşü alındıktan sonra verilecektir. Söz konusu düzenlemeler gereğince koruma tedbirleri nedeniyle açılan tazminat davalarında Cumhuriyet savcısı duruşmalara bizzat katılacak, mahkemelere sunduğu mütalaalarla yargılama sürecine doğrudan etkide bulunacaktır.


34. Ceza muhakemesi hukukunda hakikatin araştırılarak gerçeğe ulaşılması, kolektif yargılama yöntemi ile sağlanmaktadır. Kolektif yargılama; hükmün verilmesine iddia, savunma ve yargılama makamlarının birlikte katılmasını ifade eder. Kolektif yargılamanın metodu, hüküm verme faaliyetine katılacakların düşüncelerini karşılıklı olarak bildirerek bütün süjelerin birbirlerinin fikirlerini öğrenmeleridir (AYM, E.2011/43, K.2012/10, 19/1/2012).


35. Cumhuriyet savcısı, ceza muhakemesinin gayesini gerçekleştirmek için sanığın lehine ve aleyhine deliller ileri sürebilen, taleplerde bulunabilen, asıl amacı muhakeme diyalektiğinin sağlanması olan, kendine has statü içinde bir ceza muhakemesi süjesidir (AYM, E.2011/43, K.2012/10, 19/1/2012).


36. İddia makamı olan Cumhuriyet savcısı, kolektif hüküm verme faaliyetinin ve bunun sonucunda maddi gerçeğe ulaşmanın vazgeçilmez bir unsuru olarak kabul edilmektedir. Cumhuriyet savcısı bu görevini maddi gerçeğin araştırılmasını amaç edinen bir soruşturma yapmak, şüpheli veya sanığın lehine ve aleyhine elde ettiği bütün delilleri hâkim veya mahkemeye sunmak, bu delillerin tartışılmasını sağlamak, bunun için duruşmalara katılmak ve kararlara karşı yasa yollarına başvurmak suretiyle yerine getirir (benzer bir değerlendirme için bkz. AYM, E.2011/43, K.2012/10, 19/1/2012).


37. Cumhuriyet savcısının kanun yoluna başvurabileceği mahkeme kararları, onun hukuka aykırı olduğunu değerlendirdiği kararlardır. Koruma tedbirleri nedenine dayalı tazminat davalarında bir yargılama süjesi olarak dava hakkında yakinen bilgi sahibi olan Cumhuriyet savcısının hukuka aykırı olduğu gerekçesiyle mahkeme kararları için kanun yoluna başvurarak söz konusu kararların hukuka uygun olup olmadığının istinaf mahkemelerince denetlenmesine imkân tanımasının adalete olan güveninin sağlanmasına, bireylerin hak ve özgürlükleri ile toplum menfaatinin korunmasına hizmet edeceği açıktır. Bu itibarla koruma tedbirleri nedeniyle açılan tazminat davalarında mahkeme kararına karşı Cumhuriyet savcısının da istinaf kanun yoluna başvurabilmesini öngören kuralın kamu yararı amacına yönelik olduğu sonucuna ulaşılmıştır.


38. Öte yandan kuralda Cumhuriyet savcısına istinaf kanun yoluna başvurması hususunda yetki verilmesinin yargılama usulüne yönelik bir düzenleme olduğu ve bu hususun kanun koyucunun takdir yetkisi kapsamında bulunduğu gözetildiğinde kuralın Anayasa’nın 142. maddesiyle de çelişmediği anlaşılmaktadır.


39. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 2. ve 142. maddelerine aykırı değildir. İtirazın reddi gerekir.


Kuralın Anayasa’nın 37. maddesiyle ilgisi görülmemiştir.


Ç. Kanun’un 142. Maddesinin (9) Numaralı Fıkrasının İkinci Cümlesinde Yer Alan “Ancak, …” ve “…ağır ceza mahkemelerinde takip edilen davalar için belirlenen maktu ücretten fazla olamaz.” İbarelerinin İncelenmesi


1. İtirazın Gerekçesi


40. Başvuru kararında özetle; itiraz konusu kurallarla davacı ve davalı vekilleri adına hükmedilen vekâlet ücretlerine yönelik olarak hukuk mahkemelerinde görülen tazminat davalarından farklı olarak önemli ölçüde sınırlama getirildiği, bu durumun ise vekiller yönünden hak kaybına yol açacağı belirtilerek kuralların Anayasa’nın 2., 37. ve 142. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.


2. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu


41. 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesi uyarınca kurallar, ilgisi nedeniyle Anayasa’nın 13. ve 36. maddeleri yönünden de incelenmiştir.


42. İtiraz konusu kurallarla koruma tedbiri nedeniyle açılan tazminat davasında hükmedilecek vekâlet ücretinin, Avukatlık Asgari Ücret Tarifesinde (Tarife) ağır ceza mahkemelerinde takip edilen davalar için belirlenen maktu ücretten fazla olamayacağı öngörülmektedir.


43. Kurallarla öngörülen düzenlemenin hakkında koruma tedbiri uygulanan davacı ile davalı devlet bakımından iki yönü bulunmaktadır. Dolayısıyla kuralların anayasallık denetiminde bu iki hususun ayrı ayrı ele alınması gerekmektedir.


44. Hak arama özgürlüğünün temel unsurlarından biri mahkemeye erişim hakkıdır. Mahkemeye erişim hakkı, hukuki bir uyuşmazlığın bu konuda karar verme yetkisine sahip bir mahkeme önüne götürülmesi hakkını da kapsar. Kişinin uğradığı bir haksızlığa veya zarara karşı kendisini savunabilmesinin ya da maruz kaldığı haksız bir uygulama veya işleme karşı haklılığını ileri sürüp kanıtlayabilmesinin ya da zararını giderebilmesinin en etkili ve güvenceli yolu yargı mercileri önünde dava hakkını kullanabilmesidir (AYM, E.2021/37, K.2021/63, 22/9/2021, § 17; E.2021/20, K.2022/84, 30/6/2022, § 10; E.2022/104, K.2023/28, 16/2/2023, § 10).


45. Dava hakkının etkili bir şekilde kullanılabilmesi, hukuk, idari ve ceza yargılamalarında kişilere avukat yardımından faydalanmaları hususunda gerekli imkânların sağlanmasıyla mümkündür. Yargılama gideri olan vekâlet ücretinin miktarının, hangi taraftan tahsil edileceğinin ve buna ilişkin şartların da bu kapsamda değerlendirilmesi gerekir (AYM, E.2021/58, K.2024/14, 23/1/2024, § 20).


46. Bu itibarla dava aşamasında kimin lehine ya da aleyhine hükmedileceği belli olmayan bu ücret yükümlülüğü, bir usul hükmü olup mahkemeye erişim hakkı ile ilişkilidir (..., B. No: 2013/1613, 2/10/2013, § 38; ... ve ..., B. No: 2018/293, 18/5/2021, § 43). Dolayısıyla taraflar aleyhine vekâlet ücretine ve yargılama giderlerine hükmedilmesini ve tarafların yargılama sürecinde yüklendikleri giderlerin karşı tarafa yükletilmesi talebinin reddini öngören düzenlemeler mahkemeye erişim hakkını sınırlayabilir (... ve diğerleri, B. No: 2018/27686, 17/11/2021, § 98). Bununla birlikte taraflar lehine hükmedilmesi gereken vekâlet ücretinden tamamen veya kısmen yoksun bırakılması sonucunu doğuran uygulamalar da anılan hak açısından sınırlamalara neden olabilir (benzer bir değerlendirme için bkz. AYM, E.2021/58, K.2024/14, 23/1/2024, § 21).


47. Kurallar, dava değerinin yüksek olduğu yargılamalarda hakkında koruma tedbiri uygulanan ve davacı konumunda olan gerçek kişi veya özel hukuk tüzel kişileri lehine karar verilmesi yönünden incelendiğinde; hükmedilecek vekâlet ücretinin oransal hesaplama (nispi vekâlet ücreti) yerine Tarifede ağır ceza mahkemelerinde takip edilen davalar için belirlenmiş maktu ücretin üst sınırına kadar hükmedilmesi, davacı lehine daha az vekâlet ücretinin takdir edilmesi sonucunu doğuracaktır.


48. Davacının, lehine hükmedilmesi gereken vekâlet ücretinden kısmen yoksun bırakılma sonucunu doğuran kurallar mahkemeye erişim hakkına sınırlama getirmektedir.


49. Anayasa’nın 13. maddesinde “Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz.” denilmiştir. Buna göre mahkemeye erişim hakkına sınırlama getiren düzenlemelerin kanunla yapılması, Anayasa’da öngörülen sınırlama sebebine uygun ve ölçülü olması gerekir.


50. Bu kapsamda mahkemeye erişim hakkını sınırlamaya yönelik kanuni düzenlemenin şeklen var olması yeterli olmayıp kurallar keyfîliğe izin vermeyecek şekilde belirli ve öngörülebilir nitelikte olmalıdır.


51. Esasen temel hakları sınırlayan kanunun bu niteliklere sahip olması Anayasa’nın 2. maddesinde güvenceye alınan hukuk devleti ilkesinin de bir gereğidir. Hukuk devletinde kanuni düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır, uygulanabilir ve nesnel olması, ayrıca kamu otoritelerinin keyfî uygulamalarına karşı koruyucu önlem içermesi gerekir. Kanunda bulunması gereken bu nitelikler hukuki güvenliğin sağlanması bakımından da zorunludur. Zira bu ilke hukuk normlarının öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerinde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılar (AYM, E.2015/41, K.2017/98, 4/5/2017, §§ 153, 154). Dolayısıyla Anayasa’nın 13. maddesinde sınırlama ölçütü olarak belirtilen kanunilik Anayasa’nın 2. maddesinde güvenceye bağlanan hukuk devleti ilkesi ışığında yorumlanmalıdır.


52. 5271 sayılı Kanun’un 142. maddesinin itiraz konusu kuralların da yer aldığı (9) numaralı fıkrasında koruma tedbiri nedeniyle açılan tazminat davasında Tarife gereğince hesaplanan nispi vekâlet ücretine hükmedileceği düzenlenmiş, itiraz konusu kurallarda ise nispi vekâlet ücreti için bir üst sınır belirlenerek ödenecek vekâlet ücretinin Tarifede ağır ceza mahkemelerinde takip edilen davalar için belirlenmiş maktu ücretten fazla olamayacağı hüküm altına alınmıştır. Buna göre koruma tedbiri nedeniyle açılan tazminat davasında vekâlet ücretinin tespitinde Tarifenin esas alınması öngörülmektedir.


53. Tarafların avukatlık sözleşmesi çerçevesinde avukat vasıtasıyla takip ettikleri bir ceza yargılamasında mahkeme tarafından yargılama gideri kabul edilerek kararda ilgilisine yükletilecek vekâlet ücretinin belirlendiği Tarife 19/3/1969 tarihli ve 1136 sayılı Avukatlık Kanunu’nun 168. maddesi uyarınca her yıl Türk

Karar Künyesi

 

Mahkeme

Anayasa Mahkemesi

 

Karar Türü

Norm Denetimi

 

Esas No

2024/130

 

Karar No

2024/235

 

Karar Tarihi

25 Aralık 2024

 

Oy Durumu

Oybirliği

 

Resmî Kaynak

Anayasa Mahkemesi Norm Kararlar Bilgi Bankası

 

Hukuki Destek

Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu

 

Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.

Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara

 

0552 725 25 18

WhatsApp ile Yazın

İletişim ve Yol Tarifi

 

İlgili Hukuk Alanları

Ceza Hukuku

Tüm Çalışma Alanları ›

 

Hesaplama Araçları

İnfaz ve Yatar Hesaplama

Tüm Hesaplama Araçları ›

bottom of page