Norm Denetimi Kararları · AİLE HUKUKU · NORM DENETİMİNDE İPTAL TALEBİNİN REDDİ
Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu — Boşanmada Maddi Tazminatın Koşulları ve Miktarı
2024/21 E., 2025/15 K. · 16 Ocak 2025
İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 6 Kasım 2026
Kararın Özeti
Boşanma nedeniyle maddi tazminat talep edilebilmesi için eşin mevcut veya beklenen menfaatlerinin zarar görmesi ve diğer eşe göre kusursuz ya da daha az kusurlu olması gerekir. Anayasa Mahkemesi, kanunda sabit bir miktar öngörülmemesine rağmen hâkimin hukuk ve hakkaniyetle bağlı olduğuna dikkat çekti. Zararın ve giderimin kapsamına ilişkin genel hükümler ile ödeme yükümlüsünün miktara mahkemede itiraz edebilmesini birlikte değerlendirerek kuralı Anayasa’ya uygun buldu.
Hukuki İlke
Boşanma nedeniyle maddi tazminat belirlenirken somut menfaat kaybı ile kusur durumu değerlendirilir. Hâkimin takdiri, hukuk ve hakkaniyet ölçüleri ve uygun düştüğü ölçüde borçlar hukukunun tazminata ilişkin hükümleriyle sınırlıdır.
Sonuç
Türk Medeni Kanunu’nun 174. maddesinin birinci fıkrasına yönelik itiraz oybirliğiyle reddedildi.
Kararın Kapsamı
Karar maddi tazminatı düzenleyen birinci fıkrayı inceler. Her boşanma için bir tarife veya tazminatın hesaplanmasında kullanılacak sabit bir oran belirlemez.
İlgili Mevzuat
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu — m. 4, 5, 174/1
Kararda değerlendirilen hüküm6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu — m. 49-52
Kararda değerlendirilen hükümTürkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 5, 17
Kararda değerlendirilen hüküm
Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.
Kararın Tam Metni
Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir.
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2024/21
Karar Sayısı : 2025/15
Karar Tarihi : 16/1/2025
R.G. Tarih – Sayı : 24/3/2025
- 32851
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Ankara 18. Aile Mahkemesi
İTİRAZIN KONUSU: 22/11/2001
tarihli ve 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 174. maddesinin birinci
fıkrasının Anayasa’nın 5., 10., 36., 40. ve 41. maddelerine aykırılığı ileri
sürülerek iptaline karar verilmesi talebidir.
OLAY: Evlilik
birliğinin temelinden sarsılması nedeniyle açılan boşanma davasında
itiraz konusu kuralın Anayasa’ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali
için başvurmuştur.
I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKMÜ
Kanun’un itiraz konusu kuralın da yer aldığı 174. maddesi
şöyledir:
“1. Maddî ve manevî tazminat
Madde 174- Mevcut
veya beklenen menfaatleri boşanma yüzünden zedelenen kusursuz veya daha az
kusurlu taraf, kusurlu taraftan uygun bir maddî tazminat isteyebilir.
Boşanmaya sebep olan olaylar yüzünden kişilik hakkı
saldırıya uğrayan taraf, kusurlu olan diğer taraftan manevî tazminat olarak
uygun miktarda bir para ödenmesini isteyebilir.”
II. İLK İNCELEME
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü
ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Engin YILDIRIM, M. Emin KUZ, Rıdvan
GÜLEÇ, Yusuf Şevki HAKYEMEZ, Yıldız SEFERİNOĞLU, Selahaddin MENTEŞ, Basri
BAĞCI, İrfan FİDAN, Kenan YAŞAR ve Muhterem İNCE’nin katılımlarıyla 1/2/2024
tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından
işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
III. ESASIN İNCELENMESİ
2. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Hilal YAZICI
tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kanun hükmü,
dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer
yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
A. İtirazın Gerekçesi
3. Başvuru kararında özetle; itiraz konusu kuralla,
boşanma kapsamında farklı düzenlemelerde ya da genel hükümler çerçevesinde
talep edilebilecek zararların tekrar talep edilebilmesine imkân tanındığı,
dolayısıyla boşanma nedeniyle maddi zararların tazmini bakımından özel bir yol
öngörülmesinin ilgili tarafın bir kez daha aynı konuda tazminata mahkûm edilmesi
sonucunu doğurduğu, bu durumun eşler arasındaki menfaat dengesini bozduğu
belirtilerek kuralın Anayasa’nın 5., 10., 36., 40. ve 41. maddelerine aykırı
olduğu ileri sürülmüştür.
B. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu
4. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin
Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 43. maddesi uyarınca kural,
ilgisi nedeniyle Anayasa’nın 17. maddesi yönünden de incelenmiştir.
5. Anayasa’nın 17. maddesinde “Herkes, yaşama, maddî
ve manevî varlığını koruma ve geliştirme hakkına sahiptir” hükmüne yer
verilmiştir. Kişinin yaşam hakkı ile maddi ve manevi varlığını koruma ve
geliştirme hakkı, birbirleriyle sıkı bağlantıları olan, devredilmez ve
vazgeçilmez haklarındandır.
6. Öte yandan Anayasa’nın 5. maddesi insanın maddi ve
manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamayı devletin temel
amaç ve görevleri arasında saymıştır.
7. Anayasa’nın 17. maddesinde temel haklar olarak güvence
altına alınan yaşam hakkı ile maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme
hakkının etkili şekilde korunması yalnızca devletin bu haklara müdahaleden kaçınmasına
bağlı değildir. Bu bağlamda Anayasa’nın 5. ve 17. maddeleri uyarınca devletin
pozitif yükümlülükleri de bulunmaktadır. Anılan pozitif yükümlülükler bazı
durumlarda söz konusu temel hakların korunması için belirli tedbirlerin
alınmasını gerektirir (benzer yöndeki karar için bkz. AYM, E.2019/11,
K.2019/86, 14/11/2019, § 13).
8. Devletin söz konusu pozitif yükümlülüğü, kişinin
uğradığı zararı tespit ve tazmin edecek etkili mekanizmalar kurmak, bu kapsamda
gerekli usule ilişkin güvenceleri sunan yargısal prosedürleri sağlamak, bu
suretle yargısal ve idari makamların kişilerin idare ve özel kişilerle olan
uyuşmazlıklarında etkili ve adil bir karar vermelerini temin etmek
sorumluluğunu da içermektedir (AYM, E.2021/82, K.2022/167, 29/12/2022, § 49).
9. Kuralla, evlilik birliğinin boşanma nedeniyle sona
ermesi durumunda mevcut veya beklenen menfaatleri zedelenen kusursuz veya daha
az kusurlu tarafın kusurlu taraftan uygun bir maddi tazminat isteyebileceği
hüküm altına alınmak suretiyle kişinin maddi ve manevi varlığının korunması
bakımından giderim yolu öngörülmektedir. Söz konusu giderim aynı zamanda
kusurlu tarafa yönelik bir yükümlülük içermektedir.
10. Kanun koyucunun kişinin maddi ve manevi varlığının
korunması yönündeki pozitif yükümlülüklerini yerine getirirken anayasal
sınırlar içinde geniş bir takdir yetkisi olduğu açıktır. Bununla birlikte söz
konusu yükümlülük kapsamında öngörüldüğü ve giderim sağlanması amacı taşıdığı
anlaşılan davada talep edilebilecek maddi tazminatın konusunu oluşturan mevcut
veya beklenen menfaatlerin kapsamı ile tazminata hükmedilmesinin şartları ve
tazminat miktarının belirlenmesi yönteminin de ortaya konulması gerekir.
11. Kanun koyucunun, evlilik birliğini sona erdiren
hâllerden biri olan boşanma nedeniyle ortaya çıkabilecek maddi/ekonomik
nitelikteki zararları -aile hayatının özellikli durumunu gözeterek- diğer
tazmin kurumlarından ayırdığı ve kendine özgü bir giderim yolu olarak öngördüğü
anlaşılmaktadır.
12. Yargıtay kararlarında da belirtildiği üzere söz
konusu maddi tazminatın konusunu oluşturan mevcut menfaatlerin evlilik
birliği altında sağlanan ve evliliğin boşanma ile sona ermesi hâlinde ileriye
dönük olarak mahrum kalınacak olan menfaatleri, beklenen menfaatlerin
ise evlilik birliği sona ermeseydi elde edilecek olan olası menfaatleri ifade
ettiği anlaşılmaktadır. Öte yandan kuralda düzenlenen maddi tazminata
hükmedilebilmesi için talep edenin boşanma yüzünden mevcut veya beklenen
menfaatlerinin zedelenmesi, boşanma ve maddi zarar arasında nedensellik bağının
bulunması gerekmektedir. Dolayısıyla başka bir sebepten kaynaklı kayıplar maddi
tazminat kapsamında yer almamaktadır (Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E.2022/2-1268, K.2023/1189, 29/11/2023; E.2017/2-1576,
K.2018/207, 14/272018; E.2013/2-1416, K.2014/956, 26/11/2014; Yargıtay 2. Hukuk
Dairesi, E.2021/1110, K.2021/2529, 23/3/2021; E.2012/4188, K.2012/23382,
3/10/2012).
13. 4721 sayılı Kanun’da eşlerin boşanmanın hukuki
sonuçlarından olan maddi tazminatın konusunu oluşturan mevcut ve beklenen
menfaatleriyle ilgili olarak evlilik birliğinin taraflara getirdiği hak ve
yükümlülüklere yönelik düzenlemelere yer verilmiştir. Anılan Kanun’un 185.
maddesinde eşler, evlilik birliğinin mutluluğunu el birliğiyle sağlamak ve
çocukların bakımına, eğitim ve gözetimine beraberce özen göstermekle ve
birbirlerine yardımcı olmakla yükümlü kılınmıştır. Kanun’un 186. maddesinde de
aile konutunun beraberce seçilmesi, evlilik birliğinin yönetilmesi ve eşlerin
birliğin giderlerine emek ve malvarlıklarıyla katılmalarına ilişkin
yükümlülükler öngörülmüştür. Bu itibarla evlilik birliğinin gerekleri ve
yükümlülüklerine ilişkin söz konusu düzenlemelerin eşler bakımından mevcut veya
beklenen pek çok yarar sağladığı açıktır.
14. Kuralda boşanma
nedeniyle menfaatleri zedelenen kusursuz veya daha az kusurlu tarafa diğer
tarafça maddi tazminat ödeme yükümlülüğü getirilmek suretiyle boşanmaya
sebebiyet vermeyen eşin boşanmadan kaynaklanan zararlarının giderilmesi amaçlanmaktadır.
Başka bir ifadeyle söz konusu tazminatın tamamen evlilik birliğinin ortadan
kalkması nedeniyle uğranılan zararın giderilmesine yönelik olduğu
anlaşılmaktadır.
15. Kural uyarınca maddi tazminatın talep edilebilmesi,
evliliğin boşanma nedeniyle sona ermesi, tazminat talep edecek tarafın kusursuz
veya daha az kusurlu olması ve boşanma nedeniyle mevcut veya beklenen
menfaatlerinin zedelenmiş olması gibi objektif koşullara bağlanmıştır.
16. Bunun dışında Kanun’da maddi tazminatı gerekli kılan
şartlar ile tazminat miktarının her somut olayın koşullarında değişkenlik
gösterebileceği kaygısıyla bu hususlarda ayrıntılı düzenleme yapılmadığı
anlaşılmakta ise de Kanun’un 4. maddesinde hâkimin kuralda öngörülen maddi
tazminata hükmederken takdir yetkisini ancak hukuk ve hakkaniyet sınırları
içinde kullanabileceği hüküm altına alınmış, 5. maddesiyle de 11/1/2011 tarihli
ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun genel nitelikli hükümlerinin uygun
düştüğü ölçüde tüm özel hukuk ilişkilerine uygulanacağı öngörülmüştür. Böylece
evlilik birliğinin boşanma nedeniyle sona ermesi hâlinde mevcut veya beklenen
menfaatleri zarar gören kusursuz veya daha az kusurlu tarafın talep edebileceği
maddi tazminatın miktarının belirlenmesinde 6098 sayılı Kanun’un 49. ila 52.
maddelerinin dikkate alınacağı anlaşılmaktadır.
17. Dolayısıyla kuralda öngörülen tazminatın konusunun,
şartlarının ve kapsamının açık ve net olarak düzenlendiği açıktır.
18. Bu itibarla maddi tazminatla ilgili olarak belirlenen
bu çerçeveyle tazminat yükümlüsünün kusursuz veya az kusurlu eşin uğrayacağı
zarardan daha fazla bir tazminat miktarından sorumlu tutulmak suretiyle cezai
bir yaptırım mahiyetinde bir yükümlülük altına sokulduğu söylenemez.
19. Bunun yanında tazminattan sorumlu olan tarafın maddi
tazminatın konusuna, miktarına ve şartlarına yönelik itirazlarını yargı
mercileri önünde dile getirebileceği, dolayısıyla bu konuda ortaya çıkabilecek keyfî
uygulamaları önleyecek güvencelerin de kuralda ve ilgili mevzuatta öngörüldüğü
anlaşılmaktadır.
20. Bu bağlamda kuralda boşanma nedeniyle mevcut ve
beklenen menfaati zedelenen tarafın menfaati ile tazminat ödemekle sorumlu olan
kusurlu veya daha fazla kusurlu eşin menfaati arasındaki makul dengenin
gözetildiği, dolayısıyla kuralın devletin kişinin maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkından
kaynaklanan pozitif yükümlülüğüyle çelişen bir yönünün bulunmadığı sonucuna
ulaşılmıştır.
21. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 5. ve 17.
maddelerine aykırı değildir. İtirazın reddi gerekir.
Kuralın Anayasa’nın 40. maddesine de aykırı olduğu ileri
sürülmüş ise de bu bağlamda belirtilen hususların Anayasa’nın 5. ve 17.
maddeleri yönünden yapılan değerlendirmeler kapsamında ele alınmış olması
nedeniyle Anayasa’nın 40. maddesi yönünden ayrıca bir inceleme yapılmasına
gerek görülmemiştir.
Kuralın Anayasa’nın 10., 36. ve 41. maddeleriyle ilgisi
görülmemiştir.
IV. HÜKÜM
22/11/2001 tarihli ve 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun
174. maddesinin birinci fıkrasının Anayasa’ya
aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE 16/1/2025 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Kadir ÖZKAYA
Başkanvekili
Hasan Tahsin GÖKCAN
Başkanvekili
Basri BAĞCI
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
Üye
Recai AKYEL
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Üye
Yıldız SEFERİNOĞLU
Üye
Selahaddin MENTEŞ
Üye
İrfan FİDAN
Üye
Kenan YAŞAR
Üye
Muhterem İNCE
Üye
Yılmaz AKÇİL
Üye
Ömer ÇINAR
Üye
Metin KIRATLI
Benzer Kararlar
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi — Boşanmada Daha Az Kusurlu Eşin Tazminat Talebi
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi — Bozma Sonrası Boşanma Tazminatının Bu Kez Fazla Bulunması
İlgili Sayfalar
Boşanma Davalarında Kusur ve Tazminat
Boşanmada Maddi ve Manevi Tazminat: Kusur, Şartlar ve Süreler
Benzer bir uyuşmazlıkla ilgili görüşmek isterseniz iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.
Bu sayfa genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Özet ve açıklamalar site tarafından hazırlanmıştır; karar metni resmî kaynaktan alınmıştır.
Karar Künyesi
Mahkeme
Anayasa Mahkemesi
Karar Türü
Norm Denetimi
Esas No
2024/21
Karar No
2025/15
Karar Tarihi
16 Ocak 2025
Oy Durumu
Oybirliği
Resmî Kaynak
Anayasa Mahkemesi Norm Kararlar Bilgi Bankası
Hukuki Destek
Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu
Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.
Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara
İlgili Hukuk Alanları