top of page

Ana Sayfa › İçtihatlar

 

Norm Denetimi Kararları  ·  AİLE HUKUKU  ·  NORM DENETİMİNDE İPTAL TALEBİNİN REDDİ

Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu — Boşanmada Maddi Tazminatın Koşulları ve Miktarı

 

2024/21 E., 2025/15 K. · 16 Ocak 2025

 

İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 6 Kasım 2026

 

Kararın Özeti

 

Boşanma nedeniyle maddi tazminat talep edilebilmesi için eşin mevcut veya beklenen menfaatlerinin zarar görmesi ve diğer eşe göre kusursuz ya da daha az kusurlu olması gerekir. Anayasa Mahkemesi, kanunda sabit bir miktar öngörülmemesine rağmen hâkimin hukuk ve hakkaniyetle bağlı olduğuna dikkat çekti. Zararın ve giderimin kapsamına ilişkin genel hükümler ile ödeme yükümlüsünün miktara mahkemede itiraz edebilmesini birlikte değerlendirerek kuralı Anayasa’ya uygun buldu.

 

Hukuki İlke

 

Boşanma nedeniyle maddi tazminat belirlenirken somut menfaat kaybı ile kusur durumu değerlendirilir. Hâkimin takdiri, hukuk ve hakkaniyet ölçüleri ve uygun düştüğü ölçüde borçlar hukukunun tazminata ilişkin hükümleriyle sınırlıdır.

 

Sonuç

 

Türk Medeni Kanunu’nun 174. maddesinin birinci fıkrasına yönelik itiraz oybirliğiyle reddedildi.

 

Kararın Kapsamı

 

Karar maddi tazminatı düzenleyen birinci fıkrayı inceler. Her boşanma için bir tarife veya tazminatın hesaplanmasında kullanılacak sabit bir oran belirlemez.

 

İlgili Mevzuat

 

  • 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu — m. 4, 5, 174/1
    Kararda değerlendirilen hüküm

  • 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu — m. 49-52
    Kararda değerlendirilen hüküm

  • Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 5, 17
    Kararda değerlendirilen hüküm

Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.

 

Kararın Tam Metni

 

Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir.

 

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı : 2024/21

Karar Sayısı : 2025/15

Karar Tarihi : 16/1/2025

R.G. Tarih – Sayı : 24/3/2025

- 32851

İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Ankara 18. Aile Mahkemesi

İTİRAZIN KONUSU: 22/11/2001

tarihli ve 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 174. maddesinin birinci

fıkrasının Anayasa’nın 5., 10., 36., 40. ve 41. maddelerine aykırılığı ileri

sürülerek iptaline karar verilmesi talebidir.

OLAY: Evlilik

birliğinin temelinden sarsılması nedeniyle açılan boşanma davasında

itiraz konusu kuralın Anayasa’ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali

için başvurmuştur.

I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKMÜ

Kanun’un itiraz konusu kuralın da yer aldığı 174. maddesi

şöyledir:

“1. Maddî ve manevî tazminat

Madde 174- Mevcut

veya beklenen menfaatleri boşanma yüzünden zedelenen kusursuz veya daha az

kusurlu taraf, kusurlu taraftan uygun bir maddî tazminat isteyebilir.

Boşanmaya sebep olan olaylar yüzünden kişilik hakkı

saldırıya uğrayan taraf, kusurlu olan diğer taraftan manevî tazminat olarak

uygun miktarda bir para ödenmesini isteyebilir.”

II. İLK İNCELEME

1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü

ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Engin YILDIRIM, M. Emin KUZ, Rıdvan

GÜLEÇ, Yusuf Şevki HAKYEMEZ, Yıldız SEFERİNOĞLU, Selahaddin MENTEŞ, Basri

BAĞCI, İrfan FİDAN, Kenan YAŞAR ve Muhterem İNCE’nin katılımlarıyla 1/2/2024

tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından

işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.

III. ESASIN İNCELENMESİ

2. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Hilal YAZICI

tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kanun hükmü,

dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer

yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

A. İtirazın Gerekçesi

3. Başvuru kararında özetle; itiraz konusu kuralla,

boşanma kapsamında farklı düzenlemelerde ya da genel hükümler çerçevesinde

talep edilebilecek zararların tekrar talep edilebilmesine imkân tanındığı,

dolayısıyla boşanma nedeniyle maddi zararların tazmini bakımından özel bir yol

öngörülmesinin ilgili tarafın bir kez daha aynı konuda tazminata mahkûm edilmesi

sonucunu doğurduğu, bu durumun eşler arasındaki menfaat dengesini bozduğu

belirtilerek kuralın Anayasa’nın 5., 10., 36., 40. ve 41. maddelerine aykırı

olduğu ileri sürülmüştür.

B. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu

4. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin

Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 43. maddesi uyarınca kural,

ilgisi nedeniyle Anayasa’nın 17. maddesi yönünden de incelenmiştir.

5. Anayasa’nın 17. maddesinde “Herkes, yaşama, maddî

ve manevî varlığını koruma ve geliştirme hakkına sahiptir” hükmüne yer

verilmiştir. Kişinin yaşam hakkı ile maddi ve manevi varlığını koruma ve

geliştirme hakkı, birbirleriyle sıkı bağlantıları olan, devredilmez ve

vazgeçilmez haklarındandır.

6. Öte yandan Anayasa’nın 5. maddesi insanın maddi ve

manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamayı devletin temel

amaç ve görevleri arasında saymıştır.

7. Anayasa’nın 17. maddesinde temel haklar olarak güvence

altına alınan yaşam hakkı ile maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme

hakkının etkili şekilde korunması yalnızca devletin bu haklara müdahaleden kaçınmasına

bağlı değildir. Bu bağlamda Anayasa’nın 5. ve 17. maddeleri uyarınca devletin

pozitif yükümlülükleri de bulunmaktadır. Anılan pozitif yükümlülükler bazı

durumlarda söz konusu temel hakların korunması için belirli tedbirlerin

alınmasını gerektirir (benzer yöndeki karar için bkz. AYM, E.2019/11,

K.2019/86, 14/11/2019, § 13).

8. Devletin söz konusu pozitif yükümlülüğü, kişinin

uğradığı zararı tespit ve tazmin edecek etkili mekanizmalar kurmak, bu kapsamda

gerekli usule ilişkin güvenceleri sunan yargısal prosedürleri sağlamak, bu

suretle yargısal ve idari makamların kişilerin idare ve özel kişilerle olan

uyuşmazlıklarında etkili ve adil bir karar vermelerini temin etmek

sorumluluğunu da içermektedir (AYM, E.2021/82, K.2022/167, 29/12/2022, § 49).

9. Kuralla, evlilik birliğinin boşanma nedeniyle sona

ermesi durumunda mevcut veya beklenen menfaatleri zedelenen kusursuz veya daha

az kusurlu tarafın kusurlu taraftan uygun bir maddi tazminat isteyebileceği

hüküm altına alınmak suretiyle kişinin maddi ve manevi varlığının korunması

bakımından giderim yolu öngörülmektedir. Söz konusu giderim aynı zamanda

kusurlu tarafa yönelik bir yükümlülük içermektedir.

10. Kanun koyucunun kişinin maddi ve manevi varlığının

korunması yönündeki pozitif yükümlülüklerini yerine getirirken anayasal

sınırlar içinde geniş bir takdir yetkisi olduğu açıktır. Bununla birlikte söz

konusu yükümlülük kapsamında öngörüldüğü ve giderim sağlanması amacı taşıdığı

anlaşılan davada talep edilebilecek maddi tazminatın konusunu oluşturan mevcut

veya beklenen menfaatlerin kapsamı ile tazminata hükmedilmesinin şartları ve

tazminat miktarının belirlenmesi yönteminin de ortaya konulması gerekir.

11. Kanun koyucunun, evlilik birliğini sona erdiren

hâllerden biri olan boşanma nedeniyle ortaya çıkabilecek maddi/ekonomik

nitelikteki zararları -aile hayatının özellikli durumunu gözeterek- diğer

tazmin kurumlarından ayırdığı ve kendine özgü bir giderim yolu olarak öngördüğü

anlaşılmaktadır.

12. Yargıtay kararlarında da belirtildiği üzere söz

konusu maddi tazminatın konusunu oluşturan mevcut menfaatlerin evlilik

birliği altında sağlanan ve evliliğin boşanma ile sona ermesi hâlinde ileriye

dönük olarak mahrum kalınacak olan menfaatleri, beklenen menfaatlerin

ise evlilik birliği sona ermeseydi elde edilecek olan olası menfaatleri ifade

ettiği anlaşılmaktadır. Öte yandan kuralda düzenlenen maddi tazminata

hükmedilebilmesi için talep edenin boşanma yüzünden mevcut veya beklenen

menfaatlerinin zedelenmesi, boşanma ve maddi zarar arasında nedensellik bağının

bulunması gerekmektedir. Dolayısıyla başka bir sebepten kaynaklı kayıplar maddi

tazminat kapsamında yer almamaktadır (Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E.2022/2-1268, K.2023/1189, 29/11/2023; E.2017/2-1576,

K.2018/207, 14/272018; E.2013/2-1416, K.2014/956, 26/11/2014; Yargıtay 2. Hukuk

Dairesi, E.2021/1110, K.2021/2529, 23/3/2021; E.2012/4188, K.2012/23382,

3/10/2012).

13. 4721 sayılı Kanun’da eşlerin boşanmanın hukuki

sonuçlarından olan maddi tazminatın konusunu oluşturan mevcut ve beklenen

menfaatleriyle ilgili olarak evlilik birliğinin taraflara getirdiği hak ve

yükümlülüklere yönelik düzenlemelere yer verilmiştir. Anılan Kanun’un 185.

maddesinde eşler, evlilik birliğinin mutluluğunu el birliğiyle sağlamak ve

çocukların bakımına, eğitim ve gözetimine beraberce özen göstermekle ve

birbirlerine yardımcı olmakla yükümlü kılınmıştır. Kanun’un 186. maddesinde de

aile konutunun beraberce seçilmesi, evlilik birliğinin yönetilmesi ve eşlerin

birliğin giderlerine emek ve malvarlıklarıyla katılmalarına ilişkin

yükümlülükler öngörülmüştür. Bu itibarla evlilik birliğinin gerekleri ve

yükümlülüklerine ilişkin söz konusu düzenlemelerin eşler bakımından mevcut veya

beklenen pek çok yarar sağladığı açıktır.

14. Kuralda boşanma

nedeniyle menfaatleri zedelenen kusursuz veya daha az kusurlu tarafa diğer

tarafça maddi tazminat ödeme yükümlülüğü getirilmek suretiyle boşanmaya

sebebiyet vermeyen eşin boşanmadan kaynaklanan zararlarının giderilmesi amaçlanmaktadır.

Başka bir ifadeyle söz konusu tazminatın tamamen evlilik birliğinin ortadan

kalkması nedeniyle uğranılan zararın giderilmesine yönelik olduğu

anlaşılmaktadır.

15. Kural uyarınca maddi tazminatın talep edilebilmesi,

evliliğin boşanma nedeniyle sona ermesi, tazminat talep edecek tarafın kusursuz

veya daha az kusurlu olması ve boşanma nedeniyle mevcut veya beklenen

menfaatlerinin zedelenmiş olması gibi objektif koşullara bağlanmıştır.

16. Bunun dışında Kanun’da maddi tazminatı gerekli kılan

şartlar ile tazminat miktarının her somut olayın koşullarında değişkenlik

gösterebileceği kaygısıyla bu hususlarda ayrıntılı düzenleme yapılmadığı

anlaşılmakta ise de Kanun’un 4. maddesinde hâkimin kuralda öngörülen maddi

tazminata hükmederken takdir yetkisini ancak hukuk ve hakkaniyet sınırları

içinde kullanabileceği hüküm altına alınmış, 5. maddesiyle de 11/1/2011 tarihli

ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun genel nitelikli hükümlerinin uygun

düştüğü ölçüde tüm özel hukuk ilişkilerine uygulanacağı öngörülmüştür. Böylece

evlilik birliğinin boşanma nedeniyle sona ermesi hâlinde mevcut veya beklenen

menfaatleri zarar gören kusursuz veya daha az kusurlu tarafın talep edebileceği

maddi tazminatın miktarının belirlenmesinde 6098 sayılı Kanun’un 49. ila 52.

maddelerinin dikkate alınacağı anlaşılmaktadır.

17. Dolayısıyla kuralda öngörülen tazminatın konusunun,

şartlarının ve kapsamının açık ve net olarak düzenlendiği açıktır.

18. Bu itibarla maddi tazminatla ilgili olarak belirlenen

bu çerçeveyle tazminat yükümlüsünün kusursuz veya az kusurlu eşin uğrayacağı

zarardan daha fazla bir tazminat miktarından sorumlu tutulmak suretiyle cezai

bir yaptırım mahiyetinde bir yükümlülük altına sokulduğu söylenemez.

19. Bunun yanında tazminattan sorumlu olan tarafın maddi

tazminatın konusuna, miktarına ve şartlarına yönelik itirazlarını yargı

mercileri önünde dile getirebileceği, dolayısıyla bu konuda ortaya çıkabilecek keyfî

uygulamaları önleyecek güvencelerin de kuralda ve ilgili mevzuatta öngörüldüğü

anlaşılmaktadır.

20. Bu bağlamda kuralda boşanma nedeniyle mevcut ve

beklenen menfaati zedelenen tarafın menfaati ile tazminat ödemekle sorumlu olan

kusurlu veya daha fazla kusurlu eşin menfaati arasındaki makul dengenin

gözetildiği, dolayısıyla kuralın devletin kişinin maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkından

kaynaklanan pozitif yükümlülüğüyle çelişen bir yönünün bulunmadığı sonucuna

ulaşılmıştır.

21. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 5. ve 17.

maddelerine aykırı değildir. İtirazın reddi gerekir.

Kuralın Anayasa’nın 40. maddesine de aykırı olduğu ileri

sürülmüş ise de bu bağlamda belirtilen hususların Anayasa’nın 5. ve 17.

maddeleri yönünden yapılan değerlendirmeler kapsamında ele alınmış olması

nedeniyle Anayasa’nın 40. maddesi yönünden ayrıca bir inceleme yapılmasına

gerek görülmemiştir.

Kuralın Anayasa’nın 10., 36. ve 41. maddeleriyle ilgisi

görülmemiştir.

IV. HÜKÜM

22/11/2001 tarihli ve 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun

174. maddesinin birinci fıkrasının Anayasa’ya

aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE 16/1/2025 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

Kadir ÖZKAYA

Başkanvekili

Hasan Tahsin GÖKCAN

Başkanvekili

Basri BAĞCI

Üye

Engin YILDIRIM

Üye

Rıdvan GÜLEÇ

Üye

Recai AKYEL

Üye

Yusuf Şevki HAKYEMEZ

Üye

Yıldız SEFERİNOĞLU

Üye

Selahaddin MENTEŞ

Üye

İrfan FİDAN

Üye

Kenan YAŞAR

Üye

Muhterem İNCE

Üye

Yılmaz AKÇİL

Üye

Ömer ÇINAR

Üye

Metin KIRATLI

 

Benzer Kararlar

 

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu — Boşanmada Erkek Eş Lehine Tazminatın Kusur, Ekonomik Durum ve Hakkaniyetle Değerlendirilmesi

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi — Boşanmada Daha Az Kusurlu Eşin Tazminat Talebi

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi — Bozma Sonrası Boşanma Tazminatının Bu Kez Fazla Bulunması

Tüm Aile Hukuku Kararları ›

 

İlgili Sayfalar

 

Boşanma Davalarında Kusur ve Tazminat

Boşanmada Maddi ve Manevi Tazminat: Kusur, Şartlar ve Süreler

 

Benzer bir uyuşmazlıkla ilgili görüşmek isterseniz iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.

 

Bu sayfa genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Özet ve açıklamalar site tarafından hazırlanmıştır; karar metni resmî kaynaktan alınmıştır.

 

Karar Künyesi

 

Mahkeme

Anayasa Mahkemesi

 

Karar Türü

Norm Denetimi

 

Esas No

2024/21

 

Karar No

2025/15

 

Karar Tarihi

16 Ocak 2025

 

Oy Durumu

Oybirliği

 

Resmî Kaynak

Anayasa Mahkemesi Norm Kararlar Bilgi Bankası

 

Hukuki Destek

Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu

 

Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.

Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara

 

0552 725 25 18

WhatsApp ile Yazın

İletişim ve Yol Tarifi

 

İlgili Hukuk Alanları

Boşanma ve Aile Hukuku

Tüm Çalışma Alanları ›

bottom of page