Norm Denetimi Kararları · KİŞİLER HUKUKU · NORM DENETİMİNDE İPTAL · NORM DENETİMİNDE İPTAL TALEBİNİN REDDİ
Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu — Ad Değişikliğinin Basın İlan Kurumu Portalında Süresiz İlanı
2025/120 E., 2025/270 K. · 25 Aralık 2025
İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 15 Kasım 2026
Kararın Özeti
Küçükçekmece 5. Asliye Hukuk Mahkemesi, nüfus kaydının düzeltilmesi davasında, ad değişikliğinin nüfus siciline kaydını ve kişinin önceki ve yeni adı, doğum tarihi, ana ve baba adı gibi bilgileriyle Basın İlan Kurumu portalında ilanını öngören kuralın iptalini istedi. Anayasa Mahkemesi, önceki iptal kararından sonra ilanın kapsamı netleştirildiği için kanunilik şartının sağlandığını kabul etti. Ancak ilanın yayında kalacağı süre belirlenmediği ve hâkime ilan yapılmaması yönünde takdir tanınmadığı için ilana ilişkin hükümleri iptal etti; nüfus siciline kayıt yönünden itirazı reddetti.
Hukuki İlke
Ad değişikliği kararlarının, değişiklikten zarar görebilecek üçüncü kişilerin korunması amacıyla ilan edilmesi meşru bir amaca dayanır. Ancak kişisel verilerin herkese açık bir portalda süre sınırı olmaksızın yayımlanması ve somut olayın özelliğine göre ilan yapılmamasına karar verme imkânının hâkime tanınmaması, kişisel verilerin korunmasını isteme hakkına orantısız bir sınırlama oluşturur. Ad değişikliğinin nüfus siciline işlenmesi ise nüfus kayıtlarının gizliliğine ilişkin kanuni güvenceler karşısında ölçülü bulunmuştur.
Sonuç
Türk Medeni Kanunu'nun 27. maddesinin 7532 sayılı Kanun'la değiştirilen ikinci fıkrasının birinci cümlesindeki “…ve Basın İlan Kurumunun ilan portalında ilan…” ibaresi ile ilanda yer alacak bilgileri sayan ikinci cümlesi, Anayasa'nın 13. ve 20. maddelerine aykırı bulunarak oyçokluğuyla iptal edildi; iptal hükümlerinin kararın Resmî Gazete'de yayımlanmasından (1/4/2026) başlayarak dokuz ay sonra yürürlüğe girmesine oyçokluğuyla karar verildi. Birinci cümlenin kalan kısmı, yani ad değişikliğinin nüfus siciline kaydı yönünden itiraz oybirliğiyle reddedildi.
İlgili Mevzuat
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 13, 20, 153
Kişisel verilerin korunmasını isteme hakkı, sınırlama ölçütleri ve iptalin yürürlüğe girişi4721 sayılı Türk Medeni Kanunu — m. 27
İtiraz konusu ad değişikliğinin kaydı ve ilanı (7532 sayılı Kanun'la değişik ikinci fıkra); zarar görenin bir yıllık dava hakkı5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu — m. 1, 9, 36, 45
Nüfus kayıtlarının gizliliği ve kimlik verilerinin paylaşımına ilişkin güvenceler6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun — m. 66
İptal hükmünün yürürlüğe giriş tarihinin ertelenmesi
Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.
Kararın Tam Metni
Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir.
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2025/120
Karar Sayısı : 2025/270
Karar Tarihi : 25/12/2025
R.G. Tarih - Sayı : 1/4/2026-33211
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Küçükçekmece 5. Asliye Hukuk Mahkemesi
İTİRAZIN KONUSU: 22/11/2001 tarihli ve 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu’nun 27. maddesinin 14/11/2024 tarihli ve 7532 sayılı Kanun’un 12. maddesiyle değiştirilen ikinci fıkrasının Anayasa’nın 13. ve 20. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar verilmesi talebidir.
OLAY: Nüfus kaydının düzeltilmesi talebiyle açılan davada itiraz konusu kuralın Anayasa’ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur.
I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKMÜ
Kanun’un itiraz konusu kuralın da yer aldığı 27. maddesi şöyledir:
“2. Adın değiştirilmesi
Madde 27- Adın değiştirilmesi, ancak haklı sebeplere dayanılarak hâkimden istenebilir.
(Değişik ikinci fıkra:14/11/2024-7532/12 md.) Adın değiştirildiği nüfus siciline kayıt ve Basın İlan Kurumunun ilan portalında ilan olunur. Bu ilanda; hükmü veren mahkeme, kararın verildiği tarih, dosyanın esas ve karar numarası ile adının değiştirilmesine karar verilen kişinin nüfusa kayıtlı olduğu yer, doğum tarihi, ana ve baba adı, önceki adı ve soyadı, mahkeme kararıyla verilen yeni adı ve soyadı yer alır.
Ad değişmekle kişisel durum değişmez.
Adın değiştirilmesinden zarar gören kimse, bunu öğrendiği günden başlayarak bir yıl içinde değiştirme kararının kaldırılmasını dava edebilir.”
II. İLK İNCELEME
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca, Kadir ÖZKAYA, Hasan Tahsin GÖKCAN, Basri BAĞCI, Engin YILDIRIM, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL, Yusuf Şevki HAKYEMEZ, Yıldız SEFERİNOĞLU, Selahaddin MENTEŞ, İrfan FİDAN, Kenan YAŞAR, Muhterem İNCE, Yılmaz AKÇİL, Ömer ÇINAR ve Metin KIRATLI’nın katılımlarıyla 7/5/2025 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
III. ESASIN İNCELENMESİ
2. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Elif ÇELİKDEMİR ANKITCI tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kanun hükmü, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
A. İtirazın Gerekçesi
3. Başvuru kararında özetle; itiraz konusu kural kapsamında mahkemece verilen adın değiştirilmesine yönelik kararla ilgili olarak Basın İlan Kurumunun internet sitesinde yapılan ilanın herkese açık olduğu, ilanın bu şekilde yapılmasıyla adı değiştirilen kişinin önceki ve mevcut adı, anne ve baba adı, nüfusa kayıtlı olduğu yer ve doğum tarihi gibi kişisel verilerinin herkes tarafından bilinebilir hâle geldiği, adı değiştirilen kişinin kişisel verilerinin aleni hâle getirilmesinin bu ismin kullanılarak suç işlenmesini mümkün hâle getirdiği, ilana herhangi bir hukuki sonucun bağlanmadığı, nitekim adın değiştirilmesinden zarar görenlerin dava hakkının ilandan değil öğrenme tarihinden itibaren başladığı, günümüzde tüm işlemlerin Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarasıyla yapıldığı, dolayısıyla ilanın gerekli olmadığı belirtilerek kuralın Anayasa’nın 13. ve 20. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
B. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu
1. Fıkranın Birinci Cümlesinde Yer Alan “…ve Basın İlan Kurumunun ilan portalında ilan…” İbaresinin ve İkinci Cümlesinin İncelenmesi
4. Anayasa’nın 20. maddesinin birinci fıkrasında herkesin özel hayatına ve aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına sahip olduğu, özel hayatın ve aile hayatının gizliliğine dokunulamayacağı belirtilmiş; üçüncü fıkrasında da “Herkes, kendisiyle ilgili kişisel verilerin korunmasını isteme hakkına sahiptir. Bu hak; kişinin kendisiyle ilgili kişisel veriler hakkında bilgilendirilme, bu verilere erişme, bunların düzeltilmesini veya silinmesini talep etme ve amaçları doğrultusunda kullanılıp kullanılmadığını öğrenmeyi de kapsar. Kişisel veriler, ancak kanunda öngörülen hallerde veya kişinin açık rızasıyla işlenebilir. Kişisel verilerin korunmasına ilişkin esas ve usuller kanunla düzenlenir.” denilerek kişisel verilerin korunması özel hayatın gizliliğinin korunması hakkı kapsamında güvenceye kavuşturulmuştur.
5. Kişisel verilerin korunmasını isteme hakkının, kişinin insan onurunun korunması ve kişiliğini serbestçe geliştirebilmesi hakkının özel bir biçimi olarak bireyin hak ve özgürlüklerini kişisel verilerin sadece işleme şeklindeki sınırlamaya karşı değil kişisel verilere yönelik her türlü sınırlamalara karşı güvence getirdiği anlaşılmaktadır (AYM, E.2018/85, K.2022/127, 26/10/2022, § 85).
6. Anayasa Mahkemesinin önceki kararlarında, kişisel verileri işleyen tüm gerçek ve tüzel kişilerin 24/3/2016 tarihli ve 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu kapsamında olduğundan hareketle incelenen kanunda özel bir düzenleme yer almasa dahi anılan Kanun’daki genel hükümlerin kişisel verilerin korunmasını isteme hakkı yönünden gerekli güvenceleri karşıladığı belirtilmiştir (bkz. AYM, E.2021/84, K.2022/117, 13/10/2022, §§ 65-73; E.2020/67, K.2022/139, 9/11/2022, §§ 54-59; E.2021/28, K.2024/11, 18/1/2024, § 15).
7. Anayasa Mahkemesi kararlarında da belirtildiği üzere “...adı, soyadı, doğum tarihi ve doğum yeri gibi bireyin sadece kimliğini ortaya koyan bilgiler değil; telefon numarası, motorlu taşıt plakası, sosyal güvenlik numarası, pasaport numarası, özgeçmiş, resim, görüntü ve ses kayıtları, parmak izleri, IP adresi, e-posta adresi, hobiler, tercihler, etkileşimde bulunulan kişiler, grup üyelikleri, aile bilgileri, sağlık bilgileri gibi kişiyi doğrudan veya dolaylı olarak belirlenebilir kılan tüm veriler…” kişisel veri kabul edilmektedir (AYM, E.2013/122, K.2014/74, 9/4/2014; E.2014/149, K.2014/151, 2/10/2014; E.2014/74, K.2014/201, 25/12/2014; E.2014/180, K.2015/30, 19/3/2015; E.2015/32, K.2015/102, 12/11/2015).
8. İtiraz konusu kural, kişisel veri niteliğinde olan adın değiştirilmesinin Basın İlan Kurumunun portalinde ilan edilmesini öngörmek suretiyle kişisel verilerin korunmasını isteme hakkına sınırlama getirmektedir.
9. Anayasa’nın 13. maddesinde “Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz.” hükmüne yer verilmiştir. Buna göre temel hak ve özgürlüklere getirilen sınırlamanın kanunla yapılması, Anayasa’da öngörülen sınırlama sebebine, demokratik toplum düzeninin gereklerine ve ölçülülük ilkesine uygun olması gerekir.
10. Anayasa’nın anılan maddesi kapsamında temel hakları sınırlamaya yönelik bir kanuni düzenlemenin şeklen var olması yeterli olmayıp kanuni düzenlemelerin keyfîliğe izin vermeyecek şekilde belirli, ulaşılabilir ve öngörülebilir nitelikte olması gerekir.
11. Esasen temel hakları sınırlayan kanunun bu niteliklere sahip olması, Anayasa’nın 2. maddesinde güvenceye alınan hukuk devleti ilkesinin de bir gereğidir. Hukuk devletinde, kanuni düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır, uygulanabilir ve nesnel olması, ayrıca kamu otoritelerinin keyfî uygulamalarına karşı koruyucu önlem içermesi gerekir. Kanunda bulunması gereken bu nitelikler hukuki güvenliğin sağlanması bakımından da zorunludur. Zira bu ilke hukuk normlarının öngörülebilir olmasını, kişilerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerinde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılar (AYM, E.2015/41, K.2017/98, 4/5/2017, §§ 153, 154). Dolayısıyla Anayasa’nın 13. maddesinde sınırlama ölçütü olarak belirtilen kanunilik, Anayasa’nın 2. maddesinde güvenceye alınan hukuk devleti ilkesi ışığında yorumlanmalıdır.
12. 4721 sayılı Kanun’un 27. maddesinin ikinci fıkrasının 7532 sayılı Kanun’la değiştirilmeden önceki hâlinde adın değiştirilmesinin nüfus siciline kayıt ve ilan olunacağı hükmüne yer verilmiştir. Anılan fıkrada yer alan “…ve ilân..” ibaresi, Anayasa Mahkemesinin 22/2/2024 tarihli ve E.2023/34, K.2024/60 sayılı kararıyla ad değişikliğinin ilanında kişisel veri niteliğindeki bilgilerden hangilerinin kullanılacağına, bu bilgilerin ilanda nasıl yer alacağına yönelik güvencelerin ve temel ilkelerin kanunla belirlenmediği gerekçesiyle Anayasa’nın 13. ve 20. maddesine aykırı görülerek iptal edilmiştir. Anayasa Mahkemesinin iptal kararından sonra yapılan değişiklikle kuralda ilanın kapsam ve usulünün herhangi bir tereddüde yer vermeyecek şekilde açık ve net olarak düzenlendiği gözetildiğinde kuralın kanunilik şartını sağladığı sonucuna ulaşılmıştır. Bununla birlikte yapılan değişikliğin diğer sınırlama ölçütleri bakımından da incelenerek anayasallık denetiminin yapılması gerekmektedir.
13. Anayasa’nın 20. maddesinin üçüncü fıkrasında kişisel verilerin korunmasını isteme hakkı için herhangi bir sınırlama nedeni öngörülmemiş olmakla birlikte Anayasa Mahkemesinin yerleşik içtihadına göre özel sınırlama nedeni öngörülmemiş hak ve özgürlüklerin de o hak ve özgürlüğün doğasından kaynaklanan bazı sınırları bulunmaktadır. Ayrıca Anayasa'nın başka maddelerinde yer alan hak ve özgürlükler ile devlete yüklenen ödevler özel sınırlama sebebi gösterilmemiş hak ve özgürlüklere sınır teşkil edebilir (AYM, E.2024/17, K.2024/205, 4/12/2024, § 19).
14. Mahkeme kararıyla adı değiştirilen kişinin bilgilerinin ilan edilmesiyle, ad değişikliğinden etkilenen ya da zarar gören üçüncü kişilerin menfaatlerinin koruması amaçlanmaktadır. Üçüncü kişilerin hak ve menfaatlerinin korunması amacının, kişisel verilerin korunmasını isteme hakkına yönelik sınırlamalar için anayasal yönden meşru bir amaç teşkil ettiği açıktır.
15. Öte yandan temel hak ve özgürlüklere yönelik sınırlamanın demokratik toplum düzeninin gereklerine aykırı olmaması zorunludur. Bu kapsamda kuralla kişisel verilerin korunmasını isteme hakkına getirilen sınırlamanın zorunlu bir toplumsal ihtiyacı karşılaması gerekir. Kuralla adın değiştirilmesine ilişkin mahkeme kararı, Basın İlan Kurumunun portalinde herkese açık şekilde ilan edilmektedir. Adın değiştirilmesinden zarar görebilecek kişilerin bu internet sitesine erişmekle söz konusu değişiklikten haberdar olmalarının mümkün olduğu açıktır.
16. Anılan Kanun’un 27. maddesinin dördüncü fıkrasında adın değiştirilmesi nedeniyle zarar gören kimsenin bunu öğrendiği tarihten itibaren bir yıl içinde dava açarak kararın kaldırılmasını talep etme hakkının bulunduğu belirtilmiştir. Söz konusu sürenin, adın değiştirilmesine ilişkin kararın öğrenildiği tarihten itibaren başlayacağı ve bu öğrenmenin herhangi bir yolla gerçekleşmesi mümkün ise de ad değiştirme kararının ilan edilmesinin de karardan etkilenecek veya zarar görecek üçüncü kişilerin kararın içeriğinden haberdar olmasını kolaylaştıracağı açıktır.
17. Bu itibarla ad değiştirme kararlarının ilan edilmesinin zorunlu toplumsal bir ihtiyacı karşılamadığı, dolayısıyla kuralın kişisel verilerin korunmasının sınırlanması bakımından demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun olmadığı söylenemez. Bununla birlikte kişisel verilerin korunmasını isteme hakkına getirilen sınırlamanın ölçülü olması gerekir.
18. Anayasa’nın 13. maddesinde ifade edilen ölçülülük ilkesi, temel hak ve özgürlüklerin sınırlandırılmasında dikkate alınması gereken bir diğer ilkedir. Anayasa’nın anılan maddesinde güvence altına alınan ölçülülük ilkesi; elverişlilik, gereklilik ve orantılılık olmak üzere üç alt ilkeden oluşmaktadır. Elverişlilik öngörülen sınırlamanın ulaşılmak istenen amacı gerçekleştirmeye elverişli olmasını, gereklilik ulaşılmak istenen amaç bakımından sınırlamanın zorunlu olmasını diğer bir ifadeyle aynı amaca daha hafif bir sınırlama aracı ile ulaşılmasının mümkün olmamasını, orantılılık ise hakka getirilen sınırlama ile ulaşılmak istenen amaç arasında makul bir dengenin gözetilmesi gerekliliğini ifade etmektedir.
19. Kural kapsamında adın değiştirilmesi nedeniyle zarara uğrayabilecek kişilerin menfaatlerinin korunması amacıyla Basın İlan Kurumunun portalinde ilan yapılmak suretiyle herkesin bu durumdan haberdar edilmesinin, öngörülen meşru amaca ulaşma bakımından elverişli olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca kanun koyucunun adın değiştirilmesi kararından menfaati etkilenecek kişilerin korunması için alacağı tedbirleri ve yöntemi belirlemede takdir yetkisinin bulunduğu gözetildiğinde kural kapsamında yapılan ilanın meşru amaca ulaşma bakımından gerekli olmadığı söylenemez.
20. Diğer yandan kişisel verilerin korunmasını isteme hakkına getirilen sınırlamanın meşru amaç bakımından orantılı olması gerekir.
21. Kişisel verilerin korunmasını isteme hakkına yönelik sınırlamanın veri sahibi üzerinde bir külfete yol açacağı kuşkusuzdur. Bu sınırlamanın ulaşılmak istenen meşru amaca göre bireylere aşırı bir külfet yüklediğinin tespiti hâlinde orantısız olduğu sonucuna varılması gerekir. Bu bağlamda kişisel verilerin korunmasını isteme hakkına yönelik sınırlamanın orantılı kabul edilebilmesi için işlenecek veya herhangi bir şekilde yararlanılacak verilerin ulaşılmak istenen amaçla sınırlı olması ve kişisel verilerin sınırlama amacı için gerektiğinden daha uzun süre ilanda kalmaması gerekmektedir (bazı farklılıklarla birlikte bkz. AYM, E.2024/17, K.2024/205, 4/12/2024, §27).
22. Kuralda ya da kanun düzeyinde farklı bir mevzuatta ilanın ne kadar süreyle Basın İlan Kurumunun portalinde yayımlanacağına ilişkin olarak herhangi bir düzenleme bulunmamaktadır. Diğer bir ifadeyle ad değişikliği kararlarının Basın İlan Kurumunun portalinde makul süreyle ilan edilmesini sağlayan güvencelere kanunda yer verilmediği anlaşılmaktadır. Bu itibarla ad değişikliğine ilişkin kararın süresiz bir şekilde ilan edilmesinin, kişisel verileri herkesçe bilinir hâle gelen kişinin menfaatleri üzerinde ağır sonuçlar meydana getirebilecektir.
23. Ad değiştirme kararlarının zarar görecek kişilerin menfaatlerinin korunması amacıyla ilanla duyurulmasında kamu yararı bulunmakta ise de söz konusu kararın süresiz bir şekilde ilan edilmesinin kişisel verileri herkesçe bilinir hâle gelen kişinin menfaatleri üzerinde orantısız sonuçlar meydana getirebilecektir.
24. Öte yandan kuralda, ad değiştirme kararlarının kategorik olarak tamamının ilan edilmesi öngörülmekte; belli durumlarda söz konusu kararların ilan edilip edilmemesi hususunda hâkime takdir yetkisi tanınmamaktadır. Diğer bir ifadeyle somut olayın özelliğine göre ad değiştirme sebepleri de dikkate alınarak adın değiştirilmesi kararını veren hâkimin bu konuda değerlendirme yapma imkânı bulunmamaktadır. Nitekim bazı durumlarda ad değişikliği kararlarının ilan edilmemesinde üstün bir hukuki yararın bulunması mümkündür. Dolayısıyla bütün ad değişikliği kararlarının ilan edilmesi öngörülerek bu konuda hâkime takdir yetkisi tanınmaması da kişiler açısından ağır sonuçlar doğurabilecek niteliktedir.
25. Bu itibarla kuralla ulaşılmak istenen meşru amaçtan kaynaklanan kamusal yarar ile bireylerin menfaatleri arasındaki makul dengenin bozulduğu, bu yönüyle kuralın kişisel verilerin korumasını isteme hakkına orantısız bir sınırlama getirdiği sonucuna ulaşılmıştır.
26. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 13. ve 20. maddelerine aykırıdır. İptali gerekir.
Engin YILDIRIM, Yusuf Şevki HAKYEMEZ, Selahaddin MENTEŞ ve Kenan YAŞAR bu görüşe ek gerekçeyle katılmışlardır.
Muhterem İNCE, Yılmaz AKÇİL ve Ömer ÇINAR bu görüşe katılmamışlardır.
2. Fıkranın Kalan Kısmının İncelenmesi
27. İtiraz konusu kuralda, ad değişikliğinin talebe bağlı olmaksızın nüfus siciline kaydedilmesi öngörülmektedir. Kişisel veri niteliğindeki bilgilerin nüfus siciline kaydedilerek saklanması kişisel verilerin korunmasını isteme hakkına sınırlama teşkil etmektedir.
28. Kural kapsamında ad değişikliğinin nüfus kaydına tescil edilmesinin kapsam ve sınırlarının açık ve net olarak düzenlendiği gözetildiğinde kuralın kanunilik şartını sağladığı sonucuna ulaşılmıştır.
29. Bireylerin kimlik bilgilerinde değişiklik yapan mahkeme kararlarının nüfus siciline işlenmesinin nüfus kayıtlarının sağlıklı ve güncel bir şekilde tutularak söz konusu sicille bağlantılı olarak yapılan tüm işlemlerde ilgili kişiler ile üçüncü kişilerin menfaatlerinin korunmasına katkı sunacağı açıktır. Bu nedenle kuralın meşru bir amaca yönelik olarak ihdas edildiği anlaşılmaktadır. Ayrıca ad değişikliklerinin nüfus siciline kaydedilmesinin zorunlu toplumsal bir ihtiyaca karşılık gelmediği de söylenemez. Dolayısıyla kuralın demokratik toplum düzeninin gereklerine aykırı olmadığı anlaşılmıştır.
30. Öte yandan ad değişikliğinin nüfus siciline kaydedilmesinin nüfus kayıtlarının sağlıklı bir şekilde tutularak ilgililerin menfaatinin korunması amacı bakımından elverişli ve gerekli olmadığı söylenemez.
31. Diğer yandan kuralın orantılılık incelemesinde nüfus kayıtlarına işlenen kişisel veri niteliğindeki bilgilerin saklanmasına, üçüncü kişilere verilmemesine yönelik güvencelerin değerlendirilmesi gerekir.
32. 25/4/2006 tarihli ve 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu’nun “Amaç” başlıklı 1. maddesinde anılan Kanun’un amacının, kişinin doğumundan ölümüne kadar kişisel ve medeni durumuna, uyrukluğuna ve bunlarda meydana gelebilecek değişikliklere ait doğal ve hukuki olayların belirlenip saptanmasını, bu amaçla düzenlenmiş kütüklere yazılmasını, elektronik ortamda ulusal adres veri tabanının oluşturulmasını, nüfus kayıtları ile adres bilgilerinin ilişkilendirilmesini sağlamak olduğu belirtilmiştir. Bu itibarla kişilerin doğumundan ölümüne kadar ad, soyad, medeni durumları, uyrukları gibi kişisel bilgileri ve bu bilgilerdeki değişiklikler nüfus sicilinde (kütüğünde) kayıt altına alınarak saklanmaktadır.
33. Kanun’un 9. maddesinin (1) numaralı fıkrasında nüfus kayıtları ve bu kayıtların tutulmasına dayanak olan belgelerin gizli olduğu, bunların yetkili ve sorumlu memurlar ile teftiş ve denetim yetkisi olanlar dışında kimse tarafından görülüp incelenemeyeceği, mahkemelerin bu hükmün dışında olduğu; (2) numaralı fıkrasında nüfus kayıtlarına bu bilgileri işleyen memurların ve Kimlik Paylaşımı Sistemi kapsamında nüfus kayıtlarından faydalanan diğer görevlilerin de bu gizliliğe uymak zorunda oldukları, bu yükümlülüğün, kamu görevlilerinin görevlerinden ayrılmalarından sonra da devam edeceği hükme bağlanmıştır.
34. 36. maddede mahkeme kararı ile yapılan nüfus kaydı değişikliklerinde izlenecek usul düzenlenmiştir. Anılan maddenin (1) numaralı fıkrasının (b) bendinde kişinin adının değiştirilmesi hâlinde nüfus müdürlüğünün bu kişinin çocuklarının baba veya ana adına ilişkin kaydı, soyadı değişikliğinde ise eşin ve ergin olmayan çocukların soyadını da düzelteceği belirtilmiştir.
35. 45. maddenin (1) numaralı fıkrasında ise İçişleri Bakanlığının (Bakanlık) madde kapsamında sayılan kurumlarla merkezî veri tabanında tutulan kimlik verilerini, Kanun’da belirtilen usul ve esaslar çerçevesinde paylaşılabileceği düzenlenmiştir. Anılan maddenin (3) numaralı fıkrasında (1) numaralı fıkrada belirtilenlerin kendi iş ve işlemlerine esas olmak üzere sadece ilgili kişilerin bilgilerini alabilecekleri ve aldıkları bilgileri tanımlanmış hizmetlerin yerine getirilmesi dışında başka hiçbir amaçla kullanamayacakları; bu bilgileri ilgilisi veya 44. maddede belirtilenler dışında kimseye veremeyecekleri, sistemin bütün aşamalarında görev yapan yetkililerin de bu kurallara uymakla yükümlü oldukları, bu yükümlülüğün kamu görevlilerinin görevlerinden ayrılmalarından sonra da devam edeceği belirtilmiştir. Söz konusu fıkrada ayrıca (1) numaralı fıkrada belirtilenlerin, Kimlik Paylaşımı Sistemi kullanıcılarının sistemi bu madde hükümlerine uygun kullanmalarına yönelik olarak gerekli her türlü idari ve teknik tedbirleri almak, takip etmek ve idari ve teknik tedbirlere ilişkin raporları talep edildiğinde Bakanlığa bildirmekle yükümlü oldukları ve bu fıkra hükümlerine aykırı davrananlar hakkında 6698 sayılı Kanun hükümlerine göre işlem yapılacağı düzenlenmiştir.
36. Dolayısıyla 5490 sayılı Kanun’da kimlik bilgilerinin ve bu arada ad değiştirilmesinin de hangi usulle kaydedileceği, gizliliği ve saklanma koşullarına ilişkin olarak anılan düzenlemelerle belirlendiği gibi 6698 sayılı Kanun’daki güvencelerin de nüfus sicili bakımından geçerli olduğu anlaşılmaktadır.
37. Bu itibarla resmî işlemlerin kişinin adı, soyadı, doğum tarihi gibi tüm kimlik bilgilerinin tutulduğu nüfus kayıtlarındaki bilgilere göre gerçekleştiği ve bu bilgilerin sağlıklı tutulmasının ilgili kişinin menfaatinin korunmasına hizmet ettiği de dikkate alındığında kural kapsamında ad değişikliğinin kararlarının söz konusu kayıtlara işlenmesinde meşru amaçtan kaynaklanan kamusal yarar ile kişilerin menfaatleri arasındaki makul dengenin ortadan kaldırıldığı söylenemez. Bu yönüyle kuralla kişisel verilerin korunmasını isteme hakkına getirilen sınırlamanın orantılı olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
38. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 13. ve 20. maddelerine aykırı değildir. İtirazın reddi gerekir.
IV. İPTAL KARARININ YÜRÜRLÜĞE GİRECEĞİ GÜN SORUNU
39. Anayasa’nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasında “Kanun, Cumhurbaşkanlığı kararnamesi veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü ya da bunların hükümleri, iptal kararlarının Resmî Gazetede yayımlandığı tarihte yürürlükten kalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesi iptal hükmünün yürürlüğe gireceği tarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih, kararın Resmî Gazetede yayımlandığı günden başlayarak bir yılı geçemez.” denilmekte, 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrasında da bu kural tekrarlanmak suretiyle Anayasa Mahkemesinin gerekli gördüğü hâllerde Resmî Gazete’de yayımlandığı günden başlayarak iptal kararının yürürlüğe gireceği tarihi bir yılı geçmemek üzere ayrıca kararlaştırabileceği belirtilmektedir.
40. 4721 sayılı Kanun’un 27. maddesinin ikinci fıkrasının birinci cümlesinde yer alan “…ve Basın İlan Kurumunun ilan portalında ilan…” ibaresinin ve ikinci cümlesinin iptal edilmeleri nedeniyle doğacak hukuksal boşluk kamu yararını ihlal edici nitelikte görüldüğünden Anayasa’nın 153. maddesinin üçüncü fıkrası ile 6216 sayılı Kanun’un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrası gereğince bu iptal hükümlerinin kararın Resmî Gazete’de yayımlanmasından başlayarak dokuz ay sonra yürürlüğe girmesi uygun görülmüştür.
Yusuf Şevki HAKYEMEZ ve Kenan YAŞAR bu görüşe katılmamışlardır.
V. HÜKÜM
22/11/2001 tarihli ve 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu’nun 27. maddesinin 14/11/2024 tarihli ve 7532 sayılı Kanun’un 12. maddesiyle değiştirilen ikinci fıkrasının;
A. 1. Birinci cümlesinde yer alan “…ve Basın İlan Kurumunun ilan portalında ilan…” ibaresinin Anayasa’ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, Muhterem İNCE, Yılmaz AKÇİL ile Ömer ÇINAR’ın karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, iptal hükmünün Anayasa’nın 153. maddesinin üçüncü fıkrası ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrası gereğince KARARIN RESMÎ GAZETE’DE YAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAK DOKUZ AY SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE, Yusuf Şevki HAKYEMEZ ile Kenan YAŞAR’ın karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,
2. Birinci cümlesinin kalan kısmının Anayasa’ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE OYBİRLİĞİYLE,
B. İkinci cümlesinin Anayasa’ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, Muhterem İNCE, Yılmaz AKÇİL ile Ömer ÇINAR’ın karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, iptal hükmünün Anayasa’nın 153. maddesinin üçüncü fıkrası ile 6216 sayılı Kanun’un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrası gereğince KARARIN RESMÎ GAZETE’DE YAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAK DOKUZ AY SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE, Yusuf Şevki HAKYEMEZ ile Kenan YAŞAR’ın karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,
25/12/2025 tarihinde karar verildi.
Başkan
Kadir ÖZKAYA
Başkanvekili
Hasan Tahsin GÖKCAN
Başkanvekili
Basri BAĞCI
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
Üye
Recai AKYEL
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Üye
Yıldız SEFERİNOĞLU
Üye
Selahaddin MENTEŞ
Üye
İrfan FİDAN
Üye
Kenan YAŞAR
Üye
Muhterem İNCE
Üye
Yılmaz AKÇİL
Üye
Ömer ÇINAR
Üye
Metin KIRATLI
EK GEREKÇE ve KARŞIOY GEREKÇESİ
1. Mahkememiz çoğunluğunun 22/11/2001 tarihli ve 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 27. maddesinin ikinci fıkrasının birinci cümlesinde yer alan “…ve Basın İlan Kurumunun ilan portalında ilan…” ibaresinin ve ikinci cümlesinin Anayasa’ya aykırı olduğu için iptali gerektiği şeklindeki kararına ek gerekçe ile katılmaktayım. Çoğunluğun iptal hükmünün Resmi Gazete’de yayımlanmasından dokuz ay sonra yürürlüğe girmesi gerektiği şeklindeki kararına ise katılmamaktayım.
2. Dava konusu kuralların içinde yer aldığı 27. maddede adın değiştirildiğinin nüfus siciline kayıt ve Basın İlan Kurumunun ilan portalında ilan olunacağı ve bu ilanda; hükmü veren mahkeme, kararın verildiği tarih, dosyanın esas ve karar numarası ile adının değiştirilmesine karar verilen kişinin nüfusa kayıtlı olduğu yer, doğum tarihi, ana ve baba adı, önceki adı ve soyadı, mahkeme kararıyla verilen yeni adı ve soyadının yer alacağı öngörülmektedir.
3. Mahkememiz çoğunluğu adın değiştirildiğinin nüfus siciline kayıt olunacağı kısmı haricindeki geriye kalan kuralı, kişisel verilerin korunmasını isteme hakkına orantısız bir müdahalede bulunduğu gerekçesiyle Anayasa’nın 13. ve 20. maddelerine aykırı bulmuştur. Bu bağlamdaki temel Anayasa’ya aykırılık gerekçeleri olarak ad değişikliği kararlarının Kanun’da Basın İlan Kurumunun portalında makul sürelerle ilan edilmesini sağlayan güvencelere yer verilmemesi ve ad değişikliği kararlarının kategorik biçimde tümünün ilan edilmesi nedeniyle hakime takdir yetkisi tanınmaması hususlarına yer verilmiştir (bkz.: §§ 22-24).
4. Çoğunluğun bu iptal gerekçesine katılmaktayım. Bununla birlikte dava konusu kuralların ölçülülük ilkesinin gereklilik yönü ile de Anayasa’ya aykırı olduğu kanaatindeyim. Zira kuralla ad değişikliği işlemi ile bağlantılı biçimde bu değişikliğin Basın İlan Kurumunun portalında ilan edilmesi aşamasında kişinin Anayasa’nın 20. maddesinin üçüncü fıkrası bağlamındaki birtakım kişisel verilerinin paylaşılması söz konusu olmaktadır.
5. Bununla birlikte dava konusu kuraldaki şekliyle bu ad değişikliği kararının Basın İlan Kurumu portalında ilan edilmesi ve ilanda adının değiştirilmesine karar verilen kişinin nüfusa kayıtlı olduğu yer, doğum tarihi, ana ve baba adı, önceki adı ve soyadı gibi ad değişikliği noktasında başkalarının bilmesi gerekmeyen kişisel verilerinin yer alması gereklilik şartı bağlamında da sorun teşkil etmektedir.
6. Zira zaten uygulamada her bir vatandaşa yönelik verilen Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarası uygulamasının tüm hukuki işlemlerde uygulanması nedeniyle adın değiştirilmesi ile ilgili mahkeme kararının dava konusu kuralda olduğu şekliyle ilanına da gerek bulunmamaktadır. T.C. kimlik numarası sistemi sayesinde bir kişinin ad değişikliğinin nüfus kayıt sistemine işlenmesi nedeniyle üçüncü kişilerin yürütülen işlemler aracılığıyla bundan bilgi sahibi olmaları mümkündür.
7. Öte yandan Kanun’un 27. maddesinin üçüncü fıkrasında adın değiştirilmesinden zarar gören kimsenin bunu öğrendiği günden başlayarak bir yıl içinde değiştirme kararının kaldırılmasını dava edebileceği öngörülmektedir. Bu hükmün varlığı dikkate alındığında özellikle ad değişikliği nedeniyle başkalarının bundan zarar görme ihtimaline karşı bu şekilde öğrenme ile başlayan bir süre de öngörüldüğüne göre burada bu gibi durumlarda adın değiştirilmesinin ilan edilmesine bir hukuki sonuç bağlanması durumu söz konusu değildir.
8. Dolayısıyla gerek ad değişikliği ilan sürecinde portalda ilan edilecek kişisel veriler ve gerekse bu ilanın Basın İlan Kurumunun portalında gerçekleşmesi yönü ile dava konusu kural, kişisel verilerin korunmasını isteme hakkına ölçülülük ilkesinin gereklilik unsuru yönü ile de Anayasa’ya aykırı bir müdahalede bulunmaktadır. Kuralın bu yönü ile de Anayasa’ya aykırı olduğu kanaatindeyim.
9. Öte yandan Mahkememiz çoğunluğunun iptal hükmünün Anayasa’nın 153. maddesinin üçüncü fıkrası ile 6216 sayılı Kanun’un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrası gereğince kararın Resmi Gazete’de yayımlanmasından başlayarak dokuz ay sonra yürürlüğe girmesine ilişkin kararına katılmamaktayım. Bu konudaki karşıoy gerekçelerimi daha önce bir başka kararda yazdığım karşıoydan faydalanarak (bkz.: AYM, E. 2024/133, K. 2025/233 künyeli karardaki karşıoyum) şu şekilde ifade etmek gerekir:
10. Bilindiği üzere Anayasa’nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasında kanun, Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü ya da bunların hükümlerinin iptal kararlarının Resmî Gazete’de yayımlandığı tarihte yürürlükten kalkacağı, gereken hallerde Anayasa Mahkemesinin iptal hükmünün yürürlüğe gireceği tarihi ayrıca kararlaştırabileceği ve bu tarihin iptal kararının Resmî Gazete’de yayımlandığı günden başlayarak bir yılı geçemeyeceği öngörülmektedir.
11. İptal edilen bir normun iptal hükmünün Resmî Gazete’de yayımlandığı günden başlayarak bir yıla kadar bir süre daha yürürlükte kalmasına imkan sağlayan kuralın amacı, verilen iptal kararı ile birlikte yürürlükten kaldırılan normun hukuk düzeninde ortaya çıkaracağı boşluğun doğurabileceği sakıncaları engellemektir.
12. Ancak, burada, iptal kararının yürürlüğe girmesinin belli bir süre daha ertelenmesine karar verirken bir yıla kadar daha yürürlükte kalmasına imkan verilen normun Anayasa Mahkemesince Anayasa’ya aykırı bulunarak iptal edilen bir norm olduğunu da unutmamak gerekir.
13. Bu bağlamda bir yandan Anayasa’ya aykırı olduğu tespit edilmiş bir kanun hükmü varken diğer taraftan bu normun yürürlükten kalkması durumunda hukuk düzeninde ortaya çıkacak olan bir boşluk söz konusudur.
14. Bunun içindir ki Anayasa’nın 153. maddesinde iptal kararının yürürlüğe girişinin ertelendiği durumlarda Türkiye Büyük Millet Meclisinin iptal kararının ortaya çıkardığı hukuki boşluğu dolduracak kanun teklifini öncelikle görüşüp karara bağlayacağı hükmüne yer verilmektedir (madde: 153/4).
15. Nitekim Anayasa hazırlık çalışmalarında bu kurala ilişkin Danışma Meclisinin gerekçesinde, iptal kararının bazen hukuki boşluk yaratabileceği ve bu nedenle de bu boşluğun süratle doldurulması için kanun yapımındaki merasime istisna getirilerek görüşmenin öncelikle yapılması esasının kabul edildiğine işaret edilmektedir (bkz.: Türkiye Cumhuriyeti Anayasası (Gerekçeli), Anayasa Mahkemesi Yay., Ankara 2018, s. 960).
16. Bunun yanında 1982 Anayasasıyla birlikte kabul edilen ve bireysel başvurunun kabulü sonrasında yürürlüğe giren 6216 sayılı Kanun’a kadar yürürlükte kalan mülga 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 53. maddesinin dördüncü fıkrasında bu konuda “Anayasa Mahkemesi bir kanun, kanun hükmünde kararname veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğünün veya bunların belirli hükümlerinin iptali halinde meydana gelecek olan hukuki boşluğu kamu düzenini tehdit veya kamu yararını ihlal edici mahiyette görürse, yukarıdaki fıkra hükmünü uygular ve boşluğun doldurulması için Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığı ile Başbakanlığa bilgi verir.” şeklinde bir hükme yer verilmekteydi. Görüldüğü üzere burada 2949 sayılı Kanun’da açıkça verilecek iptal kararı nedeniyle Anayasa Mahkemesinin “meydana gelecek olan hukuki boşluğu kamu düzenini tehdit veya kamu yararını ihlal edici mahiyette” görmesi halinde iptal kararının ertelemesine karar verebileceği belirtilmektedir.
17. Bir kararında Anayasa Mahkemesi de iptal hükmünün yürürlüğünün ertelenmesiyle verilen iptal kararında açıklanan gerekçeye uygun biçimde yeni kanun çıkartılması ve idari hizmetlerin duraksamadan yürütülmesinin amaçlanmakta olduğunu belirterek, Anayasa Koyucunun Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasında koşulların oluşması durumunda iptal kararının bir yıla kadar ertelenmesine imkan tanırken, ertelenmemesi nedeniyle doğacak hukuksal boşluğun kamu düzenini tehdit veya kamu yararını ihlâl etmesi durumunu, Anayasa'ya aykırılığı tespit edilen kanunun uygulanmasından daha sakıncalı bulmuş olduğunu ifade etmektedir (bkz.: AYM, E.1996/50, K.1996/37, 15/10/1996).
18. Norm denetimi bağlamında Anayasa Mahkemes
Benzer Kararlar
Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu — Evlat Edinenin Nüfusa Ana veya Baba Olarak Yazılması
Tüm Kişiler Hukuku Kararları ›
İlgili Sayfalar
İsim Değiştirme Davası ve Nüfus Kaydı
Anayasa Mahkemesinin İsim Değişikliği İlanına İlişkin Kararı
Benzer bir uyuşmazlıkla ilgili görüşmek isterseniz iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.
Bu sayfa genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Özet ve açıklamalar site tarafından hazırlanmıştır; karar metni resmî kaynaktan alınmıştır.
Karar Künyesi
Mahkeme
Anayasa Mahkemesi
Karar Türü
Norm Denetimi
Esas No
2025/120
Karar No
2025/270
Karar Tarihi
25 Aralık 2025
Oy Durumu
Oyçokluğu
Resmî Kaynak
Anayasa Mahkemesi Norm Kararlar Bilgi Bankası
Hukuki Destek
Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu
Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.
Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara
İlgili Hukuk Alanları