Bireysel Başvuru Kararları · AİLE HUKUKU · HAK İHLALİ
Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm — Koruma Altındaki Çocuğun Annesiyle Görüşememesi ve Karar Sürecinde Dinlenilme
B. No: 2013/6382 · 9 Mart 2016
İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 20 Kasım 2026
Kararın Özeti
Koruma altına alınan çocuk, uzun süre koruyucu aile yanında kaldı ve annesiyle görüştürülmedi. Annesine teslimine ilişkin karar sonrasında yeni koruma tedbirleri alındı. Anayasa Mahkemesi, çocuğun güvenliğinin korunmasını meşru gördü. Annenin karar sürecine yeterince katılamamasını ve uzmanların önerdiği daha sınırlı seçeneklerin değerlendirilmemesini ise aile hayatına saygı hakkına aykırı buldu. Koruma kararını kaldırma davasının makul sürede tamamlanmaması nedeniyle de ayrı ihlal kararı verdi.
Hukuki İlke
Koruma tedbiri çocuğun güvenliğini amaçlasa da ebeveynin yargısal sürece etkili katılımı sağlanmalı ve aile bağını sürdürebilecek daha hafif önlemler çocuğun üstün yararına göre tartışılmalıdır.
Sonuç
Aile hayatına saygı hakkının ve makul sürede yargılanma hakkının ihlaline oy birliğiyle karar verildi. Aile hayatı yönünden yeniden yargılamaya oy çokluğuyla, manevi tazminata oy birliğiyle hükmedildi.
İlgili Mevzuat
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 13, 20, 36, 41
Kararda anılan2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanunu — m. 22
Kararda anılan5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu
Kararda anılan4721 sayılı Türk Medeni Kanunu
Kararda anılan6216 sayılı Kanun — m. 50
Kararda anılan
Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.
Kararın Tam Metni
Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir. Kişileri belirleyebilen bilgiler “...” ile gizlenmiştir.
TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
... BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2013/6382)
Karar Tarihi: 9/3/2016
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Engin
YILDIRIM
Üyeler
:
Serdar
ÖZGÜLDÜR
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Recep
KÖMÜRCÜ
M. Emin KUZ
Raportör
:
Şebnem
NEBİOĞLU ÖNER
Başvurucu
:
...
Vekili
:
Av. ...
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru; çocuk hakkında alınan koruma kararının
kaldırılmasına yönelik dava kapsamında verilen çocuğun anneye teslimine ilişkin
kararın yerine getirilmemesi, çocuk hakkında yeni koruma kararları alınarak bu
kararlara karşı yapılan itirazların reddi ve anneye çocuk ile görüşme imkânı
sağlanmaması nedeniyle aile hayatına saygı hakkının, koruma kararının
kaldırılması talebiyle açılan davanın makul sürede sonuçlandırılmaması
nedeniyle de adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 21/8/2013 tarihinde Anayasa Mahkemesine doğrudan
yapılmıştır. Başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesi
neticesinde başvurunun Komisyona sunulmasına engel teşkil edecek bir
eksikliğinin bulunmadığı tespit edilmiştir.
3. İkinci Bölümün Birinci Komisyonunca başvurunun kabul
edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.
4. Bölüm Başkanı tarafından 16/3/2014 tarihinde, başvurunun
kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar
verilmiştir.
5. Başvurunun bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına
(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü 23/5/2014 tarihinde Anayasa
Mahkemesine sunmuştur.
6. Bakanlık tarafından Anayasa Mahkemesine sunulan görüş
2/6/2014 tarihinde başvurucuya tebliğ edilmiştir. Başvurucu, Bakanlığın
görüşüne karşı beyanlarını 17/6/2014 tarihinde ibraz etmiştir.
III. OLAY VE OLGULAR
A. Olaylar
7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili
olaylar özetle şöyledir.
8. Başvurucu 1/7/2003 tarihinde bir kız çocuğu dünyaya getirmiştir.
Çocuk doğumundan sonra para karşılığında, bakılması için bir ailenin yanına
bırakılmış, başvurucu tarafından belirtilen aileye ödemede bulunulmaması
üzerine çocuk aile tarafından terkedilmiştir.
9. 20/9/2006 tarihli talep üzerine Niğde 2. Asliye Hukuk
Mahkemesinin 5/10/2006 tarihli ve 2006/133 Değişik İş sayılı kararı ile çocuğun
Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumuna (Kurum) bağlı olan ve Niğde'de
bulunan bir kuruma yerleştirilmesine ve 3/7/2005 tarihli ve 5395 sayılı Çocuk
Koruma Kanunu uyarınca çocuk hakkında bakım ve sağlık tedbiri uygulanmasına
karar verilmiştir. Koruma tedbirine ilişkin yargılama sürecinde düzenlenen
27/9/2006 tarihli sosyal inceleme raporunda; çocuğun Niğde ilinde yaşayan
yakınları ile yapılan görüşmeler neticesinde yakınlarının çocuğun bakım ve
sorumluluğunu üstlenmek istemediklerinin ve çocuğa karşı ilgisiz ve sevgisiz
olduklarının tespit edildiği, gözlem sürecinde çocuğun darp edildiği ve kötü
muameleye maruz kaldığına dair bulguların bulunduğu, ayrıca çocuğun yaşı, fizyolojik
özellikleri dikkate alındığında çocukta olası zeka geriliği olup olmadığının
tespit edilmesi gerektiği belirtilmiş ve çocuğun sosyal tehlikelere maruz kalma
ihtimali yüksek olduğundan hakkında 5395 sayılı Kanun uyarınca bakım tedbiri
alındığı, çocuğun şiddete maruz kaldığına dair bulguların varlığı nedeniyle
psikolojik danışmanlık tedbiri alınarak şiddet ya da kötü muamelenin psikolojik
etkilerinin hafifletilmesi ve sağlık tedbiri uygulanarak çocuğun maruz kaldığı
şiddet ya da kötü muamelenin oluşturduğu fiziksel etkinin önüne geçilmesinin
gerekli olduğu ifade edilmiştir.
10. Takip eden süreçte Kurum tarafından 24/5/1983 tarihli ve
2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanunu'nun 22. maddesi uyarınca koruma kararı
talep edilmesi üzerine, Niğde 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin 27/12/2007 tarihli
ve 2007/190-196 Değişik İş sayılı kararı ile çocuğun koruma altına alınmasına,
İl Sosyal Hizmetler Müdürlüğüne teslimi ile Müdürlüğe ait bir kuruma
yerleştirilmesine karar verilmiştir.
11. Niğde İl Sosyal Hizmetler Müdürlüğü bünyesinde hazırlanan
22/2/2008 tarihli sosyal çalışmacı raporunda 28/6/2006 tarihinden itibaren
Kurum bakımında olan çocuğun kurumda kaldığı süreçte hiçbir yakınına
ulaşılamadığı ve arayanının bulunmadığı, çocuğun anne ve babasının çocuğa karşı
özen yükümlülüklerini yerine getirmediklerinin anlaşıldığı, çocuğun beş yaşına
gelmiş olması ve yaşı itibarıyla bir aileye ihtiyaç duyduğu gözönünde
bulundurulduğunda evlat edinilmesinin uygun olduğu ve bu hizmetten
yararlanabilmesi için 22/11/2001 tarihli ve 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun
311. maddesi uyarınca anne ve babanın rızası aranmaksızın evlat edindirme
işlemlerinden faydalanması gerektiği ifade edilmiştir.
12. Niğde İl Sosyal Hizmetler Müdürülüğü
tarafından evlat edinmede ana babanın rızasının aranmaması talebiyle açılan
dava neticesinde Niğde 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin E.2008/116, K.2008/104
sayılı kararı ile davanın kabulüne ve çocuğun İl Sosyal Hizmetler Müdürlüğü
tarafından evlatlık verilmesi işlemlerinde anne babanın rızasının aranmamasına
hükmedilmiştir.
13. Başvurucu tarafından Ankara 7. Aile Mahkemesinde 13/5/2008
tarihinde açılan dava ile çocuk hakkında daha önce verilmiş olan Niğde 2.
Asliye Hukuk Mahkemesinin 27/12/2007 tarihli ve 2007/190-196 Değişik İş sayılı
koruma kararının kaldırılması talep edilmiştir.
14. Ankara 7. Aile Mahkemesinin 8/7/2008 tarihli ve E.2008/560,
K.2008/862 sayılı kararı ile talebin reddine hükmedilmiş olup ret gerekçesinde;
koruma kararının Değişik İş üzerinden verildiği, ilgili kararın kaldırılması
talebinin de itiraz mahiyetinde olduğu ve bu nedenle koruma kararını veren
Mahkemeden talepte bulunulması gerektiği belirtilmiştir.
15. Devam eden süreçte başvurucu tarafından Niğde 2. Asliye
Hukuk Mahkemesinde 17/9/2008 tarihinde açılan dava ile Niğde 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin
27/12/2007 tarihli ve 2007/190-196 Değişik İş sayılı koruma kararının
kaldırılması talep edilmiştir. Dava dilekçesinde, annenin daha önce düzenli bir
işi ve sosyal güvencesi olmaması nedeniyle çocuğuna bakamadığı ve bu nedenle
çocuğun Kurum bakımına alındığı, Kurum bakımında olduğu süreçte beş yaşında
olmasına rağmen üç ayrı ailenin yanına verilen çocuğun psikolojisinin
bozulduğu, annenin hâlihazırda düzenli bir işi ve sosyal güvencesi olması
nedeniyle çocuğuna bakabilecek durumda olduğu belirtilerek çocuğun evlat
edindirme işlemlerinin durdurularak dava sürecinde tedbiren
anneye teslimi veya Kurumda barındırılması, nihai olarak çocuk hakkındaki
koruma kararının kaldırılarak evlat edindirme işlemlerinin durdurulması ve
anneye teslimine karar verilmesi talep edilmiştir.
16. Yargılamanın 13/4/2009 tarihli celsesinde, sosyal hizmet
uzmanı vasıtası ile rapor tanziminin talep edilmesi üzerine, Niğde Sosyal
Hizmetler İl Müdürlüğü, Ankara Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğünden çocuk hakkında
sosyal inceleme raporu düzenlenmesini talep etmiştir. Ankara'dan gelen
17/7/2009 tarihli sosyal inceleme raporu ile birlikte başvurucunun durumu
değerlendirilerek Mahkemeye 20/7/2009 tarihli inceleme raporu sunulmuştur.
Raporda annenin, çocuğu terk ettiği koşullar ortadan kalkmış olsa da çocuğun
Niğde'de bulunduğu birbuçuk yıllık süreçte çocuğu
aramadığı ve kendisine ulaşılamadığı, çocuktan sevgi ve aile sıcaklığını
esirgemesi ve ebeveyn sorumluluğunu yerine getirmemesi nedeniyle çocuğun ihmal
ve istismara uğradığı, çocuğun yanında olduğu aile ile sağlıklı anne-baba-çocuk
ilişkisinin temellerinin atıldığı, çocuğun geçmiş yaşantısına karşı herhangi
bir özlem beslemediği, aksine istismara uğradığı anılarını anlattığı, çocuğun
bu sağlıklı ortamdan alınarak anneye teslim edilmesinin kalıcı psikososyal problemlere yol açacağı, bu nedenle çocuğun
annesi ile temas kurmasının veya velayetinin anneye verilmesinin uygun
olmayacağının düşünüldüğü belirtilmiştir.
17. Yargılama sürecinde söz konusu rapora karşı yapılan itiraz
üzerine AnkaraNöbetçi Asliye Hukuk Mahkemesine
yazılan talimat aracılığı ile temin edilen ve uzman klinik psikolog, pedagog ve
sosyal hizmet uzmanı tarafından tanzim edilen 30/11/2010 tarihli psikososyal değerlendirme raporu düzenlenmiştir. Bu
raporda; çocuğun annenin maddi imkânsızlıkları nedeniyle bir aile yanına
bırakıldığı ve anne tarafından maddi destek sağlanmayan aile tarafından sokağa
terk edildiği, Niğde merkezde terk edilmiş olarak bulunan çocuğun Niğde Sosyal
Hizmetler İl Müdürlüğünce Niğde'de bulunan bir çocuk yuvasına yerleştirildiği,
çocuk hakkında ilk sosyal inceleme raporunun 26/9/2006 tarihinde düzenlendiği,
çocuğun Kurum bakımına alınmasının akabinde 30/1/2007 tarihinde Niğde Devlet
Hastanesinde psikiyatri uzmanı tarafından tedavisinin yapıldığı ve fiziksel ve
ruhsal yönden herhangi bir rahatsızlığının bulunmadığının tespit edildiği,
devam eden süreçte çocuğun ana okuluna gönderildiği ve Kurumda kaldığı dönemde
gönüllü aile hizmetlerinden yararlandırıldığı belirtilmiştir. Bununla birlikte,
çocuğun ilk olarak 4/5/2007 tarihinde bir gönüllü aile ile irtibata
geçirildiği, bu süreçte çocuğun koruyucu aile yanına verilme konusunda
hazırlandığı ve büyük beklenti oluşturulduğu, belirtilen aile ile iletişiminin
nasıl olacağı izlenmeden bu tür bir muameleye maruz kaldığı ve ailenin Kuruma
tekrar gelmeyişiyle birlikte çocukta alt ıslatma, tırnak yeme ve şiddetli
ağlama gibi olumsuz davranışlar geliştiği, bu tür davranışların nasıl ele
alındığı ve ne tür bir tedavi yolu izlendiğine dair bir bilgi bulunamadığı, devam
eden süreçte 6/7/2007 tarihinde başka bir ailenin gönüllü aile olma başvurusu
üzerine çocuğun belirtilen aile ile tanıştırıldığı, yatılı olarak ailenin
yanına verildiği ve bu süreçte yukarıda belirtilen davranışsal bozuklukların
gerilediğinin tespit edildiği ancak adres değişikliği sonrasında söz konusu
aile ileKurumun bağlantısının koptuğu ve bağ kurduğu
insanlarla tekrar kopuş yaşamasının çocuğu tekrar travmatize
ettiği, bu durumun Kurum ihmali dışında bir açıklamasının olamayacağı, devam
eden süreçte 26/9/2007 tarihi itibarıyla başka bir ailenin koruyucu aile olarak
çocukla ilgilenmeye başladığı, çocuğu yatılı olarak aldıkları ve çocukla
duygusal bağ geliştirmeye başladıkları,ancak kurum
uzmanları tarafından söz konusu ailenin gönüllü aile olmak değil evlat edinme
isteği taşıdıkları gerekçesiyle ilişkilerinin ani bir şekilde kesildiği ve
çocukta gelişimsel sorunların nüksettiği, nitekim söz konusu ailenin şikâyeti
üzerine başlatılan incelemede, çocuk için yanlış bir hizmet modelinin
uygulandığı ve gönüllü aile hizmetlerinden değil evlat edindirme hizmetlerinden
yaralandırılması gerektiğinin ortaya konulduğu,
ilgili Genel Müdürlükten gelen bu müdahale sonrasında çocuğun son ilişki
kurduğu aile ile iletişimine son verilerek evlat edindirme hizmetlerinden yararlandırılmak
üzere Ankara'ya gönderildiği, burada önce farklı bir aileye verildiği, bu aile
ile uyum problemi yaşaması üzerine 5/3/2008 tarihinde Ankara'daki bir çocuk
yuvasına yerleştirildiği, daha sonra yaklaşık iki buçuk yıldır birlikte
yaşadığı anlaşılan Ç. ailesinin yanına verildiği, bu kapsamda, annesinden
yaklaşık üç yaşında ayrılan, bir süre tanımadığı bir aile ile kalan ve sonra
sokağa bırakılan çocuğun devlet koruması altına alındıktan sonra üç farklı aile
ile tanıştırıldığı ve daha sonra kurumsal yanlışlıklardan dolayı bu ailelerden
koptuğu ve en sonunda evlat edindirilmek üzere başka bir aile yanına
yerleştirildiği sonucuna ulaşıldığı ifade edilmiştir. Raporda ayrıca
başvurucunun babası tarafından 12/3/2008 tarihinde çocuğu teslim alma talebiyle
Niğde İl Sosyal Hizmetler Müdürlüğüne başvurulduğu, çocuğun Ankara'da olduğunun
bildirilmesi üzerine 1/4/2008 tarihinde Ankara İl Sosyal Hizmetler Müdürlüğüne
müracaat edildiği, Kurum tarafından çocuğun anne babanın rızası aranmadan evlat
edindirme işlemlerinden faydalandırılmasına karar verildiği belirtilerek
talebin reddedildiği tespitlerine yer verilmiştir. Raporun değerlendirme
kısmında, sürece ilişkin olarak edinilen bilgi, görüşme ve izlenimler sonucunda
başvurucunun çocuğu ile hiçbir duygusal bağı olmayan, çocuğunu bir kazanç
kapısı olarak gören ve ondan yararlanmak isteyen bir anne olduğunu düşündürecek
somut bir bulgu ve gözleme rastlanılmadığı, başvurucunun çocuk yetiştirme ve
çocukla bağ kurmaya ilişkin tutum ve düşüncelerinin sağlıklı olduğu, bütün
zihinsel meşguliyetinin çocuğunu yeniden geri alabilmek ve onu büyütebilmek
üzerine olduğu, çocuğuna ve çocuğu ile ilişkisine dair sağlıklı
değerlendirmeler yapabildiği, çocuğu ile ayrı olduğu döneme ilişkin üzgün ve
pişman olduğu, hata ve eksikliklerini kabullendiği, ancak çok yoğun suçluluk
duyguları yaşamadığı, süreçte kendi payını kabullenmekle beraber objektif ve
sağlıklı değerlendirmeler de yapabildiği, geleceğe ilişkin planlarının da
sağlıklı ve gerçekçi olduğu, kaynaklarına uygun biçimde yaşamını yönetebileceği
kanaatine varıldığı, koruma altına alındığı süreçte üç yıl iki aylık takvim
yaşında olduğu anlaşılan çocuğun anne yanından ayrıldığı andan itibaren
yaşadığı sürece bakıldığında tekrar tekrar travmatize
edilmiş bir çocuk olduğunun açıkça görüldüğü, bu durumun Kurum tarafından
çocuğa uygulanan hizmet modeli ve bu modelin uygulanışı esnasında yaşanan
önemli kurumsal yanlışlıklar ve telafi çabalarıyla şiddetlendiği, çocuğun
Kuruma yerleştirildiği andan itibaren sürekli bağlanma ve kopuş yaşamak
durumunda kalarak travmatize olduğu, çocuğun tekrar
tekrar travmatize olmasına neden olan bağlanma ve
kopuş ilişkileri nedeniyle başvurucu ile yeniden kurulacak olan ilişkinin ve
bağın yeni bir travma oluşturacağı düşünülse bile çocuğun kendi varoluşunu anlamaya
çalışırken annesi, babası, geçmişi ve yaşadıklarıyla er geç yüzleşmek zorunda
kalacağı gerçeği gözönünde bulundurulduğunda,
başvurucu ile yaşayacağı yeniden karşılaşma ve yüzleşmenin kaçınılmaz bir
gerçeklik olduğu; çocuğun, annesinin kendisini bırakıp gitmesi nedeniyle
kızgınlık, öfke gibi olumsuz duygular yaşadığı ve onu cezalandırmak istediği,
kendi benliğini sağlıklı oluşturabilmek için annesiyle karşılaşma ve yüzleşmeye
ihtiyaç duyduğunun anlaşıldığı, çok fazla travmatize
olmuş bir çocuk için bu karşılaşma ve yüzleşme ihtiyacından kaçınılması ve bu
gerçekliğin ötelenmesinin çocuğun varoluşu ve kendiyle ilgili sağlıklı bir
bütünleşmeyi yaşayabilmesini engelleyebilecek bir durum olduğu, bu nedenle
çocuğun anne ile karşılaşmasının ve sağlıklı bir şekilde bu ilişkinin
kurulmasının çok önemli ve çocuğun yararına olduğu belirtilmiştir. Sözü edilen
tespitler ışığında raporun sonuç bölümünde, başvurucunun yaşadığı olumsuzluklar
nedeni ile çocuğunu terk edip gitmediği, geçici olarak emanet ettiğinin düşünüldüğü,
sonrasında zorlu yaşam koşullarına rağmen çocuğunu alabilmek için çaba
gösterdiği, bu nedenle başvurucunun çocuğun velayetini almasının uygun
olduğunun düşünüldüğü, velayetin alınması döneminde ise, bu dönem hem başvurucu
hem çocuk hem de çocuğun yanlarında bulunduğu aile açısından sıkıntılı bir
dönem olacağından mutlaka profesyonel psikolojik destek almaları gerektiği,
çocuk ile söz konusu aile arasında şahsi münasebet tesis edilmesinin de uygun
olacağı; söz konusu davanın, başvurucu veya çocuğun yanında bulunduğu aileden
hangisinin koşullarının daha uygun olduğunu kıyaslamak üzerine kurulabilecek ve
bunlar üzerinden değerlendirme yapılabilecek bir dava olmadığı, çocuğun yararı
gözetilerek hem öz annesi hem de iki buçuk yıldır birlikte yaşadığı aile ile
ilişkisinin korunmasının önemli olduğu, çocuğun öncelikle Ç. ailesinin yanında
iken başvurucu ile ilişkisinin yavaş yavaş ve sürece dayalı olarak kurulması
gerektiği ve bu konuda psikologların belirleyeceği plana göre başvurucunun
çocuğun yaşamına girmesinin ve diğer görüşmelerin düzenlenmesinin uygun olacağı
ifade edilmiştir.
18. Yargılama sırasında verilen ara kararıyla, çocuğun evlat
edinilmesi işlemlerinin dava sonuçlanıncaya kadar tedbiren
durdurulmasına karar verilmiştir.
19. Bunun yanı sıra 3/11/2010 tarihli ara kararı ile
başvurucunun çocuk ile her ayın birinci hafta sonu Pazar günü 9.00-15.00
saatleri arasında şahsi ilişki tesisine karar verilmekle birlikte Ankara İl
Sosyal HizmetlerMüdürlüğüne bu hususun temini için
yazılan müzekkereye istinaden gönderilen cevabi yazıda, başvurucu ve yakınları
tarafından çocuğa karşı sevgisiz ve ilgisiz olunması nedeniyle çocuğun koruma
altına alınarak evlat edindirmede anne babanın rızasının alınmamasına
hükmedildiği ve çocuğun iki buçuk yıldır evlat edindirilmek üzere bir ailenin
yanında bulunduğu, yapılan incelemelerde bu aile ve çocuk arasında anne baba ve
çocuk bağının geliştiği, ailesi tarafından terk edilme travmasını yeni atlatan
ve düzenlihayata geçiş sağlayan çocuğun, söz konusu
şahsi ilişki kararının uygulanması hâlinde tekrar travma yaşayacağı ve sosyo psikolojik açıdan telafisi mümkün olmayan zararların
doğacağı bildirilerek söz konusu ara kararının tekrar değerlendirilmesinin
talep edilmesi üzerine 30/11/2010 tarihli ara kararı ile 3/11/2010 tarihli ara
kararından dönülmesine karar verilmiştir.
20. Söz konusu yargılama neticesinde Mahkemece verilen 25/5/2011
tarihli ve E.2008/525, K.2011/479 sayılı karar ile başvurucunun talebi
reddedilmiştir. Kararın gerekçesinde, çocuğun koruma altına alınarak Kuruma
yerleştirilmesi ve evlat edindirmede anne ve babanın rızasının aranmamasına
ilişkin karar muhtevalarına yer verilmiş ve yargılama sırasında temin edilen
20/7/2009 tarihli inceleme raporu ile 30/11/2010 tarihli psikososyal
değerlendirme raporuna değinilerek dosya içinde mevcut inceleme raporlarında
çocuğun evlat edindirme hizmetlerinden faydalandırıldığı, bu aile yanında
sağlıklı gelişim gösterdiği, aile birlik ve bütünlüğü içinde ilişki
kurulduğunun belirtildiğine, hâl böyle iken çocuğun bu ortamdan alınıp tekrar
gerçek anneye verilmesinin çocuk üzerinde kalıcı olumsuz psikososyal
problemlere ve geri dönüşümü olanaksız travmalara yol açabileceği tespitlerine
yer verilmiştir.
21. İlk derece mahkemesi kararı temyiz edilerek Yargıtay 2.
Hukuk Dairesinin 10/12/2012 tarihli ve E.2011/19472, K.2012/29642 sayılı ilamı
ile bozulmuştur. Bozma ilamının gerekçesinde; çocuk hakkında alınan korumaya ve
evlat edindirme işlemlerinde anne babanın rızasının alınmamasına ilişkin
kararların evrak üzerinden, hasımsız ve başvurucuya tebligat yapılmadan
verildiği, koruma kararı verilmesi ve evlat edindirmede anne babanın rızasının
aranmaması kararlarının çocuğun haklarına yönelik olduğu gibi getirdiği
yükümlülükler ve doğurduğu sonuçlar bakımından da önemli olduğu, çocuğun yasal
temsilcisi olan anne ve babasına davanın yöneltilmesi, gösterdikleri delillerin
toplanması ve sonucu uyarınca karar verilmesi gerektiği, bunun yanısıra 2828 sayılı Kanun'da bu tür davaların evrak
üzerinden incelenerek karar verileceğine ilişkin bir hüküm bulunmadığı, koruma
kararının verildiği tarihin 27/12/2007, evlat edindirmede anne babanın
rızasının aranmaması kararının verildiği tarihin ise 17/3/2008 tarihi olduğu,
4/3/2008 tarihinde çocuğun Ankara'da koruyucu aile yanına yerleştirildiği,
başvurucunun bu durumu öğrenir öğrenmez 13/5/2008 tarihinde Ankara 7. Aile
Mahkemesinde dava açarak çocuğunun kendisine teslimi için yasal girişimlerde
bulunduğu belirtilmiştir. Gerekçede devamla bozma ilamına konu yargılama
sırasında Ankara 7. Aile Mahkemesine yazılan talimatla alınan 30/11/2009
tarihli raporda anne ile kişisel ilişki kurularak uygun ortamın sağlanması ve
çocuğun velayetinin anneye verilmesinin uygun olacağı yönünde görüş
bildirildiği, gerekçede dayanılan daha önceki kararların başvurucuya usulüne uygun
tebligat yapılmadan alınmış olması, çocuğun koruyucu aile yanına
yerleştirilmesinden kısa süre sonra başvurucu tarafından dava açılması ve uzman
bilirkişi heyetinin oluş ve kabule uygun raporu dikkate alındığında koruma
kararının kaldırılarak çocuğun başvurucuya teslimine karar verilmesi gerekirken
yargılamanın kısa sürede bitirilememesi nedeniyle çocuğun koruyucu aile yanında
kaldığı sürenin uzamış olması gerekçe gösterilerek ret hükmü kurulmasının uygun
olmadığı belirtilmiştir.
22. Bozma kararı sonrası Niğde 2. Asliye Hukuk
MahkemesininE.2013/118 sayılı dosyası üzerinde yürütülen yargılamanın 1/4/2013
tarihli celsesinde, çocuğun tedbiren başvurucuya
teslimine karar verilmiştir.
23. Belirtilen ara kararı üzerine başvurucu tarafından Aile ve
Sosyal Politikalar Bakanlığı Ankara İl Müdürlüğüne verilen 3/4/2013 tarihli
dilekçe ile ilgili ara kararı uyarınca çocuğun yanında bulunduğu aileden
alınarak tarafına teslim edilmesi talep edilmiş, Niğde 2. Asliye Hukuk
Mahkemesinin 23/5/2013 tarihli müzekkeresi ile de ara kararı gereğinin yerine
getirilmesi hususu ilgili kuruma bildirilmiştir.
24. Bozma ilamı sonrası yürütülen yargılama neticesinde Niğde 2.
Asliye Hukuk Mahkemesinin 8/5/2013 tarihli ve E.2013/118, K.2013/318 sayılı
kararı ile Niğde 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin 27/12/2007 tarihli ve
2007/190-196 Değişik İş sayılı koruma kararının kaldırılmasına ve çocuğun
başvurucu anneye teslim edilmesine karar verilmiştir.
25. İlk derece mahkemesi kararı temyiz edilmiş olup Yargıtay 2.
Hukuk Dairesinin 12/6/2014 tarihli ve E.2014/9792, K.2014/13171 sayılı ilamı
ile bozulmuştur. Bozma ilamının gerekçesinde; ilk derece mahkemesi tarafından
bozmaya uyularak karar verilmiş ise de bozmadan sonra Kurum tarafından çocuğun geçici
bakım sözleşmesiyle teslim edildiği aile tarafından bir başka mahkemede evlat
edinme davası açıldığı, evlat edinmeye karar verildiği ve bu kararın henüz
kesinleşmediğinin anlaşıldığı, evlat edinme kararının kesinleşmesi durumunda bu
davada verilen karar üzerinde değiştirici etkiye sahip olacağı, bu nedenle
belirtilen kararın kesinleşmesinin beklenmesi ve neticesine göre karar
verilmesi gerektiği belirtilmiştir.
26. Bozma kararı sonrasında dosya Niğde 2. Asliye Hukuk
Mahkemesinin E.2014/616 sırasına kaydedilmiş olup Niğde Aile Mahkemesinin
faaliyete geçmiş olmasına binaen verilen 21/10/2014 tarihli ve E.2014/616,
K.2014/771 sayılı görevsizlik kararı sonrasında dosyanın Niğde Aile
Mahkemesinin E.2014/717 sırasına kaydı yapılmıştır. İlgili celselerde bozma
ilamında işaret edilen evlat edinme davasına ilişkin Ankara 10. Aile
Mahkemesinin E.2012/1389 sayılı dosyasının sonuçlanmasının beklenilmesine karar
verilmiş olup duruşma 16/3/2016 tarihineertelenmiştir.
27. Niğde 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin 8/5/2013 tarihli ve
E.2013/118, K.2013/318 sayılı kararı sonrasında, Aile ve Sosyal Politikalar
Bakanlığı tarafından 30/5/2013 tarihinde çocuk hakkında 5395 sayılı Kanun
uyarınca acil koruma kararı verilmesi yönünde talepte bulunulmuş ve talep
dilekçesinde, çocuğu yanında bulunduran aile tarafından Ankara 10. Aile
Mahkemesinin E.2012/1389 sayılı dosyası üzerinde açılan evlat edinme davasında
alınan beyanında çocuk tarafından, hâlihazırda birlikte olduğu aile ile kalmak
istediği, onları anne ve babası olarak gördüğü, gerçek annesini hatırladığı,
annesinin başında sigara söndürdüğünü, kalması için kendisini yanına alan
ailelerden para aldığını ve bir süre sonra kendisini geri istediğini
hatırladığı yönünde beyanda bulunduğu belirtilmiş ve teslimin herhangi yakın
tarihli bir rapor düzenlenmeden yapılmasının çocuğun ruhsal dünyasında ağır bir
travma oluşturacağı ifade edilmiştir. Dosyaya sunulan ve Ankara Aile ve Sosyal
Politikalar Müdürlüğü bünyesinde bulunan sosyal çalışmacı tarafından düzenlenen
30/5/2013 tarihli raporda,Niğde 2. Asliye Hukuk
Mahkemesi tarafından çocuğun anneye teslim edilmesi hususunda gönderilen
müzekkere sonrasında, 29/5/2013 tarihinde çocuğun yanında bulunduğu aileye
gönderilen yazı ile çocuğun teslim edilmesinin talep edildiği, aynı tarihte
çocuğun örselenmeden teslim edilmesinin sağlanması amacıyla ne gibi bir yol
izlenebileceğinin tespiti maksadıyla ilgili Müdürlükte görevli sosyal çalışmacı
ve iki psikoloğun aile ile görüşmeye gittiği, görüşme esnasında ailenin
tedirgin olduğu, çocuğun da götürüleceğinden korktuğu, bu nedenle çocuğun bir
süredir okula devam etmediğinin tespit edildiği, görüşme sürecinde çocuğun
tedirgin ve sessiz olduğu, çocuğa süreç hakkında bilgi verilmeye ve annesine
teslimi sürecinde endişelenmemesi için çocuğu rahatlatma yönünde telkinlerde
bulunulmaya çalışılmak istendiği ancak çocuğun bu durumu hiç bir şekilde
kabullenecek bir yapıda olmadığı, ailesinden ayrılırsa kendisine zarar
vereceğini ifade ettiği belirtilmiş; yapılan tespitler çerçevesinde, çocuğun
annesine teslimi durumunda öncelikli olarak uzman gözetiminde saatlik olarak
görüşmelerinin sağlanması, bu görüşmelerin süre ve içeriğinin çocuğun talebi
doğrultusunda düzenlenmesi ve bu süreçte çocuğun ailenin yanında kalmasının
çocuk odaklı yaklaşıma uygun olacağı ifade edilmiştir. Uzman psikolog
tarafından hazırlanan aynı tarihli görüşme raporunda da çocuğun davranışları
ile ilgili benzer tespitlere yer verilmiş ve çocuğun, başka bir aileye ya da
kuruluşa alınması hâlinde kaçarak yanında bulunduğu ailesine döneceğini, Kurumda
kalsa bile kesinlikle annesine dönmek istemediğini beyan ettiği belirtilmiştir.
İlgili talep Ankara 3. Çocuk Mahkemesinin 31/5/2013 tarihli ve 2013/126 Tedbir
Talep sayılı kararı ile kabul edilerek 5395 sayılı Kanun'un 9. maddesinin (1)
ve (2) numaralı fıkraları uyarınca otuz gün süre ile sınırlı olarak çocuğun
acil koruma altına alınmasına karar verilmiştir. Karar gerekçesinde, başvurucununNiğde Sulh Ceza Mahkemesinin 15/1/2009 tarihli
kararı ile çocuğunu terk etme suçundan mahkûmiyetine hükmedildiği, bunun yanı
sıra Ankara 6. Aile Mahkemesinin 9/7/2012 tarihli kararı ile başvurucunun
çocuğa iki ay süre ile yaklaşmamasına karar verildiği ve dosya kapsamından
başvurucunun çeşitli illerde lokantalarda servis elemanı olarak ve mutfak
kısmında çalıştığının, bu nedenle sürekli olarak bir yerde yerleşmediğinin ve
sık sık iş değiştirdiğinin belirlendiği tespitlerine yer verilmiştir. Gerekçede
ayrıca, çocuğun küçük yaşta eziyet gördüğü ve bu hâlde sokağa terk edildiği,
Kuruma geldiğinde nüfus kaydının dahi yapılmamış olması nedeniyle Kurumun
talebi üzerine nüfus kaydının yapıldığı, hakkında koruma kararı ve sağlık
tedbirine hükmedilerek yaşadığı travma nedeniyle tedavi gördüğü, evlat
edindirilmek üzere kaldığı ailenin yanında okula başladığı ve dosyada mevcut sosyal
inceleme raporlarına göre düzenli bir aile hayatına kavuştuğu, başvurucunun
kendisini alma girişimi nedeniyle psikolojik travma yaşadığı, özel bir
psikiyatri merkezi tarafından düzenlenen 16/4/2013 ve 18/4/2013 tarihli
raporlarla da belirtilen hususun tevsik edildiği, 30/5/2013 tarihli rapor
içeriği de dikkate alındığında çocuğun başvurucuya tesliminin telafisi güç
psikolojik bir travmaya yol açabileceği ve bu kapsamda çocuğun başvurucuya
tesliminin yararına olmayacağı, uygun bir sosyal çözüm bulunana kadar çocuğun
acil koruma altına alınmasının uygun olacağı belirtilmiştir.
28. Belirtilen koruma kararına karşı başvurucu tarafından itiraz
edilmiş ve itiraz dilekçesinde diğer itiraz ve iddiaların yanı sıra
başvurucunun çocukla görüştürülmediği, Kurumda kaldığı süreçte bir aileden
alınıp diğerine verilmek suretiyle altı aile değiştirdiği ve travma üstüne
travma yaşadığı, Kurum yetkililerinin çocuğu yanlarına alan ailelere verdiği
yanlış bilgiler nedeniyle çocuğun, annesi tarafından 2008 yılından beri kendisine
kavuşmak için verilen hukuk mücadelesini bilmeden annesine tepkili olarak
büyüdüğü ifade edilmiştir. Söz konusu itiraz, Ankara 1. Çocuk Mahkemesinin
17/6/2013 tarihli ve 2013/33 Değişik İş sayılı kararı ile reddedilmiştir.
29. 4/6/2013 tarihinde Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı
Ankara İl Müdürlüğü bünyesinde gerçekleştirilen evlat edinme komisyon
toplantısına ilişkin tutanakta; toplantının, acil koruma kararı sürecinde
çocuğun hâlihazırda bulunduğu aile yanından alınıp alınmaması ve ne gibi işlemler
gerçekleştirilmesi gerektiğinin değerlendirilmesi amacıyla yapıldığı
belirtilmiş, çocuğun 4/3/2008 tarihinden beri belirtilen ailenin yanında
kaldığı, koruma kararının kaldırılmasına ilişkin dava dosyasına sunulan
30/11/2010 tarihli raporun annenin ikamet adresinde sosyal inceleme yapılmadan
gerçekleştirildiği, raporun tanzim tarihinin üzerinden uzun süre geçmesi
nedeniyle güncelliğini yitirdiği, annenin ikametinde sosyal inceleme
gerçekleştirilerek çocuk ile ilişki sürecinde karşılaşabileceği muhtemel problemlerin
üstesinden gelebilme düzeyinin ve yaşanılan çevre ile ev koşullarının çocuğun
sağlıklı gelişimi için yeterli olup olmadığının değerlendirilmesi gerektiği,
çocuğun süreç içerisinde annesi ile uzman gözetiminde saatlik olarak
görüştürülmesinin sağlanması ve bu görüşmelerin süre ve içeriğinin çocuğun
talebi doğrultusunda düzenlenmesi gerektiği, bu süreçte çocuğun ailenin yanında
kalmasının uygun olacağı, ayrıca çocuk hakkında 2828 sayılı Kanun'un 22.
maddesi gereğince koruma kararı talep edilmesinin ve evlat edinme sürecinde
yaşanan gelişmeler nedeniyle koruyucu aile modeline geçiş sağlanması için
çalışma yapılmasının uygun olduğu ifade edilmiştir.
30. Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı Ankara İl Müdürlüğü
tarafından 19/6/2013 tarihinde, acil koruma kararı sürecinde çocuğun aile
yanından alınıp alınmaması ve ne gibi işlemler gerçekleştirilmesi gerektiğinin
değerlendirilmesi amacıyla meslek gruplarından oluşan bir komisyon toplandığı
ve çocuk hakkında 2828 sayılı Kanun'un 22. maddesi gereğince koruma kararı
talep edilmesi ile çocuk hakkında uygun olacak şekilde sosyal hizmet
modellerinin belirlenmesinin uygun olacağı kanaatine varıldığı belirtilerek
2828 sayılı Kanun'un 22. maddesi gereğince koruma kararı talep edilmesi
üzerine, Ankara 3. Çocuk Mahkemesinin 26/6/2013 tarihli ve 2013/126 Tedbir
Talep sayılı kararı ile 2828 sayılı Kanun'un 22. maddesi uyarınca çocuğun
koruma altına alınmasınakarar verilmiştir. Karar
gerekçesinde, Ankara 3. Çocuk Mahkemesinin 31/5/2013 tarihli ve 2013/126 Tedbir
Talep sayılı karar gerekçesinde yer verilen hususlar aynen tekrar edilmiştir.
31. Karara karşı başvurucu tarafından yapılan itiraz, Ankara 1.
Çocuk Mahkemesinin 10/7/2013 tarihli ve 2013/38 Değişik İş sayılı kararı ile
reddedilmiştir.
32. Ret kararı başvurucu vekiline 22/7/2013 tarihinde tebliğ
edilmiş olup 21/8/2013 tarihinde bireysel başvuruda bulunulmuştur.
33. Belirtilen yargısal süreçlerin yanısıra
çocuğun anne tarafından emanet edildiği ancak bir süre sonra çocuğu terk ettiği
belirtilen şahıs ile anne hakkında, çocuğu terk etme suçu kapsamında yürütülen
yargılama neticesinde, Niğde Sulh Ceza Mahkemesinin 15/1/2009 tarihli kararı
ile başvurucu ve diğer sanık hakkındaöngörülen
hürriyeti bağlayıcı ceza bağlamında hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına
karar verilmiştir.
34. Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı Hukuk Müşavirliği
tarafından Anayasa Mahkemesine hitaben gönderilen 2/5/2014 tarihli yazıda;
Ankara 10. Aile Mahkemesinin E.2012/1389 sırasına kayden
yürütülen evlat edinme davası neticesinde 30/12/2013 tarihli kararla çocuğun
yanında kaldığı aile tarafından evlat edinilmesine karar verildiği belirtilmiş,
ayrıca 12/7/2013 tarihli Koruyucu Aile Sözleşmesi ile koruyucu aile modeline
geçiş yapılarak bu hizmetten yararlandırılan çocuk için, başvurucu annenin görüşme
talebine istinaden 8/1/2014 tarihinde İl Müdürlüğünde görüşme planlandığı,
ancak İl Müdürlüğüne gelmek istemeyen ve görüşmeyi reddeden çocuğun ağlayarak
tepki verdiği, annesi ile görüşmeyi şiddetle reddettiği, bu nedenle görüşmenin
gerçekleştirilemediği ifade edilmiş ve yazı ekinde sürece ilişkin diğer evrakla
birlikte, çocuğun anneye teslimi hâlinde çocuğu nasıl bir hayat beklediği
bilinmemekle beraber daha önce yaşadığı ayrılık travmasından daha büyük bir
sorunla karşı karşıya kalacağı tespitlerine yer verilen 24/4/2014 tarihli
sosyal çalışmacı raporu ibraz edilmiştir.
B. İlgili Hukuk
35. 4721 sayılı Kanun’un “Koruma
önlemleri” başlıklı 346. maddesi şöyledir:
“Aşağıdaki hâllerde a
Benzer Kararlar
Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm — Çocukla Kişisel İlişki Kararının Uygulanması ve Koruma Tedbirleri
Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm — Çocuk Tesliminde Ceza Şikâyeti ve Başvuru Yolları
İlgili Sayfalar
Aile Hukukunda Çocuğun Korunması ve Kişisel İlişki
Benzer bir uyuşmazlıkla ilgili görüşmek isterseniz iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.
Bu sayfa genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Özet ve açıklamalar site tarafından hazırlanmıştır; karar metni resmî kaynaktan alınmıştır.
Karar Künyesi
Mahkeme
Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm
Karar Türü
Bireysel Başvuru
Başvuru No
2013/6382
Karar Tarihi
9 Mart 2016
Oy Durumu
Oy birliği ve oy çokluğu
Resmî Kaynak
Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası
Hukuki Destek
Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu
Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.
Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara
İlgili Hukuk Alanları