top of page

Ana Sayfa › İçtihatlar

 

Bireysel Başvuru Kararları  ·  İŞ HUKUKU  ·  HAK İHLALİ

Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm — Okulda Sendikal Eylem Duyurusu İçin Kokart Takan Öğretmene Uyarma Cezası

 

B. No: 2014/11036 · 16 Haziran 2016

 

İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 20 Kasım 2026

 

Kararın Özeti

 

Bir öğretmen ve sendika yöneticisi, ertesi günkü sendikal eylemi duyuran kokartı okulda taktığı için uyarma cezası aldı. Anayasa Mahkemesi, kokartın kısa süreyle takıldığını, çalışanların taleplerini duyuran barışçıl faaliyetin parçası olduğunu ve öğretmenin tarafsızlığına ilişkin somut bir yakınma bulunmadığını değerlendirdi. Hafif bir disiplin cezasının da sendikal faaliyetleri caydırabileceğine dikkat çekti. Uyarma cezasının zorunlu bir toplumsal ihtiyaca karşılık gelmediğini belirleyerek sendika hakkının ihlaline karar verdi.

 

Hukuki İlke

 

Sendika faaliyetini duyurmak için geçici olarak takılan kokart nedeniyle verilen disiplin cezası, davranışın bağlamı, kamu hizmetine etkisi ve yaptırımın caydırıcı niteliği yönünden değerlendirilir.

 

Sonuç

 

Sendika hakkının ihlaline ve yeniden yargılamaya oy birliğiyle karar verildi. Adil yargılanmaya ilişkin şikâyetlerin ayrıca incelenmesine gerek görülmedi. Tazminat talepleri reddedildi.

 

İlgili Mevzuat

 

  • Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 13, 51
    Kararda anılan

  • 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu — m. 125
    Kararda anılan

  • 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu
    Kararda anılan

  • 6216 sayılı Kanun — m. 50
    Kararda anılan

Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.

 

Kararın Tam Metni

 

Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir. Kişileri belirleyebilen bilgiler “...” ile gizlenmiştir.

 

TÜRKİYE CUMHURİYETİ


ANAYASA MAHKEMESİ


 


 


İKİNCİ BÖLÜM


 


KARAR


 


... BAŞVURUSU


(Başvuru Numarası: 2014/11036)


 


Karar Tarihi: 16/6/2016


 


İKİNCİ BÖLÜM


 


KARAR


 


 


 


Başkan


:


Engin


YILDIRIM


Üyeler


:


Recep


KÖMÜRCÜ


 


 


Alparslan


ALTAN


 


 


Celal Mümtaz


AKINCI


 


 


Muammer


TOPAL


Raportör


:


Abuzer


YAZICIOĞLU


Başvurucu


:


...


Vekili


:


Av. ...


 


I. BAŞVURUNUN KONUSU


1. Başvuru, sendika yönetim kurulu üyeliği görevi de bulunan


devlet memurunun sendikanın planladığı eyleme ilişkin kokart takarak okulda


dolaşmasının, soruşturmaya konu edilerek disiplin cezası verilmesi nedeniyle


ifade özgürlüğü ile toplantı ve gösteri hakkının; soruşturma sürecinde savunmasının


usulüne uygun alınmaması, savunma için ek süre verilmemesi ve aralarında


husumet bulunan amir tarafından soruşturma yapılması nedeniyle adil yargılanma


hakkı ile "Kanunsuz suç ve ceza olmaz." ilkesinin ihlal edildiği


iddialarına ilişkindir.


II. BAŞVURU SÜRECİ


2. Başvuru 2/7/2014 tarihinde İstanbul Bölge İdare Mahkemesi


vasıtasıyla yapılmıştır. Başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön


incelemesi neticesinde başvurunun Komisyona sunulmasına engel teşkil edecek bir


eksikliğinin bulunmadığı tespit edilmiştir.


3. İkinci Bölüm Birinci Komisyonunca 31/10/2014 tarihinde,


başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar


verilmiştir.


4. Bölüm Başkanı tarafından 5/12/2014 tarihinde, başvurunun


kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar


verilmiştir.


5. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına


(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü 5/2/2015 tarihinde Anayasa


Mahkemesine sunmuştur.


6. Bakanlık tarafından Anayasa Mahkemesine sunulan görüş


11/2/2015 tarihinde başvurucuya tebliğ edilmiştir. Başvurucu, Bakanlık görüşüne


karşı beyanda bulunmamıştır.


III. OLAY VE OLGULAR


A. Olaylar


7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar


özetle şöyledir:


8. Başvurucu, İstanbul ili Avcılar ilçesinde bulunan Mehmet Emin


Horoz Teknik ve Endüstri Meslek Lisesinde Türk dili ve edebiyatı öğretmeni


olarak görev yapmakta ve aynı zamanda Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikası


(Eğitim-Sen) İstanbul 7 No.lu Şube Yönetim Kurulu üyesi olarak sendikal


faaliyet yürütmektedir.


9. Başvurucu; görev yaptığı okulda Okul Müdürü M.M.G.nin mobbing uygulamalarına


maruz kaldığını, psikolojisinin bozulduğunu, bu nedenle okul müdürü hakkında


Küçükçekmece Cumhuriyet Başsavcılığına şikâyet dilekçesi verdiğini ve


soruşturmanın devam ettiğini belirtmesine rağmen soruşturmanın başlangıcı ve


diğer detayları hakkında açıklayıcı bilgi vermemiştir.


10. Sendika, sosyal ve ekonomik hakları savunmak üzere


taleplerini açıklamak amacıyla 21 Aralık 2011 tarihinde grev kararı almıştır.


Başvurucu, üyesi bulunduğu ve aktif görev aldığı sendikanın grev yapma


tarihinden bir gün önce yakasına üzerinde “21


Aralıkta GREVdeyiz”


yazısı bulunan kokart takarak okuldaki görevine devam etmiştir. Başvurucu


hakkında 20/12/2011 tarihinde, Okul Müdürü M.M.G. ve Müdür Yardımcıları C.B. ve


İ.H.K. imzası ile bir tutanak düzenlenmiştir. Tutanak içeriği şöyledir:


“Türk Dili ve Edebiyatı öğretmeni ...


20/12/2011 Salı günü, tüm gün boyunca yakasına “21


Aralıkta GREV deyiz” yazan bir kokart takarak


derslere girmiş, öğrencilerin önünde koridorlarda ve dersliklerde dolaşarak


yönetmeliğe aykırı hareket etmiştir. İş bu tutanak tarafımızdan tutulmuştur.”


11. Başvurucunun görev yaptığı okulun bağlı bulunduğu Avcılar


İlçe Millî Eğitim Müdürlüğü, başvurucu hakkında yürüttüğü idari soruşturma


sonucunda 1/6/2012 tarihli ve 9991 sayılı kararı ile başvurucunun


"uyarma" cezası ile cezalandırılmasına karar vermiştir. Başvurucunun


disiplin soruşturma işlemlerinde muhakkik olarak Okul Müdürü M.M.G.nin kendi talebi üzerine görevlendirildiği,


23/12/2011 ile 24/4/2012 tarihleri arasında mühakkik


işlemlerinin tamamlandığı görülmüştür. Başvurucu hakkındaki muhakkik raporunda


yer alan tespitlerin bir kısmı şöyledir:


“… Belgelerden ve alınan ifadelerin inceleme


ve değerlendirilmesinden: Türk Dili ve Edebiyatı öğretmeni ...’ın Okul


Müdürlüğünün 23/12/2011 tarih ve 648/879 sayılı yazısına cevaben “iddia olunan


husus … il teftiş kuruluna gönderilmesini talep ediyorum” demesi ve tanık ifadelerinden


20/12/2011 tarihi Salı günü okulda olduğu halde gün


boyu yakasında “21 Aralıkta GREV’deyiz” yazan kokart


takarak öğrencilerin önünde, koridorlarda ve dersliklerde dolaştığı


anlaşılmıştır. Kamu Kurum ve Kuruluşlarında Çalışan Personelin Kılık ve


Kıyafetine Dair Yönetmelik madde 9 “…”. Öğretmen Hikmet Arslan, Yönetmeliğin


anılan maddesine açıkça aykırı davranmış, farklı kokart takarak görev


yapmıştır. Bu durumda Yönetmelik emirlerini yerine getirmesinde kayıtsızlık


göstermiştir.


Kesinleşen bu iddia ile ilgili olarak: Mehmet


Emin Horoz Teknik ve Endüstri Meslek Lisesi Türk Dili ve Edebiyatı öğretmeni


Hikmet Arslan, bu fiilinden dolayı, fiilin karşılığı 657 sayılı Devlet Memurları Kanununa göre değerlendirilmesi


gerekmektedir. Buna göre … fiilinin 657 sayılı Kanunun 125[.] maddesinin A bendinin (a) fıkrası kapsamına girdiği


yönünde kanaat oluşmuştur. …”


12. Başvurucu, hakkında verilen disiplin cezasının iptali


istemiyle 31/8/2012 tarihinde İdare Mahkemesinde iptal davası açmış; İstanbul


5. İdare Mahkemesinin 1/4/2013 tarihli ve E.2012/1579, K.2013/821 sayılı kararı


ile dava reddedilmiştir. Kararın gerekçesi şöyledir:


“… Kamu kurumlarının bu kapsamda okulların


kendine göre disiplin düzen kurallarının mevcut olduğu, kişi ile devlet[in] [bir] özel bir statü ilişkisi içerisinde bulunduğu, eğitim


faaliyetleri sırasında (sendikal faaliyet ile ilgisiz yer ve zamanda)


yasaklanan davranışların müeyyidelendirilmesinin


temel hakların ihlali sonucunu doğurmayacağı açıktır.


Dava konusu olayda; öğretmen olan davacının


20.12.2011 tarihi salı günü okulda olduğu halde gün boyu yakasında “21 Aralıkta


GREVDE'yiz” yazan kokart takarak öğrencilerin önünde,


koridorlarda ve dersliklerde dolaştığı, davacının bu davranışı sendikal


faaliyet kapsamında değerlendirilemeyeceği gibisendikal


faaliyet ile ilgisiz yer ve zamanda gerçekleştirildiği, buna göre soruşturma


raporu ile davacının dava konusu disiplin cezasına fiili işleyerek görev


mahallinde kurumlarca belirlenen usul ve esasların yerine getirilmesinde


kayıtsızlık gösterdiği hususunun sabit olduğu anlaşıldığından dava konusu


işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.”


13. Temyiz üzerine Danıştay Onikinci


Dairesinin 10/9/2013 tarihli ve E.2013/6219, K.2013/6062 sayılı ilamıyla dosya,


İstanbul Bölge İdare Mahkemesine gönderilmiş ve Mahkemenin 21/1/2014 tarihli ve


E.2014/36, K.2014/937 sayılı ilamıyla kararın usul ve hukuka uygun olduğu,


dilekçede ileri sürülen itiraz nedenlerinin kararın bozulmasını gerektirecek


mahiyette görülmediği belirtilerek itirazın reddi ile hükmün onanmasına karar


verilmiştir.


14. Karar düzeltme istemi, aynı Bölge Mahkemesinin 13/5/2014


tarihli ve E.2014/8196, K.2014/9680 sayılı ilamıyla dilekçede ileri sürülen


hususların 6/1/1982 tarihli ve 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 54.


maddesinde yazılı nedenlerden hiçbirine uymadığı gerekçesiyle reddedilmiştir.


15. Karar 2/6/2014 tarihinde başvurucuya tebliğ edilmiştir.


16. Başvurucu 2/7/2014 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.


17. Bu süreçte başvurucu 5/3/2012 tarihinde iş yerinde


psikolojik taciz ve yıldırmaya (mobbing) maruz


kaldığı iddiası ile İstanbul Üniversitesi İstanbul Tıp Fakültesi Adli Tıp Ana


Bilim Dalı Polikliniğine başvurmuştur.


18. Adı geçen Adli Tıp Ana Bilim Dalında 31/7/2012 tarihli ve 52


sayılı bilirkişi raporu ile 25/12/2012 tarihli bir sosyal ve psikolojik


değerlendirme raporu düzenlenmiştir.Bu


bilgi ve bulguların yeniden değerlendirilmesi neticesinde başvurucu hakkında


aynı Ana Bilim Dalı tarafından 18/2/2013 tarihli bir ek rapor düzenlenmiş ve bu


raporda kişinin iş yerinde mobbinge maruz kaldığı


yönünde tespitler yapılmıştır. Raporun sonuç kısmı şöyledir:


“… ... hakkında tarafımızdan


31/7/2012 tarih ve 52/2012 sayılı bilirkişi raporu düzenlenmiş olup, kişi


hakkında hazırlanan 25/12/2012 tarihli sosyal ve psikolojik değerlendirme


raporunda yer alan bilgi ve bulgular yeniden değerlendirildiğinde;


1- İstanbul Tıp Fakültesi Psikiyatri Anabilim


Dalı Polikliniğinde yapılan ayrıntılı ruhsal durum muayenesinde tespit edilen


ruhsal travma bulguları, Travma Sonrası Stres Bozukluğu ve Majör Depresyon


tanıları ve Uzm.Psikolog D.D. ve Sosyal Hizmet Uzmanı


M.C. tarafından hazırlanan sosyal ve psikolojik değerlendirme raporunda yer


alan çalıştığı işyeri ortamına ilişkin bulgular ile aktarılanların UYUMLU BULUNDUĞU,


2- Elde edilen tüm bilgiler ışığında, kişinin


işyerinde psikolojik şiddet ve yıldırmaya (mobbing)


MARUZ KALDIĞI kanaatini bildirir ek rapordur.”


B. İlgili Hukuk


19. 14/7/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun


8. maddesinin birinci fıkrası şöyledir:


"Devlet memurları, resmi sıfatlarının


gerektirdiği itibar ve güvene layık olduklarını hizmet içindeki ve dışındaki


davranışlarıyla göstermek zorundadırlar.”


20. 657 sayılı Kanun'un 11. maddesinin birinci fıkrası şöyledir:


“Devlet memurları kanun, tüzük ve


yönetmeliklerde belirtilen esaslara uymakla ve amirler tarafından verilen


görevleri yerine getirmekle yükümlü ve görevlerinin iyi ve doğru


yürütülmesinden amirlerine karşı sorumludurlar.”


21. 657 sayılı Kanun'un 125. maddesinin ilgili bölümü şöyledir:


“Devlet memurlarına verilecek disiplin


cezaları ile her bir disiplin cezasını gerektiren fiil ve haller şunlardır:


A- Uyarma: Memura, görevinde ve davranışlarında


daha dikkatli olması gerektiğinin yazı ile bildirilmesidir.


Uyarma cezasını gerektiren fiil ve haller


şunlardır:


a) Verilen emir ve görevlerin tam ve zamanında


yapılmasında, görev mahallinde kurumlarca belirlenen usul ve esasların yerine getirilmesinde,


görevle ilgili resmi belge, araç ve gereçlerin


korunması, kullanılması ve bakımında kayıtsızlık göstermek veya düzensiz


davranmak,


…”


22. 657 sayılı Kanun'un 135. maddesi şöyledir:


“Disiplin amirleri tarafından verilen uyarma,


kınama ve aylıktan kesme cezalarına karşı disiplin kuruluna, kademe


ilerlemesinin durdurulması cezasına karşı yüksek disiplin kuruluna itiraz


edilebilir.


İtirazda süre, kararın ilgiliye tebliği


tarihinden itibaren yedi gündür. Süresi içinde itiraz edilmeyen disiplin cezaları


kesinleşir.


İtiraz mercileri, itiraz dilekçesi ile karar


ve eklerinin kendilerine intikalinden itibaren otuz gün içinde kararlarını


vermek zorundadır.


İtirazın kabulü hâlinde, disiplin amirleri


kararı gözden geçirerek verilen cezayı hafifletebilir veya tamamen


kaldırabilirler.


Disiplin cezalarına karşı idari yargı yoluna


başvurulabilir.”


23. 16/7/1982 tarihli ve 8/5105 sayılı Kamu Kurum ve


Kuruluşlarında Çalışan Personelin Kılık ve Kıyafetine Dair Yönetmelik’in 9.


maddesi şöyledir:


“Personel, görev yaptığı yerin ve mezun olduğu


okulların rozetleri ile Hükümetçe özel günler için çıkarılan rozetler


(Atatürk'ün doğumunun 100. Yılı gibi) dışında rozet, işaret, nişan v.b. şeyler takamaz.”


24. 25/6/2001 tarihli ve 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları


ve Toplu Sözleşme Kanunu'nun 18. maddesinin üçüncü fıkrası şöyledir:


"Kamu işvereni kamu görevlileri arasında


sendika üyesi olmaları veya olmamaları nedeniyle bir ayırım yapamaz.”


IV. İNCELEME VE GEREKÇE


25. Mahkemenin 16/6/2016 tarihinde yapmış olduğu toplantıda


başvuru incelenip gereği düşünüldü:


A. Başvurucunun İddiaları


26. Başvurucu, Eğitim-Sen'e üye olduğunu, disiplin


soruşturmasının ceza verilerek sonuçlandırılmasının sendika üyeliği ile ilgili


olduğunu, 4688 sayılı Kanun'un 18. maddesine göre sendikal faaliyetleri


nedeniyle baskı altına alınamayacağını, 21/12/2011 tarihinde icra edilen kokart


takılması eylemine yönelik soruşturmanın, mobbing


dolayısıyla hakkında Savcılığa şikâyette bulunduğu okul müdürü tarafından


yapıldığını, tarafsız ve bağımsız olmayan soruşturmacının ceza teklif ettiğini,


hangi fiilleri nedeniyle ceza verildiğinin belli olmadığını ve bu fiillerin 657


sayılı Kanun'da yer almadığını; dolayısıyla, suçta ve cezada kanunilik


ilkesinin ihlal edildiğini, aleyhinde beyanda bulunanlar ile


yüzleştirilmediğini, sunduğu belgelerin kararda dikkate alınmadığını,


soruşturma sırasında ifadesini avukatı ile birlikte vereceğini belirttiğini,


nitekim ifadesinin avukatı yanındayken alındığını; fakat bu tutanakların dava


dosyasına gönderilmediğini, dava dilekçesinde yer alan usul ve esasa ilişkin


iddialara cevap verilmediğini, görev yaptığı okulda çok sayıda öğretmenin 21


Aralık'a ilişkin kokartı taktığını ancak sadece


kendisi hakkında işlem tesis edildiğini, bu kokartı


takmasından dolayı disiplin cezası almasının, düşünce ve ifade özgürlüğünün ve


gösteri hakkının ihlali olduğunu, Anayasa'da gösterinin yapılacağı yere ilişkin


kısıtlayıcı bir düzenleme olmadığını, Mahkemelerin kararlarının gerekçesiz


olduğunu, disiplin soruşturması ve dava aşamasında adil bir yargılama


yapılmadığını belirterek Anayasa'nın 10., 26., 34., 36. ve 38. maddelerinde


tanımlanan haklarının ihlal edildiğini ileri sürmüş; ihlalin tespiti ve manevi


tazminat talebinde bulunmuş, tazminata ilişkin miktar belirtmemiştir.


B. Değerlendirme


27. Bakanlık görüş yazısında, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin


(AİHM) konuya ilişkin örnek kararlarına vurgu yapılmış; başvurucunun ihlal


iddiaları değerlendirilirken belirtilen hususların dikkate alınması ve eylemin


sendikal haklardan ziyade ifade özgürlüğü bağlamında değerlendirilmesi


gerektiği bildirilmiştir.


28. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılan


hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini


kendisi takdir eder (Tahir Canan,


B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Başvurucu okulda kokart takarak dolaşmasının


Sendikanın planladığı grevle ilgili olması nedeniyle gösteri yapma hakkıyla


ilişkili olduğunu belirtmiş ise de başvurucunun iddialarının sendikal


faaliyetle ilgili olarak örgütlenme özgürlüğü kapsamında değerlendirilmesi


gerekmektedir.


29. Öte yandan başvurucu, mensubu olduğu Sendika tarafından


planlanan grevle ilgili duyuruyu içeren kokart takarak okulda dolaşmasının


disiplin cezası ile yaptırıma tabi tutulmasının okul müdürü ile aralarında


husumet bulunmasından kaynaklandığını, kokart taşıyan başka öğretmenler


hakkında tutanak tutulmadığını ve bu tutumun eşitlik ilkesine aykırı olduğunu


ileri sürmüştür. Eşitlik ilkesi iddiaları yönünden başvurucunun, kendisiyle


benzer durumdaki başka kişilere yapılan muamele ile kendisine yapılan muamele arasındafarklılığın bulunduğunu ve bu farklılığın meşru bir


temeli olmaksızın ırk, renk, cinsiyet, din, dil vb. ayrımcı bir nedene


dayandığını makul delillerle ortaya koyması gerekir. Somut olayda başvurucu,


benzer olaylar ile kendi durumunun aynı olduğunu ortaya koyamadığı gibi


kendisine hangi ayrımcılık temelinde ve nasıl bir ayrımcılık yapıldığına


ilişkin herhangi bir beyanda da bulunmamıştır. Bu nedenle ve eşitlik ilkesinin


ihlaline ilişkin iddialarının başka bir haktan bağımsız ve soyut biçimde ileri


sürülmesi mümkün olmadığından bir bütün olarak adil yargılanma hakkı başlığı


altında incelenmesi gerektiği değerlendirilmiştir. Başvurucunun disiplin


soruşturma sürecine, yargılama usulüne, kararların gerekçesine ve davanın


sonucuna ilişkin ihlal iddiaları adil yargılanma hakkı başlığı altında


incelenmiştir.


1. Örgütlenme Özgürlüğü Yönünden


a. Kabul Edilebilirlik Yönünden


30. Başvurucunun, üyesi olduğu sendikanın eylem kararını duyuran


kokart takarak okulda dolaşması, derslere katılması fiilinin disiplin


soruşturmasına konu edilerek kendisine disiplin cezası verilmesi kararının


örgütlenme özgürlüğünü ihlal ettiğine ilişkin şikâyetleri açıkça dayanaktan yoksun


değildir. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar


verilmesini gerektirecek başka bir nedenide


bulunmadığı anlaşılan ihlal iddiasının kabul edilebilir olduğuna karar


verilmesi gerekir.


b. Esas Yönünden


31. Başvurucu; üyesi olduğu sendika tarafından yasal çerçevede


planlanan grev kararının icrası kapsamında ertesi gün okula gelmeyeceğini ve


gelmeme sebebini duyurmak amacıyla soruşturma konusu kokartı


taktığını, sadece kokart taşımaktan ibaret fiiline disiplin cezası verilmesinin


ifade özgürlüğünü ihlal ettiğini ileri sürmüştür.


32. Bakanlık görüşünde Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin


(Sözleşme) 10. maddesi bağlamında ifade özgürlüğünün demokratik toplumun


temellerinden birini oluşturduğu; ifade özgürlüğünün yalnızca lehte olduğu


kabul edilen veya zararsız ya da önemsiz görülen bilgi ve düşünceler için değil


aynı zamanda devletin veya toplumun bir bölümü için saldırgan, şok edici veya


rahatsız edici bilgi ve düşünceler için de geçerli olduğu belirtilmiştir. Bu


kapsamda başvurunun, başvurucunun ifade özgürlüğüne yönelik bir müdahale olup


olmadığı, gerçekleştirilen müdahalenin kanunla öngörülmüş olup olmadığı,


müdahalenin dayandığı amacın meşru olup olmadığı ve müdahalenin demokratik


toplum düzeninde gerekli olup olmadığı temelinde incelenmesi gerektiği


belirtilmiştir.


33. Anayasa'nın "Temel


hak ve hürriyetlerin sınırlanması" kenar başlıklı 13. maddesi


şöyledir:


"Temel hak ve hürriyetler, özlerine


dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere


bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasanın


sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve laik Cumhuriyetin gereklerine


ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz."


34. Anayasa’nın "Sendika


Kurma Hakkı" kenar başlıklı 51. maddesi şöyledir:


"1. Çalışanlar ve işverenler, üyelerinin


çalışma ilişkilerinde, ekonomik ve sosyal hak ve menfaatlerini korumak ve


geliştirmek için önceden izin almaksızın sendikalar ve üst kuruluşlar kurma,


bunlara serbestçe üye olma ve üyelikten serbestçe çekilme haklarına sahiptir.


Hiç kimse bir sendikaya üye olmaya ya da üyelikten ayrılmaya zorlanamaz.


Sendika kurma hakkı ancak, millî güvenlik,


kamu düzeni, suç işlenmesinin önlenmesi, genel sağlık ve genel ahlâk ile


başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması sebepleriyle ve kanunla


sınırlanabilir.


Sendika kurma hakkının kullanılmasında


uygulanacak şekil, şart ve usuller kanunda gösterilir.


(Dördüncü fıkra mülga: 7/5/2010-5982/5 md.)


İşçi niteliği taşımayan kamu görevlilerinin bu


alandaki haklarının kapsam, istisna ve sınırları gördükleri hizmetin niteliğine


uygun olarak kanunla düzenlenir.


Sendika ve üst kuruluşlarının tüzükleri,


yönetim ve işleyişleri, Cumhuriyetin temel niteliklerine ve demokrasi


esaslarına aykırı olamaz.”


35. Anılan düzenlemeler uyarınca örgütlenme özgürlüğü,


bireylerin kendi menfaatlerini korumak için kendilerini temsil eden kolektif


bir oluşum meydana getirerek bir araya gelme özgürlüğünü ifade etmektedir.


Örgütlenme özgürlüğü, bireylere topluluk hâlinde siyasal, kültürel, sosyal ve


ekonomik amaçlarını gerçekleştirme imkânı sağlar. Sendika hakkı da çalışanların


bireysel ve ortak çıkarlarını korumak amacıyla bir araya gelerek örgütlenebilme


serbestisini gerektirmekte ve bu niteliğiyle bağımsız bir hak değil örgütlenme


özgürlüğünün bir şekli veya özel bir yönü olarak görülmektedir (Tayfun Cengiz, B. No: 2013/8463,


18/9/2014, §§ 30, 32).


36. Bireylerin devamlı olarak ve eş güdüm içinde yürüttükleri


faaliyetlerin hukukumuzda örgütlenme olarak tanınmaması, Anayasa hükümleri


kapsamında örgütlenme özgürlüğünün zorunlu olarak gündeme gelmeyeceği anlamına


gelmez. Demokrasilerde vatandaşların bir araya gelerek ortak amaçları


izleyebileceği örgütlerin varlığı sağlıklı bir toplumun önemli bir bileşenidir.


Demokrasilerde böyle bir "örgüt", devlet tarafından saygı


gösterilmesi ve korunması gereken temel haklara sahiptir (Tayfun Cengiz, § 31).


37. Anayasa’nın 33. ve 51. maddelerinde düzenlenen hak ve


özgürlükler, Sözleşme’nin 11. maddesinde bir araya getirilmiştir. Ayrıca


Sözleşme’nin 11. maddesinin yorumu ve uygulanmasında AİHM’in,


Sözleşme'nin 10. maddesi altında geliştirdiği içtihatların dikkate alınması da


gerekmektedir (Özgürlük ve Demokrasi


Partisi/Türkiye, B. No: 23885/94, 8/12/1999, § 37; Öllinger/Avusturya, B. No: 76900/01, 29/6/2006, §


38).


38. Anayasa'nın 51. maddesi, devlet için hem negatif hem de


pozitif yükümlülükler getirmektedir. Devletin, 51. madde çerçevesinde


bireylerin ve sendikaların örgütlenme özgürlüğüne müdahale etmemeye yönelik


negatif yükümlülüğü 51. maddenin ikinci ila altıncı fıkralarında yer alan


gerekçelerle müdahaleye izin veren koşullara tabi tutulmuştur. Aslında devletin


bu her iki yükümlülüğüne ilişkin olarak uygulanacak ölçütlerde bir değişiklik


olmamaktadır. Devletin ister pozitif ve isterse de negatif yükümlülüğü söz


konusu olsun bireyin ve bir bütün olarak toplumun çatışan menfaatleri arasında


adil bir denge kurulması gerekmektedir. Anayasa Mahkemesi bu adil dengenin


kurulup kurulmadığına karar verirken kamu gücünü kullanan organların bu alanda


belirli bir takdir marjına sahip olduğunu gözönünde


bulunduracaktır (Tayfun Cengiz,


§§ 36, 37).


39. Öte yandan örgütlenme özgürlüğü, sınırlanabilir bir haktır


ve Anayasa'da yer alan temel hak ve özgürlüklerin sınırlama rejimine tabidir.


Örgütlenme özgürlüğüne ilişkin Anayasa'nın 33. maddesinin üçüncü ve 51.


maddesinin ikinci fıkralarında sınırlama sebeplerine yer verilmiştir. Ancak bu


özgürlüğe yönelik sınırlamaların da bir sınırının olması gerektiği açıktır.


Temel hak ve özgürlüklerin sınırlandırılmasında Anayasa'nın 13. maddesindeki


ölçütler dikkate alınmak zorundadır. Bu sebeple örgütlenme özgürlüğüne


getirilen sınırlandırmaların denetiminin Anayasa'nın 13. maddesinde yer alan


ölçütler çerçevesinde ve Anayasa'nın 51. maddesi kapsamında yapılması


gerekmektedir (Tayfun Cengiz, §


38).


40. Somut olayda başvurucu, öğretmen olarak devlet memuru


statüsünde iken Şube Yönetim Kurulu üyesi olduğu Sendikanın grev kararından


sonra ve grev gününden bir gün önce grev ilanını içeren bir kokart takarak


okulda dolaşmış ve derslere girmiştir. İlk Derece Mahkemesi, grev öncesi okulda


ve öğrenciler önünde kokart taşımasının, sendikal faaliyetle ilgili olmadığını


belirterek başvurucunun fiilini görev mahallinde kurumlarca belirlenen usul ve


esasların yerine getirilmesinde kayıtsızlık gösterme olarak değerlendirmiştir.


Bunun dışında başvurucuya isnat edilen ve disiplin soruşturmasına konu edilen


herhangi bir eylem bulunmamaktadır.


41. Başvuruya konu olayda çözümlenmesi gereken ilk mesele üyesi


olduğu Sendikanın planladığı yasal grev faaliyetinden bir gün önce grevi


duyuran içerikte kokart takarak okulda dolaşan ve derslere giren başvurucu


aleyhine uyarma cezası verilmesinin örgütlenme özgürlüğüne yönelik bir müdahale


oluşturup oluşturmadığını belirlemektir. Sonraki aşamalarda varlığı kabul


edilen müdahalenin kanuni dayanağının olup olmadığının, meşru amaçlara dayanıp


dayanmadığının, kısıtlamanın demokratik toplumda gerekli olup olmadığının ve


kullanılan araçların orantısız olup olmadığının tespit edilmesi gerekir.


i. Müdahalenin Varlığı


42. Başvurucunun Sendika tarafından alınan grev kararı


sonrasında grevden bir gün önce grevle ilgili kokart takarak görevini ifa


etmesi sonucunda devlet memurundan beklenen yükümlülüklere uymadığı


gerekçesiyle disiplin yaptırımına tabi tutulmasının örgütlenme özgürlüğü ile ilgili


olduğuna ve müdahale niteliği taşıdığına şüphe bulunmamaktadır.


ii. Müdahalenin İhlal Oluşturup Oluşturmadığı


43. Anayasa’nın 51. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca


örgütlenme özgürlüğüne “kanunla öngörülmedikçe” ve madde metninde belirtilen


meşru amaçlar dışında müdahale edilemez. Aynı zamanda ifade özgürlüğüne


getirilecek bir sınırlamanın, Anayasa’nın 13. maddesinde öngörülen öze


dokunmama, Anayasa'nın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve laik


Cumhuriyet'in gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olmama koşullarına uygun


olup olmadığının belirlenmesi gerekir.


Kanunilik


44. Başvurucu, hangi fiilleri nedeniyle ceza verilmesi gerektiği


sonucuna gidildiğinin belli olmadığını ve bu fiillerin kanunda yer almadığını


ileri sürmüştür. Yapılan değerlendirmeler neticesinde 657 sayılı Kanun'un "Davranış ve işbirliği"


kenar başlıklı 8. maddesi, “Devlet


memurlarının görev ve sorumlulukları” kenar başlıklı 11. maddesi ve "Disiplin cezalarının çeşitleri ile ceza


uygulanacak fiil ve haller" kenar başlıklı 125. maddesi ve


ilgili Yönetmelik'in 9. maddesinin "kanunilik" koşulunu karşıladığı


sonucuna varılmıştır.


Meşru Amaç


45. İlk Derece Mahkemesi "davacının


20/12/2011 tarihinde yakasına grevle ilgili kokart takarak okulda dolaşmasının,


sendikal faaliyet kapsamında değerlendirilemeyeceği gibi sendikal faaliyetle


ilgili olmayan yer ve zamanda gerçekleştirildiği" gerekçesi ile


müdahalenin kamu düzeni ve kurumsal disiplinin korunması amacı güttüğünü


belirtmiştir. Başvurucu, hakkındaki uygulamanın yasanın öngördüğü amaçla uyumlu


olmadığını ileri sürmüştür.


46. Örgütlenme özgürlüğüne yapılan bir müdahalenin meşru


olabilmesi için bu müdahalenin Anayasa'nın 51. maddesinin ikinci fıkrasında


belirtilen millî güvenlik, kamu düzeni, suç işlenmesinin önlenmesi, genel


sağlık, genel ahlak ile başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması sebebiyle


ve kanunla yapılmış olması gerekir.


47. Görev yaptığı okulda üyesi olduğu Sendikanın grev kararını


duyuran kokart taşıması nedeniyle başvurucuya verilen disiplin cezasının


Anayasa'nın 51. maddesinin ikinci fıkrasında sayılan meşru amaçları hedeflediği


kabul edilse bile bu hususun müdahalenin gerekliliği konusunda yapılacak


değerlendirmelerle birlikte tartışılmasının daha doğru olacağı sonucuna


varılmıştır.


Demokratik Toplum Düzeninde Gerekli Olma ve


Ölçülülük


48. Başvurucu; okulda kokart takarak dolaşma fiilinin 657 sayılı


Kanun’daki sınırlayıcı düzenlemelerle örtüşmediğini, yasada yer almayan


düzenleme ve suçlamalarla disiplin cezası verildiğini, başka öğretmenlerde de


kokart bulunmasına rağmen sadece kendisi hakkında işlem yapıldığını iddia


etmiştir. Üyesi olduğu Sendikanın yasal çerçevede aldığı grev kararını ve


ertesi gün okula gelmeme sebebini duyurmak için kokart taşıması nedeniyle


disiplin cezası uygulanmasının ifade özgürlüğüne aykırı olduğunu belirtmiştir.


Ayrıca başvurucu; soruşturmanın, okulda daha sonra göreve başlayan ve kendisine


mobing uygulayan amir tarafından yürütüldüğünü


vurgulamıştır.


49. Bakanlık görüşünde, Sözleşme’nin 10. maddesinde düzenlenen


ifade özgürlüğü hakkının kamu görevlilerine de tanınan bir hak olmasının yanısıra bu hakkın kamu görevlileri tarafından kullanımı


durumunda diğer kişilere nazaran daha hassas davranılması icap ettiği, bu


hususun Sözleşme’de görev ve sorumluluklar kavramıyla


ortaya konduğu vurgulanmıştır. İfade özgürlüğüne yönelik müdahalelerin varlığı


hâlinde alınan önlemleri haklı kılacak gerekçelerin olup olmadığının ve "sınırlama amacı ile aracı arasında makul bir


dengenin bulunup bulunmadığının" demokratik toplum gerekleri


açısından değerlendirilmesi gerektiği belirtilmiştir.


50. Örgütlenme özgürlüğü ve daha özelde sendika hakkı mutlak


olmadığından bazı sınırlandırmalara tabi tutulabilir. Sendika özgürlüğüne


ilişkin olarak Anayasa'nın 51. maddesinin ikinci fıkrasında sayılan


sınırlandırmaların Anayasa'nın 13. maddesinin güvencesinde olan demokratik


toplum düzeninin gerekleri ve ölçülülük ilkeleriyle bağdaşıp bağdaşmadığı


konusunda bir değerlendirme yapılması gerekmektedir.


51. Anayasa'da belirtilen "demokratik


toplum" kavramı, çağdaş ve özgürlükçü bir anlayışla


yorumlanmalıdır. "Demokratik


toplum" ölçütü, Anayasa'nın 13. maddesi ile Sözleşme'nin bu


ölçütün kullanıldığı 9., 10. ve 11. maddeleri arasındaki paralelliği açıkça


yansıtmaktadır. Bu itibarla demokratik toplum ölçütü, çoğulculuk, hoşgörü ve


açık fikirlilik temelinde yorumlanmalıdır (Benzer yöndeki AİHM kararları için


bkz. Handyside/Birleşik Krallık, B. No: 5493/72,


7/12/1976, § 49; Başkaya ve Okçuoğlu/Türkiye,


B. No: 23536/94, 24408/94, 8/7/1999, § 61). Anayasa Mahkemesi de daha önceki


birçok kararında bu nitelendirmeyi vurgulamıştır (Tayfun Cengiz, § 52).


52. Buna göre aynı zamanda birey olan devlet memurları,


çoğulculuk, hoşgörü ve açık fikirlilik gibi demokratik toplumun temel


ilkelerinin korumasından yararlanır. Başka bir deyişle görevine yansıtma,


şiddete teşvik etme veya demokratik ilkelerin reddi söz konusu olmadığı sürece


ifade özgürlüğü çerçevesinde dile getirilen bazı görüşler veya bunların dile


getirilme biçimi yetkili makamların gözünde kabul edilemez olsa dahi ifade ve


örgütlenme özgürlüklerini ortadan kaldırmaya yönelik tedbirler demokrasiye


hizmet edemez hatta demokrasiyi tehlikeye düşürür (Kayasu/Türkiye, B. No: 64119/00, 76292/01, 13/11/2008, § 77).


53. Hak ve özgürlüklere yapılacak her türlü sınırlamada devreye


girecek bir başka güvence de Anayasa'nın 13. maddesinde ifade edilen


"ölçülülük ilkesi"dir. Bu ilke, temel hak


ve özgürlüklerin sınırlandırılmasına ilişkin başvurularda öncelikli olarak


dikkate alınması gereken bir güvencedir. Anayasa'nın 13. maddesinde demokratik


toplum düzeninin gerekleri ve ölçülülük kriterleri iki ayrı ölçüt olarak


düzenlenmiş olmakla birlikte bu iki ölçüt arasında ayrılmaz bir ilişki vardır.


Nitekim Anayasa Mahkemesi amaç ile araç arasında makul bir ilişki ve dengenin bulunup


bulunmadığını inceler (Tayfun Cengiz,


§ 53).


54. Anayasa Mahkemesinin kararlarına göre ölçülülük, temel hak


ve özgürlüklerin sınırlanma amaçları ile araç arasındaki ilişkiyi yansıtır.


Ölçülülük denetimi, ulaşılmak istenen amaçtan yola çıkılarak bu amaca ulaşılmak


için seçilen aracın denetlenmesidir. Bu sebeple sendika hakkına yapılan


müdahalelerde hedeflenen amaca ulaşabilmek için seçilen müdahalenin elverişli,


gerekli ve orantılı olup olmadığı değerlendirilmelidir. Bu bağlamda başvuru


konusu olay bakımından yapılacak değerlendirmelerin temel ekseni, müdahaleye


neden olan derece mahkemelerinin kararlarında dayandıkları gerekçelerin sendika


hakkını kısıtlama bakımından “demokratik bir toplumda gerekli” ve “ölçülülük ilkesi”ne uygun olduğunun inandırıcı bir şekilde ortaya


konup konulamadığı olacaktır (Tayfun Cengiz,


§§ 54, 55).


55. Öte yandan örgütlenme özgürlüğü -devlet memurları söz konusu


olduğunda- görüşlerin dengeli ve siyaseten yansız olarak açıklanıp


açıklanmadığını, kişisel tavırlar sergilenip sergilenmediğini ve


tarafsızlıklarının güvence altında olup olmadığını tartışma konusu yapmaktadır.


Bu bağlamdaki AİHM uygulamalarında, memurun bulunduğu konum, görev yaptığı


alanla ilgili olarak ödev ve sorumluluk derecesini belirlemede ulusal makamlara


bir takdir marjı tanınmaktadır (İsmail


Sezer/Türkiye, B. No: 36807/07, 24/3/2015, § 28;Ahmed ve diğerleri / Birleşik Krallık, B. No: 22954/93, 2/9/1998,


§§ 53, 54; Otto/Almanya (k.k.),


B. No: 27574/02, 24/11/2005). Fakat örgütlenme özgürlüğünü sınırlama niteliği


taşıyan bu durumun bir sınırının olduğu da unutulmamalıdır.


56. Devletin kamu hizmetinde çalışan memurlarına bir bağlılık


görevi getirmesi, ödev ve sorumluluklar yüklemesi memurların statüleri gereği


meşru kabul edilebilir bir durumdur. Fakat devlet memurlarının da birer birey


olduğu; siyasi görüş sahibi olma, ülke ve toplumsal sorunlarla ilgilenme,


tercih yapma gibi sosyal yönlere sahip olduğu ve bu nitelikleriyle Sözleşme’nin


10. ve 11. maddelerinden yararlanma haklarının bulunduğu şüpheden uzaktır (İsmail Sezer/Türkiye, § 52; Vogt/Almanya, B. No: 17851/91, 26/9/1995, §


53).


57. Ayrıca örgütlenme özgürlüğünün sendika üyelerine


sendikalarının sesini duyurma ve toplu menfaatleri dile getirme imkânı


sağladığı ve güvence altına aldığı fakat sendika üyelerine karşı devlet


tarafından belirli bir muamele yapılmasını korumadığı hatırda tutulmalıdır (İsmail Sezer/Türkiye, § 50).


58. Anayasa Mahkemesi, müdahalenin demokratik bir toplumda


gerekli olup olmadığını, müdahalede bulunulurken hakkın özüne dokunulup dokunulmadığını,


ölçülü davranılıp davranılmadığını davanın bütününe v

 

Benzer Kararlar

 

Anayasa Mahkemesi Birinci Bölüm — Sendika Kararıyla Belletici Nöbetini Tutmayan Öğretmene Kınama Cezası

Anayasa Mahkemesi Birinci Bölüm — Sendika Kararıyla Yapılan Basın Açıklamasına Valilik Yasağı Gerekçesiyle Ceza

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi — Sendika Şubesinin Üye Sayısı Değiştirilirken Failin Belirlenmesi ve Uzaklaştırma Cezası

Tüm İş Hukuku Kararları ›

 

İlgili Sayfalar

 

Sendikal Haklar ve Disiplin Uyuşmazlıkları

 

Benzer bir uyuşmazlıkla ilgili görüşmek isterseniz iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.

 

Bu sayfa genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Özet ve açıklamalar site tarafından hazırlanmıştır; karar metni resmî kaynaktan alınmıştır.

 

Karar Künyesi

 

Mahkeme

Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm

 

Karar Türü

Bireysel Başvuru

 

Başvuru No

2014/11036

 

Karar Tarihi

16 Haziran 2016

 

Oy Durumu

Oy birliği

 

Resmî Kaynak

Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası

 

Hukuki Destek

Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu

 

Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.

Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara

 

0552 725 25 18

WhatsApp ile Yazın

İletişim ve Yol Tarifi

 

İlgili Hukuk Alanları

İş Hukuku Davaları

Tüm Çalışma Alanları ›

 

Hesaplama Araçları

İşçilik Alacakları Hesaplama

Tüm Hesaplama Araçları ›

bottom of page