top of page

Ana Sayfa › İçtihatlar

 

Bireysel Başvuru Kararları  ·  İŞ HUKUKU  ·  HAK İHLALİ

Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm — Hizmet Tespiti Davasında Birbirini Tutmayan Son Çalışma Tarihleri ve Beş Yıllık Süre

 

B. No: 2014/16928 · 27 Ekim 2016

 

İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 20 Kasım 2026

 

Kararın Özeti

 

Hizmet tespiti davası, son çalışmanın önceki yılın sonunda bittiği kabul edilerek beş yıllık hak düşürücü süreden reddedildi. Oysa işçilik alacağına ilişkin önceki kararın farklı bölümlerinde yıl sonunu ve ertesi yılın ilk gününü gösteren iki ayrı tarih vardı. Anayasa Mahkemesi, son hizmet günü ayrıca araştırılmadan ve önceki kararın başvurucuyu yanıltıp yanıltmadığı incelenmeden süre nedeniyle ret verilmesini bariz takdir hatası saydı. Mahkemeye erişim hakkının ihlaline karar verdi.

 

Hukuki İlke

 

Hizmet tespiti davasında süre başlangıcını etkileyen son çalışma günü, önceki karardaki çelişkili tarihler açıklığa kavuşturulmadan belirlenemez.

 

Sonuç

 

Mahkemeye erişim hakkının ihlaline oy çokluğuyla karar verildi. İhlalin sonuçlarını gidermek üzere karar yeniden yargılama için iş mahkemesine gönderildi.

 

İlgili Mevzuat

 

  • Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 36
    Kararda anılan

  • 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu — m. 79
    Kararda anılan

  • 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu — m. 86
    Kararda anılan

  • 6216 sayılı Kanun — m. 50
    Kararda anılan

Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.

 

Kararın Tam Metni

 

Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir. Kişileri belirleyebilen bilgiler “...” ile gizlenmiştir.

 

TÜRKİYE CUMHURİYETİ


ANAYASA MAHKEMESİ


 


 


İKİNCİ BÖLÜM


 


KARAR


 


... BAŞVURUSU


(Başvuru Numarası: 2014/16928)


 


Karar Tarihi: 27/10/2016


R.G. Tarih ve Sayı: 18/11/2016 -


29892


 


İKİNCİ BÖLÜM


 


KARAR


 


Başkan


:


Engin


YILDIRIM


Üyeler


:


Serdar


ÖZGÜLDÜR


 


 


Osman Alifeyyaz PAKSÜT


 


 


Recep


KÖMÜRCÜ


 


 


M. Emin KUZ


Raportör


:


Kamil KAYA


Başvurucu


:


...


Vekili


:


Av. ...


 


I. BAŞVURUNUN KONUSU


1. Başvuru, hizmet tespiti davasının hatalı değerlendirme


sonucunda hak düşürücü süre yönünden reddedilmesi nedeniyle mahkemeye erişim


hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.


II. BAŞVURU SÜRECİ


2. Başvuru 23/10/2014 tarihinde Tekirdağ İş Mahkemesi (Mahkeme)


vasıtasıyla yapılmıştır. Başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön


incelemesi neticesinde başvurunun Komisyona sunulmasına engel teşkil edecek bir


eksikliğinin bulunmadığı tespit edilmiştir.


3. İkinci Bölüm ikinci Komisyonunca 9/9/2015 tarihinde,


başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar


verilmiştir.


4. Bölüm Başkanı tarafından 25/3/2016 tarihinde, başvurunun


kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar


verilmiştir.


5. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına


(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, başvuruya ilişkin görüş bildirmemiştir.


III. OLAY VE OLGULAR


A. Olaylar


6. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili


olaylar özetle şöyledir:


7. Başvurucu, Tekirdağ Tekel Müdürlüğünde 1979 ile 2007 yılları


arasında sigortasız çalıştırıldığını ileri sürerek söz konusu dönemde ödenmeyen


bir kısım işçilik alacağının tahsili istemiyle Tütün, Tütün Mamulleri, Tuz ve


Alkol İşletmeleri A.Ş. (TTA Gayrimenkul A.Ş.) ile Mey İçki San. ve Tic. A.Ş.


aleyhine 31/12/2010 tarihinde alacak davası açmıştır.


8. Dava kapsamında alınan bilirkişi raporunda, başvurucunun


hizmet süresiyle ilgili dosyada yazılı belge veya kayıt bulunmaması nedeniyle


tanık beyanlarına göre başvurucunun 1/6/1979 ile 1/1/2007 tarihleri arasında 27


yıl 7 ay çalıştığı kabul edilerek alacak hesabının bu süre üzerinden yapıldığı


belirtilmiştir.


9. Mahkeme 12/12/2012 tarihli ve E.2010/295, K.2012/295 sayılı


kararı ile başvurucunun Tekirdağ Tekel Müdürlüğünde asgari ücretle çalıştığı,


anılan Kurumun 2007 yılında kapandığı, iş yerinin kapanmasıyla iş akdinin


feshedildiği ancak bir kısım işçilik alacağının ödenmediği gerekçeleriyle


bilirkişi raporundaki hesaplama doğrultusunda davalı TTA Gayrimenkul A.Ş.


yönünden davanın kısmen kabulüne; diğer davalı yönünden davanın husumet


nedeniyle reddine karar vermiştir.


10. Söz konusu kararın gerekçesinde başvurucunun anılan Kurumda


1/6/1979 ile 31/12/2006 tarihleri arasında çalıştığı belirtilmiş; iş akdinin


fesih tarihi ise kararın bazı bölümlerinde 31/12/2006, bazı bölümlerinde ise


1/1/2007 olarak gösterilmiştir. Gerekçeli kararın ilgili kısmı şöyledir:


“Yapılan yargılama iddia, savunma, tanık


beyanları, bilirkişi raporu ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde,


tanık beyanlarına göre davacının davalılardan Tekel (Gayrimenkul A.Ş.)'ye ait


Tekirdağ Tekel Müdürlüğünde 01/06/1979 ila


31/12/2006 tarihleri arasında temizlik ve yükleme boşaltma işlerinde


asgari ücret ile çalıştığı, davacının


çalıştığı Tekirdağ Tekel Müdürlüğünün 2007 yılında kapandığı, söz


konusu Müdürlüğün davalı Tekel'in Sigara Pazarlama ve Dağıtım A.Ş.'ne bağlı olduğu, davalı Mey İçki San. Tic. A.Ş.


tarafından Tekel'in içki fabrikalarının hisse satışı nedeniyle devir alındığı;


davacının çalıştığı Tekel Tekirdağ Başmüdürlüğünün ise bu devrin kapsamı


dışında kaldığı, dolayısıyla davacının davalı Mey İçki San. Tic. A.Ş. nezninde herhangi bir çalışmasının bulunmadığı, bu yüzden


davanın davalı Mey İçki San. Tic. A.Ş. yönünden husumet nedeniyle reddi


gerektiği, diğer davalı Tekel (unvan değiştirmekle Gayrimenkul A.Ş.) her ne


kadar yetki itirazında bulunmuş ise de 5521 sayılı İş Mahkemeleri Kanun'un 5.


maddesi gereğince iş mahkemelerinde açılacak her dava açıldığı tarihte


davalının Türk Medeni Kanunu gereğince ikametgahı sayılan yer mahkemesinde


bakılabileceği gibi işçinin işini yaptığı iş yeri için yetkili mahkemede de


bakılabileceği kuralı gereğince işin görüldüğü yer Tekirdağ olup, mahkememizin


yetkili olduğu anlaşılmakla, davalı Tekel vekilinin yetki itirazının kabule


şayan olmadığı, davacının iş akdi davalı iş


yerinin kapanması nedeniyle feshedildiğinden davacının kıdem ve


ihbar tazminatına hak kazandığı bu nedenle kıdem ve ihbar tazminatının


taleplerinin davalı Tekel yönünden kabulü gerektiği, davacının çalıştığı


dönemde yıllık izinlerini kullanmadığı, izin ücretlerinin ödendiği hususunun da


davalı işveren tarafından iddia ve ispat edilemediği anlaşıldığından, davacının


izin ücreti talebinin kabulü gerektiği, ancak davacı taraf 23/11/2012 tarihinde


dava dilekçesini ıslah ederek ilk dava dilekçesinde talep ettiği kısımların


dışında bilirkişi tarafından hesaplanan tutar arasındaki fark alacakları ıslah


etmiş olup, davalı tarafından ıslah edilen kısım yönünden zamanaşımı itirazında


bulun[ul]muş olup, bir kısmı davacı tarafından dava


edilmeyen alacak kısmı için fazlaya ilişkin hakları saklı tutulmuş olmasının


dava edilmeyen kısım açısından zamanaşımını kestiği kabul edilemeyeceğinden,


davacı tarafça dava edilen kıdem tazminatı ve ihbar tazminatı fesihten itibaren


10 yıllık zamanaşımına tabi olması nedeniyle davalı tarafın kıdem ve ihbar


tazminatı yönünden ıslah edilen kısımlara ilişkin zamanaşımı defiine şayan bulunmamış olup, izin ücretinin ise akdin


fesih tarihinden itibaren 5 yıllık zamanaşımına tabi olup, akdin fesih tarihi olan 01/01/2007 tarihinden


ıslahtarihi olan 23/11/2012 tarihine kadar 5 yıldan


fazla süre geçtiğinden ıslah edilen kısım 5 yıllık zamanaşımı süresi içerisinde


talep edilmediğinden davacı tarafın yıllık izin ücreti ile ilgili ilk dava


ettiği kısmı[n] kabulüne yıllık izin ücretlerinin ıslah edilen kısımları


zamanaşımına uğradığından bu kısımlar yönünden fazlaya ilişkin talebinin


reddine karar verilmek gerekmekte olup, davacının çalıştığı dönemde haftanın 5


günü 08:00 ila 20:00 saatleri arasında 2 haftada bir kere cumartesi günleri de


3 saat çalıştığı, böylece davacının ara dinlenmeleri düşüldükten sonra ayda 36


saat fazla çalışma yaptığı fazla çalışma ücretlerinin ödenmediği dolayısıyla


davacının fazla çalışma ücretine hak kazandığı, ancak davalı tarafın zamanaşımı


defininde bulunduğu, fazla çalışma ücretinin 4857


sayılı Kanun'un 32. maddesine göre 5 yıllık zamanaşımına tabi olduğu, ücretin


hak edildiği tarihten itibaren 5 yıllık süre içerisinde talep edilmesi


gerektiği, dava tarihi olan 30/12/2010 tarihinden geriye doğru 5 yıllık süre


olan 30/12/2005 ila akdin feshedildiği tarih


olan 31/12/2006 tarihleri arasındaki döneme ilişkin fazla mesai


ücretinin talep edilebileceği, bu tarihten önceki fazla mesai ücretlerinin


zamanaşımına uğradığı için reddi gerektiği, ihbar ve kıdem tazminatının Borçlar


Kanunu'nun 125. maddesine göre fesih tarihinden itibaren 10 yıllık zamanaşımına


tabi olması, izin ücretinin ise fesih tarihinden itibaren 5 yıllık zamanaşımına


tabi olması, fesih tarihi olan 31/12/2006


ila dava tarihi olan 31/12/2010 tarihleri arasında 10 yıllık ve 5 yıllık


zamanaşımının dolmaması nedeniyle davalı tarafın bu alacak kalemleri yönünden


zamanaşımı savunmasının kabule şayan olmadığından reddi gerektiği, davacı taraf


her ne kadar fazla tatili ücreti alacağı talebinde bulunmuş ise de, tanık


beyanlarına göre davacının pazar günleri çalışmadığı anlaşıldığından davacı


tarafın hafta tatili çalışma alacağı talebinin reddi gerektiği, bilirkişi


tarafından hesaplanan fazla mesai ücreti alacağından yerleşik Yargıtay


kararları gereğince %25 hakkaniyet indirimi uygulanmak suretiyle hüküm altına


alınması gerektiği anlaşılmakla davanın davalı Mey İçki San. A.Ş. yönünden


husumet nedeniyle reddine, davalı Tekel (Gayrimenkul A.Ş.) yönünden davanın


kısmen kabul ve kısmen reddi ile 14.646,75 TL kıdem tazminatı, 991.20 TL ihbar


tazminatı, 1.500,00 TL yıllık izin ücreti alacağı, 1.529,28 TL fazla mesai


ücretinin davalı Tekel A.Ş. (Gayrimenkul A.Ş.)'den tahsili ile davacı tarafa


ödenmesine, kıdem tazminatına akdin fesih


tarihi olan 01/01/2007 tarihinden itibaren bankalarca mevduata


uygulanan en yüksek mevduat faizi, diğer alacaklara ise dava tarihi olan


31/12/2010 tarihinden itibaren yasal faiz uygulanmasına, davacı tarafın fazlaya


ilişkin fazla mesai ücreti ve yıllık izin ücreti taleplerinin reddine,


ispatlanamayan hafta tatili talebinin reddine karar verilmesi cihetine


gidilmiş[tir].”


11. Davalının temyizi üzerine anılan karar, Yargıtay 7. Hukuk


Dairesinin 5/11/2013 tarihli ve E.2013/5542, K.2013/18163 sayılı ilamı ile


onanarak aynı tarihte kesinleşmiştir.


12. Başvurucu, bahsi geçen alacak davasının lehine sonuçlanması


üzerine bu defa sigortasız çalıştırıldığı sürenin tespiti için TTA Gayrimenkul


A.Ş. ile Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) aleyhine aynı Mahkemede 27/12/2012


tarihinde hizmet tespiti davası açarak 1979 ile 2007 yılları arasında Tekirdağ


Tekel Müdürlüğünde çalıştığının tespitine karar verilmesini talep etmiştir.


13. Mahkeme, 4/12/2013 tarihli ve E.2012/393, K.2013/529 sayılı


kararı ile sigortalılığın tespiti davasının ilgili Kanun gereğince en son


hizmetin geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıl içinde açılması gerektiği,


somut davanın ise başvurucunun en son hizmetinin geçtiği 31/12/2006 tarihinden


beş yıl sonra açıldığı gerekçesiyle davanın hak düşürücü süre yönünden reddine


karar vermiştir. Karar gerekçesinin ilgili kısmı şöyledir:


“Mahkememizin 2010/295 esas sayılı dosyasının


mahkeme kaleminde yapılan araştırmada temyiz incelemesi için Yargıtay'a


gönderildiği, uyap üzerinden ve karar kartonundan


yapılan kontrolde, davacısı dosyamız davacısı, davalıları Tekel Genel Müdürlüğü


(Gayrimenkul A.Ş.) [ve] Meyçi İçki San. Tic. A.Ş.


olan işçi alacağı davası olduğu, 2012/295 karar numarası ile karara çıktığı,


söz konusu kararın kabul kısmında davacının


01/06/1979 ila 31/12/2006 tarihleri arasında çalıştığının kabul edildiği, iş


akdinin 31/12/2006 tarihinde sona erdiğinin kabul edildiği ve bu tarihe göre


işçi alacaklarının hesaplanıp hüküm altına alındığı görülmüştür.


...


Yapılan yargılama, iddia, savunma, gelen


kayıtlar, tanık beyanları, Mahkememizin 2010/295 esas, 2012/295 karar sayılı


dosyası ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; 506 sayılı yasanın


79/8. maddesi gereğince yönetmelikte tespit edilen belgeleri, işveren tarafından


verilmeyen veya çalıştıkları kurumca tespit edilemeyen sigortalılar


çalıştıklarının, hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan başlayarak 5 yıl


içerisinde mahkemeye başvurarak alacakları ilam ile ispatlayabilirlerse bunları


mahkeme kararında belirtilen aylık kazanç toplamları üzerinden prim ödeme gün


sayılarının nazara alınacağının hüküm altına alındığı, dolayısı ile hakkında


herhangi bir işe giriş bildirgesi bulunmayan ve çalıştıkları kurumca tespit


edilmeyen kişilerin sigortalılığın tespiti davasının en son hizmetin geçtiği


yılın sonundan başlayarak 5 yıl içerisinde açılması gerektiği, dolayısıyla davacının en son hizmetinin geçtiği 31/12/2006


tarihinden itibaren 506 sayılı yasanın 79. maddesinde öngörülen 5


yıllık hak düşürücü süre içerisinde davanın açılmadığı ve davanın 5 yıllık


süreden sonra 27/12/2012 tarihinde açıldığı anlaşıldığından davacı tarafın


talebi haklı ve yerinde görülmediğinden hak düşürücü süre yönünden davanın


reddine karar veril[miştir].”


14. Başvurucunun temyizi üzerine anılan karar, Yargıtay 10.


Hukuk Dairesinin 16/6/2014 tarihli ve E.2014/7926, K.2014/14720 sayılı ilamı


ile onanmıştır. Onama ilamının ilgili kısmı şöyledir:


“Dosyadaki yazılara, hükmün Dairemizce de


benimsenmiş bulunan yasal ve hukuksal gerekçeleriyle dayanağı maddî delillere


ve özellikle bu delillerin takdirinde bir isabetsizlik görülmemesine göre,


yerinde bulunmayan bütün temyiz itirazlarının reddiyle usul ve kanuna uygun


olan hükmün ONANMASINA ... karar verildi.”


15. Nihai karar, başvurucuya 23/9/2014 tarihinde tebliğ edilmiş;


başvurucu 23/10/2014 tarihinde bireysel başvuruda bulunulmuştur.


B. İlgili Hukuk


16. 17/7/1964 tarihli ve 506 sayılı mülga Sosyal Sigortalar


Kanunu’nun 79. maddesinin onuncu fıkrası şöyledir:


“Yönetmelikle tespit edilen belgeleri işveren


tarafından verilmeyen veya çalıştıkları Kurumca tespit edilemeyen sigortalılar,


çalıştıklarını hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan başlayarak 5 yıl içerisinde


mahkemeye başvurarak alacakları ilam ile ispatlayabilirlerse, bunların mahkeme


kararında belirtilen aylık kazanç toplamları ile prim ödeme gün sayıları nazara


alınır.”


17. 31/5/2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel


Sağlık Sigortası Kanunu’nun 86. maddesinin sekizinci fıkrası şöyledir:


“Aylık prim ve hizmet belgesi işveren tarafından


verilmeyen veya çalıştıkları Kurumca tespit edilemeyen sigortalılar,


çalıştıklarını hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıl


içerisinde iş mahkemesine başvurarak, alacakları ilâm ile ispatlayabilirlerse,


bunların mahkeme kararında belirtilen aylık kazanç toplamları ile prim ödeme


gün sayıları dikkate alınır.”


18. 5510 sayılı Kanun’un 108. maddesi şöyledir:


“Bu Kanunun;


a) Geçici 20 nci


maddesinin son fıkrası 1/1/2008 tarihinde,


b) 72 nci ve 73 üncü


maddeleri, geçici 6 ncı maddesinin yedinci fıkrasının


(b) bendi, geçici 7 nci maddesinin son fıkrası,


geçici 9 uncu maddesinin bir ilâ dördüncü fıkraları ile geçici 17 nci maddesi, geçici 20 nci


maddesinin onikinci fıkrası 30/4/2008 tarihinde,


c) 60 ıncı


maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinin (3) ilâ (8) ve (10) numaralı alt


bentleri ile (f) bendinde sayılanlar için genel sağlık sigortası hükümlerinin


uygulanmasına ilişkin olarak; 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının (1), (2),


(8), (9), (10), (16), (17), (20), (22), (23), (24), (25), (26) ve (27) numaralı


bentleri, 63, 64, 66, 67, 68, 69, 70, 71, 72, 74, 75, 77, 78, 79 uncu


maddeleri, 80 inci maddesinin dördüncü fıkrası, 81 inci maddesinin birinci


fıkrasının (f) bendi ve ikinci fıkrası, 82 nci


maddesinin birinci, ikinci ve üçüncü fıkraları, 87 ilâ 89 uncu maddeleri, 97 nci maddesinin son fıkrası, geçici 1 inci maddesinin son


fıkrası, geçici 3 üncü maddesi, geçici 6 ncı


maddesinin dördüncü fıkrası, geçici 11 inci maddesinin ikinci fıkrası, geçici


12 inci maddesi hükümleri 1/7/2008 tarihinde,


d) Diğer hükümleri 2008 yılı Ekim ayı başında,


yürürlüğe girer.”


19. 5510 sayılı Kanun’un geçici 7. maddesinin birinci fıkrası


şöyledir:


“Bu Kanunun yürürlük tarihine kadar 17/7/1964


tarihli ve 506 sayılı, 2/9/1971 tarihli ve 1479 sayılı, 17/10/1983 tarihli ve


2925 sayılı, bu Kanunla mülga 17/10/1983 tarihli ve 2926 sayılı, 8/6/1949


tarihli ve 5434 sayılı kanunlar ile 17/7/1964 tarihli ve 506 sayılı Kanunun


geçici 20 nci maddesine göre sandıklara tabi


sigortalılık başlangıçları ile hizmet süreleri, fiilî hizmet süresi zammı,


itibarî hizmet süreleri, borçlandırılan ve ihya edilen süreler ve sigortalılık


süreleri tabi oldukları kanun hükümlerine göre değerlendirilir.”


IV. İNCELEME VE GEREKÇE


20. Mahkemenin 27/10/2016 tarihinde yapmış olduğu toplantıda


başvuru incelenip gereği düşünüldü:


A. Başvurucunun İddiaları


21. Başvurucu; 1979 ile 2007 yılları arasında Tekirdağ Tekel


Müdürlüğünde sigortasız çalıştırıldığını, bu çalışmaları karşılığında ödenmeyen


işçilik alacaklarının tahsili istemiyle açtığı alacak davasının lehine


sonuçlandığını, söz konusu davada iş akdinin 1/1/2007 tarihinde feshedildiğinin


tespit edildiğini, davanın lehine sonuçlanması üzerine aynı Mahkemede bu defa


sigortasız çalıştığı sürenin tespiti için hizmet tespiti davası açtığını ancak


iş yerindeki son hizmet tarihinin 31/12/2006 olduğu ve bu tarihten itibaren beş


yıllık hak düşürücü süre içinde açılmadığı gerekçeleriyle davanın süre yönünden


reddedildiğini, Mahkemenin bu davada önceki kararıyla çelişkiye düşerek iş


akdinin fesih tarihini 31/12/2006 olarak kabul ettiğini, iş yerindeki en son


hizmet tarihinin 1/1/2007 olarak kabul edilmesi gerekirken Mahkemenin son


çalışma tarihi konusunda önceki kararıyla çelişir biçimde hatalı değerlendirme


yaparak davasını haksız olarak süre yönünden reddettiğini, temyiz ettiği bu


kararın Yargıtayca gerekçe belirtilmeden onandığını


belirterek Anayasa’nın 36. maddesinde düzenlenen adil yargılanma hakkının ihlal


edildiğini ileri sürmüş ve yargılamanın yenilenmesi talebinde bulunmuştur.


B. Değerlendirme


1. Kabul Edilebilirlik


Yönünden


22. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılan


hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini


kendisi takdir eder (Tahir Canan,


B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16).


23. Başvurucunun şikâyetinin özü, açmış olduğu hizmet tespiti


davası için ilgili kanunda öngörülen hak düşürücü sürenin hatalı hesaplanması


sonucunda davanın süre aşımından reddedilmesi nedeniyle uyuşmazlığın esasının


Mahkeme tarafından incelenemediğine ilişkindir. Bu nedenle başvurucunun


iddialarının adil yargılanma hakkının güvenceleri arasında yer alan mahkemeye


erişim hakkı kapsamında incelenmesi gerektiği değerlendirilmiştir.


24. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine


karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan


mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir


olduğuna karar verilmesi gerekir.


25. M. Emin KUZ bu görüşe katılmamıştır.


2. Esas Yönünden


26. Başvurucu, Mahkemenin son hizmet tarihi konusunda alacak


davasında verdiği kararıyla çelişir biçimde hatalı değerlendirme yapması


sonucunda hizmet tespiti davasını süre yönünden reddettiğini belirterek adil


yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.


27. Anayasa’nın “Hak arama


hürriyeti” kenar başlıklı 36. maddesinin birinci fıkrası şöyledir:


“Herkes, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak


suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile


adil yargılanma hakkına sahiptir.”


28. Anayasa'nın 36. maddesinin birinci fıkrasında herkesin meşru


vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya


davalı olarak iddiada bulunma ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahip


olduğu belirtilmiştir. Anayasa'da adil yargılanma hakkının kapsamı


düzenlenmediğinden bu hakkın kapsam ve içeriğinin, Avrupa İnsan Hakları


Sözleşmesi’nin (Sözleşme) “Adil yargılanma


hakkı” kenar başlıklı 6. maddesi çerçevesinde belirlenmesi gerekir (Onurhan Solmaz, B. No: 2012/1049, 26/3/2013, §


22).


29. Adil yargılanma hakkının en temel unsurlarından biri olan


mahkemeye erişim hakkı, bir uyuşmazlığı mahkeme önüne taşıyabilmek ve


uyuşmazlığın etkili bir şekilde karara bağlanmasını isteyebilmek anlamına


gelmektedir. Kişinin mahkemeye başvurmasını engelleyen veya mahkeme kararını


anlamsız hâle getiren, bir başka ifadeyle mahkeme kararını önemli ölçüde


etkisizleştiren sınırlamalar mahkemeye erişim hakkını ihlal edebilir (Özkan Şen, B. No: 2012/791, 7/11/2013, §


52).


30. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM), mahkemeye etkili


erişim hakkını “hukukun üstünlüğü” ilkesinin temel unsurlarından biri olarak


kabul etmekte ve mahkemeye etkili erişim hakkının mahkemeye başvuru konusunda


tutarlı bir sistemin var olmasını ve dava açmak isteyen kişilerin mahkemeye


ulaşmada açık, pratik ve etkili fırsatlara sahip olmasını gerektirdiğini ifade


etmektedir. Bu sebeple hukuki belirsizliklerin ya da uygulamadaki


belirsizliklerin tarafların mahkemeye erişimine zarar verdiği durumlarda bu


hakkın ihlal edildiğine karar verilmektedir (Geffre/Fransa, (k.k), B. No: 51307/99,


23/1/2003).


31. Hukuki güvenlik ile belirlilik ilkeleri, hukuk devletinin ön


koşullarındandır. Kişilerin hukuki güvenliğini sağlamayı amaçlayan hukuki


güvenlik ilkesi, hukuk normlarının öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm eylem


ve işlemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerinde


bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılar.


Belirlilik ilkesi ise yasal düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden


herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır


ve uygulanabilir olmasını, ayrıca kamu otoritelerinin keyfî uygulamalarına


karşı koruyucu önlem içermesini ifade etmektedir (AYM, E.2013/64, K.2013/142,


28/11/2013).


32. Mahkemeye erişim hakkı, kural olarak mutlak bir hak olmayıp


sınırlandırılabilen bir haktır. Bununla birlikte getirilecek sınırlamaların


hakkın özünü, zedeleyecek şekilde hakkı kısıtlamaması, meşru bir amaç izlemesi,


açık ve ölçülü olması ve başvurucu üzerinde ağır bir yük oluşturmaması gerekir


(Serkan Acar, B. No: 2013/1613,


2/10/2013, § 38).


33. Dava açma hakkı birtakım sınırlamalara tabi tutulabileceği


gibi bu hakkın kullanımı da belli kurallara bağlanabilir. Bununla birlikte bu


sınırlamalar dava açmak isteyen bir kişinin mahkemeye erişim hakkının özüne


zarar verecek seviyeye ulaşmamalıdır (Benzer yöndeki AİHM kararı için bkz. Edificaciones March Gallego


S.A./İspanya, B. No: 28028/95, 19/2/1998, § 34 ve Rodríguez Valín/İspanya,


B. No: 47792/99, 11/10/2001, § 22).


34. Bir mahkemeye başvuru hakkının yasal birtakım şartlara tabi


tutulması kabul edilebilir olsa da mahkemeler; usul kurallarını uygularken bir


yandan adil yargılanma hakkını ihlal edebilecek aşırı şekilcilikten, diğer


yandan da yasalar tarafından düzenlenen usul kurallarının ortadan kaldırılması


sonucunu doğurabilecek aşırı gevşeklikten kaçınmalıdır (Walchli/Fransa, B. No: 35787/03, 26/7/2007, § 29).


35. Usul kurallarının hukuki güvenliğin sağlanması ve


yargılamanın düzgün bir şekilde yürütülmesi sonucu adaletin tecelli etmesine


hizmet etmek yerine kişilerin davalarının yetkili bir mahkeme tarafından


görülmesi bakımından bir çeşit engel hâline gelmesi durumunda mahkemeye erişim


hakkı ihlal edilmiş olacaktır (Benzer yöndeki AİHM kararı için bkz. Efstathiou ve diğerleri/Yunanistan, B. No: 36998/02,


27/7/2006, § 24).


36. Dava açma ya da kanun yollarına başvuru için belli sürelerin


öngörülmesi, bu süreler dava açmayı imkânsız kılacak ölçüde kısa olmadıkça


hukuki belirlilik ilkesinin bir gereğidir ve mahkemeye erişim hakkına aykırılık


oluşturmaz. Ne var ki öngörülen süre koşullarının açıkça hukuka aykırı olarak


yanlış uygulanması ya da yanlış hesaplanması nedeniyle kişiler, dava açma ya da


kanun yollarına başvurma hakkını kullanamamışsa mahkemeye erişim hakkının ihlal


edildiğini kabul etmek gerekir (Benzer yöndeki AİHM kararı için bkz. Osu/İtalya, B. No: 36534/97, 11/7/2002, §§


36-40).


37. Başvuruya konu olayda başvurucu, sigortasız çalıştırıldığı


iş yerinde ödenmeyen bir kısım işçilik alacağının tahsili istemiyle alacak


davası açmıştır. Söz konusu dava kapsamında alınan bilirkişi raporunda, dava


dosyasında hizmet süresiyle ilgili yazılı belge veya kayıt bulunmaması


nedeniyle tanık beyanlarına göre başvurucunun 1/6/1979 ile 1/1/2007 tarihleri arasında


27 yıl 7 ay çalıştığı kabul edilerek alacak hesabı bu süre üzerinden


yapılmıştır.


38. Yargılama sonunda Mahkeme, başvurucunun asgari ücretle


çalıştığı iş yerinin 2007 yılında kapanmasıyla iş akdinin feshedildiği ancak


bir kısım işçilik alacağının ödenmediği gerekçesiyle anılan bilirkişi


raporundaki hesaplama doğrultusunda davanın kısmen kabulüne karar vermiş ve bu


karar Yargıtay incelemesinden geçerek kesinleşmiştir.


39. Söz konusu kararın gerekçesinde başvurucunun iş yerinde


1/6/1979 ile 31/12/2006 tarihleri arasında çalıştığı belirtilmiş; iş akdinin


fesih tarihi ise kararın bazı bölümlerinde 31/12/2006, bazı bölümlerinde ise


1/1/2007 olarak gösterilmiştir (bkz. § 10).


40. Alacak davası lehine sonuçlanan başvurucu, bu defa


sigortasız çalıştığı sürenin tespiti için 27/12/2012 tarihinde hizmet tespiti


davası açarak 1979 ile 2007 yılları arasında Tekirdağ Tekel Müdürlüğünde


çalıştığı hizmetlerinin tespitine karar verilmesini talep etmiştir.


41. Mahkeme, 506 sayılı mülga Kanun’un 79. maddesinin onuncu


fıkrası gereğince sigortalılığın tespiti davasının en son hizmetin geçtiği


yılın sonundan başlayarak beş yıl içinde açılması gerektiği, somut davanın ise


başvurucunun en son hizmetinin geçtiği 31/12/2006 tarihinden itibaren beş yıl


sonra açıldığı gerekçesiyle davanın hak düşürücü süre yönünden reddine karar


vermiştir.


42. Anılan kararın gerekçesinde daha önce görülen alacak


davasına atıf yapılmak suretiyle söz konusu davada başvurucunun 1/6/1979 ile


31/12/2006 tarihleri arasında çalıştığının ve iş akdinin 31/12/2006 tarihinde


sona erdiğinin kabul edildiği, işçilik alacaklarının da bu tarihe göre


hesaplanıp hüküm altına alındığı dikkate alınarak başvurucunun en son hizmet


tarihinin 31/12/2006 olduğu ve bu tarihten itibaren Kanun’da öngörülen beş


yıllık hak düşürücü süre içinde davanın açılmadığı sonucuna varıldığı


belirtilmiştir.


43. Başvurucunun temyizi üzerine bu karar, Yargıtay 10. Hukuk


Dairesinin 16/6/2014 tarihli ilamı ile onanarak aynı tarihte kesinleşmiştir.


44. 506 sayılı mülga Kanun’un 79. maddesinin onuncu fıkrası ile


5510 sayılı Kanun’un 86. maddesinin sekizinci fıkrasında hizmet tespiti


davaları için beş yıllık hak düşürücü süre öngörülmüş olup bu sürenin


başlangıcı konusunda çalışanların “hizmetlerinin geçtiği yılın” sonunun esas


alınacağı belirtilmiştir (bkz. §§ 16, 17).


45. Başvuru konusu hizmet tespiti davasında Mahkeme,


başvurucunun iş yerindeki en son hizmetinin 31/12/2006 tarihinde


gerçekleştiğini kabul ettiğinden bu tarihten itibaren beş yıl içinde açılmayan


davada hak düşürücü sürenin geçtiği sonucuna varmıştır. Mahkemenin bu kabulüne


göre somut davada hak düşürücü sürenin 31/12/2011 tarihinde dolduğu


anlaşılmaktadır. Başvurucu ise iş yerindeki çalışmasının 1/1/2007 tarihine


kadar sürdüğünü iddia etmiş olup başvurucunun bu iddiasının kabul edilmesi


hâlinde hizmet tespiti davası 2007 yılının sonundan itibaren beş yıl içinde


yani 31/12/2012 tarihine kadar açılabilecek ve somut davanın açıldığı tarih


27/12/2012 olduğundan hak düşürücü süre geçirilmemiş olacaktır.


46. Başvurucu, en son hizmet tarihi 1/1/2007 olduğu hâlde


Mahkemenin alacak davasında verdiği kararla çelişkili şekilde hatalı


değerlendirme ve uygulama yapıp iş akdinin fesih tarihini 31/12/2006 kabul


ederek davasını haksız biçimde süre yönünden reddettiğinden şikâyet etmiştir.


47. Bireysel başvuru yolunun ikincil niteliği gereği mevzuatın


yorumlanması ve uygulanması, derece mahkemelerinin görevi olmakla birlikte bu


yorum ve uygulamaların etkilerinin Anayasa ve Sözleşme’nin ortak koruma


alanında bulunan hak ve yükümlülüklerle bağdaşıp bağdaşmadığının Anayasa


Mahkemesince incelenebileceği tabiidir. Mahkemeye erişim hakkı yönünden


yapılacak böyle bir inceleme, somut olayın koşulları çerçevesinde olacaktır (Emre Kartal, B. No: 2014/5020, 6/10/2015,


§ 40).


48. Bu kapsamda başvuru konusu davada, başvurucunun daha önce


açtığı ve lehine sonuçlanan alacak davasındaki tespitlerle çelişen bir kabul


bulunup bulunmadığı, dava açma süresinin belirlenmesine esas alınan son hizmet


tarihi konusunda açıkça hukuka aykırı yanlış uygulama ya da yanlış hesaplama


yapılıp yapılmadığı ve dolayısıyla başvurucunun mahkemeye erişim hakkına


yönelik bir ihlal bulunup bulunmadığı incelenecektir.


49. Başvuru konusu hizmet tespiti davasında Mahkeme, daha önce


görülen alacak davasına atıf yapmak suretiyle söz konusu davada başvurucunun iş


akdinin 31/12/2006 tarihinde sona erdiğinin kabul edildiğini, işçilik


alacaklarının da bu tarihe göre hesaplanıp hüküm altına alındığını dikkate


alarak başvurucunun iş akdinin 31/12/2006 tarihinde sona erdiği sonucuna


ulaşmış ise de bu karara dayanak yapılan alacak davasına ilişkin gerekçeli


karar incelendiğinde başvurucunun iş akdinin fesih tarihinin, kararın bazı


bölümlerinde 31/12/2006, bazı bölümlerinde ise 1/1/2007 olarak gösterilmiş


olduğu, başvurucunun “hizmetlerinin geçtiği” son tarih konusunda kesin bir


belirleme yapılmadığı görülmektedir (bkz. § 10). Bunun yanı sıra alacak


davasında hükme esas alınan ve başvurucunun alacaklarının hesaplandığı bilirkişi


raporunda başvurucunun 1/6/1979 ile 1/1/2007 tarihleri arasında 27 yıl 7 ay


çalıştığı kabul edilerek alacak hesabı yapılmış (bkz. § 8) ancak 1/1/2007


tarihinin hizmet süresi içinde kabul edilip edilmediği belirtilmemiştir. Buna


rağmen gerekçeli kararda, başvurucunun 1/1/2007 tarihi itibarıyla çalışması


bulunup bulunmadığı, bir başka ifadeyle bu tarihin çalışma süresine dâhil olup


olmadığı hususu tereddütsüz şekilde aydınlığa kavuşturulmamıştır.


50. Öte yandan aynı kararda, başvurucunun Tekirdağ Tekel Müdürlüğünde


asgari ücretle çalıştığı, anılan Kurumun 2007 yılında kapandığı, iş yerinin


kapanmasıyla başvurucunun iş akdinin feshedildiği belirtilmiştir. Ay ve gün


belirtilmeksizin sadece yıl zikredilerek yapılan bu belirlemenin, başvurucunun


son hizmetinin 2007 yılı içinde gerçekleşmiş olduğu şeklinde anlaşılmaya müsait


olduğu açıktır. Bunun yanı sıra anılan tarihin yılbaşı olması itibarıyla genel


tatil günü olduğu, tatil olan bir günde iş akdinin feshi işleminin ne şekilde


yapıldığının da kararda yeterince tartışılmadığı görülmüştür.


51. Başvurucunun iş yerindeki “hizmetlerinin geçtiği” son tarih


alacak davasında açık ve net bir şekilde tespit edilmemiş olmasına rağmen


başvuruya konu hizmet tespiti davasında Mahkemece, bu hususta ayrıca bir


araştırma ve değerlendirme yapılmadan alacak davasındaki kesin olmayan birtakım


tespitlere dayanılarak ve dava açma süresi konusunda başvurucunun yanılgıya


düşmesinde alacak davasına ilişkin gerekçeli kararda başvurucunun iş akdinin


fesih tarihinin kararın bazı bölümlerinde 1/1/2007 olarak gösterilmesinin


etkili olup olmadığı hususu değerlendirilmeden davanın süre yönünden


reddedilmesinde bariz takdir hatası bulunduğu kanaatine varılmıştır.


52. Sonuç olarak başvuru konusu davanın süre yönünden


reddedilmesiyle başvurucunun emeklilik haklarını doğrudan ilgilendiren davadaki


esasa ilişkin iddiaların görüşülmesi imkânının ortadan kalktığı, dava açma


süresinin başlangıcı için esas alınacak tarih olan iş yerindeki son hizmet


tarihiyle ilgili yeterli araştırma yapılmamasının başvurucunun mahkemeye


erişimine zarar verdiği açıktır. Bu nedenle başvurucunun mahkemeye erişim


hakkının ihlal edildiği sonucuna ulaşılmıştır.


53. Açıklanan gerekçelerle Anayasa’nın 36. maddesinde güvence


altına alınan adil yargılanma hakkı kapsamında mahkemeye erişim hakkının ihlal


edildiğine karar verilmesi gerekir.


54. M. Emin KUZ bu görüşe katılmamıştır.


3. 6216 Sayılı Kanun'un


50. Maddesi Yönünden


55. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin


Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 50. maddesinin (1) ve (2)


numaralı fıkraları şöyledir:


“(1) Esas inceleme sonunda, başvurucunun


hakkının ihlal edildiğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal kararı


verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yapılması


gerekenlere hükmedilir. …


(2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme kararından


kaynaklanmışsa, ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak için yeniden yargılama


yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yargılama yapılmasında


hukuki yarar bulunmayan hâllerde başvurucu lehine tazminata hükmedilebilir veya


genel mahkemelerde dava açılması yolu gösterilebilir. Yeniden yargılama


yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında açıkladığı


ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar


verir.”


56. Başvurucu, yargılamanın yenilenmesi talebinde bulunmuştur.


57. Adil yargılanma hakkı kapsamında mahkemeye erişim hakkının


ihlal edildiği sonucuna varılmıştır.


58. Adil yargılanma hakkı kapsamında mahkemeye erişim hakkının


ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasında


hukuki yarar bulunduğundan kararın bir örneğinin yeniden yargılama yapılmak


üzere Tekirdağ İş Mahkemesine gönderilmesine karar verilmesi gerekir.


59. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 206,10 TL harç ve 1.800


TL vekâlet ücretinde

 

Benzer Kararlar

 

Hizmet Tespiti Davasında Beş Yıllık Süre

Kesintili Çalışmada Hak Düşürücü Süre

Yargıtay 10. Hukuk Dairesi — Aynı İşyerinden Bildirim Bulunmasına Rağmen Hizmet Tespiti Davasının Süreden Reddi

Tüm İş Hukuku Kararları ›

 

İlgili Sayfalar

 

Hizmet Tespiti Davaları ve Sosyal Güvenlik

 

Benzer bir uyuşmazlıkla ilgili görüşmek isterseniz iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.

 

Bu sayfa genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Özet ve açıklamalar site tarafından hazırlanmıştır; karar metni resmî kaynaktan alınmıştır.

 

Karar Künyesi

 

Mahkeme

Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm

 

Karar Türü

Bireysel Başvuru

 

Başvuru No

2014/16928

 

Karar Tarihi

27 Ekim 2016

 

Oy Durumu

Oy çokluğu

 

Resmî Kaynak

Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası

 

Hukuki Destek

Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu

 

Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.

Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara

 

0552 725 25 18

WhatsApp ile Yazın

İletişim ve Yol Tarifi

 

İlgili Hukuk Alanları

İş Hukuku Davaları

Tüm Çalışma Alanları ›

 

Hesaplama Araçları

İşçilik Alacakları Hesaplama

Tüm Hesaplama Araçları ›

bottom of page