top of page

Ana Sayfa › İçtihatlar

 

Bireysel Başvuru Kararları  ·  KİŞİLER HUKUKU  ·  HAK İHLALİ

Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm — Mavi Kart Kayıtlarında Ad Farkı ve Kapalı Nüfus Kaydının Düzeltilmesi

 

B. No: 2015/13947 · 28 Kasım 2018

 

İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 20 Kasım 2026

 

Kararın Özeti

 

Doğumu Almanya’da kaydedilen başvurucunun ön adı Türkiye’de mahkeme kararıyla değiştirildi. Türk vatandaşlığından izinle çıktıktan sonra aldığı Mavi Kartta Türk kaydındaki ad kaldı. Kayıtlar arasındaki fark, çocuklarının Mavi Kartlılar Kütüğü’ne kayıt talebinde sorun çıkardı. Anayasa Mahkemesi, derece mahkemelerinin uluslararası sözleşmenin sağladığı güvenceleri değerlendirmeden yalnızca kaydın kapalı olmasına dayanmasını yeterli görmedi. Özel hayata saygı hakkının ihlal edildiğine ve yeniden yargılama yapılmasına karar verdi.

 

Hukuki İlke

 

Somut olayda kapalı nüfus kaydındaki ad farkını giderme talebi, Ad ve Soyadlarının Nüfus Kütüklerine Yazılış Şekline İlişkin Sözleşme gözetilerek değerlendirilmeliydi.

 

Sonuç

 

Özel hayata saygı hakkının ihlal edildiğine, kararın yeniden yargılama için gönderilmesine ve tazminat talebinin reddine oy birliğiyle karar verildi.

 

İlgili Mevzuat

 

  • Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 20
    Kararda anılan

  • 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu — m. 14
    Kararda anılan

  • 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu — m. 28
    Kararda anılan

  • Ad ve Soyadlarının Nüfus Kütüklerine Yazılış Şekline İlişkin Sözleşme — m. 4, 6
    Kararda anılan

  • 6216 sayılı Kanun — m. 50
    Kararda anılan

Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.

 

Kararın Tam Metni

 

Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir. Kişileri belirleyebilen bilgiler “...” ile gizlenmiştir.

 

TÜRKİYE CUMHURİYETİ


ANAYASA MAHKEMESİ


 


 


İKİNCİ BÖLÜM


 


KARAR


 


... BAŞVURUSU


(Başvuru Numarası: 2015/13947)


 


Karar Tarihi: 28/11/2018


 


İKİNCİ BÖLÜM


 


KARAR


 


 


Başkan


:


Engin


YILDIRIM


Üyeler


:


Celal Mümtaz


AKINCI


 


 


Muammer


TOPAL


 


 


M. Emin KUZ


 


 


Recai AKYEL


Raportör


:


Fatih ALKAN


Başvurucu


:


... (...)


Vekili


:


Av. ...


 


I. BAŞVURUNUN KONUSU


1. Başvuru, nüfus kaydının kapalı olduğu gerekçesine dayanılarak


isim tashihi talebinin reddedilmesi nedeniyle özel hayata saygı hakkının ihlal


edildiği iddiasına ilişkindir.


II. BAŞVURU SÜRECİ


2. Başvuru 5/8/2015 tarihinde yapılmıştır.


3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön


incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.


4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm


tarafından yapılmasına karar verilmiştir.


5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve


esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.


6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına


(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık görüş bildirmemiştir.


III. OLAY VE OLGULAR


7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar


özetle şöyledir:


8. Başvurucu, 1981 yılında Almanya’nın Böblingen


şehrinde doğmuş ve doğum kayıt belgesine uygun şekilde ismi ... olarak Alman nüfus


kütüğüne kaydedilmiştir. O tarihte Türk vatandaşı da olan başvurucunun ön ismi


Türk nüfus kütüğüne de ...


olarak işlenmiştir.


9. Başvurucunun isminin düzeltilmesi talebiyle ilgili nüfus


müdürlüğünün şikâyeti üzerine Gümüşhacıköy Cumhuriyet Savcılığınca davaname düzenlenmiş ve Gümüşhacıköy Asliye Hukuk


Mahkemesinin 21/6/1988 tarihli kararıyla başvurucunun ön isminin ... olarak düzeltilmesine karar


verilmiştir.


10. Doğumundan itibaren Almanya’da yaşayan başvurucu, Türkiye


Cumhuriyeti Bakanlar Kurulunun 17/12/1999 tarihli Türk vatandaşlığından


çıkmasına izin verilmesine ilişkin kararına dayanılarak İçişleri Bakanlığının


28/7/2000 tarihli kararıyla Türk vatandaşlığından çıkmıştır.


11. Hâlihazırda 29/5/2009 tarihli ve 5901 sayılı Türk


Vatandaşlığı Kanunu’nun 28. maddesi gereğince mavi kart sahibi olan başvurucu,


yalnızca Alman vatandaşıdır. T.C. Stuttgart Başkonsolosluğu tarafından


23/9/2009 tarihinde verilen mavi kartta başvurucunun ön ismi ... olarak düzenlenmiştir.


12. 2001 yılında Türk vatandaşı ... ile evlenen başvurucu,


2007 ve 2012 yıllarında iki çocuk dünyaya getirmiştir.


13. Başvurucu, çocuklarını Mavi Kartlılar Kütüğü'ne


kaydettirmek amacıyla ilgili nüfus müdürlüğüne başvurmasına rağmen Türk nüfus


kaydıyla Alman nüfus kayıtları arasında isim konusunda çelişki bulunduğu


gerekçesiyle talebinin reddedildiğini belirterek kapalı nüfus kaydında ... olan ön isminin Alman nüfus


kaydındaki gibi ...


olarak düzeltilmesi istemiyle isim tashihi davası açmıştır. Başvurucu dava


dilekçesinde, kapalı nüfus kaydı ile Mavi Kartlılar Kütüğü'ndeki


söz konusu çelişkinin giderilmesi talebinde bulunmuştur.


14. Amasya 3. Asliye Hukuk Mahkemesinin 19/2/2014 tarihli


kararıyla davanın reddine hükmedilmiştir. Kararda 25/4/2006 tarihli ve 5490


sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu’nun 14. maddesi hatırlatılmış ve Türk


vatandaşlığının kaybedilmesi nedeniyle kapatılan nüfus kayıtları üzerinde


değişiklik yapılmasının mümkün olmadığı belirtilmiştir. Ayrıca mavi kartın


başvurucunun kapalı nüfus kayıtları esas alınarak düzenlendiği, bu nedenle


kapalı olan nüfus kaydıyla çelişki oluşturacak şekilde Mavi Kartlılar Kütüğü'nde değişiklik yapılmasının mümkün olmadığı ifade edilmiştir.


Kararda, düzeltme talebine dayanak olarak gösterilen nedenlerin idari


mercilerce gözönüne alınması gereken nedenler


olduğunun anlaşıldığı şeklinde değerlendirmelere de yer verilmiştir.


15. Karar, Yargıtay 18. Hukuk Dairesinin 13/11/2014 tarihli


kararıyla onanmıştır. Karar düzeltme talebi de aynı Dairenin 26/5/2015 tarihli


kararıyla reddedilmiştir.


16. Nihai karar 8/7/2015 tarihinde başvurucuya tebliğ


edilmiştir.


17. Başvurucu 5/8/2015 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.


IV. İLGİLİ HUKUK


A. Ulusal Hukuk


18. 5490 sayılı Kanun’un “Kaydın


kapatılması ve yeniden açılması” kenar başlıklı 14. maddesi


şöyledir:


"(1) Nüfus kaydının kapatılması; ölüm,


gaiplik, Türk vatandaşlığının kaybı, evlenme, boşanma, evlât edinilme, soybağının düzeltilmesi veya reddi gibi olaylar nedeniyle


bir kaydın üzerinde işlem yapılamaz hale getirilmesidir.


(2) Kaydın kapatılmasına ilişkin sebep ortadan


kalktığında veya kaydın yeniden açılmasını gerektirecek yeni bir sebep ortaya


çıktığında kayıt yeniden açılır. Kaydın açılmasından sonra kişisel durumda


meydana gelmiş olan olaylar kişinin kaydına işlenir."


19. 5901 sayılı Kanun’un


"Çıkma izni almak suretiyle Türk vatandaşlığını kaybeden kişilere tanınan


haklar" kenar başlıklı 28. maddesinin ilgili kısımları


şöyledir:


"(1) Doğumla Türk vatandaşı olup da çıkma


izni almak suretiyle Türk vatandaşlığını kaybedenler ve üçüncü dereceye kadar


olan altsoyları, bu maddede belirtilen istisnalar dışında Türk vatandaşlarına


tanınan haklardan aynen yararlanmaya devam ederler. Millî güvenliğe ve kamu


düzenine ilişkin hükümler saklıdır.


 (2) Bu


madde kapsamında bulunan kişilerin, seçme ve seçilme, muafen


araç veya ev eşyası ithal etme hakları ile askerlik hizmetini yapma yükümlülüğü


yoktur. Bu kişilerin sosyal güvenliğe ilişkin kazanılmış hakları saklı olup bu


hakların kullanımında ilgili kanunlardaki hükümlere tabidirler.


...


 (5) Bu


madde hükümlerinden yararlanacak olan altsoyun, üstsoyu ile soy bağını


belgelendirmesi şarttır.


 (6) Bu


madde kapsamında bulunan kişilere, talepleri halinde bu maddede belirtilen


haklardan faydalanabileceklerini gösteren Mavi Kart düzenlenir. ...


 (7) Bu


maddenin sağladığı hakların kullanılmasında Mavi Kartın ibrazı yeterlidir.


Kartın ibraz edilememesi durumunda Kimlik Paylaşımı Sistemi aracılığıyla Mavi


Kartlılar Kütüğünden alınacak kayıt örneği ve uyruğunda bulunulan devlet


makamlarınca verilmiş kimlik bilgilerini gösteren belge ile işlem yapılır. Bu


kişilerin kimlik bilgilerinde değişiklik olması durumunda uyruğunda bulunduğu


devlet makamından alınmış eski ve yeni kimlik bilgilerini gösteren belgenin


usulüne göre tasdik edilmiş Türkçe tercümesi ile birlikte ibrazı zorunludur.


 (8) Bu


madde kapsamında bulunan kişilere Bakanlığın tespit edeceği esaslar


çerçevesinde kimlik numarası verilir. Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarası


aranan yerlerde bu kimlik numarası kullanılır.


...


 (10)


Kamu kurum ve kuruluşları, bu madde hükümlerinin uygulanması amacıyla her türlü


tedbiri alır ve gerekli düzenlemeleri yapar."


B. Uluslararası Hukuk


20. Milletlerarası Ahvali Şahsiye Komisyonunca imzaya açılan,


Türkiye açısından 21/5/1975 tarihinde onaylanan ve 16/2/1977 tarihinde


yürürlüğe giren 13/9/1973 tarihli ve 15226 sayılı Ad ve Soyadlarının Nüfus


Kütüklerine Yazılış Şekline İlişkin Sözleşme’nin (14 No.lu Sözleşme) 4.


maddesinin birinci fıkrası şöyledir:


"İbraz edilen çeşitli belgelerde, ad ve


soyadlarının yazılışlarında farklılık bulunması halinde, ilgili, kimliğini


tespit eden nüfus kaydı veya belgelerin düzenlendiği sırada hangi devletin


uyruğu ise, o belgelere göre gösterilir."


21. 14 No.lu Sözleşme’nin 6. maddesi şöyledir:


"Âkit Taraflar makamlarınca nüfus


kütüğüne düşürülen iki veya daha fazla kayıtta, aynı kimsenin, değişik ad veya soyadlarla gösterilmesi halinde, her Âkit Tarafın yetkili


makamları, gerektiğinde farklılıkların giderilmesi için tedbirler alacaktır.


Âkit Devlet makamları, bu amaçla aralarında


doğrudan doğruya yazışabilirler."


22. Avrupa İnsan


Hakları Sözleşmesi'nin (Sözleşme) "Özel


ve aile hayatına saygı hakkı" kenar başlıklı 8. maddesi


şöyledir:


"(1) Herkes özel ve aile hayatına,


konutuna ve yazışmasına saygı gösterilmesi hakkına sahiptir.


(2) Bu hakkın kullanılmasına bir kamu


makamının müdahalesi, ancak müdahalenin yasayla öngörülmüş ve demokratik bir


toplumda ulusal güvenlik, kamu güvenliği, ülkenin ekonomik refahı, düzenin


korunması, suç işlenmesinin önlenmesi, sağlığın veya ahlakın veya başkalarının


hak ve özgürlüklerinin korunması için gerekli bir tedbir olması durumunda söz


konusu olabilir."


23. Özel hayata saygı hakkı alt kategorisinde geçen özel hayat kavramı Avrupa İnsan Hakları


Mahkemesi (AİHM) tarafından da oldukça geniş yorumlanmakta ve bu kavrama


ilişkin tüketici bir tanım yapılmasından özellikle kaçınılmaktadır (Koch/Almanya, B. No: 497/09, 19/7/2012, § 51).


Bununla birlikte Sözleşme'nin denetim organlarının içtihatlarında bireyin kişiliğini geliştirmesi ve gerçekleştirmesi


kavramının özel hayata saygı hakkının kapsamının belirlenmesinde temel alındığı


anlaşılmaktadır. Özel hayatın korunması hakkının sadece mahremiyet hakkına


indirgenemeyeceği gerçeği karşısında kişiliğin serbestçe geliştirilmesiyle


uyumlu birçok hukuksal çıkar, bu hakkın kapsamına dâhil edilmiştir. Bu kapsamda


dış dünya ile ilişki kurma noktasında son derece önemli olan isim hakkı da


Sözleşme'nin denetim organları tarafından ön ismi ve soy ismi kapsayacak


şekilde maddenin güvence alanı içinde yorumlanmıştır.


24. AİHM, Sözleşme’nin 8. maddesinin isim ve soy ismi konusunda


açık bir hüküm içermediğini belirtmekle beraber kişinin kimliğinin ve aile bağlarının


belirlenmesinde kullanılan bir araç olması nedeniyle belirli bir dereceye kadar


diğer kişilerle ilişki kurmayı da içeren özel hayata ve aile hayatına saygı


hakkıyla ilgili olduğunu ve bir kamu hukuku konusu olarak toplumun ve devletin


isimlerin düzenlenmesi konusuyla ilgilenmesinin bu unsuru özel hayat ve aile


hayatı kavramlarından uzaklaştırmayacağını kabul etmektedir (Burghartz/İsviçre, B. No: 16213/90, 22/2/1994, §


24; Stjerna/Finlandiya, B. No: 18131/91, 25/11/1994,


§ 37). Bu kapsamda isimleri üzerinde değişiklik yapılması hususunda ciddi


nedenleri bulunan kişilerin belirli şartlar altında bu imkâna sahip olması,


Sözleşme’nin 8. maddesinin koruma alanına girmektedir. Ancak AİHM'e göre nüfus bilgilerinin eksiksiz olarak


kaydedilmesi, kimliğin belirlenmesi veya belli isimdeki kişilerin belli bir


aile ile bağlantılarının kurulabilmesi gibi kamu yararının gerektirdiği


durumlarda, isim değiştirme imkânına yasal birtakım sınırlamalar getirilmesi


mümkündür (Stjerna/Finlandiya, § 39; Kemal Taşkın ve diğerleri/Türkiye, B. No:


30206/04 …, 2/2/2010, § 48).


V. İNCELEME VE GEREKÇE


25. Mahkemenin 28/11/2018 tarihinde yapmış olduğu toplantıda


başvuru incelenip gereği düşünüldü:


A. Başvurucunun İddiaları


26. Başvurucu; doğup büyüdüğü ve hâlen yaşadığı Almanya'da ...


ismini kullandığını ve Alman nüfus kaydında bu ismin bulunduğunu, 1981-1988


yılları arasında Türk nüfus kaydında ön isminin ... olarak kayıtlı olduğunu ve


talebi olmaksızın 1988 yılında ön isminin ...


şeklinde değiştirildiğini belirtmiştir. Türk vatandaşlığından izin alarak


çıktıktan sonra kapatılan Türk nüfus kaydı esas alınarak hakkında düzenlenen


mavi kartta ön isminin ...


olarak belirtildiğini, sonraki süreçte dünyaya gelen çocuklarının mavi kart


sahibi olmaları talebiyle yaptığı başvuruların ön isim konusunda Türk ve Alman


nüfus kayıtlarında çelişki bulunduğu gerekçesiyle reddedildiğini ileri


sürmüştür. Başvurucu, özellikle Türkiye'ye geldiği zamanlarda kayıtlar


arasındaki çelişki nedeniyle çocuklarının annesi olmadığı düşünülerek kendisine


şüpheyle yaklaşıldığını ve çocuklarıyla ilgili işlemlerde zorluklar yaşadığını


iddia etmiştir. Türkiye ile olan bağlarını koparmadığını ifade eden başvurucu,


nüfus kayıtları arasındaki çelişkinin giderilmesi talebiyle açtığı davanın


reddedilmesi nedeniyle isim hakkının ve aile hayatına saygı hakkının ihlal


edildiğini ileri sürmüştür.


B. Değerlendirme


27. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılan


hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini


kendisi takdir eder (Tahir Canan,


B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Başvurucunun iddialarının mahiyetinin,


kimliğinin bir parçası olan isim hakkına yönelik olduğu dikkate alındığında


başvurunun Anayasa’nın 20. maddesinde düzenlenen özel hayata saygı hakkı


kapsamında değerlendirilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.


1.Kabul Edilebilirlik Yönünden


28. Başvuruya konu edilen dava ile, izin almak suretiyle Türk


vatandaşlığından çıkan başvurucunun kapatılan Türk nüfus kaydı ve vatandaşı


olduğu Almanya’daki nüfus kaydı arasındaki çelişkinin giderilerek resmî


işlemlerde karşılaşılan sorunların ortadan kaldırılmasının hedeflendiği


anlaşılmaktadır. Nitekim anılan nüfus kayıtlarındaki anne isminin farklı olması


nedeniyle çocukların Mavi Kartlılar Kütüğü'ne


kayıtlarının yapılmadığı dikkate alındığında nüfus kaydının düzeltilmesi


talebiyle açılan davanın, başvurucunun karşılaştığı resmî sorunların ve bu


nedenle uğradığı ya da uğraması olası zararların giderimine


elverişli nitelikte bir yol olduğu değerlendirilmiştir.


29. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine


karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan özel


hayata saygı hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir


olduğuna karar verilmesi gerekir.


2. Esas Yönünden


30. İddianın değerlendirilmesinde dayanak alınacak Anayasa'nın


20. maddesinin birinci fıkrasının ilgili kısmı şöyledir:


"Herkes, özel hayatına ... saygı


gösterilmesini isteme hakkına sahiptir ..."


31. Anayasa’nın “Milletlerarası


andlaşmaları uygun bulma” kenar başlıklı


90. maddesinin beşinci fıkrası şöyledir:


"Usulüne göre yürürlüğe konulmuş


milletlerarası andlaşmalar kanun hükmündedir. Bunlar


hakkında Anayasaya aykırılık iddiası ile Anayasa Mahkemesine başvurulamaz. (Ek


cümle: 7/5/2004-5170/7 md.) Usulüne göre yürürlüğe


konulmuş temel hak ve özgürlüklere ilişkin milletlerarası andlaşmalarla


kanunların aynı konuda farklı hükümler içermesi nedeniyle çıkabilecek


uyuşmazlıklarda milletlerarası andlaşma hükümleri


esas alınır."


32. Anayasa'nın 20. maddesinin birinci fıkrasında herkesin özel hayatına


saygı gösterilmesini isteme hakkına sahip olduğu belirtilmiştir. Bireyin


yaşamıyla özdeşleşen ve kişiliğinin ayrılmaz bir unsuru hâline gelen, birey


olarak kimliğin belirlenmesinde en önemli unsurlardan biri ve vazgeçilmez,


devredilmez, kişiye sıkı surette bağlı bir kişilik hakkı olan isim hakkının da


kişinin özel hayatının bir unsuru olduğu açıktır. Dolayısıyla cinsiyet, doğum


kaydı gibi kimlik bilgileri ve aile bağlarıyla ilgili bilgiler ile bunlarda


değişiklik ve düzeltme yapılmasını isteme hakkının yanı sıra isim hakkı da


Anayasa'nın 20. maddesi kapsamında değerlendirilmelidir.


a. Genel İlkeler


33. Kimliğin belirlenmesinde en önemli unsurlardan biri olan


ismin vazgeçilemezlik, devredilemezlik


ve kişiye sıkı surette bağlı olma niteliklerinin kişinin mevcut statüsünü


etkilemesi muhakkak olduğundan devletin kişinin isminin korunması ve kamu


düzenini bozmadığı müddetçe değiştirilmesine imkân tanıması yönünde pozitif


yükümlülüklerinin bulunduğu değerlendirilmektedir. Söz konusu pozitif yükümlülükler,


somut olayın özellikleri gözönünde bulundurularak


idari ve yargısal karar vericiler tarafından kişilerin bu yöndeki makul


taleplerinin karşılanmasını veya taleplerin reddi durumunda buna ilişkin ilgili


ve yeterli gerekçeler belirtilmesini gerektirir.


34. Devletin vatandaşlarına verdiği nüfus hizmetleri, temel


niteliklerini medeni hukuk düzenlemelerinden ve devletlerarası özel hukuk


düzenlemelerinden alan hukuki ve teknik bir hizmettir. Bu hizmetin yerine


getirilmesi, kişilerin kimliklerinin her zaman doğru şekilde belirlenmesini


gerekli kıldığından aynı zamanda bir yükümlülüktür. Yabancıların kişi hâllerine


ilişkin işlemler yapılması da devletler açısından söz konusu kamu hizmetinin


bir parçası olarak kabul edilmektedir. Özellikle Milletlerarası Ahvali Şahsiye


Komisyonu üyesi olan ülkemiz açısından bu yükümlülüğün yabancılara karşı da


özenle yerine getirilmesi gerekmektedir(Aslan Faruk Toprak, § 63).


35. Vatandaşlık ve aile kayıtlarının eksiksiz ve doğru tutulması


kişilerin öngörülemeyen mağduriyetler yaşamasına engel olacağı gibi onlara


resmî işlemlerinde de koruma sağlayacaktır. Nüfus kayıtlarının en temel işlevi,


kişilerin resmî makamlar önünde tanınmasını sağlamaktır. Bu tanınmanın yalnızca


ulusal ölçekte değil uluslararası tüm işlemlerde de sorunsuz şekilde


gerçekleşmesi, nüfus kaydını tutan kamusal makamların görev ve


sorumluluğundadır (Aslan Faruk Toprak,


§ 64).


36. İsim hakkının, kamu düzeninin işleyişine engel olmayan isim


değişikliği taleplerinin kamusal makamlarca karşılanmasını da içerdiği hususu


konuyla ilgili içtihadın oluştuğu Anayasa Mahkemesinin Aslan Faruk Toprak kararında


vurgulanmıştır. Bu bağlamda kamusal makamlarca isim değişikliği taleplerinin


ileri sürülebilmesine ve incelenmesine olanak sağlayan idari ya da yargısal


başvuru yollarının oluşturulması ve kapsamı belirli ulusal ve uluslararası


düzenlemeler çerçevesinde uygun görülen taleplerin karşılanması gerekir (Aslan Faruk Toprak, B. No: 2013/2957,


24/3/2016, § 39).


37. Anılan kararda Anayasa Mahkemesi, isim değişikliği gibi kişi


hâlleri ile ilgili olan ulusal düzenlemeler hayata geçirilirken meselenin


yalnızca düzenlemeyi yapan ülke vatandaşlarının hukukunu ilgilendirdiği


kabulüyle dar bir çerçevede ele alınmaması gerektiğini ifade etmiş ve


uluslararası sözleşmelerle taahhüt altına girilen durumlara ilişkin


açıklamalara yer vermiştir. Anayasa Mahkemesi, isim değişikliği taleplerinin


hangi koşullar altında olumlu karşılanacağı ve bu tür taleplerin hangi


usullerle inceleneceği hususunda kullanılan takdir hakkının isim değişikliği


taleplerinin değerlendirilmesi yolunu tamamen kapatacak ve sonuç alabilmeyi imkansız kılacak şekilde kullanılmaması gerektiğini önemle


vurgulamıştır. Bu bağlamda, uluslararası sözleşmelerin getirdiği güvencelerin


gözetilmesi ve isim değişikliği taleplerinin dile getirilebildiği ve sonuç


alınabildiği etkili, ulaşılabilir, öngörülebilir yolların oluşturulması


gerekir. Bu yollar vatandaşların yanında belirli ve sınırlı durumlarda


yabancılar için de sağlanmalıdır (Aslan


Faruk Toprak, §§ 39, 40).


38. Anayasa Mahkemesi, kamusal makamlarca takdir hakkı


kullanılırken Milletlerarası Ahvali Şahsiye Komisyonuna üye devletler


tarafından kişi hâlleri üzerine imzalanan uluslararası sözleşmelerin içerdiği


yükümlülüklerin ve kişilere tanıdığı güvencelerin dikkate alınması


gerekliliğinin üzerinde durmuştur (Aslan


Faruk Toprak, § 41). Mahkeme; kişilerin durumlarına, aileye ve


vatandaşlığa ilişkin konularda temel hak ve özgürlüklere ilişkin uluslararası


belgelerden olan 14 No.lu Sözleşme'yi hatırlatmıştır.


Buna göre 14 No.lu Sözleşme ile taraf devletler arasında kişinin kimliğinin


belirlenmesinde temel olan isim ve soy isimlerin yazılışında birliğin


sağlanması amaçlanmıştır. 14 No.lu Sözleşme, aynı kişi hakkında açılmış birden


fazla nüfus kütüğünde isim veya soy isimlerin birbirinden farklı gösterildiği


durumlarda bu kişilere uluslararası düzeyde asgari bir güvence sağlamaktadır (Aslan Faruk Toprak, § 42).


39. Kişilerin isimleri üzerinde tasarrufta bulunmasının gerekli


olduğu durumlarda Anayasa’nın 20. maddesinin koruma alanı geniş


yorumlanmalıdır. Bu yorum, isim hakkı konusunda mevzuat oluşturulurken ve


uyuşmazlıklar çözümlenirken konu ile ilgili olan ve taraf olunan uluslararası


sözleşmelerde yer alan koruyucu hükümlerin asgari düzeyde mutlaka hayata


geçirilmesini de kapsamalıdır (Aslan Faruk


Toprak, § 43). Koşulların oluştuğu durumlarda Anayasa'nın 90.


maddesinin beşinci fıkrasının son cümlesi dikkate alınmalı ve bir çatışma


olduğunda ya da bir düzenlenmenin yorumlanması gerektiğinde temel hak ve


özgürlüklere ilişkin uluslararası


sözleşmeler esas alınarak uyuşmazlıkların çözümlenmesi yoluna gidilmelidir.


40. Anayasa Mahkemesi içtihadında belirtildiği üzere isim


üzerinde belirli koşullar altında değişiklik yapılabilmesinin bireylerin özel


hayatlarının bir unsuru olan kimliğin belirlenmesi açısından bir gereklilik


olduğu gözardı edilmemelidir (Aslan Faruk Toprak, § 44).


b. İlkelerin Olaya Uygulanması


41. Başvuruya konu olayda, Türk vatandaşlığından izin ile çıkan


başvurucunun kapatılan nüfus kaydında ...


olan ön isminin, vatandaşı olduğu Almanya’daki geçerli tüm resmî kimlik ve


belgelerde kullanıldığı şekilde ... olarak düzeltilmesine yetkili idari ve


yargısal merciler tarafından izin verilmemesi söz konusudur.


42. Somut olayda irdelenmesi gereken husus 5490 sayılı Kanun'un


14. maddesinin kapalı nüfus kayıtları üzerinde işlem yapılmasına olanak


vermediği şeklinde yorumlanarak uygulanmasının, Anayasa’nın 20. maddesinin


sağladığı güvenceleri içerip içermediği ve bu kapsamda devletin anılan pozitif


yükümlülüklerinin yerine getirildiğinin söylenip söylenemeyeceği noktasındadır.


43. İsim değişikliği taleplerinin ileri sürülebilmesine ve


yetkili makamlarca incelenmesine olanak sağlayan başvuru yolları 5490 sayılı


Kanun ile 22/11/2001 tarihli ve 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu kapsamında


düzenlenmiştir. Kapalı nüfus kayıtları ile ilgili çerçevenin çizildiği 5490


sayılı Kanun’un 14. maddesinde nüfus kaydının kapatılması, çeşitli nedenlerle


kaydın üzerinde işlem yapılamaz hâle getirilmesi olarak tanımlanmış ve kaydın


kapatılmasına ilişkin sebep ortadan kalktığında veya kaydın yeniden açılmasını


gerektirecek yeni bir sebep ortaya çıktığında kaydın yeniden açılacağı, kişisel


durumda meydana gelmiş olayların ancak kaydın açılmasından sonra kişinin


kaydına işlenebileceği hükme bağlanmıştır. Bu düzenleme, nüfus davalarında


verilen kararların temyiz incelemesini yapan Yargıtay 18. Hukuk Dairesinin


muhtelif kararlarında “nüfus kayıtları


kapalı olan kişilerin kişisel durumlarında meydana gelen değişiklerin ancak


kaydın yeniden açılmasıyla işlenebileceği, kapalı kayıttaki bilgileri


değiştirecek mahiyette değişiklik yapılmasının mümkün olmadığı”


şeklinde yorumlanmaktadır (Yargıtay 18. Hukuk Dairesi, E.2013/5051,


K.2013/6657, 18/4/2013; E.2014/11752, K.2014/18621, 18/12/2014). Yerel


mahkemenin başvuru konusu edilen kararının da Yargıtayın


yaklaşımı doğrultusunda oluşturulduğu anlaşılmaktadır (Aslan Faruk Toprak, § 55).


44. Mevzuatın vatandaşların isim değişikliğine ilişkin


taleplerinin ileri sürülebilmesine, bu taleplerin idari ve yargısal merciler


tarafından incelenmesine ve neticede uygun görülen değişikliklerin talep


doğrultusunda yerine getirilmesine imkân sağladığı tartışmasızdır. Ancak 5490


sayılı Kanun’un 14. maddesinin başvuru konusu somut olaydaki şekliyle


yorumlanması durumunda, vatandaşlıktan çıkan kişilerin kapatılan nüfus


kayıtları üzerinde isim değişikliği talebinde bulunabilmeleri imkânı tamamen


ortadan kaldırılmış olacaktır. Bu durum özellikle vatandaşlıktan çıkan kişiler


hakkında, vatandaşlık hakkı kazanılan başka bir ülkenin kamusal makamları


tarafından oluşturulan nüfus kayıtları ile vatandaşlığından çıkılan ülkedeki


kapatılan nüfus kayıtları arasında farklılıkların oluştuğu durumlarda söz


konusu kişiler açısından mağduriyetlere neden olabilmektedir(Aslan Faruk Toprak, § 57).


45. Bu noktada bu türden farklılıkların hangi ülke tarafından ve


ne şekilde giderilmesi gerektiği hususunun açıklığa kavuşturulması zorunluluğu


doğmaktadır. Anayasa’nın genel ve soyut düzenlemeleri, 5490 sayılı Kanun, 5901


sayılı Kanun ile diğer ulusal düzenlemeler dikkate alındığında bu sorunun ve


sorundan kaynaklanan mağduriyetlerin giderilebilmesine imkân sağlayan açık bir düzenleme


bulunmadığı, aksine 5490 sayılı Kanun’un 14. maddesinin somut olaydaki gibi


yorumlanıp uygulanmasının söz konusu soruna neden olduğu anlaşılmaktadır(Aslan Faruk Toprak, § 58).


46. Kamusal makamlar tarafından 5490 sayılı Kanun'un 14. maddesi


yorumlanıp uygulanırken böylesi bir durumda ne şekilde bir çare üretilmesi


gerektiği hususunun ihmal edildiği görülmektedir. Oysa kişilerin vatandaşlık ve


nüfus kayıtlarında meydana gelecek değişikliklerin izlenmesi, sorunların


çözümünün sağlanması ve kişi hâllerinin korunması amacı doğrultusunda 1950


yılında kurulan ve Türkiye’nin 1953 yılında üye olduğu Milletlerarası Ahvali


Şahsiye Komisyonunun imzaya açtığı uluslararası sözleşmelerden olan ve


ülkemizde 16/2/1977 tarihinde yürürlüğe giren 14 No.lu Sözleşme, nüfus


kayıtlarının tutulmasına ilişkin uluslararası standartların belirlendiği ve


uygulanması konusunda taraf devletleri yükümlülük altına sokan birtakım


hükümler içermektedir. 14 No.lu Sözleşme ile kişinin kimliğinin belirlenmesinde


temel olan isim ve soy isimlerin kişi hâllerine ilişkin her türlü işlem ve


belgelerde aslına uygun olarak yazılıp kaydedilmesi, isim ve soy isimlerin


yazılışında birliğin sağlanması amaçlanmıştır (Aslan


Faruk Toprak, § 59).


47. 14 No.lu Sözleşme’nin 6. maddesi, aynı kişi hakkında açılmış


birden fazla nüfus kütüğünde isim veya soy isimlerin birbirinden farklı


gösterildiği durumlarda bu kişilere uluslararası düzeyde asgari bir güvence


sağlamaktadır. Buna göre söz konusu 14 No.lu Sözleşme, gerektiğinde isim veya


soy isimlerdeki farklı kayıtların giderilmesi için taraf devletlerin yetkili


makamlarını tedbirler alma yükümlülüğü altına sokmaktadır. Bu kapsamda taraf


devletlerin makamları, tedbir alma amacıyla aralarında doğrudan yazışma


imkânına sahip kılınmıştır. Ayrıca Sözleşme’nin 4. maddesi de ibraz edilen


belgelerde isim ve soy isimlerin farklı olması hâlinde başvurulması gereken


yöntemi göstermektedir. Buna göre bu tür farklılıkların bulunması hâlinde


geçerli olarak kimliği ortaya koyan nüfus kaydının düzenlendiği tarihte ilgili


kişi hangi devletin vatandaşı ise farklılığın giderilmesinde, vatandaşı olunan


söz konusu devlet tarafından tutulan belgelerin esas alınacağı hükme


bağlanmıştır (Aslan Faruk Toprak,


§ 60).


48. Başvuruya konu olan somut olayda Almanya doğumlu başvurucu


28/7/2000 tarihinde Türk vatandaşlığından ...


ön ismiyle çıkmış ve ...


ön ismiyle Alman vatandaşlığını sürdürmüştür. Sunulan belgelerden Almanya’daki


resmî kayıtlarda da doğumundan itibaren ön isminin ... olduğu anlaşılmaktadır.


49. Yaşamına ...


ön ismiyle devam eden ve 5901 sayılı Kanun gereğince mavi kart sahibi olan


başvurucunun Türkiye ile resmî işlemler gerçekleştirmesinin olağan olduğu,


bundan sonraki dönemde de Türkiye ile bu tür ilişkilerinin devam edeceği


kuşkusuzdur. Bu nedenle başvurucunun ibraz edeceği geçerli resmî kimliğindeki


ismi ile kapatılan nüfus kaydındaki ismi arasındaki farklılık gerekçe


gösterilerek Türkiye’deki kamusal makamlar nezdinde girişeceği resmî işlemlerde


bazı engellerle karşı karşıya kalacağı öngörülebilir bir durumdur. Nitekim


somut başvuruda, isim farklılığından dolayı başvurucunun altsoyu Mavi Kartlılar


Kütüğü'ne kaydedilememiştir.


50. Başvuru dosyası bir bütün olarak ele alındığında,


başvurucunun özel hayatının bir parçası olan kimliğinde belirlilik sağlanması


için nüfus kayıtları arasındaki çelişkinin giderilmesini sağlayacak çarelerin


üretilmesi gerektiği, ancak bu şekilde başvurucunun isim hakkına sağlıklı bir


korumanın sağlanacağı anlaşılmıştır. Farklılıkların giderilmesi konusunda 14


No.lu Sözleşme’nin kamusal makamlara yüklediği sorumlulukların, kapalı da olsa


başvurucunun ve başvurucunun ön isminin yazılı olduğu ailesinin nüfus kayıtları


üzerinde farklılığı giderebilecek şekilde sınırlı düzeltmeler yapılabilmesine


olanak sağladığı değerlendirilmiştir.


51. Başvurucunun içinde bulunduğu somut koşullar, derece


mahkemeleri tarafından şikâyetin çözümüne imkân sağlayacak şekilde ele


alınmalı, ulusal ve uluslararası düzenlenmeler nüfus kayıtları arasındaki


farklılıkların giderilmesini engelleyecek biçimde katı yorumlanmamalıdır. Bu


doğrultuda, Anayasa'nın 90. maddesinin beşinci fıkrası ışığında 5490 sayılı


Kanun'un 14. maddesi yorumlanırken başta 14 No.lu Sözleşme'nin sağladığı asgari


güvenceler olmak üzere diğer düzenlemelerin de gözönüne


alınması ve başvurucu tarafından dile getirilen şikâyete çözüm sağlayıp


sağlanmayacağının derece mahkemelerince değerlendirilmesi gerekir (Aslan Faruk Toprak, § 66).


52. Başvuruya konu yargılamada, başvurucunun mağduriyetinin


giderilmesine ve kimliğinin bir parçası olan ismi üzerinde değişiklikler


yapılabilmesine olanak veren güvenceleri içeren 14 No.lu Sözleşme’nin dikkate


alınmadığı ve 5490 sayılı Kanun’un 14. maddesinin başvurucunun şikâyetini


giderebilecek şekilde yorumlanabilmesi imkânı bulunmasına rağmen bu hususta bir


değerlendirme dahi yapılmadığı anlaşılmaktadır. Dolayısıyla 5490 sayılı


Kanun’un 14. maddesinin 14 No.lu Sözleşme dikkate alınarak yorumlanmaması


nedeniyle derece mahkemelerinin somut olaydaki yorum ve yaklaşımının


başvurucunun mağduriyetini gidermediği,Anayasa'nın


90. maddesinin beşinci fıkrasının son cümlesindeki hükme rağmen usulüne göre


yürürlüğe girmiş uluslararası sözleşme hükümlerinin mahkeme kararlarında gözönünde bulundurulmadığı görülmektedir. Söz konusu


yargısal yaklaşımın bu hâliyle kamunun ve bireylerin çatışan çıkarları


karşısında ölçülü ve adil bir denge kurmadığı açıktır.


53. Derece mahkemeleri tarafından 5490 sayılı Kanun’un 14.


maddesinin somut olaydaki gibi yorumlanıp uygulanmasının, benzer şekildeki


olayların dava konusu edildiği durumlarda bireylerin isim haklarına bir koruma


sağlanabilmesi açısından elverişli olmadığı, anılan yargısal yaklaşımın olaya


özgü mevcut koşullar içinde başvurucunun özel hayata saygı hakkının ihlaline


neden olduğu ve ihlalin bizatihi 5490 sayılı Kanun’un 14. maddesinin 14 No.lu


Sözleşme hükümleri gözardı edilerek yorumlanmasından


ve uygulanmasından kaynaklandığı kanaatine ulaşılmıştır. Neticede anılan


düzenlemeye dayanılarak başvurucunun isim değişikliği talebinin reddedilmesi


şeklindeki mevcut uygulamayla özel hayata saygı hakkı yönünden devletin pozitif


yükümlülüklerini yerine getirdiği söylenemeyecektir.


54. Açıklanan gerekçelerle başvurucunun Anayasa'nın 20.


maddesinde güvence altına alınan özel hayata saygı hakkının ihlal edildiğine


karar verilmesi gerekir.


3. 6216 Sayılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden


55. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin


Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 50. maddesinin (1) numaralı


fıkrasının ilgili kısmı ile (2) numaralı fıkrası şöyledir:


 “(1)


Esas inceleme sonunda, başvurucunun hakkının ihlal edildiğine ya da


edilmediğine karar verilir. İhlal kararı verilmesi hâlinde ihlalin ve


sonuçlarının ortadan kaldırılması için yapılması gerekenlere hükmedilir…


 (2)


Tespit edilen ihlal bir mahkeme kararından kaynaklanmışsa, ihlali ve


sonuçlarını ortadan kaldırmak için yeniden yargılama yapmak üzere dosya ilgili


mahkemeye gönderilir. Yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmayan


hâllerde başvurucu lehine tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava


açılması yolu gösterilebilir. Yeniden yargılama yapmakla yükümlü mahkeme,


Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında açıkladığı ihlali ve sonuçlarını ortadan


kaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir.”


56. Anayasa Mahkemesinin Mehmet


Doğan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018) kararında, ihlal sonucuna


varıldığında ihlalin nasıl ortadan kaldırılacağının belirlenmesi hususunda


genel ilkeler belirlenmiştir.


57. Mehmet Doğan


kararında özetle; uygun giderim yolunun belirlenebilmesi açısından öncelikle


ihlalin kaynağının belirlenmesi gerektiği vurgulanmıştır. Buna göre ihlalin


mahkeme kararından kaynaklandığı durumlarda 6216 sayılı Kanun’un 50. maddesinin


(2) numaralı fıkrası ile Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü’nün


79. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (a) bendi uyarınca kural olarak ihlali


ve sonuçlarını ortadan kaldırmak için yeniden yargılama yapılmak üzere kararın


bir örneğinin ilgili mahkemeye gönderilmesine hükmedilir (Mehmet Doğan, §§ 57-58).


58. Mehmet Doğan


kararında Anayasa Mahkemesi, yeniden yargılama yapmakla görevli derece


mahkemelerinin yükümlülüklerine ve ihlalin sonuçlarını gidermek amacıyla derece


mahkemelerince yapılması gerekenlere ilişkin açıklamalarda bulunmuştur. Buna


göre Anayasa Mahkemesinin, tespit edilen ihlalin giderilmesi amacıyla yeniden


yargılama yapılmasına hükmettiği hâllerde, ilgili usul kanunlarında dü

 

Benzer Kararlar

 

Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm — Vatandaşlıktan Çıkanın Kapalı Nüfus Kaydında Ad Düzeltmesi

Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm — Evlilikle Kapanan Nüfus Kaydında Önceki Soyadının Değiştirilmesi

Yargıtay 18. Hukuk Dairesi — Ölen Kişinin Kapalı Nüfus Kaydında Anne Adının Tespiti

Tüm Kişiler Hukuku Kararları ›

 

İlgili Sayfalar

 

Kapalı Nüfus Kaydında Ad ve Soyadı Düzeltme

 

Benzer bir uyuşmazlıkla ilgili görüşmek isterseniz iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.

 

Bu sayfa genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Özet ve açıklamalar site tarafından hazırlanmıştır; karar metni resmî kaynaktan alınmıştır.

 

Karar Künyesi

 

Mahkeme

Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm

 

Karar Türü

Bireysel Başvuru

 

Başvuru No

2015/13947

 

Karar Tarihi

28 Kasım 2018

 

Oy Durumu

Oy birliği

 

Resmî Kaynak

Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası

 

Hukuki Destek

Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu

 

Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.

Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara

 

0552 725 25 18

WhatsApp ile Yazın

İletişim ve Yol Tarifi

 

İlgili Hukuk Alanları

İsim ve Soyisim Değiştirme

Tüm Çalışma Alanları ›

bottom of page