top of page

Ana Sayfa › İçtihatlar

 

Bireysel Başvuru Kararları  ·  KİŞİLER HUKUKU  ·  HAK İHLALİ

Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm — Yurt Dışında Kullanılan Eş Soyadının Türk Kaydına İşlenmemesi

 

B. No: 2015/2944 · 9 Ocak 2019

 

İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 16 Kasım 2026

 

Kararın Özeti

 

Türk ve İsviçre vatandaşı olan başvurucu, evlendiği eşinden aldığı ve İsviçre'de resmî olarak kullandığı yabancı soyadının Türk nüfus kaydına da işlenmesini istedi. Asliye hukuk mahkemesinin kabul kararı, yabancı ırk ve millet adlarının soyadı olamayacağı ve yeni soyadının Türk dilinden alınacağı gerekçesiyle bozuldu; dava reddedildi. Anayasa Mahkemesi, iki ülke kaydındaki farklılığın giderilmesine ilişkin uluslararası sözleşme hükmünün dikkate alınmadığını ve farklılığın giderilmesini gerektiren bir durum bulunup bulunmadığının incelenmediğini belirterek özel hayata saygı hakkının ihlaline ve yeniden yargılamaya karar verdi.

 

Hukuki İlke

 

Bu başvuruda Anayasa Mahkemesi, iki ülkenin nüfus kayıtlarında farklı soyadıyla görünen kişinin talebinin yalnız Soyadı Kanunu ve Soyadı Nizamnamesi'ndeki yabancı soyadı yasağına dayanılarak reddedilmesini yeterli görmedi. Derece mahkemelerinin, Ad ve Soyadlarının Nüfus Kütüklerine Yazılış Şekline İlişkin Sözleşme'nin 6. maddesini gözeterek ve başvurucunun ileri sürdüğü somut nedenleri değerlendirerek soyadı farklılığının giderilmesini gerektiren bir durum bulunup bulunmadığını incelemesi gerekir.

 

Sonuç

 

Özel hayata saygı hakkına ilişkin iddia kabul edilebilir bulundu; Anayasa'nın 20. maddesinde güvence altına alınan özel hayata saygı hakkının ihlal edildiğine ve yeniden yargılama yapılmak üzere kararın Kahramanmaraş 2. Asliye Hukuk Mahkemesine gönderilmesine oybirliğiyle karar verildi. Başvurucu ihlalin tespitini ve yargılamanın yenilenmesini istemişti; 2.701,90 TL yargılama giderinin başvurucuya ödenmesine hükmedildi.

 

İlgili Mevzuat

 

  • Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 20, 90
    Özel hayata saygı hakkı; temel haklara ilişkin milletlerarası andlaşmaların önceliği

  • 2525 sayılı Soyadı Kanunu — m. 3
    Yabancı ırk ve millet adlarının soyadı olarak kullanılamayacağı; bozma ve ret gerekçesi

  • 2891 sayılı Soyadı Nizamnamesi — m. 5, 7
    Yeni soyadının Türk dilinden alınması ve yabancı ırk ve millet adı yasağı; bozma gerekçesi

  • 15226 sayılı Ad ve Soyadlarının Nüfus Kütüklerine Yazılış Şekline İlişkin Sözleşme — m. 6
    Farklı kayıtlardaki soyadı farklılığının giderilmesi için tedbir alma yükümlülüğü

  • Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi — m. 8
    Özel ve aile hayatına saygı hakkı

  • 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun — m. 50
    İhlalin giderilmesi için yeniden yargılama

Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.

 

Kararın Tam Metni

 

Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir. Kişileri belirleyebilen bilgiler “...” ile gizlenmiştir.

 

TÜRKİYE CUMHURİYETİ


ANAYASA MAHKEMESİ


İKİNCİ BÖLÜM


KARAR


... BAŞVURUSU


(Başvuru Numarası: 2015/2944)


Karar Tarihi: 9/1/2019


İKİNCİ BÖLÜM


KARAR


Başkan


:


Engin


YILDIRIM


Üyeler


:


Recep


KÖMÜRCÜ


Celal Mümtaz


AKINCI


Muammer


TOPAL


M.Emin KUZ


Raportör Yrd.


:


Fatih ALKAN


Başvurucu


:


...


...


Vekili


:


Av. ...


...


I. BAŞVURUNUN KONUSU


1.Başvuru, soyadı değişikliği talebinin reddedilmesi nedeniyle


özel hayata saygı hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.


II. BAŞVURU SÜRECİ


2. Başvuru 16/2/2015 tarihinde yapılmıştır.


3.Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön


incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.


4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm


tarafından yapılmasına karar verilmiştir.


5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve


esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.


6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına


(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüş bildirmemiştir.


III. OLAY VE OLGULAR


7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar


özetle şöyledir:


8. Başvurucu 1994 yılında İsviçre vatandaşı K. ... ile evlenmiştir. Türk ve İsviçre vatandaşı olan


başvurucu, İsviçre'de yaşamaktadır.


9. Başvurucu, ... olan


soyadının ... şeklinde değiştirilmesi talebiyle


Kahramanmaraş 2. Asliye Hukuk Mahkemesinde (Mahkeme) 9/4/2013 tarihinde dava


açmıştır. Başvurucu dava dilekçesinde, yurt dışında uzun yıllardır ... soyadını kullandığını, İsviçre resmî makamları


tarafından adına düzenlenen kimlik kartında soyadının ...


olarak geçtiğini, Türk nüfus kaydında soyadının ...


olması nedeniyle resmî işlemlerde ve iş yaşamında karışıklıklar ortaya


çıktığını, güçlükler yaşadığını belirtmiştir. Başvurucu, demirci anlamına gelen


... kelimesinin incitici, kamu düzenini bozan ya


da ahlak kurallarına aykırılık oluşturan bir anlamının olmadığını, ayrıca


yabancı harf içermediğini ileri sürmüştür.


10. Mahkemenin 25/10/2013 tarihli kararıyla davanın kabulü ile


başvurucunun ... olan soyadının ... olarak tashihine karar verilmiştir. Karar gerekçesinde;


İsviçre makamları tarafından başvurucuya verilen resmî kimlik kartında


soyadının ... olduğu, başvurucunun yurt dışında bu


soyadı ile tanınıp bilindiği, talepte bulunduğu şekilde soyadının


değiştirilmesinde yasal bir engelin olmadığı ve davanın haklı nedenlere


dayandığı belirtilmiştir.


11. Söz konusu karar, Yargıtay 18. Hukuk Dairesinin 20/2/2014


tarihli kararıyla bozulmuştur. Bozma kararının gerekçesinde 21/6/1934 tarihli


ve 2525 sayılı Soyadı Kanunu'nun 3. maddesi gereğince yabancı ırk ve millet


isimlerinin soyadı olarak kullanılamayacağı belirtilmiştir. Ayrıca anılan Kanun


kapsamında çıkarılan 24/12/1934 tarihli ve 2891 sayılı Soyadı Nizamnamesi'nin (Soyadı Nizamnamesi) 7. maddesinde de


benzer bir düzenlemenin bulunduğu, yine Soyadı Nizamnamesi'nin


5. maddesinde takılan soyadlarının Türk dilinden alınacağının hükme bağlandığı


ifade edilmiştir. Kararda, başvurucunun ...


olan soyadının ... olarak değiştirilmesine karar


verilmesinin anılan mevzuatın sözü edilen hükümlerine aykırı olduğu


belirtilmiştir.


12. Bozma kararında yer verilen gerekçeler doğrultusunda yapılan


yargılama neticesinde Mahkemenin 18/7/2014 tarihli kararıyla davanın reddine


hükmedilmiştir.


13. Söz konusu karar Yargıtay 18. Hukuk Dairesinin 8/12/2014


tarihli kararıyla onanmıştır.


14. Nihai karar 16/1/2015 tarihinde başvurucu vekiline tebliğ


edilmiştir.


15. Başvurucu 16/2/2015 tarihinde bireysel başvuruda


bulunmuştur.


IV. İLGİLİ HUKUK


A. Ulusal Hukuk


16. 2525 sayılı Kanun'un 3. maddesi şöyledir:


"Rütbe ve memuriyet, aşiret ve yabancı


ırk ve millet isimleriyle umumi edeplere uygun olmıyan


veya iğrenç ve gülünç olan soyadları kullanılamaz."


17. Soyadı Nizamnamesi'nin 5. maddesi


şöyledir:


"Yeni takılan soyadları Türk dilinden


alınır."


18. Soyadı Nizamnamesi'nin 7. maddesi


şöyledir:


"Yabancı ırk ve millet isimleri soyadı


olarak kullanılamaz."


B. Uluslararası Hukuk


19. Milletlerarası Ahvali Şahsiye Komisyonunca imzaya açılan,


Türkiye açısından 21/5/1975 tarihinde onaylanan ve 16/2/1977 tarihinde


yürürlüğe giren 13/9/1973 tarihli ve 15226 sayılı Ad ve Soyadlarının Nüfus


Kütüklerine Yazılış Şekline İlişkin Sözleşme’nin (14 No.lu Sözleşme) 6. maddesi


şöyledir:


"Âkit Taraflar makamlarınca nüfus


kütüğüne düşürülen iki veya daha fazla kayıtta, aynı kimsenin, değişik ad veya soyadlarla gösterilmesi halinde, her Âkit Tarafın yetkili


makamları, gerektiğinde farklılıkların giderilmesi için tedbirler alacaktır.


Âkit Devlet makamları, bu amaçla aralarında


doğrudan doğruya yazışabilirler."


20. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin (AİHS) "Özel ve aile hayatına saygı hakkı"


kenar başlıklı 8. maddesi şöyledir:


"(1) Herkes özel ve aile hayatına,


konutuna ve yazışmasına saygı gösterilmesi hakkına sahiptir.


(2) Bu hakkın kullanılmasına bir kamu makamının


müdahalesi, ancak müdahalenin yasayla öngörülmüş ve demokratik bir toplumda


ulusal güvenlik, kamu güvenliği, ülkenin ekonomik refahı, düzenin korunması,


suç işlenmesinin önlenmesi, sağlığın veya ahlakın veya başkalarının hak ve


özgürlüklerinin korunması için gerekli bir tedbir olması durumunda söz konusu


olabilir."


21. Özel hayata saygı hakkı alt kategorisinde geçen özel hayat kavramı Avrupa İnsan Hakları


Mahkemesi (AİHM) tarafından da oldukça geniş yorumlanmakta ve bu kavrama


ilişkin tüketici bir tanım yapılmaktan özellikle kaçınılmaktadır (Koch/Almanya, B. No: 497/09, 19/7/2012, § 51).


Bununla birlikte AİHS’in denetim organlarının


içtihatlarında bireyin kişiliğini


geliştirmesi ve gerçekleştirmesi kavramının özel hayata saygı


hakkının kapsamının belirlenmesinde temel alındığı anlaşılmaktadır. Özel


hayatın korunması hakkının sadece mahremiyet hakkına indirgenemeyeceği gerçeği


karşısında kişiliğin serbestçe geliştirilmesiyle uyumlu birçok hukuksal çıkar,


bu hakkın kapsamına dâhil edilmiştir. Bu kapsamda dış dünya ile ilişki kurma


noktasında son derece önemli olan isim hakkı da AİHS denetim organları


tarafından ön ve soy ismi kapsayacak şekilde maddenin güvence alanı içinde


yorumlanmıştır.


22. AİHM, AİHS’in 8. maddesinin isim


ve soyadı konusunda açık bir hüküm içermediğini belirtmekle beraber kişinin


kimliğinin ve aile bağlarının belirlenmesinde kullanılan bir araç olması


nedeniyle belirli bir dereceye kadar diğer kişilerle ilişki kurmayı da içeren


özel hayata ve aile hayatına saygı hakkıyla ilgili olduğunu, bir kamu hukuku


konusu olarak toplumun ve devletin isimlerin düzenlenmesi konusuyla


ilgilenmesinin bu unsuru özel hayat ve aile hayatı kavramlarından


uzaklaştırmayacağını kabul etmektedir (Burghartz/İsviçre, B. No: 16213/90, 22/2/1994, § 24; Stjerna/Finlandiya, B. No: 18131/91, 25/11/1994,


§ 37). Bu kapsamda isimleri üzerinde değişiklik yapılması hususunda ciddi


nedenlere sahip olan kişilerin belirli şartlar altında bu imkâna sahip olması, AİHS’in 8. maddesinin koruma alanına girmektedir. Ancak AİHM'e göre nüfus bilgilerinin eksiksiz olarak


kaydedilmesi, kimliğin belirlenmesi veya belli isimdeki kişilerin belli bir


aile ile bağlantılarının kurulabilmesi gibi kamu yararının gerektirdiği


durumlarda isim değiştirme imkânına yasal birtakım sınırlamalar getirilmesi


mümkündür (Stjerna/Finlandiya, § 39; Kemal Taşkın ve diğerleri/Türkiye, B. No:


30206/04…, 2/2/2010, § 48).


V. İNCELEME VE GEREKÇE


23. Mahkemenin 9/1/2019 tarihinde yapmış olduğu toplantıda


başvuru incelenip gereği düşünüldü:


A. Başvurucunun İddiaları


24. Başvurucu; kimliğinin ve manevi bütünlüğünün bir parçası


olan soyadını genel ahlaka ve Türk alfabesinin gramatikal yapısına uygunluk


kriteri dışında hiçbir sınırlamaya tabi olmadan kullanmak istediğini,


demokratik bir toplum düzeninde soyadı seçme ve kullanma özgürlüğünün korunması


gerektiğini belirtmiştir. İsviçre ve Türk vatandaşı olduğunu ifade eden


başvurucu; 1994 yılında İsviçre'de evlendiğini, bu tarihten itibaren eşinin


soyadını (...) kullandığını dile getirmiştir.


Başvurucu; ticaretle uğraştığını, hayatını sürdürdüğü yurt dışındaki tüm resmî


işlemlerinde ... soyadını kullandığını ileri


sürmüştür. Türk nüfus kaydındaki soyadının ...


olması nedeniyle Türkiye'deki işlemlerde karışıklıklar ortaya çıktığını, bu


durumun kendisini ve ailesini mağdur ettiğini iddia etmiştir. Başvurucu,


yabancı bir kişinin Türkçe soyadı kullanmak istemesi durumunda bir sorun


yaşamadığını belirterek Türk nüfus kaydındaki soyadının ...


olarak düzeltilmesi talebinin reddedilmesi nedeniyle özel hayata ve aile


hayatına saygı hakkı ile eşitlik ilkesinin ihlal edildiğini ileri sürmüştür.


B. Değerlendirme


25. İddianın değerlendirilmesinde dayanak alınacak Anayasa'nın


20. maddesinin birinci fıkrasının ilgili kısmı şöyledir:


"Herkes, özel hayatına ... saygı


gösterilmesini isteme hakkına sahiptir..."


26. Anayasa’nın “Milletlerarası


andlaşmaları uygun bulma” kenar başlıklı


90. maddesinin beşinci fıkrası şöyledir:


"Usulüne göre yürürlüğe konulmuş


milletlerarası andlaşmalar kanun hükmündedir. Bunlar


hakkında Anayasaya aykırılık iddiası ile Anayasa Mahkemesine başvurulamaz. (Ek


cümle: 7/5/2004-5170/7 md.) Usulüne göre yürürlüğe


konulmuş temel hak ve özgürlüklere ilişkin milletlerarası andlaşmalarla


kanunların aynı konuda farklı hükümler içermesi nedeniyle çıkabilecek


uyuşmazlıklarda milletlerarası andlaşma hükümleri


esas alınır."


27. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılan


hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini


kendisi takdir eder (...,


B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Anayasa'nın 20. maddesinin birinci


fıkrasında herkesin özel hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına sahip


olduğu düzenlenmiştir. Bireyin yaşamıyla özdeşleşen ve kişiliğinin ayrılmaz bir


unsuru hâline gelen, birey olarak kimliğin belirlenmesinde en önemli


unsurlardan biri ve vazgeçilmez, devredilmez, kişiye sıkı surette bağlı bir


kişilik hakkı olan isim hakkının da kişinin özel hayatının bir unsuru olduğu


açıktır. Dolayısıyla cinsiyet, doğum kaydı gibi kimlik bilgileri ve aile


bağlarıyla ilgili bilgiler ile bunlarda değişiklik ve düzeltme yapılmasını


isteme hakkının yanı sıra isim hakkı da Anayasa'nın 20. maddesi kapsamında


değerlendirilmelidir.


1.Kabul Edilebilirlik Yönünden


28. Başvuruya konu olan ve soyadı tashihi talebini içeren nüfus


davasıyla, başvurucunun uzun süredir yaşadığı İsviçre'de resmî olarak


kullandığı ... soyadının Türk nüfus kaydına da


işlenmesinin ve iki ülke nüfus kayıtları arasındaki farklılığın neden olduğu


karışıklığın giderilmesinin hedeflendiği anlaşılmaktadır. Söz konusu davanın


başvurucunun karşılaştığı resmî sorunların ve bu nedenle uğradığı ya da


uğraması olası zararlarının giderimine elverişli


nitelikte bir yol olduğu değerlendirilmiştir.


29. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine


karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan özel


hayata saygı hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir


olduğuna karar verilmesi gerekir.


2. Esas Yönünden


a. Genel İlkeler


30. Anayasa’nın 20. maddesi, koruma alanının kişilerin isimleri üzerinde


tasarrufta bulunmasının gerekli olduğu durumlarda geniş yorumlanmalıdır. Bu


yorum, isim hakkı konusunda mevzuat oluşturulurken ve uyuşmazlıklar


çözümlenirken konu ile ilgili olan ve taraf olunan uluslararası sözleşmelerde


yer alan koruyucu hükümlerin asgari düzeyde hayata geçirilmesini de


kapsamalıdır (...,


B. No: 2013/2957, 24/3/2016, § 43). Anayasa Mahkemesi içtihadında belirtildiği


üzere isim üzerinde belirli koşullar altında değişiklikler yapılabilmesinin


bireylerin özel hayatlarının bir unsuru olan kimliğin belirlenmesi açısından


bir gereklilik olduğu hususu idari ve yargısal makamlar tarafından gözardı edilmemelidir (...


..., § 44). Koşulları oluştuğu durumlarda Anayasa'nın 90.


maddesinin beşinci fıkrasının son cümlesi dikkate alınmalı ve bir çatışma


olduğunda ya da bir düzenlemenin yorumlanması gerektiğinde temel hak ve


özgürlüklere ilişkin uluslararası


sözleşmeler esas alınarak uyuşmazlıkların çözümlenmesi yoluna gidilmelidir


(bkz. § 28).


31. Devletin vatandaşlarına sunduğu nüfus hizmetleri, temel


niteliklerini medeni hukuk düzenlemelerinden ve devletlerarası özel hukuk


düzenlemelerinden alan hukuki ve teknik bir hizmettir. Bu hizmetin yerine


getirilmesi, kişilerin kimliklerinin her zaman doğru şekilde belirlenmesini


gerekli kıldığından aynı zamanda bir yükümlülüktür.


32. Kimliğin belirlenmesinde en önemli unsurlarından olan ismin vazgeçilemezlik, devredilemezlik


ve kişiye sıkı surette bağlı olma niteliklerinin kişinin mevcut statüsünü


etkilemesi muhakkak olduğundan kişinin isminin korunması ve kamu düzenini


bozmadığı müddetçe değiştirilmesine imkân tanıması yönünde devletin pozitif


yükümlülüklerinin bulunduğu değerlendirilmektedir. Söz konusu pozitif


yükümlülükler, somut olayın özellikleri gözönünde


bulundurularak idari ve yargısal karar vericiler tarafından kişilerin bu


yöndeki makul taleplerinin karşılanmasını veya taleplerin reddi durumunda buna


ilişkin ilgili ve yeterli gerekçeler sunulmasını gerektirir.


33. İsim hakkının, kamu düzeninin işleyişine engel olmayan isim


değişikliği taleplerinin kamusal makamlarca karşılanmasını da içerdiği hususu


konuyla ilgili içtihadın oluştuğu Anayasa Mahkemesinin ... kararında


vurgulanmıştır. Kararda kamusal makamlarca isim değişikliği taleplerinin ileri


sürülebilmesine ve incelenmesine olanak sağlayan idari ya da yargısal başvuru


yollarının oluşturulması, kapsamı belirli ulusal ve uluslararası düzenlemeler


çerçevesinde uygun görülen taleplerin karşılanması gerektiği belirtilmiştir (..., § 39).


34. Anılan kararda Anayasa Mahkemesi, isim değişikliği gibi kişi


hâlleri ile ilgili ulusal düzenlemeler hayata geçirilirken meselenin yalnızca


düzenlemeyi yapan ülke vatandaşlarının hukukunu ilgilendirdiği kabulüyle dar


bir çerçevede ele alınmaması gerektiğini ifade etmiş ve uluslararası


sözleşmelerle taahhüt altına girilen durumlara ilişkin açıklamalara yer


vermiştir. Anayasa Mahkemesi, isim değişikliği taleplerinin hangi koşullar


altında olumlu karşılanacağı ve bu tür taleplerin hangi usullerle inceleneceği


hususunda kullanılan takdir hakkının isim değişikliği taleplerinin


değerlendirilmesi yolunu tamamen kapatacak ve sonuç alabilmeyi mümkün


kılmayacak şekilde kullanılmaması gerektiğini önemle vurgulamıştır. Bu bağlamda


uluslararası sözleşmelerin getirdiği güvencelerin gözetilmesi ve isim


değişikliği taleplerinin dile getirilebildiği ve sonuç alınabildiği etkili,


ulaşılabilir, öngörülebilir yolların oluşturulması gerekir. Bu yollar


vatandaşların yanında belirli ve sınırlı durumlarda yabancılar için de sağlanmalıdır


(..., §§ 39, 40).


35. Anayasa Mahkemesi, kamusal makamlarca takdir hakkı


kullanılırken Milletlerarası Ahvali Şahsiye Komisyonuna üye devletler


tarafından kişi hâlleri üzerine imzalanan uluslararası sözleşmelerin içerdiği


yükümlülüklerin ve kişilere tanıdığı güvencelerin dikkate alınması


gerekliliğinin üzerinde durmuştur (...


..., § 41).Kişilerin vatandaşlık ve nüfus kayıtlarında


meydana gelecek değişikliklerin izlenmesi, sorunların çözümünün sağlanması ve


kişi hâllerinin korunması amacı doğrultusunda 1950 yılında kurulan ve


Türkiye’nin 1953 yılında üye olduğu Milletlerarası Ahvali Şahsiye Komisyonunun


imzaya açtığı uluslararası sözleşmelerden olan ve ülkemizde 16/2/1977 tarihinde


yürürlüğe giren 14 No.lu Sözleşme, nüfus kayıtlarının tutulmasına ilişkin


uluslararası standartların belirlendiği ve uygulanması konusunda taraf


devletleri yükümlülük altına sokan birtakım hükümler içermektedir. 14 No.lu


Sözleşme ile kişinin kimliğinin belirlenmesinde temel olan isim ve soy isimlerin


kişi hâllerine ilişkin her türlü işlem ve belgelerde aslına uygun olarak


yazılıp kaydedilmesi, isim ve soy isimlerin yazılışında birliğin sağlanması


amaçlanmıştır (...,


§ 59).


36. Türkiye ve İsviçre'nin de taraf olduğu 14 No.lu Sözleşme'nin


6. maddesinde; ilgili ulusal makamlar tarafından nüfus kütüğüne işlenen iki


veya daha fazla kayıtta, bir kişi hakkında değişik ad veya soyadlarının


belirtildiği durumda yetkili ulusal makamların söz konusu farklılığın


giderilmesi için gerekli hâllerde tedbirler alacağı ve bu doğrultuda taraf


devletlerin aralarında doğrudan doğruya yazışabilecekleri vurgulanmaktadır


(bkz. § 19). Anılan hüküm, aynı kişi hakkında açılmış birden fazla nüfus


kütüğünde ad veya soyadlarının birbirinden farklı gösterildiği durumlarda bu


kişilere uluslararası düzeyde asgari bir güvence sağlamaktadır. Söz konusu


sözleşme, somut olayın koşullarının isim farklılıkların giderilmesini gerekli


kılan bir hâl içerip içermediğinin taraf devletlerce irdelenmesini


gerektirmektedir. Bu bağlamda gerekli bir hâlin varlığının tespit edilmesi


durumunda isim farklılıklarının giderilmesine yönelik olarak taraf devletlerin


yükümlülüklerini yerine getirmesi beklenir. Bununla birlikte devletlerin somut


olayın özelliklerine uygulanacak yöntemin belirlenmesi konusunda takdir


yetkileri vardır. Ancak söz konusu takdir yetkisi, devletlerin farklılıkların


giderilmesi için tedbir almaları yükümlülüğünü ortadan kaldıracak şekilde


yorumlanamaz.


b. İlkelerin Olaya Uygulanması


37. Başvuruya konu olayda, hem Türk hem


de İsviçre vatandaşı olan başvurucunun her iki ülkenin nüfus kaydında farklı


soyadının bulunduğu anlaşılmaktadır. Başvurucunun talebi, uzun yıllardır


yaşadığı İsviçre'de resmî olarak kullandığı ve eşinden aldığı ... soyadının Türk nüfus kaydına da işlenerek ... olan soyadının bu şekilde düzeltilmesine


ilişkindir.


38. Başvurucunun söz konusu talebinin konu edildiği dava, derece


mahkemeleri tarafından reddedilmiştir. Ret gerekçesinin 2525 sayılı Kanun ile


Soyadı Nizamnamesi'nin 5. ve 7. maddelerine


dayandırıldığı görülmektedir. Karara göre başvurucunun talebi, yabancı ırk ve


millet isimlerinin soyadı olarak kullanılamayacağına ve yeni takılan


soyadlarının Türk dilinden alınacağına ilişkin söz konusu mevzuat hükümlerine


aykırıdır.


39. Somut olayda irdelenmesi gereken husus, soyadı konusunda iki


ülke nüfus kayıtlarında yer alan farklılıkların giderilmesi talebiyle açılan


nüfus davasının reddedilmesi nedeniyle Anayasa’nın 20. maddesinin sağladığı


güvencelerin korunup korunmadığı ve bu kapsamda devletin pozitif


yükümlülüklerinin yerine getirildiğinin söylenip söylenemeyeceğidir.


40. Öncelikle yürürlükteki mevzuatın vatandaşların isim


değişikliğine ilişkin taleplerinin ileri sürülebilmesine, bu taleplerin idari


ve yargısal merciler tarafından incelenmesine, uygun görülen değişikliklerin


talep doğrultusunda yerine getirilmesine imkan


sağladığı görülmektedir.


41. Belirtildiği gibi somut olayın koşullarının 14 No.lu


Sözleşme hükümleri kapsamında isim farklılığının giderilmesini gerekli kılan


bir hâl içerip içermediğinin isim değişikliği talebini inceleyen derece


mahkemelerince irdelenmesi ve bu kapsamda kararlar verilmesi gerekir (bkz. §


36).


42. Başvuruya konu yargılama süreci incelendiğinde başvurucunun


hayatının tüm alanlarında kullandığını belirttiği ...


soyadının Türk nüfus kaydına neden işlenmesi gerektiğine ilişkin olarak derece


mahkemelerine somut gerekçeler sunduğu görülmektedir. Söz konusu gerekçeler ile


başvurucunun içinde bulunduğu somut koşullar gözönüne


alındığında soyadı farklılığının giderilmesini gerekli kılan bir hâlin


bulunmadığını söylemek güçtür. Üstelik bu durum Asliye Hukuk Mahkemesinin


25/10/2013 tarihli ilk kararında da açık bir şekilde tespit edilmiştir (bkz. §


10). Ancak söz konusu kararın Yargıtay 18. Hukuk Dairesince bozulması üzerine


yapılan yargılamada, davaya konu koşulların soyadı farklılığının giderilmesini


gerekli kılan bir hâl içerip içermediği hususunda bir inceleme yapılmamıştır.


43. Başvuru konusu yargılamada başvurucunun mağduriyetinin


giderilmesine imkan veren güvenceleri içeren 14 No.lu


Sözleşme’nin 6. maddesinin dikkate alınmadığı ve soyadı farklılığının


giderilmesini gerekli kılan bir hâlin bulunup bulunmadığı hususu irdelenmeden


davanın reddine karar verildiği anlaşılmaktadır. Dolayısıyla derece


mahkemelerinin somut olaydaki yorum ve yaklaşımının başvurucunun mağduriyetini


gidermediği, usulüne göre yürürlüğe girmiş temel hak ve özgürlüklere ilişkin


uluslararası sözleşme hükümlerinin mahkeme kararlarında gözönünde


bulundurulmadığı görülmektedir. Söz konusu yargısal yaklaşımın bu hâliyle


kamunun ve bireyin çatışan çıkarları karşısında ölçülü ve adil bir denge


kurmadığı açıktır.


44.Neticede isim konusundaki farklılıkların giderilmesine


yönelik olarak gerekli bir hâlin var olup olmadığı hususu irdelenmeksizin ve


temel hak ve özgürlüklere ilişkin uluslararası sözleşmeler dikkate alınmaksızın


derece mahkemeleri tarafından başvurucunun soyadı değişikliği talebinin


reddedilmesi nedeniyle özel hayata saygı hakkı yönünden devletin pozitif


yükümlülüklerini yerine getirdiği söylenemeyecektir.


45. Açıklanan gerekçelerle başvurucunun Anayasa'nın 20.


maddesinde güvence altına alınan özel hayata saygı hakkının ihlal edildiğine


karar verilmesi gerekir.


3. 6216 Sayılı Kanun'un 50. maddesi Yönünden


46. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin


Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 50. maddesinin (1) numaralı


fıkrasının ilgili kısmı ile (2) numaralı fıkrası şöyledir:


“(1)


Esas inceleme sonunda, başvurucunun hakkının ihlal edildiğine ya da


edilmediğine karar verilir. İhlal kararı verilmesi hâlinde ihlalin ve


sonuçlarının ortadan kaldırılması için yapılması gerekenlere hükmedilir…


(2)


Tespit edilen ihlal bir mahkeme kararından kaynaklanmışsa, ihlali ve


sonuçlarını ortadan kaldırmak için yeniden yargılama yapmak üzere dosya ilgili


mahkemeye gönderilir. Yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmayan


hâllerde başvurucu lehine tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava


açılması yolu gösterilebilir. Yeniden yargılama yapmakla yükümlü mahkeme,


Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında açıkladığı ihlali ve sonuçlarını ortadan


kaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir.”


47. Anayasa Mahkemesinin ...


... ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018) kararında, ihlal sonucuna


varıldığında ihlalin nasıl ortadan kaldırılacağının belirlenmesi hususunda


genel ilkeler belirlenmiştir.


48. ...


kararında özetle uygun giderim yolunun belirlenebilmesi açısından öncelikle


ihlalin kaynağının belirlenmesi gerektiği vurgulanmıştır. Buna göre ihlalin


mahkeme kararından kaynaklandığı durumlarda 6216 sayılı Kanun’un 50. maddesinin


(2) numaralı fıkrası ile Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü’nün


79. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (a) bendi uyarınca kural olarak ihlali


ve sonuçlarını ortadan kaldırmak için yeniden yargılama yapılmak üzere kararın


bir örneğinin ilgili mahkemeye gönderilmesine hükmedilir (..., §§ 57-58).


49. ...


kararında Anayasa Mahkemesi, yeniden yargılama yapmakla görevli derece


mahkemelerinin yükümlülüklerine ve ihlalin sonuçlarını gidermek amacıyla derece


mahkemelerince yapılması gerekenlere ilişkin açıklamalarda bulunmuştur. Buna


göre Anayasa Mahkemesinin tespit edilen ihlalin giderilmesi amacıyla yeniden


yargılama yapılmasına hükmettiği hâllerde ilgili usul kanunlarında düzenlenen


yargılamanın yenilenmesi kurumundan farklı olarak yargılamanın yenilenmesi


sebebinin varlığının kabulü ve önceki kararın kaldırılması hususunda derece mahkemesinin


herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktadır. Zira ihlal kararı verilen hallerde


yargılamanın yenilenmesinin gerekliliği hususundaki takdir derece mahkemelerine


değil ihlalin varlığını tespit eden Anayasa Mahkemesine bırakılmıştır. Derece


mahkemesi Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında belirttiği doğrultuda ihlalin


sonuçlarını gidermek üzere gereken işlemleri yapmakla yükümlüdür (..., § 59).


50. Bu bağlamda derece mahkemesinin öncelikle yapması gereken


şey, bir temel hak veya özgürlüğü ihlal ettiği veya idari makamlar tarafından


bir temel hak veya özgürlüğe yönelik olarak gerçekleştirilen ihlali


gideremediği tespit edilen önceki kararını kaldırmaktır. Derece mahkemesi,


kararın kaldırılmasından sonraki aşamada ise Anayasa Mahkemesi kararında tespit


edilen ihlalin sonuçlarını gidermek için gereken işlemleri yapmak durumundadır.


Bu çerçevede ihlal, yargılama sırasında gerçekleştirilen usule ilişkin bir


işlemden veya yerine getirilmeyen usuli bir


eksiklikten kaynaklanıyorsa söz konusu usul işleminin hak ihlalini giderecek


şekilde yeniden (veya daha önce hiç yapılmamışsa ilk defa) yapılması icap


etmektedir. Buna karşılık ihlalin idari işlem veya eylemin kendisinden ya da


(derece mahkemesince yapılan veya yapılmayan usul işlemlerinden değil de)


derece mahkemesi kararının sonucundan kaynaklandığının Anayasa Mahkemesi


tarafından tespit edildiği hâllerde derece mahkemesinin usule dair herhangi bir


işlem yapmadan, doğrudan, mümkün olduğunca dosya üzerinden önceki kararının


aksi yönünde karar vererek ihlalin sonuçlarını ortadan kaldırması gerekir (..., § 60).


51. Başvurucu, ihlalin tespitiyle birlikte yargılamanın


yenilenmesine karar verilmesini talep etmiştir.


52. Anayasa Mahkemesi, başvurucunun soyadı değişikliği talebinin


reddine ilişkin verilen karar nedeniyle özel hayata saygı hakkı yönünden


devletin pozitif yükümlülüklerini yerine getirmediği sonucuna ulaşmıştır.


Dolayısıyla somut başvuruda ihlalin mahkeme kararından kaynaklandığı


anlaşılmaktadır.


53. Bu durumda kişinin özel hayata saygı hakkının ihlalinin


sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasında hukuki


yarar bulunmaktadır. Buna göre yapılacak yeniden yargılama ise 6216 sayılı


Kanun'un 50. maddesinin (2) numaralı fıkrasına göre ihlalin ve sonuçlarının


ortadan kaldırılmasına yöneliktir. Bu kapsamda derece mahkemelerince yapılması


gereken iş, öncelikle ihlale yol açan mahkeme kararının ortadan kaldırılması ve


nihayet ihlal sonucuna uygun yeni bir karar verilmesinden ibarettir. Bu sebeple


kararın bir örneğinin yeniden yargılama yapılmak üzere ilgili yargı mercine gönderilmesine karar verilmesi gerekir.


54. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 226,90 TL harç ve 2.475


TL vekâlet ücretinden oluşan toplam 2.701,90 TL yargılama giderinin başvurucuya


ödenmesine karar verilmesi gerekir.


VI. HÜKÜM


Açıklanan gerekçelerle;


A. Özel hayata saygı hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın


KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,


B. Anayasa’nın 20. maddesinde güvence altına alınan özel hayata


saygı hakkının İHLAL EDİLDİĞİNE,


C. Kararın bir örneğinin özel hayata saygı hakkının ihlalinin


sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak üzere


Kahramanmaraş 2. Asliye Hukuk Mahkemesine GÖNDERİLMESİNE (E.2014/349,


K.2014/562 sayılı dava dosyasıyla ilgilidir.),


D. 226,90 TL harç ve 2.475 TL vekâlet ücretinden oluşan toplam


2.701,90 TL yargılama giderinin BAŞVURUCUYA ÖDENMESİNE,


E. Ödemenin, kararın tebliğini takiben başvurucunun Hazine ve


Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına,


ödemede gecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine


kadar geçen süre için YASAL FAİZ UYGULANMASINA,


F. Kararın bir örneğinin ilgili dairesine iletilmek üzere


Yargıtay Başkanlığına GÖNDERİLMESİNE,


G. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE


9/1/2019 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

 

Benzer Kararlar

 

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi — Boşanılan Eşin Soyadını Kullanma Menfaati

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi — Boşanma Sonrası Eski Eşin Soyadı

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi — Yabancı Kayıttaki Annenin Aynı Kişi Olduğunun Tespitinde Taraf Teşkili

Yargıtay 8. Hukuk Dairesi — Soyadı Nizamnamesine Aykırı Yeni Soyadı ve Kanun Yararına Bozma

Tüm Kişiler Hukuku Kararları ›

 

İlgili Sayfalar

 

Soyadı Değiştirme ve Düzeltme Davası

 

Benzer bir uyuşmazlıkla ilgili görüşmek isterseniz iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.

 

Bu sayfa genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Özet ve açıklamalar site tarafından hazırlanmıştır; karar metni resmî kaynaktan alınmıştır.

 

Karar Künyesi

 

Mahkeme

Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm

 

Karar Türü

Bireysel Başvuru

 

Başvuru No

2015/2944

 

Karar Tarihi

9 Ocak 2019

 

Oy Durumu

Oybirliği

 

Resmî Kaynak

Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası

 

Hukuki Destek

Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu

 

Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.

Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara

 

0552 725 25 18

WhatsApp ile Yazın

İletişim ve Yol Tarifi

 

İlgili Hukuk Alanları

İsim ve Soyisim Değiştirme

Tüm Çalışma Alanları ›

bottom of page