top of page

Ana Sayfa › İçtihatlar

 

Bireysel Başvuru Kararları  ·  KİRA HUKUKU  ·  HAK İHLALİ OLMADIĞI

Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm — Belediye Kirası Sona Erdikten Sonra Kıyıdaki Tesislerin Yıkılması ve Yapı Bedeli

 

B. No: 2017/14428 · 13 Ocak 2021

 

İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 7 Kasım 2026

 

Kararın Özeti

 

Belediyeden kiralanan kıyıdaki tesise yapılar inşa eden kişi, sözleşmenin sona ermesinden yıllar sonra gerçekleşen yıkımın bedelini istedi. İdari yargıda tazminat talebi reddedildi. Anayasa Mahkemesi, yapıların ekonomik değerini mülkiyet hakkı kapsamında kabul etti. Bununla birlikte şartnamedeki sabit tesis hükümlerini, feshe karşı dava açılmamasını ve kesinleşen tahliye kararını birlikte değerlendirdi. Bu koşullarda yapıların yıkılmayacağı yönünde meşru beklenti bulunmadığı sonucuna vardı.

 

Hukuki İlke

 

İdarenin uzun süre hareketsiz kalmasının etkisi, kira sözleşmesinin açık hükümleri ve bildirilen fesih ile birlikte değerlendirilir. Başvurucu bu olayda sözleşme bitince sabit tesisleri sökemeyeceğini ve yeri teslim edeceğini biliyordu. Mahkeme, kıyının korunması amacı karşısında yapı bedelinin ödenmemesini ölçüsüz bulmadı.

 

Sonuç

 

Mülkiyet hakkı şikâyeti kabul edilebilir bulundu. Yapıların bedeli ödenmeden yıkılması bakımından mülkiyet hakkının ihlal edilmediğine oybirliğiyle karar verildi. Yargılama giderleri başvurucu üzerinde bırakıldı.

 

İlgili Mevzuat

 

  • Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 13, 35, 56

  • 3621 sayılı Kıyı Kanunu — m. 6, 7, 8, 14, 15

  • 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu — m. 75

  • 3194 sayılı İmar Kanunu — m. 32

Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.

 

Kararın Tam Metni

 

Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir.

 

TÜRKİYE CUMHURİYETİ


ANAYASA MAHKEMESİ


 


 


İKİNCİ BÖLÜM


 


KARAR


 


... BAŞVURUSU


(Başvuru Numarası: 2017/14428)


 


Karar Tarihi: 13/1/2021


 


İKİNCİ BÖLÜM


 


KARAR


 


 


Başkan


:


Kadir ÖZKAYA


Üyeler


:


Engin YILDIRIM


 


 


Celal Mümtaz AKINCI


 


 


Rıdvan GÜLEÇ


 


 


Basri BAĞCI


Raportör


:


Olcay ÖZCAN


Başvurucu


:


...


Vekili


:


Av. ...


 


I. BAŞVURUNUN


KONUSU


1. Başvuru, idareden kiralanan taşınmaz üzerine inşa


edilen yapıların kira sözleşmesinin feshedilmesi üzerine yıkılması sonucunda


meydana gelen zararın giderilmemesi nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği


iddiasına ilişkindir.


II. BAŞVURU


SÜRECİ


2. Başvuru 25/1/2017 tarihinde yapılmıştır.


3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden


yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.


4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik


incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.


5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul


edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.


6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet


Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık görüş bildirilmesine gerek


görülmediğini bildirmiştir.


III. OLAY VE


OLGULAR


7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar


özetle şöyledir:


8. Başvurucu 1954 doğumlu olup Samsun'un Atakum ilçesinde


ikamet etmektedir.


9. Samsun Büyükşehir Belediyesi (İdare) tarafından alınan


24/7/1987 tarihli karara istinaden 8/9/1983 tarihli ve 2886 sayılı Devlet İhale


Kanunu hükümlerine göre başvurucunun eşi F.Y. ile İdare arasında kira


sözleşmesi imzalanmıştır. Buna göre Atakum Sahil Yolu ... Tesisleri


isimli yer 24/7/1987-31/12/1987 döneminde beş aylık süreyle F.Y.ye kiraya


verilmiştir. Taraflarca imzalanan kira sözleşmesine ekli açık artırma


şartnamesi ve özel şartnamede özetle;


i. Açık artırma şartnamesinde, kiracının kiralanan yeri


tahsis gayesine uygun kullanmak zorunda olduğu, kiralananı ne hâlde teslim


almış ise kiranın bitiminde o hâlde teslim etmeye mecbur olduğu, İdarenin


kiralananı yeniden ihaleye çıkarmaya ve ihtiyacı için tahliye ettirmeye yetkili


olduğu belirtilmiştir.


ii. Açık artırma şartnamesinde ayrıca İdarenin talebi


üzerine kiracının taşınmazı her zaman tahliye edip İdareye teslime mecbur


olduğu, tahliye nedeniyle kiracının herhangi bir tazminat talebinde


bulunamayacağı ve yaptırdığı sabit tesisleri asla sökemeyeceği vurgulanmıştır.


iii. Özel şartnamede; kiracının mülkte İdareden izin


almadan tadilat yapamayacağı, dükkanı İdareye bırakmak isteyen kiracının


sözleşmenin bitiş tarihinden on beş gün evvel bir dilekçe ile müracaat etmediği


takdirde kira sözleşmesinin bir yıl süreyle uzamış sayılacağı, aktin icrasını


tahammül edilemez hâle getiren sebepler vuku bulduğunda iki tarafın akti fesih


etmeye hakkı bulunduğu, kiracının dükkanda alkollü içki, müstehcen neşriyat,


yanıcı ve patlayıcı maddeler ile buna benzeyen şeyleri satamayacağı, aksi hâlde


derhâl aktin fesih edilebileceği, bu durumda kiralananın derhâl tahliye


edileceği ifade edilmiştir.


iv. Özel şartnamede ayrıca, kiralananın belediye


hizmetlerine lazım olduğunda veya inşaat sebebiyle el koymak gerektiğinde bir


yıllık kira aktinin bitişine bir ay kala yapılacak yazılı fesih ihbarı ile


sözleşmenin sona ereceğine, bu durumda kiracının taşınmazı en geç bir ay içinde


boşaltması gerektiğine, taşınmazın ihalede gösterilen gaye ile


işletilebileceğine, bu hükme aykırı davranış hâlinde tahliyenin peşinen kabul


edildiğine, kira sözleşmesinin bir yıllık olduğuna ve kira sözleşmesinin fesih


edilmemesi hâlinde otomatik olarak bir yıl uzayacağına yer verilmiştir.


10. Kiralanan taşınmazın adı daha sonra ... Düğün Salonu


ve Tesisleri olarak değiştirilmiştir.


11. İdare 13/6/1997 tarihinde başvurucunun eşi tarafından


ruhsatsız inşaat faaliyeti yapıldığını belirterek 3/5/1985 tarihli ve 3194


sayılı İmar Kanunu'nun 32. maddesi uyarınca durdurma kararı vermiş ve mühürleme


yapmıştır. Ayrıca İdare görevlileri tarafından aynı ay içinde düzenlenen


tutanaklarda projesine ve imara aykırı demir profillerle kapalı oturma yeri yapıldığı


ifade edilmiştir.


12. Başvurucu adına düzenlenen 29/6/2000 tarihli vergi


levhasında ana faaliyet adı lokanta ve restoran faaliyeti (içkili ve içkisiz)


olarak belirtilmiştir.


13. Milli Emlak Müdürlüğünün 4/6/2003 tarihinde İdareye


yazdığı yazıda, anılan tesis ile başka tesislerin de bulunduğu alanın kıyı


kenar çizgisi ve mahkeme kararları sonucu kumluğa terk edilmesi sonucu


kiralanan taşınmazın devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yerler hâline


gelmesi nedeniyle kira sözleşmelerinin feshedilmesi istenilmiştir.


14. Milli Emlak Müdürlüğü yazısına istinaden İdare


11/11/2003 tarihinde başvurucu ve diğer kişilere kiralanan tesislere ilişkin


kira sözleşmesinin hiçbir surette kiraya verilmemesi ve taşınmazlar üzerinde


İdareye ait olan tesislerin bedellerinin İdareye ödenmesi şartıyla


sözleşmelerin tek taraflı olarak feshedilmesine karar vermiştir. Bu karar


başvurucunun eşi F.Y.ye 14/11/2003 tarihli yazı ile bildirilmiş ve 31/12/2003


tarihinde geçerlilik süresi sona ermekte olan kira sözleşmesinin bu tarih


itibarıyla iptal edildiği ve kira tahakkuklarının da bu tarih itibarıyla


kaldırılacağı ifade edilmiştir.


15. Başvurucu, Atakum Belediye Başkanlığından 1/7/2008


tarihinde içkili restoran işletme izni almıştır.


A. Valilik


Tarafından Verilen Tahliye Kararı ve İptal Davası Süreci


16. Samsun Valiliği (Valilik), başvurucunun kumluğa terk


edilen ... ve ... parsel no.lu taşınmazın 1967 m²lik kısmını kafeterya ve


restoran yapmak suretiyle işgal ettiği gerekçesiyle 8/1/2008 tarihinde 2886


sayılı Kanun'un 75. maddesi gereğince tahliyesine ve taşınmazın İl


Defterdarlığına teslimine karar vermiştir.


17. Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sisteminden (UYAP) yapılan


incelemede, başvurucu tarafından bu işlemin iptali istemiyle Valilik aleyhine


Samsun 1. İdare Mahkemesinde (1.İdare Mahkemesi) 8/2/2008 tarihinde dava


açıldığı anlaşılmıştır. Dava sırasında Valiliğin savunması alınmaksızın


14/2/2008 tarihinde yürütmenin durdurulmasına karar verildiği, savunmanın


alınmasından sonra 1/5/2008 tarihinde aynı kararın sürdürüldüğü ancak son


olarak 2/7/2018 tarihinde yapılan değerlendirme ile yürütmenin durdurulması


talebinin reddedildiği görülmüştür. 1. İdare Mahkemesinin, İdarenin kira


sözleşmesini 11/11/2003 tarihinde fesih ettiği, işgal edilen taşınmazın


devletin hüküm ve tasarrufu altındaki taşınmazlardan olduğu ve başvurucu ile


Hazine arasında bir kira sözleşmesinin bulunmadığı gerekçesiyle 10/6/2009


tarihinde davayı reddettiği anlaşılmıştır. Anılan kararın Danıştay Onuncu


Dairesince 31/3/2010 tarihinde onandığı ve yapılan karar düzeltme isteminin de


14/12/2012 tarihinde reddedilerek kararın kesinleştiği tespit edilmiştir.


B. İdare


Tarafından Verilen Tahliye ve Yıkım Kararı ile İptal Davası Süreci


18. Valilik tarafından İdareye yazılan 21/2/2013 tarihli


yazıda yapıların İdare tarafından tahliye edilmesi ve yıkılması gerektiği


belirtilmiştir.


19. İdare 29/4/2013 tarihli işlemle kumluğa terkedilen


... ve ... parsel no.lu taşınmazın 1967 m²lik kısmına yapılan ... Tesisleri


Düğün Salonunun 14/5/2013 tarih, saat 10:00'a kadar tahliye işlemlerinin


yapılarak yıkımının gerçekleştirilmesi, aksi takdirde 4/4/1990 tarihli ve 3621


sayılı Kıyı Kanunu, 3194 sayılı Kanun ile 20/7/1966 tarihli ve 775 sayılı


Gecekondu Kanunu uyarınca tahliye ve yıkımının İdarece yapılacağını ve


masrafının da %20 fazlasıyla tahsil edileceğini başvurucuya bildirmiştir.


20. Başvurucu tarafından İdare işleminin iptali istemiyle


8/5/2013 tarihinde Samsun 2. İdare Mahkemesinde (2. İdare Mahkemesi) dava


açılmıştır. Yargılama sırasında 15/5/2013 tarihinde Samsun Bölge İdare


Mahkemesince dava konusu işlemin yürütmesinin durdurulmasına karar verilmiştir.


21. İdare 30/5/2013 tarihinde 2. İdare Mahkemesinin


yürütmenin durdurulmasına ilişkin kararı nedeniyle tahliye ve yıkım


işlemlerinin durdurulduğunu belirtmiş, esas karar sonucuna göre işlem


yapılacağını bildirmiştir.


22. 27/6/2013 tarihinde başvurucuya tebliğ edilen İdare


işlemi ile 2. İdare Mahkemesinin 7/6/2013 tarihli yürütmenin durdurulması


talebinin reddine ilişkin kararına istinaden yeniden taşınmazın tahliye edilerek


yapıların yıkılmasına karar verildiği, başvurucunun işlemin ertelenmesine


yönelik taleplerinin reddedildiği ve 11/7/2013 tarihinde tahliye ve yıkım


işlemlerinin yerine getirildiği anlaşılmıştır.


23. 2. İdare Mahkemesi 11/11/2003 tarihinde kira sözleşmesinin


sona erdiği, bu tarihten sonra taşınmazın ecrimisil bedeli ödenerek


kullanılmaya devam edildiği, işletmenin üzerinde bulunduğu taşınmazın parsel


sınırı ile kıyı kenar çizgisi arasındaki kamuya ait alanda yer aldığı, yapının


özel mülkiyete konu olmadığı, herhangi bir ruhsat veya izninin bulunmadığı,


başvurucunun kamuya tahsis edilen alanı kullandığı ve bu hususların kesinleşen


mahkeme kararında da yer aldığı gerekçeleriyle davayı 29/5/2014 tarihinde


reddetmiştir.


24. Yapılan temyiz üzerine Danıştay Ondördüncü Dairesi


(Danıştay Dairesi) 28/4/2016 tarihinde, dava konusu işlemin hangi mevzuat hükmü


uyarınca tesis edildiği ya da hangi mevzuatın uygulanacağının belli olmadığı ve


bu nedenle de işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle kararı bozmuştur.


Yapılan karar düzeltme istemi Danıştay Dairesince 26/4/2017 tarihinde


reddedilmiştir.


25. Bozmaya uyan 2. İdare Mahkemesi 17/7/2017 tarihinde


Danıştay Dairesince belirtilen gerekçeyle davayı kabul etmiş ve dava konusu


işlemi iptal etmiştir.


26. UYAP üzerinden yapılan incelemede anılan kararın


Danıştay Dairesince 24/6/2020 tarihinde onandığı anlaşılmıştır.


C. Eşyalara


Verilen Zarar ve Kâr Kaybı İstemiyle Açılan Dava Süreci


27. Yıkım sırasında eşyalarına zarar verildiği


gerekçesiyle 120.000 TL ve gerçekleştirilemeyen düğünler nedeniyle de 240.000


TL olmak üzere toplamda 360.000 TL zararın ödenmesi istemiyle başvurucu


tarafından İdare aleyhine 4/11/2013 tarihinde 1. İdare Mahkemesinde dava


açılmıştır.


28. UYAP üzerinden yapılan incelemede 1. İdare Mahkemesinin


28/3/2014 tarihinde, başvurucu tarafından işgal edilen devletin hüküm ve


tasarrufu altındaki alanın boşaltılarak kamunun kullanımına açılmasının


sağlanmasının idarelerin görevi olduğu, İdarenin yasal prosedürleri takip


ederek işlemler tesis ettiği, tesis edilen işlemlerin başvurucuya tebliğinin


sağlandığı ve yargısal denetime ilişkin sonuçlar beklenerek hukuka saygılı


davranıldığı, en son taşınmazın boşaltılmasının istenilmesine karşın


başvurucunun verilen makul süre içinde taşınmazı boşaltmaması nedeniyle işgale


kamu gücü kullanılmak suretiyle son verildiği gerekçesiyle davayı reddettiği


anlaşılmıştır.


29. Ayrıca bu karara karşı yapılan temyiz isteminin de


11/5/2016 tarihinde Danıştay Dairesince reddedildiği ve kararın onandığı


görülmüştür.


D. Muhdesat


Bedelinin Tahsili İstemiyle Açılan Dava ve Bireysel Başvuru Süreci


30. Başvurucu, Samsun 3. Asliye Hukuk Mahkemesine


başvurmuş ve taşınmaz üzerindeki yapılar hakkında delil tespiti yapılmasını


istemiştir. Yapılan tespit sonrası 16/5/2013 tarihinde inşaat mühendisi


bilirkişi tarafından hazırlanan raporda; tespiti yapılan ... Düğün Salonu, cafe


salonu, joker cafe salonu, mutfak ve tuvalet, ahşap cafe, ahşap büfe, bahçe


çevre duvarı, seramik ve mermer kaplama, bahçe peyzaj işleri şeklindeki


yapıların devletin hüküm ve tasarrufu altındaki alanda bulundukları ve toplamda


463.584 TL imalat bedelinin hesaplandığı belirtilmiştir.


31. Başvurucu 25/10/2013 tarihinde İdare ve Valilik


aleyhine 2. İdare Mahkemesinde dava açmıştır. 463.584 TL muhdesat bedeli zarar


talebinde bulunan başvurucu bu davada özetle;


i. ... Tesisleri Düğün Salonunun yönetmelikte hasat


mevsiminde tahliye işlemi yapılmayacağının belirtilmesine rağmen ve işlerin en


yoğun olduğu sezonda İdare tarafından 11/7/2013 tarihinde yıkıldığını, 1987 yılında


ihale ile kiralanıp o tarihten bu yana aralıksız olarak faaliyetini sürdüren


tesisin korunması gereken yapılardan olduğunu ve lehine müktesep hak oluştuğunu


ifade etmiştir.


ii. İdarenin imar çalışmaları ve imar düzenlemeleri ile


ilgili hiçbir hukuki gerekçe göstermeden tahliye ve yıkım talep etme yetkisi


bulunmadığını, taşınmazın işgal edilmediğini, doldurma veya kurutma yoluyla


elde edilmediğini, sahil yolu çalışmasına engel olmadığını ve tesisin turizm


işletme belgesine sahip olduğunu ileri sürmüştür.


32. 2. İdare Mahkemesi 3/7/2014 tarihinde davayı


reddetmiştir. Kararın gerekçesinde özetle şu hususlara yer verilmiştir:


i. Kira sözleşmesinin İdarece 11/11/2003 tarihinde sona


erdirildiği, bu tarihten sonra taşınmazın kiraya verilmediği gibi ecrimisil


tahsilatının da yapılmadığı, kumluğa terk edilen yaklaşık 1967 m²lik kısmı


başvurucunun ... Kafeterya Tesisleri adıyla işlettiği, Valilik tarafından


8/1/2008 tarihinde taşınmazın tahliyesine karar verildiği, bu işleme karşı


açılan davanın reddedilerek kesinleştiği,11/7/2013 tarihinde yapının içinde


bulunan eşyaların boşaltılarak başvurucunun oğlu C.Y.ye teslim edildiği ve


sonra tahliye ile yıkım işleminin gerçekleştirildiği ifade edilmiştir.


ii. İdarenin 2003 yılından bu yana devam eden tahliye ve


yıkıma ilişkin işlemlerinin ancak 2013 yılında gerçekleştirilebildiği,


başvurucunun kira sözleşmesi olmaksızın devletin hüküm ve tasarrufu altındaki


taşınmazı kullandığını bildiği ve bu taşınmazın tahliyesine ilişkin yargısal


denetimden geçen süreçte tüm davalarda haksız çıktığı hâlde hâlen taşınmazı


tahliyeye yanaşmadığı ve yapıyı kendi isteği ile boşaltmadığı vurgulanmıştır.


iii. Başvurucunun işgal ettiği devletin hüküm ve


tasarrufu altındaki alanın boşaltılarak kamunun kullanımına açılmasının


sağlanmasının İdarenin görevi olduğuna değinen 2. İdare Mahkemesi, İdare


tarafından yasal prosedürlerin takip edilerek işlemlerin tesis edildiğini ve


işlemlerin başvurucuya tebliğinin sağlandığını, yargısal sürecin


beklenildiğini, en son taşınmazın boşaltılmasının istenilmesine karşın verilen


makul süre içinde taşınmazı boşaltmaması nedeniyle başvurucu işgaline kamu gücü


kullanılmak suretiyle son verildiğini ve bu süreçte İdareye yüklenebilecek


herhangi bir hizmet kusurunun bulunmadığını belirtmiştir.


33. Karar Danıştay Dairesince 11/5/2016 tarihinde onanmış


ve yapılan karar düzeltme istemi de 7/12/2016 tarihinde reddedilmiştir.


34. Nihai karar 2/1/2017 tarihinde tebliğ edilmiştir.


35. Başvurucu 25/1/2017 tarihinde bireysel başvuruda


bulunmuştur.


IV. İLGİLİ


HUKUK


A. Ulusal Hukuk


36. 3621 sayılı Kanun’un ''Kıyının Korunması, Yapı


Yasağı, Kıyı ve Denizde Yapılacak Yapılar'' kenar başlıklı 6. maddesinin


ilgili kısmı şöyledir:


"Kıyı, herkesin eşitlik ve


serbestlikle yararlanmasına açık olup, buralarda hiçbir yapı yapılamaz; duvar,


çit, parmaklık, telörgü, hendek, kazık ve benzeri engeller oluşturulamaz.


...''


37. 3621 sayılı Kanun’un ''Doldurma ve Kurutma Yoluyla


Arazi Kazanma ve Bu Araziler Üzerinde Yapılabilecek Yapılar'' kenar


başlıklı 7. maddesi şöyledir:


"Kamu yararının gerektirdiği


hallerde, uygulama imar planı kararı ile deniz, göl ve akarsularda ekolojik


özellikler dikkate alınarak doldurma ve kurutma suretiyle arazi elde


edilebilir.


 (Değişik fıkra: 18/6/2017–7033/34 md.)


Bu gibi yerlerde doldurma veya kurutmayı yapacak ilgili idarenin valiliğe


iletilen teklifi, valilik görüşü ile birlikte Çevre ve Şehircilik Bakanlığına


gönderilir. Bakanlık, konusuna göre ilgili kuruluşların görüşünü de almak


suretiyle teklifi inceler. Uygun bulunması halinde ilgili idare tarafından


uygulama imar planı hazırlanır. Bu yerler için yapılacak planlar hakkında


3/5/1985 tarihli ve3194 sayılı İmar Kanunu hükümleri uygulanır. Ancak bu


planlar Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından; 12/3/1982 tarihli ve 2634


sayılı Turizmi Teşvik Kanunu kapsamında kalan alanlardaki planlar, anılan


Kanunun 7 nci maddesine göre ve 4737 sayılı Kanun kapsamında kalan alanlardaki


planlar ise anılan Kanunun 4/A, 4/C ve 4/Ç maddelerine göre tasdik edilir.


Doldurma ve kurutma işlemleri yürürlükteki mevzuat hükümlerine göre yapılır. Bu


araziler Devletin hüküm ve tasarrufu altındadır, özel mülkiyet konusu olamaz.


Bu alanlar üzerinde 6 ncı maddede


belirtilen yapılar ile yol, açık otopark, park, yeşil alan ve çocuk bahçeleri


gibi teknik ve sosyal altyapı alanları düzenlenebilir.''


38. 3621 sayılı Kanun’un ''Sahil Şeridinde


Yapılabilecek Yapılar'' kenar başlıklı 8. maddesi şöyledir:


"Uygulama imar planı bulunmayan


alanlardaki sahil şeritlerinde, 4 üncü maddede belirtilen mesafeler içinde hiç


bir yapı ve tesis yapılamaz.


Uygulama imar planı bulunan yerlerde


duvar, çit, parmaklık, telörgü, hendek, kazık ve benzeri engeller


oluşturulamaz. Moloz, toprak, curuf, çöp gibi kirletici ve çevreyi bozucu


etkisi olan atık ve artıklar dökülemez, kazı yapılamaz.


Ancak bu alanlarda; uygulama imar planı


kararıyla altı ve yedinci maddede belirtilen yapı ve tesislerle birlikte toplum


yararına açık olmak şartıyla konaklama hariç günü birlik turizm yapı ve


tesisleri yapılabilir. ''


39. 3621 sayılı Kanun’un ''İmar Mevzuatına Aykırı Yapı''


kenar başlıklı 14. maddesi şöyledir:


"Bu Kanun kapsamında kalan


alanlarda ruhsatsız yapılar ile ruhsat ve eklerine aykırı yapılar hakkında 3l94


sayılı İmar Kanununun ilgili hükümleri uygulanır.''


40. 3621


sayılı Kanun’un ''Ceza Hükümleri'' kenar başlıklı 15. maddesinin ilgili


kısmı şöyledir:


"(Değişik: 23/1/2008 – 5728/466


md.) Kıyıda ve uygulama imar planı bulunan sahil şeritlerinde duvar, çit,


parmaklık, tel örgü, hendek, kazık ve benzeri engelleri oluşturanlara ikibin


Türk Lirasından onbin Türk Lirasına kadar idarî para cezası verilir. Ayrıca


oluşturulan engellerin beş günden fazla olmamak üzere belirlenen süre zarfında


kaldırılmasına karar verilir. Bu süre zarfında engellerin ilgililer tarafından


kaldırılmaması halinde, masrafı yüzde yirmi zammıyla birlikte kendilerinden


kamu alacaklarının tahsili usulüne göre tahsil edilmek üzere kamu gücü


kullanılmak suretiyle derhal kaldırılır. Kabahatin tekrarı halinde, ceza üst


sınırdan verilir.


...


Birinci fıkrada sayılan yerlerde


ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı olarak yapı yapan kişilere Türk Ceza


Kanunu veya İmar Kanunu hükümlerine göre verilecek ceza bir kat artırılır.


İlgili kanunlarda belirtilen makamların


yetkileri saklı kalmak üzere, bu maddede belirtilen idarî yaptırımlara karar


vermeye mahalli mülki amir yetkilidir. ''


41. 775 sayılı Kanun’un ''Yeniden gecekondu yapımının


önlenmesi'' başlıklı 18. maddesi şöyledir:


"Bu kanunun yürürlüğe girdiği


tarihten sonra, belediye sınırları içinde veya dışında, belediyelere, Hazineye,


özel idarelere, katma bütçeli dairelere ait arazi ve arsalarda veya Devletin


hüküm ve tasarrufu altında bulunan yerlerde yapılacak, daimi veya geçici bütün


izinsiz yapılar, inşa sırasında olsun veya iskan edilmiş bulunsun, hiçbir karar


alınmasına lüzum kalmaksızın, belediye veya Devlet zabıtası tarafından derhal


yıktırılır.


Yıkım sırasında lüzum hasıl olduğunda,


belediyeler ilgili mülkiye amirlerine başvurarak yardım istiyebilirler.


Mülkiye amirleri, Devlet zabıtası ve


imkanlarından faydalanmak suretiyle, izinsiz yapıların yıkım konusunda


yükümlüdürler.


Özel kişilere veya bu maddenin 1 inci


fıkrasında sözü geçenler dışındaki tüzel kişilere ait arazi ve arsalar üzerinde


yapılacak izinsiz yapılar hakkında, arsa sahiplerinin yazılı müracaatları


üzerine ve mülkiyet durumlarını tevsik etmeleri şartiyle bu madde hükümleri,


aksi halde genel hükümler ve 3194 sayılı İmar Kanunu hükümleri uygulanır.''


42. 775 sayılı Kanun’un ''Ceza hükümler'' başlıklı


37. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:


"Bu Kanun hükümlerinden faydalanmak


amacıyla yalan beyanda bulunan veya hakikate aykırı beyanname verenler ile bu


Kanunun yayımından sonra belediye sınırları içinde veya dışında belediyelere,


Hazineye, özel idarelere veya katma bütçeli dairelere ait arazi ve arsalar


üzerinde veya Devletin hüküm ve tasarrufu altında bulunan yerlerde izinsiz yapı


yapanlar, yaptıranlar, bu gibi yapıları satanlar, bağışlayanlar, rehin edenler


veya diğer şekillerde devredenler ve bilerek devir ve satın alanlar, Türk Ceza


Kanunu hükümlerine göre cezalandırılır.


...


Bu kanun hükümlerine aykırı olarak


işgalde bulunanlarla oturma hakkını kaybedenler, ilgili belediyelerce 6126


sayılı Kanunda belirtilen şekilde tahliye ettirilirler.


..''


43. 2886 sayılı Kanun’un ''Ecrimisil ve tahliye''


başlıklı 75. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:


''Devletin özel mülkiyetinde veya


hüküm ve tasarrufu altında bulunan taşınmaz malları, özel bütçeli idarelerin


mülkiyetinde bulunan taşınmaz mallar ve Vakıflar Genel Müdürlüğü ile idare ve


temsil ettiği mazbut vakıflara ait taşınmaz malların, gerçek ve tüzelkişilerce


işgali üzerine, fuzuli şagilden, bu Kanunun 9 uncu maddesindeki yerlerden


sorulmak suretiyle, idareden taşınmaz ve değerleme konusunda işin ehli veya


uzmanı üç kişiden oluşan komisyonca tespit tarihinden geriye doğru beş yılı


geçmemek üzere tespit ve takdir edilecek ecrimisil istenir. Ecrimisil talep


edilebilmesi için, idarelerin işgalden dolayı bir zarara uğramış olması


gerekmez ve fuzuli şagilin kusuru aranmaz.


 (Ek cümle: 23/7/2010-6009/24 md.)


Ecrimisile itiraz edilmemesi halinde yüzde yirmi, peşin ödenmesi halinde ise


ayrıca yüzde onbeş indirim uygulanır. Ecrimisil fuzuli şagil tarafından rızaen


ödenmez ise, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun


hükümlerine göre tahsil olunur.


Kira sözleşmesinin bitim tarihinden


itibaren, işgalin devam etmesi halinde, sözleşmede hüküm varsa ona göre hareket


edilir. Aksi halde ecrimisil alınır.


İşgal edilen taşınmaz mal, idarenin


talebi üzerine, bulunduğu yer mülkiye amirince en geç 15 gün içinde tahliye


ettirilerek, idareye teslim edilir.


...''


44. 19/6/2007 tarihli ve 26557 sayılı Resmî Gazete'de


yayımlanan Hazine Taşınmazlarının İdaresi Hakkında Yönetmelik'in (Hazine


Taşınmazlarının İdaresi Hakkında Yönetmelik) "Tespit" kenar


başlıklı 84. maddesi şöyledir:


''(1) Hazine taşınmazlarından kiraya


verilen, irtifak hakkı kurulan veya kullanma izni verilenlerin dışında


kalanların fiilî durumları, İdarece hazırlanan program dâhilinde mahallinde


tespit edilir. Tespitten önceki sürelere ait işgal ve tasarruflar sebebiyle


ecrimisil takip ve tahsilatı yapılarak bu taşınmazlar denetim ve idare altına


alınır.


(2) Taşınmazın mahallinde düzenlenecek


Taşınmaz Tespit Tutanağında (Ek-8); işgalin başlangıç tarihi, taşınmazın işgale


veya kullanıma konu olan yüzölçümü, işgalcileri, kullanım amacı, ecrimisil


takdirinde yararlanılabilecek bilgiler ile bilinmesinde yarar görülen diğer


bilgilere yer verilir.''


45. Hazine Taşınmazlarının İdaresi Hakkında Yönetmelik'in


"Tahliye" kenar başlıklı 89. maddesi şöyledir:


''(1) Kiraya verilen, irtifak hakkı


kurulan veya kullanma izni verilen taşınmazlardan süresi dolduğu hâlde tahliye


edilmeyen, sözleşmesi feshedilen veya herhangi bir sözleşmeye dayanmaksızın


fuzuli olarak işgal edilen Hazine taşınmazlarının tahliyesi; hasat sezonu, iş


ve hizmetlerin mevsimlik faaliyet dönemi de dikkate alınarak defterdarlık veya


malmüdürlüğünün talebi üzerine, bulunduğu yer mülki amirince en geç onbeş gün


içinde sağlanarak, taşınmaz İdarece görevlendirilecek memurlara boş olarak


teslim edilir.


(2) Üzerinde sabit tesis bulunan


taşınmazların tahliyesinden ve teslim alınmasından sonra, eski kiracısı veya


fuzuli şagiline bu tesisler kendilerine ait ise yıktırılıp enkazının en geç


otuz gün içinde götürülmesi, aksi hâlde masrafları kendisinden tahsil edilmek


üzere yıkım ve enkaz götürme işinin İdarece yapılacağı tebliğ olunur. Verilen


bu süre sonunda tesis yıktırılıp enkaz götürülmediği takdirde masrafları


bilahare eski kiracı veya fuzuli şagilden alınmak üzere bu işlem İdarece


yapılır.


(3) Men’i müdahale ve kal ile ilgili


yargı kararlarının icra dairelerince, vali veya kaymakam tarafından verilen


tecavüzün önlenmesi ile ilgili kararların infaz memurlarınca uygulanması


sırasında gerekli olan araç, gereç ve personel kamu idarelerinden sağlanır.


Bunun mümkün olmaması durumunda yıkım işlemi, 4/1/2002 tarihli ve 4734 sayılı


Kamu İhale Kanununa göre ihale edilir."


46. 3/8/1990 tarihli ve 20594 sayılı Resmî Gazete'de


yayımlanan Kıyı Kanununun Uygulanmasına Dair Yönetmelik'in (Kıyı Kanununun


Uygulanmasına Dair Yönetmelik) "Sahil Şeridinin Belirlenmesi" başlıklı


16. maddesi şöyledir:


''(Değişik:RG-13/10/1992-21374) Sahil


Şeridinin belirlenmesinde aşağıdaki esaslara uyulur.


a) (Değişik: RG 30/3/1994-21890)


Uygulama imar planı ilk defa yapılacak alanlarda, köy yerleşik alanlarında ve


iskan dışı alanlarda sahil şeridi, kıyı kenar çizgisinden itibaren kara yönünde


yatay olarak en az 100 metre genişliğinde olmak üzere belirlenir. Bu alanlar


kapsamında daha önce mevzii imar planı onaylanmış alanların kalması durumunda,


mevzii imar planının kısmen veya tamamen yapılaşma bulunmayan imar adalarında


da sahil şeridi en az 100 metre olarak belirlenir.


b) (Değişik: RG- 30/3/1994-21890) 11


Temmuz 1992 tarihinden önce onaylanmış uygulama imar planı bulunan kentsel ve


kırsal yerleşmelerde, turizm merkez ve alanlarındaki turizm amaçlı alanlar ile


turizm merkez ve alanlarındaki kentsel ve kırsal yerleşmelerde kısmen veya


tamamen yapılaşma varsa onaylı imar planındaki sahil şeridi geçerlidir. Aksi halde


sahil şeridi (c) bendi uyarınca belirlenir.


c) (Değişik: RG- 30/3/1994-21890) 11


Temmuz 1992 tarihinden önce onaylanmış mevzii imar planı ve turizm merkez ve


alanlarındaki turizm dışı kullanımlara yönelik mevzii imar planı bulunan


alanlarda; planda belirlenen sahil şeridinin başlangıcından itibaren ilk sırada


yer alan imar adalarının kısmen veya tamamen yapılaşmış olması durumunda,


gerisindeki imar adalarında kısmen veya tamamen yapılaşma olup olmadığına


bakılmaksızın onaylı plandaki sahil şeridine uyulur. İlk sırada yer alan imar


adalarında kısmen veya tamamen yapılaşma olmaması durumunda geriye doğru diğer


imar adalarının durumu değerlendirilerek kısmen veya tamamen yapılaşma


bulunanlarının kıyı yönündeki cephe hattı esas alınarak sahil şeridi belirlenir.


1 Temmuz 1992 tarihinden önce onaylanmış


uygulama imar planlarının kısmi yapılaşma bulunmayan alanları ile ilgili


gerekli revizyonlar en çok 1 yıl içinde Kanun ve bu Yönetmelik hükümlerine göre


yapılır. Boş ve kısmi yapılaşma bulunmayan alanlarda bu işlemler yapılmadan


yapı ruhsatı verilmez.


Sahil şeridinde kıyıya geçişi


engelleyecek şekilde; duvar, çit, parmaklık, tel örgü, hendek, kazık ve benzeri


engeller oluşturulamaz. Moloz, toprak, curuf, çöp gibi çevreyi bozucu etkisi


olan atık ve artıklar dökülemez, kazı yapılamaz.


Sahil şeridinde 11 Temmuz 1992


tarihinden önce yürürlükteki plan ve/veya mevzuata uygun olarak yapılmış veya


inşaat ruhsatı alınarak en az subasman seviyesine kadar inşaatı tamamlanmış


yapılardaki müktesep haklar saklıdır. Bu hüküm, üzerine birden fazla yapı


yapılmak üzere ruhsat alınmış parsellerdeki en az subasman seviyesindeki


yapılar için de geçerlidir.


Sahil şeridinin birinci bölümünde yeni


taşıt yolları açılamaz. Ancak 11 Temmuz 1992 tarihinden önce mevzuat


hükümlerine uygun olarak onaylanmış planlara göre yapımına başlanmış veya


kullanılmakta olan Devlet Karayolları ile yapımı gerçekleştirilmiş imar


yollarındaki müktesep haklar saklıdır. İnşaatına başlanmış imar yollarında ise


mümkün olan en kısa mesafede iç yollarla bağlantı sağlanmak üzere imar planı


revizyonu yapılır. Sahil şeridi birinci bölümünde ancak iç yollarla dolgu


alanlarındaki yapılmış veya yapılacak yolları bağlayan kısa geçişler için imar


yolları planlanabilir.''


47. Kıyı Kanununun Uygulanmasına Dair Yönetmelik'in


"İmar Mevzuatına Aykırı Yapı" başlıklı 20. maddesi şöyledir:


''Kıyılarda, doldurma ve kurutma


yoluyla kazanılan alanlarda ve sahil şeritlerinde Kanun, plan ve bu Yönetmelik


hükümlerine uyulmadan, ruhsatsız, ruhsat ve eklerine aykırı yapı yapılması


halinde, 3194 sayılı İmar Kanununun 32 nci maddesi hükümleri uyarınca, aynı


Kanunda belirlenen yasal süreler içinde gerekli işlem yapılır.''


B. Uluslararası


Hukuk


48. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) içtihadında,


mülkiyet hakkının kapsamı konusunda mevzuat hükümlerinden ve derece


mahkemelerinin bunlara ilişkin yorumundan bağımsız olarak özerk bir yorum esas


alınmaktadır (Depalle/Fransa [BD], B. No: 34044/02, 29/3/2010 § 62; Anheuser-Busch


Inc./Portekiz [BD], B. No: 73049/01, 11/1/2007, § 63; Öneryıldız/Türkiye


[BD], B. No: 48939/99, 30/11/2004, § 124; Broniowski/Polonya [BD],


B. No: 31443/96, 22/6/2004, § 129).


49. AİHM, mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasının


ancak müdahalenin Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ne (Sözleşme) ek 1 No.lu


Protokol'ün 1. maddesinin anlamı kapsamında bir mülk ile ilişkili olması


durumunda ileri sürülebileceğini belirtmektedir. Buna göre alacak haklarını da


içeren mevcut mülk veya mal varlığı yanında mülkiyet hakkının elde


edilebileceği yönündeki en azından bir meşru beklenti de mülkiyet hakkı


kapsamında değerlendirilebilir (Kopecký/Slovakya [BD], B. No:


44912/98, 28/9/2004,§ 35; Lihtenştayn Prensi Hans-Adam II/Almanya [BD],


B. No: 42527/98, 12/7/2001, § 83; meşru beklenti kavramının ilk defa


geliştirildiği kararlar için bkz. Pine Valley Developments Ltd. ve


diğerleri/İrlanda, B. No: 12742/87, 29/11/1991, § 51; Stretch/Birleşik


Krallık, B. No: 44277/98, 24/6/2003, § 35; Pressos Companía Naviera S.A.


ve diğerleri/Belçika, B. No: 17849/91, 20/11/1995, § 31).


50. Öneryıldız/Türkiye kararına konu olayda,


Ümraniye çöplüğünde meydana gelen metan gazı patlaması sonucu gerçekleşen


toprak kayması dolayısıyla başvurucuya ait gecekondu zarar görmüştür. AİHM,


başvurucunun konutunun bulunduğu taşınmazın Hazineye ait olduğunu ve bir gün bu


taşınmazı devralma beklentisinin mülk teşkil etmediğini kabul etmiştir. Ancak


AİHM, 1988 yılında ruhsatsız olarak inşa edilmesinden 1993 yılında meydana


gelen kazaya kadar belediye makamlarınca anılan taşınmazda bulunan gecekondunun


yıktırılmadığına dikkat çekmiştir. Kararda; yetkili makamların başvurucu ve


yakın akrabalarının bu evde oluşturdukları toplum ve aile çevresinde hiç


rahatsız edilmeden yaşamasına izin verildiği, üstelik başvurucudan emlak


vergisi alındığı ve ücret karşılığında başvurucunun kamu hizmetlerinden yararlanmasının


sağlandığı belirtilmiştir. AİHM bu sebeple yetkili makamların başvurucu ve


akrabalarının meskenleri ile taşınır mallarında mülkiyet hakkına ilişkin bir


menfaate sahip olduğunun fiilî (de facto) olarak kabul edildiği


tespitinde bulunmuştur. AİHM; imar uygulamaları bakımından belirli bir takdir


yetkisi olduğunu ancak bu takdir hakkının zamanında, uygun ve hepsinden


önemlisi tutarlı bir şekilde harekete geçme yükümlülüğünü sona erdirmeyeceğini


belirtmiştir. AİHM'e göre somut olayda bu yükümlülüğe uyulmadığı gibi kaçak


yapıları engellemeye yönelik kanunların uygulanmasında oluşturulan


belirsizliğin başvurucunun meskenine ilişkin durumun bir gece içinde


değişebileceğini sanmasına neden olması mümkün değildir. AİHM, başvurucunun


meskenine yönelik mülkiyet hakkına ilişkin menfaatinin Sözleşme'ye ek 1 No.lu


Protokol'ün 1. maddesinin ilk cümlesi çerçevesinde önemli bir menfaat ve


dolayısıyla bir mülk oluşturduğu sonucuna varmıştır (Öneryıldız/Türkiye,


§§ 124-129).


51. Keriman Tekin ve diğerleri/Türkiye (B. No:


22035/10, 15/11/2016) kararına konu olay 1997 yılında yaptırılan başvuruculara


ait konutun bir okul inşaatı sırasında zarar görmesi nedeniyle mülkiyet


hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir. Bu olayda derece mahkemeleri


konutun ruhsatsız olduğu gerekçesiyle başvurucuların tazminat taleplerini


reddetmişlerdir. Öneryıldız/Türkiye kararına atıfla ruhsatsız olarak


yapılmış olsa da kamu makamlarınca bu yapının yıktırılmadığı veya yıkımı


yönünde bir işleme de girişilmediğine dikkat çekilerek tapuya tescil edilen


konut yönünden başvurucuların Sözleşme'ye ek 1 No.lu Protokol'ün 1. maddesinin


birinci paragrafında ifade edilen anlamda mülk teşkil edebilecek menfaatlerinin

 

Benzer Kararlar

 

Yargıtay 3. Hukuk Dairesi — Su Ürünleri Tesisi Kirasında Ruhsatsız İmalat ve Masraf Alacağı

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu — Belediyeden Kiralanan Büfede Özel Yenileme Şartı ve Belirsiz Süreli Kiracılık

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu — Kiracının Deprem Güçlendirmesi ve Yıkım Sonrası Onarım Giderleri

Tüm Kira Hukuku Kararları ›

 

İlgili Sayfalar

 

Kira Sözleşmesinin Sona Ermesi ve Kiracının Yapı Giderleri

 

Benzer bir uyuşmazlıkla ilgili görüşmek isterseniz iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.

 

Bu sayfa genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Özet ve açıklamalar site tarafından hazırlanmıştır; karar metni resmî kaynaktan alınmıştır.

 

Karar Künyesi

 

Mahkeme

Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm

 

Karar Türü

Bireysel Başvuru

 

Başvuru No

2017/14428

 

Karar Tarihi

13 Ocak 2021

 

Oy Durumu

Oybirliği

 

Resmî Kaynak

Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası

 

Hukuki Destek

Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu

 

Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.

Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara

 

0552 725 25 18

WhatsApp ile Yazın

İletişim ve Yol Tarifi

 

İlgili Hukuk Alanları

Kira ve Tahliye Davaları

Tüm Çalışma Alanları ›

 

Hesaplama Araçları

Kira Artış Oranı Hesaplama

Kira Tespit Davası Tarihleri

Tüm Hesaplama Araçları ›

bottom of page