Bireysel Başvuru Kararları · AİLE HUKUKU · HAK İHLALİ
Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm — Çocukla Kişisel İlişki Kararının Uygulanmasında Etkili Tedbirler
B. No: 2018/27095 · 4 Temmuz 2022
İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 20 Kasım 2026
Kararın Özeti
Boşanma yargılaması devam ederken baba lehine çocukla görüşme kararları verildi. Başvurulara rağmen görüşmeler uzun süre sağlanamadı. Anayasa Mahkemesi, olay tarihinde geçerli icra düzeninde ara kararların uygulanması için yeterince etkili ve caydırıcı araç bulunmadığını değerlendirdi. Aile hayatına saygı hakkının ihlaline ve manevi tazminata hükmetti. Mahkeme ayrıca çocuk teslimi ve kişisel ilişki kararlarının yerine getirilmesi için sonradan getirilen yeni kanuni düzenlemeyi gerekçesinde ele aldı.
Hukuki İlke
Çocukla kişisel ilişki kararını uygulanabilir kılmak için çocuğun üstün yararını gözeten, gecikmeyi önleyen ve fiilî engelleri giderebilen tedbirler gerekir.
Sonuç
Aile hayatına saygı hakkının ihlal edildiğine oy birliğiyle karar verildi. Manevi tazminat kabul edildi, maddi tazminat talebi reddedildi.
İlgili Mevzuat
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 20, 41
Kararda anılan4721 sayılı Türk Medeni Kanunu — m. 323, 324
Kararda anılan2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu mülga — m. 25/a, 341
Kararda anılan5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu — m. 41/A
Kararda anılan7343 sayılı Kanun — m. 39 ve geçici m. 2
Kararda anılan
Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.
Kararın Tam Metni
Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir. Kişileri belirleyebilen bilgiler “...” ile gizlenmiştir.
TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
... BAŞVURUSU (2)
(Başvuru Numarası: 2018/27095)
Karar Tarihi: 4/7/2022
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
GİZLİLİK KARARI VARDIR
Başkan
:
Kadir ÖZKAYA
Üyeler
:
Engin YILDIRIM
Rıdvan GÜLEÇ
Basri BAĞCI
Kenan YAŞAR
Raportör
:
Hikmet Murat AKKAYA
Başvurucu
:
...
Vekili
:
Av. ...
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru, mahkeme kararlarına rağmen kişisel ilişki tesis edilememesi ve bu hususta caydırıcı önlemler alınmaması nedenleriyle aile hayatına saygı hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 7/9/2018 tarihinde yapılmıştır. Komisyon başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar vermiştir.
3. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına gönderilmiştir.
III. OLAY VE OLGULAR
4. Başvuru formu ve ekleri ile Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) üzerinden temin edilen belgelere göre olaylar özetle şöyledir:
5. Başvurucu ile E.Ş.N. 5/11/2016 tarihinde evlenmiştir. Bu evlilikten 14/9/2017 doğumlu müşterek bir çocukları bulunmaktadır.
A. Mevcut Bireysel Başvuru Öncesi Olaylar
1. Boşanma Davası Öncesi Başvurucu Aleyhine Verilen Tedbir Kararları
a. Birinci Tedbir Süreci ve Kararı
6. Başvurucu, kayınbiraderi ... (E.Ş.N.nin erkek kardeşi) tarafından sözlü ve yazılı olarak kendisine hakaret edilmesi ve tehditte bulunulması üzerine ... hakkında suç duyurusunda bulunmuştur. ... hakkında Bakırköy Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından soruşturma başlatılmıştır.
7. Başvuru formundaki beyana göre karşı tarafın ailesi başvurucudan şikâyetini geri çekmesini istemesine rağmen başvurucu tarafından bu talep reddedilmiştir. Devamında E.Ş.N.nin ailesi tarafından başvurucu hakkında E.Ş.N.yi zorla evde tuttuğu ve dışarı çıkmasına izin vermediği gerekçesiyle ihbarda bulunulmuştur. Bunun üzerine E.Ş.N.nin önce başvurucudan şikâyetçi olmadığını bildirmesine rağmen daha sonra beyanını değiştirerek şikâyetçi olduğu ifade edilmiştir.
8. Karşı taraf 8/3/2012 tarihli ve 6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun kapsamında başvurucu ve başvurucunun babası hakkında 29/12/2017 tarihinde tedbir talebinde bulunmuştur. Bakırköy 3. Aile Mahkemesi, başvurucu ve başvurucunun babası hakkında 6284 sayılı Kanun’un 5. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (a), (c), (e), (f), (g), (h) bentleri uyarınca dört ay süreyle geçerli olmak üzere E.Ş.N.ye karşı şiddete veya korkuya yönelik söz ve davranışlarda bulunulmamasına, E.Ş.N.nin ikametgâhına yüz metreden fazla yaklaşılmamasına ve eşyalarına zarar verilmemesine dair 3/1/2018 tarihinde karar vermiştir. Anılan kararda; E.Ş.N.nin iletişim araçlarıyla veya sair surette rahatsız edilmemesi, bulunduğu yerlere yaklaşılmaması ve başvurucu ile başvurucunun babasının bulundurulması veya taşınmasına kanunen izin verilen silahlarını kolluğa teslim etmeleri gerektiği de belirtilmiştir.
9. Başvurucu, tedbir kararına karşı Bakırköy 4. Aile Mahkemesi nezdinde 4/1/2018 tarihinde itiraz etmiştir. Dilekçede başvurucu; tedbir isteyen karşı taraf ile bir geçimsizliği olmadığını, E.Ş.N.yi sevdiğini, ... hakkındaki şikâyetini geri çekmesi için E.Ş.N.nin tedbir kararı istediğini belirtmiştir. Başvurucu, eşine ailesi tarafından büyük bir baskı uygulandığını vurgulamış, uzaklaştırma kararının evliliklerine zarar verdiğini ifade etmiştir. Ayrıca başvurucu itiraz dilekçesi ekinde telefondaki mesajlarına ait yazışmaları ve asayiş büroda alınan ifade tutanaklarını sunmuştur.
10. Başvurucunun uzaklaştırma kararına karşı itirazı 4. Aile Mahkemesinin 8/1/2018 tarihli kararıyla kesin olarak reddedilmiştir. Anılan Mahkeme, 6284 sayılı Kanun'daki tedbirlerin uygulanması için belge ve delil aranmayacağının düzenlendiğini belirterek itirazı reddetmiştir.
11. Başvurucu, bu karara karşı 25/1/2018 tarihinde 2018/3789 No.lu başvuru ile adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yapmıştır.
b. İkinci Tedbir Süreci ve Kararı
12. Daha sonra Bakırköy 3. Aile Mahkemesinin aynı dosyası üzerinden müşterek konutun E.Ş.N.ye tahsis edilmesi ve kendisi ile çocuğu için tedbir nafakası kurulması yönünde talepte bulunulmuştur. Bakırköy 3. Aile Mahkemesinin 7/2/2018 tarihli kararıyla söz konusu taleplerin dört ay süreyle kabulüne karar verilmiştir.
13. Başvurucu, Bakırköy 3. Aile Mahkemesinin söz konusu kararına da itiraz etmiştir. İtiraz dilekçesinde, diğer hususların yanında, çocuğunu 29/12/2017 tarihinden itibaren sadece 11/1/2018 ve 9/2/2018 tarihlerinde birer saat görebildiğini belirtmiştir. Bu kapsamda hükmün eksik olduğunu ileri sürmüştür. Ayrıca kişisel ilişki tesisi için İstanbul Anadolu 3. Aile Mahkemesi nezdinde 12/2/2018 tarihinde dava açtığını da ifade etmiştir.
14. Bakırköy 4. Aile Mahkemesinin 23/2/2018 tarihli kararı ile başvurucunun itirazı kısmen reddedilmiştir. Buna göre konut tahsisine, geçici velayetin tedbiren anneye verilmesine ve müşterek çocuk ile anneye bağlanan nafakanın kaldırılmasına ilişkin itiraz reddedilmiştir. Ancak geçici velayetin tedbiren anneye verilmesi karşısında müşterek çocuk ile baba arasında şahsi ilişki düzenlenmesi gerektiği belirtilerek bu hususun değerlendirilmek üzere dosyanın tekrar Bakırköy 3. Aile Mahkemesine gönderilmesine karar verilmiştir.
15. Bakırköy 3. Aile Mahkemesi yeniden yaptığı inceleme sonucunda 28/2/2018 tarihinde tedbiren şahsi ilişki tesisine dair karar vermiştir. Bu kapsamda verilen kararın daha önce verilen kararların süresince geçerli sayıldığı da aynı kararda belirtilmiştir. Buna göre müşterek çocuk ile başvurucunun her ayın 1 ve 3. cumartesi günleri, dinî bayramların 2. günü saat 14.00 ile 16.00 arasında anne veya annenin belirleyeceği bir kişi refakatinde şahsi ilişki tesisine tedbiren hükmedilmiştir.
16. Bununla birlikte konut tahsisine ilişkin 2/2/2018 tarihli talepten önce E.Ş.N.nin evini terk ettiği iddiasıyla 1/2/2018 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere başvurucunun üçüncü kişiyle kira akdi gerçekleştirdiği, bu nedenle E.Ş.N.nin MERNİS kaydının silindiği UYAP üzerinden temin edilen bilgilerden anlaşılmaktadır. Daha sonra E.Ş.N.nin konutun kendisine tahsis edilmesi için Bakırköy 6. İcra Dairesi aracılığıyla icra takibi yaptığı ve konutun E.Ş.N.ye 22/2/2018 tarihinde teslim edildiği de görülmektedir. Konutun kiraya verilmesi nedeniyle tahsisin kaldırılması istemiyle yapılan başvurucunun itirazı, daha önce itirazın reddine kesin olarak karar verildiğinin belirtilmesi suretiyle Bakırköy 4. Aile Mahkemesi tarafından 2/3/2018 tarihinde reddedilmiştir.
2. Çocukla Kişisel İlişki Kurulması Amacıyla Başvurucunun Açtığı Dava
17. Başvurucu, noter aracılığıyla E.Ş.N.ye 29/1/2018 tarihinde bir ihtarname yollamıştır. Bu kapsamda başvurucu ihtarnamede özetle, konutun haksız yere terk edildiği iddiasında bulunmuş ve oğlunu 11/1/2018 tarihinde bir saat görebildiğini belirtmiştir. Sonuç olarak müşterek çocuğunun kendisine gösterilmesi için iletişim araçlarıyla kendisine bildirimde bulunmasını talep etmiştir.
18. Başvurucu aleyhine verilen tedbir kararının Bakırköy 3. Aile Mahkemesinin sonraki bir kararıyla genişletilmesi üzerine başvurucu tarafından kişisel ilişkinin tesisi amacıyla İstanbul Anadolu 3. Aile Mahkemesi nezdinde 12/2/2018 tarihinde dava açılmıştır. Bu kapsamda evliliğinin sona ermemesi için çaba gösterdiğini, davalının ailesinin baskısı ile çocuğunu göremediğini, çocukla kişisel ilişki kurması gerektiğinden bahsederek Yargıtay kararlarından örnek vermiştir.
19. Bu dava, dilekçe teatisi aşamasındayken başvurucu davanın görüldüğü yerel mahkemeye 2/4/2018 tarihinde bir beyanda bulunmuştur. Bu kapsamda karşı tarafın 1/3/2018 tarihinde boşanma davası açtığını ve bu nedenle talebin konusuz kaldığını ifade etmiştir. Söz konusu beyanda, boşanma davasının görüleceği mahkeme tarafından kişisel ilişkinin değerlendirileceği de ifade edilmiştir.
20. Bunun üzerine yapılan duruşma sonunda İstanbul Anadolu 3. Aile Mahkemesi 6/4/2018 tarihinde karar verilmesine yer olmadığına dair karar vermiştir. Hüküm, tarafların istinaf kanun yoluna başvurulmaması üzerine kesinleşmiştir.
3. Boşanma Davası Sırasında Kişisel İlişki Kurulmasına İlişkin Süreç
21. Bu süreçte E.Ş.N. tarafından Bakırköy 8. Aile Mahkemesi nezdinde başvurucu aleyhine 1/3/2018 tarihinde açılan boşanma davasında, başvurucu tarafından da cevap dilekçesiyle karşı dava açılmıştır.
22. Yapılan ilk duruşmada, çocukla baba arasındaki kişisel ilişkinin çocuk yararına olacak şekilde nasıl düzenlenmesi gerektiği hususunda uzmandan görüş istenmiştir.
23. Söz konusu uzman raporu 21/5/2018 tarihinde Mahkemeye sunulmuştur. Raporda başvurucu ile davacının tutumları aktarılmıştır. Ayrıca davacının kişisel ilişki kurulamamasına dair cevaplarının kendi içerisinde çeliştiğinin gözlemlendiği ifade edilmiştir. Bu kapsamda çocuğun yararı gözetilerek iki haftada bir 13.00-16.00 saatleri arasında şahsi ilişki tesisinin uygun olacağı belirtilmiştir.
24. 28/5/2018 tarihinde yapılan ikinci duruşmada, çocukla şahsi ilişkinin kurulmasına ilişkin olarak ara karar alınmıştır. Buna göre Bakırköy 3. Aile Mahkemesine ait dosyada verilen tedbir kararının sona ereceği 7/6/2018 tarihinden sonra geçerli olmak kaydıyla; çocuğun yaşı, anneye olan bağımlılığı, uzmanların raporlarındaki tespit ve değerlendirmelere göre gerekirse ileride yeniden düzenlenmek üzere müşterek çocuk ile başvurucunun her ayın 1 ve 3. cumartesi günleri, dinî bayramların 2. günü saat 13.00 ile 16.00 arasında şahsi ilişki tesisi uygun görülmüştür.
25. E.Ş.N., daha önce verilen dört aylık tedbir süresinin sona ermesi üzerine 6284 sayılı Kanun kapsamında başvurucu hakkında Bakırköy 8. Aile Mahkemesinden tedbir talebinde bulunmuştur. Bakırköy 8. Aile Mahkemesi 11/6/2018 tarihli kararıyla başvurucu hakkında 6 ay süre ile 6284 sayılı Kanun’un 5. maddesinin (1) numaralı fıkrasında belirtilen tedbirlerin uygulanmasına karar vermiştir. Kararda ortak yaşanıldığı belirtilen konutun tedbir isteyene tahsisi ile başvurucunun müşterek çocuk ile kurulan şahsi ilişki saatleri hariç olmak üzere karşı tarafa yaklaşmamasına, ilgiliye karşı şiddet tehdidi, hakaret, aşağılama veya küçük düşürücü söz ve davranışlarda bulunmamasına hükmedilmiştir. Bununla birlikte üç saatlik sürenin kısaltılmasına ve görüşme sırasında refakatçi bulundurulmasına ilişkin davacının talebi reddedilmiştir.
26. 6/7/2018 tarihli bir sonraki duruşmada ise davacının tahsis edilen konutta yaşamadığının anlaşılması nedeniyle tahsis kararının kaldırılmasına dair ara karar verilmiştir.
27. Davacının tahsis kararının kaldırılması sonrasında adresini değiştirdiği, Bolu'daki adres bilgilerini vekili aracılığıyla 20/7/2018 tarihinde boşanma davasının görüldüğü mahkemeye sunduğu anlaşılmıştır.
28. Davacı taraf daha sonra konut tahsis işleminin mahkeme tarafından kaldırıldığını, bu nedenle sabit ikametgâh sahibi olmadığını tekrar belirterek kişisel ilişki tesisi için bayram tatilinde memleketi Çanakkale'nin bir köyünde olacağını belirtmiş ve adres bilgilerini 16/8/2018 tarihinde sunmuştur.
4. Kişisel İlişki Tesisine Dair Ara Kararların İnfazı İçin İcra Dairesine Yapılan Bir Kısım Başvurular
29. Başvurucu, kişisel ilişkinin tesisine dair mahkeme ara kararının infazını gerçekleştirmek için noter aracılığıyla 12/3/2018 tarihinde bir ihtarname daha çekmiştir. Bu ihtarnamenin, Bakırköy 3. Aile Mahkemesinin tedbir kararıyla E.Ş.N.ye ve müşterek çocuğun kendisine tahsis edilen adrese gönderilmek üzere hazırlandığı anlaşılmıştır. Yine E.Ş.N.nin anne ve babasının ikamet ettiği adrese de E.Ş.N.ye yönelik olarak aynı tarihte farklı bir yevmiye numarası ile bir ihtarname daha çekilmiştir.
30. Kişisel ilişkinin tesis edilememesi nedeniyle başvurucu, icra takibi başlatmıştır. Bu kapsamda başvuru formundaki beyana göre yapılan icra takiplerinin bir kısmı şu şekildedir:
i. Bakırköy 3. Aile Mahkemesi'nin tedbir kararıyla karşı tarafa tahsis edilen konuta yönelik olarak Bakırköy 12. İcra Müdürlüğüne başvurulmuştur. Karşı tarafın kendisine tahsis edilen konutta bulunmama ihtimaline dayanılarak E.Ş.N.nin anne ve babasının yaşadığı yer olan Pendik/İstanbul'daki konutuna yönelik olarak İstanbul Anadolu 13. İcra Müdürlüğüne de başvuru yapılmıştır. E.Ş.N.ye Pendik'te ulaşılmıştır. Çocuğun hasta olduğu, dışarı çıkarmak istemediğini, babanın yalnız olarak adreste çocukla görüşülebileceği karşı tarafça ifade edilmiştir. Bunun üzerine başvurucu; çocuğunun hasta olup olmadığını bilmediğini, can güvenliği nedeniyle eve girmek istemediğini, iki saatlik süreyi hastanede geçirmek istediğini ifade etmiştir. İnfaz memuru, Bakırköy 3. Aile Mahkemesinin kararında annenin kendisinin ve belirleyeceği bir refakatçi eşliğinde kişisel ilişki kurulabileceğini dikkate almıştır. Bu kapsamda annenin gelemeyeceğinin belirtilmesi nedeniyle çocukla kişisel ilişki tesis edilemediğine dair 17/3/2018 tarihinde tutanak tutulmuştur.
ii. 7/4/2018 tarihinde saat 14.00'te aynı adrese yine İstanbul 13. İcra Dairesi memuru eşliğinde gidilmiştir. Bu sefer E.Ş.N.nin evde bulunmadığı, şehir dışına çıktığı, ne zaman geleceğini de bilmediği E.Ş.N.nin kardeşi tarafından ifade edilmiş ve kişisel ilişkinin gerçekleşmediğine dair söz konusu husus tutanağa bağlanmıştır. Diğer adrese aynı tarih ve saatte başvurucunun vekili aracılığıyla Bakırköy 12. İcra Dairesi memurunca gidildiğinde de E.Ş.N.ye ulaşılamadığı, kapının açılmadığı, bina görevlisine sorulduğunda E.Ş.N.nin 15-20 günden beridir gelmediği tutanağa bağlanmıştır.
iii. 21/4/2018 tarihinde saat 14.00'da Pendik'teki adrese yine İstanbul Anadolu 13. İcra Dairesi memuru eşliğinde gidilmiştir. Kapının açılmaması üzerine E.Ş.N.nin site güvenliği tarafından telefonla arandığı, şehir dışında olduğunun beyan edilmesi nedeniyle çocukla kişisel ilişki kurulamadığına dair tutanak tutulmuştur.
iv. Bakırköy 8. Aile Mahkemesinin tedbirin devamına dair 11/6/2018 tarihli kararından sonra Bakırköy 4. İcra Müdürlüğü kanalıyla bu sefer konut tahsisi yapılan mahale gidilmiştir. E.Ş.N.ye burada da ulaşılamamıştır. Güvenlik görevlisinin beyanına göre karşı taraf ayda bir kez konuta uğramaktadır. Başvurucunun beyanları da tutanak altına alınmıştır. Bu kapsamda başvurucu, karşı tarafın söz konusu mahalde oturduğunu mahkemede belirttiğini ve çocuğunun kendisinden kaçırıldığını ifade etmiştir.
5. Başvurucunun Şikâyeti Üzerine Yürütülen Birinci Ceza Yargılaması Süreci
31. Başvurucu; Bakırköy 3. Aile Mahkemesinin tedbiren şahsi ilişki tesisine dair kararına istinaden 17/3/2018 tarihinde yapılması gereken görüşmenin karşı tarafın eylemleri sebebiyle gerçekleşemediğini, E.Ş.N.nin erkek kardeşi ile aralarında husumet olduğunu, bu nedenle çocuğunun bulunduğu eve girmek istemediğini belirtmiştir. Bu kapsamda (24/11/2021 tarihli ve 7343 sayılı Kanun'un 32. maddesiyle ilga edilen) 9/6/1932 tarihli ve 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 25/a ve 341. maddeleri kapsamında karşı tarafın cezalandırılması istemiyle İstanbul Anadolu 3. İcra Mahkemesine 20/3/2018 tarihinde başvuru yapmıştır.
32. Başvurucu 18/4/2018 tarihinde ek beyanda bulunarak 7/4/2018 tarihindeki görüşmenin de yapılamadığını ifade etmiştir. Başvurucu 28/5/2018 tarihinde bir ek beyanda daha bulunarak Bakırköy 8. Aile Mahkemesine sunulan 21/5/2018 tarihli uzman raporunu İcra Ceza Mahkemesine arz etmiştir.
33. İcra Ceza Mahkemesi 19/4/2018 tarihli tensip zaptında; takip dosyasının celbi ve tetkiki ile sanığa duruşma gün ve saatinde Mahkeme huzurunda hazır olması için 2004 sayılı Kanun'un 349. maddesi kapsamında meşruhatlı davetiye çıkarılmasına karar vermiştir.
34. Sanık tarafından 31/5/2018 tarihinde delil dilekçesi sunulmuştur. Bu kapsamda birtakım dosyaların celp edilmesi gerektiğini Mahkemeye bildirmiştir. Başvurucu 1/6/2018 tarihinde söz konusu delil listesinin davanın konusu ile ilgisinin bulunmaması nedeniyle dikkate alınmamasını talep etmiş, şikâyet edilen kişinin davayı uzatmak maksadıyla hareket ettiği vurgulanmıştır.
35. Sanık, duruşmanın yapılacağı günde iki gün istirahat raporu almıştır. Diğer taraftan İstanbul Anadolu 13. İcra Dairesinin davanın görüldüğü Mahkemeye sunduğu 8/6/2018 tarihli yazıda, çocuk teslim dosyasının ihtiyati tedbir niteliğinde açılması nedeniyle herhangi bir tebligat ve icra emrinin yapılmadığını belirtmiştir.
36. Duruşma sonunda taraf vekillerinin beyanlarını alındıktan sonra suçun yasal unsurlarının oluşmadığı gerekçesiyle 8/6/2018 tarihinde beraat kararı verilmiştir. Kararda öncelikle yaşanılan olaylar kısaca özetlenmiştir. Daha sonra çocuk teslimi emrine muhalefet suçundan sanığın cezalandırılabilmesi için çocuğun hazır bulundurulmasının istendiği gün ve saatin yani çocukla şahsi ilişkinin tesis edileceği zamanın daha önceden bildirilmesi gerektiği belirtilmiştir. Bu hususta sanığa bir davetiyenin tebliğ edilmediği, çocukla şahsi ilişki tesisi için icra dosyasından gönderilen bir muhtıranın da olmadığı ifade edilmiştir. Ayrıca sanığa herhangi bir bildirimde bulunulmadan doğrudan doğruya şahsi münasebet için mahalle gelinmesi hâlinde şahsi münasebetin tesis edilememesinden dolayı cezalandırılma yoluna gidilemeyeceği ifade edilmiştir.
37. Başvurucu, beraat kararına karşı 12/6/2018 tarihinde itiraz etmiştir. İtiraz dilekçesinde yaşanılan olaylar tekrar anlatılmıştır.
38. İstanbul Anadolu 4. İcra Ceza Mahkemesi 3/7/2018 tarihinde verilen kararda usul ve yasaya uymayan bir yön bulunmadığını belirterek itirazı reddetmiştir. Bu karar başvurucuya 13/8/2018 tarihinde tebliğ edilmiştir.
39. Bunun üzerine 7/9/2018 tarihinde mevcut başvuruya ilişkin olarak bireysel başvuru yapılmıştır.
B. Mevcut Bireysel Başvuru Sonrası Gelişen Olaylar
1. Başvurucunun Şikâyeti Üzerine Yürütülen İkinci Ceza Yargılaması Süreci
40. İstanbul Anadolu 13. İcra Dairesi tarafından 11/6/2018 tarihinde sanığın Pendik'teki adresine örnek 3 No.lu icra emrine ilişkin tebligat çıkarılmıştır. Başvurucu ile husumetli olan sanığın erkek kardeşine söz konusu yazı tebliğ edilmiştir. Daha sonra sanığın erkek kardeşi ...K tarafından 13/6/2018 tarihli bir dilekçeyle yasal adresin Zeytinburnu'nda olduğunu İcra Müdürlüğüne bildirerek tebliğ işleminin geri alınması gerektiğini ifade etmiştir. E.Ş.N. tarafından bu işleme ve işlemin usulsüz tebliğ edilmesine ilişkin olarak şikâyet yoluna gidilmediği anlaşılmaktadır.
41. Başvurucu, sanığın ara kararlardan haberdar olduğunu belirterek 4/1/2019 tarihinde nöbetçi İcra Ceza Mahkemesine bir kez daha başvurmuştur.
42. İstanbul Anadolu 15. İcra Ceza Dairesi, 2004 sayılı Kanun'un 341. maddesi kapsamında sanık hakkında altı ay geçmemek üzere tazyik hapsi vermiştir. Ayrıca hapsin uygulanmasına başlandıktan sonra dava konusu ara kararın yerine getirilmesi hâlinde sanığın tahliyesine dair hüküm kurulmuştur. 26/2/2019 tarihli kararda; sanığın müşteki ile müşterek çocuk arasında kişisel ilişki kurulmasına yönelik bir irade ve çabasının bulunmadığı, müşteki ile müşterek çocuk arasında şahsi ilişkinin tesisine engel olduğu ve bu nedenlerle sanığın kararlara riayet etmediği belirtilmiştir.
43. Karara yapılan itiraz İstanbul Anadolu 16. İcra Ceza Mahkemesi tarafından 14/3/2019 tarihinde kesin olarak reddedilmiştir.
44. Taraflar 25/3/2019 tarihinde dilekçe sunmuştur. Buna göre müşterek çocuğun başvurucuya bir gün yatılı olmak üzere verildiği ve süre sonunda çocuğun Pendik/İstanbul'daki adrese getirileceği konusunda mutabakata varıldığı anlaşılmıştır.
2. Boşanma Davası Esnasında Kişisel İlişki Tesisine İlişkin Süreç
45. Başvurucu 2/10/2018 tarihli duruşmada müşterek çocukla kişisel ilişkinin hâlâ kurulamadığını, karşı tarafın sabit bir adresinin bulunmadığını, icra marifetiyle tebligat da yapılamadığını belirtmiştir. Bu kapsamda davacıya ait sabit bir adresin mahkemeye bildirilmesi yönündeki talepte bulunulmuştur. Mahkeme, davacının adresini her zaman değiştirme hakkı ve yetkisi bulunduğunu belirterek talebi reddetmiştir.
46. Bakırköy 8. Aile Mahkemesi, İstanbul Aile ve Sosyal Politikalar İl Müdürlüğüne 3/10/2018 tarihinde bir yazı yazarak 3/7/2005 tarihli ve 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu'nun 5. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (a) bendi gereğince danışmanlık tedbiri uygulanmasına karar verdiğini bildirmiştir. Söz konusu yazı içeriğinde; başvurucu ile çocuk arasında çocuğun yararı açısından olması gereken nitelikte şahsi ilişki kurulamadığı, tarafların bu konuda birbirlerini suçlayarak sorumlu ebeveyn gibi davranmaktan kaçındıkları, bu konuda uzman raporundaki tespit ve değerlendirmeler ile mahkemece yapılan uyarıların da tarafların doğru yaklaşım içinde olmalarını sağlamadığı belirtilmiştir. Bu kapsamda taraflar hakkında; yaşına göre müşterek çocuğa karşı takınılması gereken tavır, çocuğa karşı sorumlulukları, çocuğun ebeveynleri ile kuracağı şahsi ilişkinin önemi, bu konuda duyarlı olunmamasının ileride ortaya çıkarabileceği sorunlar ve bunların daha sonra telafi edilip edilemeyeceği gibi hususlarda danışmanlık tedbiri uygulanmasına karar verildiği ifade edilmiştir. Buna göre taraflara gerekli danışmanlığın sağlanması talep edilmiştir.
47. Davacı taraf konut tahsis işleminin mahkeme tarafından kaldırıldığını, bu nedenle sabit ikametgâh sahibi olmadığını yine belirterek kişisel ilişki tesisi için memleketi Çanakkale'de olacağını 18/10/2018 tarihinde Mahkemeye bildirmiştir.
48. Tarafların ve vekillerinin hazır olduğu 20/12/2018 tarihli bir sonraki duruşma sonunda Bakırköy 8. Aile Mahkemesi; müşterek çocuğun geçici velayetinin başvurucu tarafa verilmesine yönelik talebin çocuğun henüz bir yaşında olması, anneden uzun süreli ayrı kalmasının çocuğun mevcut koşullarda yaşadığı travmadan daha büyük bir travma oluşturacağını dikkate alarak reddetmiş, bu konuda tarafların iş birliği yapmaları gerektiği hususunda taraflara yine uyarıda bulunmuştur.
49. Danışmanlık tedbirine karar verilmesinden sonra İstanbul Aile ve Sosyal Politikalar İl Müdürlüğü tarafından hazırlanan 2/1/2019 tarihli raporda, başvurucu ile çocuğun 30/11/2018 tarihinde beş dakikayı aşmayacak şekilde görüşme yapılabildiği ve ikinci görüşmenin de 2/1/2019 tarihinde yapıldığı yer almaktadır. Ancak bu görüşmelerde çocuğun sürekli ağlama hâlinde olduğu, kaygı ve korku düzeyinin yüksek olduğu belirtilmiştir. Tedbir kararı kapsamında taraflarla yapılan görüşmelere ve yaşanılan olaylara da yer verilerek danışmanlık tedbirinin verimli yürütülmediği ifade edilmiştir. Bu kapsamda kişisel ilişki kurulmasına yönelik danışmanlık tedbirinin çocuğun yararı düşünülerek sonlandırılmasının uygun olacağına dair rapor hazırlanmıştır.
50. Bu arada E.Ş.N.nin talebiyle Bakırköy 8. Aile Mahkemesi tarafından verilen tedbir kararı 29/1/2019 tarihinde 6 ay süre ile uzatılmıştır.
51. Gelen rapor üzerine Bakırköy 8. Aile Mahkemesi 19/2/2019 tarihinde İstanbul Aile ve Sosyal Politikalar İl Müdürlüğüne bir yazı daha göndermiştir. Söz konusu yazıda, müşterek çocuk ile baba arasındaki kişisel ilişkinin hâlen kurulamadığının başvurucu tarafından ileri sürüldüğü belirtilmiştir. Bu kapsamda gerekirse taraflarla yeniden görüşülmek suretiyle çocuğun baba ile şahsi ilişki kuramamasının çocuk açısından doğuracağı sakıncalar konusunda tarafların uyarılması istenilmiştir. Ayrıca 5395 sayılı Kanun'un 5. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (a) bendi kapsamında uygulanan danışmanlık tedbirinin yetersiz kalması da gözetilerek aynı Kanun'un 5. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (c) bendi kapsamında yer alan bakım tedbiri uygulanması, çocuğun kuruma ait bir yurtta koruma altına alınması, kurum görevlileri aracılığı ile taraflarla şahsi ilişki kurulması hâlinde çocuk açısından ortaya çıkabilecek yarar ve zararlar konusunda alınabilecek başka tedbir veya tedbirler hakkında kurumda görevli sosyal hizmet uzmanlarından görüş alınması talep edilmiştir.
52. Davacı tarafça söz konusu ara karardan dönülmesi isteminde bulunulmuştur. Bu kapsamda başvurucunun müşterek çocukla annenin bulunduğu ortamda en azından farklı odalarda aynı evde, daha önce belirlenen sürelerde görüşmesi yönünde ara karar oluşturulması talep edilmiştir. Diğer taraftan davacı anne 2/3/2019 tarihinde yapılacak olan görüşme sırasında Erzurum'daki bir adreste olacağını 28/2/2019 tarihli dilekçeyle Mahkemeye bildirmiştir.
53. Bakırköy 8. Aile Mahkemesi, taraflar arasındaki husumet durumunu dikkate alarak karşı tarafın talebini 13/3/2019 tarihinde reddetmiştir.
54. Davacı taraf 14/3/2019 tarihinde dilekçe vererek yine Erzurum'da olacağını söylemiştir. -İkinci kez yürütülen ceza yargılaması sonunda verilen tazyik hapsi sonrasında- karşı taraf, Erzurum'daki adresini MERNİS adresi olarak bildirdiğini Bakırköy 8. Aile Mahkemesine 18/3/2019 tarihli dilekçesiyle ifade etmiştir. Bu kapsamda ayrıca başvurucunun dilediği tarih ve saatte söz konusu adreste kişisel ilişki kurabileceği de beyan edilmiştir. Dosya kapsamından MERNİS adresinin 19/3/2019 tarihte sisteme işlendiği anlaşılmıştır.
55. Bu arada Bakırköy 8. Aile Mahkemesinin istediği rapor, 22/3/2019 tarihinde Mahkemeye bildirilmiştir. Buna göre çocuğun henüz 18 aylık olması nedeniyle kişisel ilişkinin tesisi için bir kuruma yerleştirilmesinin çocuk için çok büyük travma olabileceği ifade edilmiştir. Bunun yanında başvurucunun çocuğuyla görüşememesi nedeniyle oldukça üzgün olduğu ve çocuğuyla görüşme isteğinin yüksek olduğu belirtilmiştir.
56. Bir sonraki duruşmada, her iki tarafın çocukla kişisel ilişki kurulmasına ve velayete yönelik karşılıklı talepleri reddedilmiştir.
57. Bu sırada görülen boşanma davasında, başka sebeplerle iki boşanma davası daha açıldığı anlaşılmıştır. Söz konusu boşanma davaları mevcut davayla birleştirilmiştir.
58. Başvurucunun dilekçelerinden 25/3/2019 tarihi itibarıyla çocuğunu görebildiği anlaşılmıştır.
59. Başvurucu, 15/4/2019 tarihinde Mahkemeye bir dilekçe sunmuştur. Buna göre başvurucu; -karşı taraf aleyhine İcra Ceza Mahkemesince 6 ay tazyik hapsi verildikten sonra- çocuğunu görebildiğini, çocukta mental ve fiziksel gelişim geriliği olduğunu kişisel ilişki tesisi sonrasında doktor raporları sonucunda anladığını, çocuğun özel sağlık sigortası bulunmasına rağmen hiçbir şekilde takibinin yapılmadığını iddia etmiştir. Bu kapsamda velayetin kendisine verilmesi talebinde bulunmuştur. Karşı taraf ise söz konusu iddiayı kabul etmemiş, doktor raporlarını sunmuştur.
60. Bundan sonraki süreçte çocukla kişisel ilişki kurulamamasından ziyade velayete ilişkin taleplerin ve itirazların gündeme geldiği, bununla birlikte çocuk tesliminin yine icra kanalıyla olduğu dosya kapsamından anlaşılmaktadır.
61. Çocuğun sağlık durumuyla ilgili dilekçeler üzerine 18/4/2019 tarihinde resen duruşma açılmış, çocuğun sağlığına yönelik iddialarının ciddi bulunması nedeniyle müşterek çocuğun İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi Pediatri Polikliniğine sevki ile pediatri uzmanı bir hekim tarafından muayene edilmek suretiyle çocukta "gelişim geriliği" ve acil tedaviye başlanmasını gerektirir "otizm veya otizm belirtileri" olup olmadığının tespiti, varsa tedavi şekli ve süreci konusunda mahkemeye görüş bildirilmesi istenmiştir.
62. Karşı tarafın talebi üzerine müşterek çocuğun Erzurum Atatürk Üniversitesi Tıp Fakültesi nezdinde muayene edilmesi için 26/4/2019 tarihi itibarıyla gerekli işlemlere başlanılmıştır.
63. Çocuk nörolojisi uzmanı tarafından yapılan 10/5/2019 tarihli muayeneye göre müşterek çocuğun yaşıtlarına göre gelişim geriliğinin mevcut olduğu, fizik tedavi yapılması ve denver testinden geçirilmesi ile çocuğun 3 ay sonra kontrolü önerilmiştir. Ayrıca tıbbi genetik uzmanı tarafından düzenlenen 30/5/2019 tarihli sitogenetik raporunda, çocuk için genetik danışmanlık bilgisi verildiği de belirtilmektedir.
64. Bakırköy 8. Aile Mahkemesi pedagog, psikolog ve sosyal hizmet uzmanlarından müteşekkil uzman heyeti görevlendirmiştir. Buna göre çocuğun sağlık durumunun da dikkate alınması suretiyle velayet ve kişisel ilişki konularında güncel rapor istemiştir.
65. Talep üzerine Bakırköy 8. Aile Mahkemesinin 30/7/2019 tarihli kararıyla başvurucu hakkında verilen tedbir kararının 6 ay süreyle bir defa daha uzatılmasına karar verilmiştir. Bu kararda da 11/6/2018 tarihli kararda verilen tedbirlere yer verilmiş, ayrıca E.Ş.N.nin yaşadığı belirtilen İstanbul, Bolu ve Erzurum'daki adreslere başvurucunun müşterek çocuk ile kurulan şahsi ilişki saatleri dışında yaklaşmaması gerektiği belirtilmiştir.
66. Başvurucu tedbir kararına karşı 31/7/2019 tarihli dilekçe ile Bakırköy 9. Aile Mahkemesine itiraz etmiştir. Dilekçede, başvurucu aleyhine dört kere tedbir kararı verildiği, Bakırköy 8. Aile Mahkemesinin aynı zamanda boşanma davasının görüldüğü mahkeme olarak boşanma davasındaki gelişmeleri dikkate alması gerektiği ifade edilmiştir. E.Ş.N.nin erkek kardeşi ...nın başvurucuyu tehdit etmesi sebebiyle hakkında hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına ilişkin karar verildiğini ve E.Ş.N.nin mahkemeye yalan söylemesi nedeniyle hakkında kamu davası açıldığı belirtilmiştir. Bakırköy 8. Aile Mahkemesinin tedbir kararı verirken söz konusu durumları değerlendirerek karar vermemesinin başvurucunun müşterek çocuğun sağlık sorunları ile ilgilenememesine neden olduğu vurgulanmıştır.
67. Bakırköy 9. Aile Mahkemesi 2/8/2019 tarihli kararla başvurucunun itirazının reddine karar vermiştir. Anılan Mahkeme 6284 sayılı Kanun'daki tedbirlerin uygulanması için belge ve delil aranmayacağının düzenlendiğini belirterek itirazı reddetmiştir.
68. Bunun üzerine başvurucu, Bakırköy 9. Aile Mahkemesinin kararına karşı 2019/34153 No.lu başvuru ile adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasıyla 9/10/2019 tarihinde bir kez daha bireysel başvuru yapmıştır.
69. Bu sırada uzman heyetinden alınan raporda küçüğün özel bir eğitime ihtiyacının bulunduğu ile sağlığı için bazı tedbirlere başvurulması gerektiği belirtilmiştir. Mahkeme, çocuk hakkında alınan son rapor kapsamında geçici velayeti 24/3/2020 tarihli ara kararla başvurucuya vermiştir. Daha sonra ise boşanma davalarında taraflarca anlaşma yoluna gidilerek velayetin başvurucuda kalması konusunda mutabık kalınmıştır.
70. Bakırköy 8. Aile Mahkemesi 19/6/2020 tarihinde tarafların boşanmalarına karar vermiş ve anlaşma protokolü çerçevesinde davacı anne ile çocuğun kişisel ilişki kurmasına dair hüküm verildiği anlaşılmıştır.
71. Anayasa Mahkemesi konu yönünden hukuki irtibat nedeniyle 2019/34153 numaralı bireysel başvuru dosyasını 2018/3789 numaralı başvuru ile birleştirerek incelemiştir. Bu kapsamda ... (B. No: 2018/3789, 7/4/2021) kararında gerekçeli karar hakkının ihlal edildiğine karar vermiştir.
72. Başvurucu, mevcut bireysel başvuru dosyasına ilişkin olarak 29/4/2021 tarihinde ek beyanda bulunmuştur. Bu kapsamda süreci özetleyerek icra ceza mahkemesinin tazyik hapsi neticesinde çocuğunu görebildiğini, beraat kararı olmasaydı çocuğunu daha önce görebileceğini ve hastalığından daha önce haberdar olacağını belirtmiştir.
IV. İLGİLİ HUKUK
A. Ulusal Hukuk
1. İlgili Mevzuat
73. 22/11/2001 tarihli ve 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun "Geçici önlemler" kenar başlıklı 169. maddesi şöyledir:
“Boşanma veya ayrılık davası açılınca hâkim, davanın devamı süresince gerekli olan, özellikle eşlerin barınmasına, geçimine, eşlerin mallarının yönetimine ve çocukların bakım ve korunmasına ilişkin geçici önlemleri re'sen alır.”
74. 4721 sayılı Kanun'un "Hâkimin takdir yetkisi" kenar başlıklı 182. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"Mahkeme boşanma veya ayrılığa karar verirken, olanak bulundukça ana ve babayı dinledikten ve çocuk vesayet altında ise vasinin ve vesayet makamının düşüncesini aldıktan sonra, ana ve babanın haklarını ve çocuk ile olan kişisel ilişkilerini düzenler.
...
Velâyetin kullanılması kendisine verilmeyen eşin çocuk ile kişisel ilişkisinin düzenlenmesinde, çocuğun özellikle sağlık, eğitim ve ahlâk bakımından yararları esas tutulur. Bu eş, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmak zorundadır."
75. 4721 sayılı Kanun’un "Durumun değişmesi" kenar başlıklı 183. maddesi şöyledir:
"Ana veya babanın başkasıyla evlenmesi, başka bir yere gitmesi veya ölmesi gibi yeni olguların zorunlu kılması hâlinde hâkim, re'sen veya ana ve babadan birinin istemi üzerine gerekli önlemleri alır."
76. 4721 sayılı Kanun’un "Kural"
Benzer Kararlar
Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu — Çocukla Kişisel İlişki Kararında Kesinleşme Şartı
Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm — Çocuk Tesliminde Ceza Şikâyeti ve Başvuru Yolları
Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm — Çocuğun Üstün Yararı İçin Kişisel İlişkinin Kaldırılması
İlgili Sayfalar
Benzer bir uyuşmazlıkla ilgili görüşmek isterseniz iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.
Bu sayfa genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Özet ve açıklamalar site tarafından hazırlanmıştır; karar metni resmî kaynaktan alınmıştır.
Karar Künyesi
Mahkeme
Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm
Karar Türü
Bireysel Başvuru
Başvuru No
2018/27095
Karar Tarihi
4 Temmuz 2022
Oy Durumu
Oy birliği
Resmî Kaynak
Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası
Hukuki Destek
Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu
Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.
Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara
İlgili Hukuk Alanları