Bireysel Başvuru Kararları · CEZA MUHAKEMESİ HUKUKU · HAK İHLALİ
Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm — Etkin Pişmanlık Tanığının Duruşmada Dinlenmeden Esas Alınması
B. No: 2021/55073 · 3 Eylül 2026
İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 12 Kasım 2026
Kararın Özeti
Olaylar sırasında siyasi parti ilçe yöneticisi olan başvurucu, iletişim kayıtları, kolluk tutanakları ve tanık anlatımlarına dayanılarak silahlı terör örgütü üyeliğinden 6 yıl 3 ay hapis cezasına mahkûm edildi. Örgütten ayrılıp etkin pişmanlıktan yararlanan tanık duruşmada hiç dinlenmedi; başka soruşturmadaki beyanı okunmakla yetinildi. Anayasa Mahkemesi, bu beyanın mahkûmiyette ve cezanın belirlenmesinde belirleyici olduğunu, tanığın neden dinlenmediğinin açıklanmadığını ve SEGBİS yoluna da başvurulmadığını belirledi. Tanık sorgulama hakkının ihlal edildiğine ve yeniden yargılama yapılmasına karar verdi.
Hukuki İlke
Bu başvuruda Anayasa Mahkemesi, sanığın sorgulama imkânı bulamadığı tanığın beyanı mahkûmiyette ve cezanın belirlenmesinde belirleyici olduğunda, tanığın duruşmada veya SEGBİS ile dinlenmemesinin geçerli bir nedene dayanması ve savunmanın uğradığı kaybı telafi eden dengeleyici güvenceler sağlanması gerektiğini vurguladı. Başka bir soruşturmada alınmış ifadenin duruşmada okunması, doğrudan doğruyalık ilkesi gereğince tanığın hâkim huzurunda dinlenmesinin yerini tutmaz. İhlal kararı, yeniden yargılamada beraat veya mahkûmiyet yönünde bir sonuç öngörmez.
Sonuç
Tanık sorgulama hakkına ilişkin iddia kabul edilebilir bulundu; Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkı kapsamındaki tanık sorgulama hakkının ihlal edildiğine ve yeniden yargılama yapılmak üzere kararın Bitlis Ağır Ceza Mahkemesine gönderilmesine oybirliğiyle karar verildi. Toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının ihlal edildiği iddiasının incelenmesine gerek görülmedi. Başvurucu yalnız ihlal tespiti ve yeniden yargılama istediğinden tazminata hükmedilmedi; adli yardım talebi Komisyonca kabul edilmişti.
İlgili Mevzuat
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 36
Adil yargılanma hakkı kapsamında tanık sorgulama hakkı5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu — m. 180, 210
Tanığın sesli ve görüntülü iletişim tekniğiyle dinlenmesi; delilin tanık açıklamasından ibaret olduğu hâlde tanığın duruşmada dinlenmesi5726 sayılı Tanık Koruma Kanunu — m. 5
Gizli tanıkların duruşmada dinlenmesi talebinin reddinde dayanılan hüküm6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun — m. 50
İhlalin giderilmesi için yeniden yargılama
Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.
Kararın Tam Metni
Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir. Kişileri belirleyebilen bilgiler “...” ile gizlenmiştir.
TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
... BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2021/55073)
Karar Tarihi: 3/9/2026
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Basri BAĞCI
Üyeler
:
Yıldız SEFERİNOĞLU
Kenan YAŞAR
Ömer ÇINAR
Metin KIRATLI
Raportör
:
Tolga BAŞBOZKURT
Başvurucu
:
...
I. BAŞVURUNUN ÖZETİ
1. Başvuru, tanığın duruşmada sorgulanamaması nedeniyle tanık sorgulama hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
2. Başvurucu, başvuruya konu olayların yaşandığı dönemde Barış ve Demokrasi Partisi (BDP) Tatvan ilçe teşkilatında yönetici olarak görev yapmaktadır.
3. Başvurucu, PKK terör örgütüne üye olduğu gerekçesiyle gözaltına alındıktan sonra 18/1/2013 tarihinde tutuklanmıştır. Van Cumhuriyet Başsavcılığı (12/4/1991 tarihli ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu'nun 10. maddesi ile yetkili) (Başsavcılık) başvurucu hakkında yürütülen soruşturma sonucunda PKK terör örgütü üyeliği suçunu işlediği iddiasıyla 21/2/2013 tarihinde iddianame tanzim etmiştir. İddianamede; başvurucunun kullanımında olan telefonuna yönelik uygulanan koruma tedbiri sonucunda elde edilen iletişimin dinlenmesi kayıtları ile telefonuna gönderilen mesaj içeriklerini, kolluk tarafından tanzim edilen görüntü kayıtlarını, ayrıca gizli tanık R. ve D. ile terör örgütünden ayrılarak etkin pişmanlıktan yararlanarak ifade veren tanık G.C.nin beyanlarına delil olarak yer vermiştir. Başsavcılık elde ettiği delillerle birlikte ilk olarak PKK silahlı terör örgütü ve gençlik yapılanması olan Demokratik Yurtsever Gençlik yapılanması hakkında genel bilgiler verdikten sonra başvurucunun eylemlerini iddianamede şu şekilde belirtmiştir:
i. Şüphelilerin ayrı ayrı eylemlerine yer verilmekle birlikte başvurucunun ilk olarak iletişimin denetlenmesi sonucunda elde edilen tape kayıtlarındaki tespitler doğrultusunda ölen PKK silahlı terör örgütü mensuplarının cenaze törenlerinin organize edilmesinde aktif şekilde rol oynaması,
ii. Tape kayıtları ve kolluk tutanakları doğrultusunda 27/8/2011, 29/8/2011, 11/9/2011 ve 2/11/2011 tarihlerinde terör örgütü propagandasına dönüşen hukuka aykırı gösterilere katılım sağlaması,
iii. Gizli tanıklar R. ve D.nin beyanları kapsamında Tatvan ilçesinde genç yaştaki kişilerin terör örgütüne katılımını sağlamak için faaliyette bulunması ve örgütsel çalışmalar yapması,
iv. Terör örgütünden ayrılarak etkin pişmanlıktan yararlanan tanık G.C.nin terör örgütünün kırsalda faaliyet gösteren silahlı gücüne katılımı için aracılık etmesi.
4. İddianamenin kabulüne karar veren Van 5. Ağır Ceza Mahkemesince (3713 sayılı Kanun'un 10. maddesi ile yetkili) 5/3/2013 tarihinde duruşma hazırlığı işlemleri yapılmıştır. Bu kapsamda tensip tutanağında duruşmanın 16/5/2013 tarihinde yapılmasına, başvurucu ve müdafiinden gizli tanıklara sorulmasını istedikleri hususların tebliğden itibaren 10 gün içinde dilekçe ile bildirmelerinin istenmesine karar verilmiştir. Başvurucu, gizli tanığa herhangi bir soru yöneltmemiştir.
5. Başvurucu 17/5/2013 tarihli celsede yaptığı savunmasında iletişimin denetlenmesi sonucunda yapılan tespitlerin genel itibarıyla mensubu olduğu siyasi partinin organizasyonları kapsamında yapılan görüşmeler olduğunu, suç unsuru içermediğini belirtmiştir. Başvurucu savunmasında ayrıca katıldığı gösterilerin hukuka aykırı olmadığını, yasal çerçevede gerçekleştiğini, gizli tanıkların ve tanık G.C.nin beyanlarının da doğru olmadığını, kendisinin illegal bir faaliyette bulunmadığını ifade etmiştir. Aynı celsede başvurucu müdafii, tanık G.C.nin beyanlarında çelişkiler bulunduğunu ve beyanlarının kurgulanmış olduğunu, bu nedenle yargı mercilerince itibar edilmemesi gerektiğini, gizli tanıkların da herhangi bir eyleme tanıklık etmediğini, ifadelerinin yorum niteliğinde olduğunu dile getirmiştir. Başvurucu müdafii, son olarak gizli tanıkların duruşmada dinlenilmesi talebinde bulunmuştur.
6. Van 5. Ağır Ceza Mahkemesi, başvurucu müdafiinin gizli tanıkların bizzat duruşmada dinlenilmesi yönündeki talebinin 27/12/2007 tarihli ve 5726 sayılı Tanık Koruma Kanunu'nun 5. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (b) bendi ve 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 180. maddesi uyarınca reddine karar vermiştir.
7. Van 5. Ağır Ceza Mahkemesi; Cumhuriyet savcısının, başvurucunun ve müdafiinin bulunmadığı bir ortamda günü ve saati savunma tarafına bildirilmeden celse arasında gizli tanık D.nin beyanlarını tespit etmiştir. Gizli tanık D. ifadesinde; Tatvan ilçesinde ikamet ettiğini, BDP'nin yaptığı tüm etkinliklere katıldığını, başvurucuyu da tanıdığını, başvurucunun gençleri örgütleyerek terör örgütüne katılımını sağladığını, terör örgütü adına hareket ettiğini, molotofkokteyli ve bomba yapılması için malzeme temin ettiğini, bunların ücretlerini partiden aldığını ayrıca başvurucuyu molotofkokteyli atarken de gördüğünü beyan etmiştir.
8. 16/7/2013 tarihli celsede başvurucu müdafii; gizli tanık D.nin Başsavcılıkta verdiği ifadelerden farklı beyanlarda bulunduğunu, başvurucunun molotofkokteylini ne zaman ve kimle yaptığına dair herhangi bir tespiti olmadığını, bu nedenle beyanlarına itibar edilmemesi gerektiğini belirtmiştir. Başvurucu müdafii ayrıca tanık G.C.nin yargılama süreçleri içinde verdiği beyanlarında çelişkiler olduğunu, bu nedenle G.C.nin beyanlarının esas alınmaması gerektiğini vurgulamıştır. Başvurucu müdafii benzer beyanları ve itirazları 10/10/2013, 26/12/2013 ve 15/4/2014 tarihli celselerde de dile getirmiştir.
9. 21/2/2014 tarihli ve 6526 sayılı Kanun'un 1. maddesi gereğince 3713 sayılı Kanun'un 10. maddesi ile görevli mahkemelerin kapatılması üzerine dava dosyasının Bitlis Ağır Ceza Mahkemesine (Mahkeme) devrine karar verilmiştir.
10. Başvurucu 13/5/2014 tarihli celsede yaptığı esas hakkındaki son savunmasında tanık G.C.nin ve gizli tanık beyanlarının çelişkili olup gerçeği yansıtmadığını, verdiği ifadelerin hayatın olağan akışına aykırı olduğunu ve üzerine atılı suçu kabul etmediğini beyan etmiştir. Mahkeme ayrıca aynı celsede başvurucunun tahliyesine karar vermiştir.
11. Mahkeme yaptığı yargılama sonucunda 26/3/2015 tarihinde duruşmayı sonlandırarak başvurucu hakkında kararını açıklamıştır. Mahkeme, başvurucunun PKK/KCK silahlı terör örgütüne üye olma suçundan 6 yıl 3 ay hapis cezasına mahkûm edilmesine oyçokluğuyla karar vermiştir. Mahkeme gerekçesinde; ilk olarak PKK silahlı terör örgütü ve terör örgütüne üye olma suçu hakkında genel bilgilere yer vermiştir. Başvurucu hakkında uygulanan iletişimin denetlenmesi kapsamında tespit edilen tape kayıtlarına yer verilmesinin ardından Mahkeme gerekçesinde başvurucu ile ilgili olarak şu hususlar belirtilmiştir:
"... şeklindeki görüşmelerde sanığın kck sözleşmesinin 14/F maddesine uygun hareket ederek, öldürülen terör örgütü üyelerinin cenazelerine katıldığı, bu cenazelerde aktif rol aldığı, bu hususu kendi savunmasında da belirttiği ancak ölen örgüt üyelerinin ailelerinin partiye başvurması nedeni ile kendisine bu şekilde mesaj gönderildiğini belirttiği, örgüt üyesinin cenazesine katılmak için Van iline gittiği, pkk terör örgütünün sivil itaatsizlik çağrısı üzerine Tatvanda kurulan çadırda kılınan cuma namazlarına katıldığı, bunu kendi savunmasında da kabul ettiği, yine kendi savunmasında da belirttiği gibi yardım topladığı, her ne kadar savunmasında bu yardımın örgütle bir ilgisinin olmadığını ve görüşmede geçen yurtsever tabirini şaka amaçlı kullandığını söylese de terör örgütü üyelerini ve sempatizanlarını yurtsever tabirini sıklıkla kullandıkları, bu hususun dosyamızdan da anlaşıldığı, yine görüşmelerde terör örgütünü talimatları doğrultusunda örgüt cenazelerinin kitlesel olarak karşılanması bu cenazelere katılımın sağlanması ve arttırılması şeklinde görüşmeler yaptığı, hatta bir tanesinde 'cenaze gelecek ne işiniz var evde' dediği, sanığın 02/11/2011 tarihinde yapılan basın açıklaması ile başlayan ancak pkk lehine slogan atılması nedeni ile yasa dışı haline gelen eyleme katıldığı, örgüte katıldıktan sonra pişman olup örgütten ayrılan [G.C.] isimli örgüt üyesinin beyanında sanığın kendisini Tatvanın içinde bir eve götürdüğüne ilişkin beyanı yani sanığın [G.C.] isimli şahsın örgüte katılmasına aracılık ettiğine ilişkin beyanı, gizli tanık [D.] sanığın BDP yönetiminde yer aldığı, her etkinlikte bulunduğu, gençleri örgütlediği, bizzat molotof attığını gördüğü, molotof yapımında kullanılacak malzemeleri sağladığı, bunun için parayı partiden temin ettiği, örgüte gitmek isteyen şahısları yönlendirdiği, terör örgütünün propagandasını yaptığına ilişkin beyanı bir bütün halinde değerlendirildiğinde sanığın savunmasına itibar edilmemiş ve sanığın PKK/KCK terör örgütü üyesi olduğu kanaatine varılmıştır."
12. Anılan kararda yer alan muhalefet şerhinin başvurucu ile ilgili olan kısmı özetle şöyledir:
"Sanık ... hakkında terör örgütü üyesinin cenazesine katılım ve basın açıklamasına katılım iddiası ile terör örgütü üyeliğinden cezalandırılması talebiyle dava açılmıştır. Cenaze törenine ve basın açıklamasına katılımın örgüt üyeliği ile bağdaştırılacak bir eylem olarak değerlendirilmesi, barışçıl nitelik taşıyan eylemlere katılımı cezalandırmak sonucunu doğuracaktır. Bu ise, hem Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ne, hem de AİHM içtihatlarına aykırıdır. KCK'nın 14/f maddesi kapsamındaki her eylem örgüt üyeliği ile cezalandırılacak olursa, bu bölgede cenaze törenine katılan kişilerin tamamını örgüt üyesi olarak cezalandırmak gerekecektir. Sanığın katıldığı cenaze töreni ya da basın açıklamasında sanığın yasadışı bir eylemde bulunduğuna dair bir iddia da, delil de yoktur. Somut delillerle desteklenmeyen gizli tanık beyanları ile sanık hakkında örgüt üyesi olduğunun sabit olduğu söylenemez."
13. Başvurucu, gerekçeli temyiz dilekçesinde diğerlerinin yanı sıra tanık G.C. ve gizli tanıkların hiçbirinin Mahkeme huzurunda dinlenmediğini ve doğrudan soru sorma hakkını kullanamadıklarını belirterek kararın bozulmasını talep etmiştir. Yargıtay (kapatılan) 16. Ceza Dairesinin 22/6/2021 tarihli onama kararıyla hüküm kesinleşmiştir.
14. Başvurucu, nihai kararı 16/10/2021 tarihinde öğrendikten sonra 15/11/2021 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.
15. Komisyon adli yardım talebinin kabulüne, başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar vermiştir.
II. DEĞERLENDİRME
16. Başvurucu, tanımadığı kişiler tarafından hakkında iftira atılarak gerçeği yansıtmayan beyanlarda bulunulduğunu ve bunun yargı mercileri tarafından mahkûmiyet kararında delil olarak kullanıldığını belirterek adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür. Başvurucu ayrıca terör örgütüne üye olma suçundan dolayı mahkûmiyet kararında dayanılan eylemlerin ifade özgürlüğü ile toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkı kapsamında kaldığını belirtmiştir. Başvurucu son olarak BDP'de yönetici olarak görev yapması nedeniyle hakkında herhangi bir delil olmadan mahkûmiyet kararı verildiğini belirterek örgütlenme özgürlüğünün ihlal edildiğini iddia etmiştir.
17. Adalet Bakanlığı (Bakanlık) görüşünde; öncelikle başvuruda kabul edilebilirlik şartlarının karşılanıp karşılanmadığının incelenmesi gerektiği, kabul edilebilirlik şartlarının karşılandığının değerlendirilmesi hâlinde Anayasa Mahkemesince daha önce verilen kararlarda da belirtildiği üzere başvurucunun şikâyetinin esası bakımından yapılacak incelemede Anayasa ve mevzuat hükümleri doğrultusunda somut olayın kendine özgü koşullarının gözönüne alınması gerektiği ifade edilmiştir. Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı beyanda bulunmamıştır.
18. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini kendisi takdir eder. Somut olayda bireysel başvuruya konu edilen uyuşmazlığın esasında yapılan yargılamada dinlenen tanıkları başvurucunun sorgulayamadığı iddiasının yer aldığı görülmüştür. Dolayısıyla maddi haklara yönelik şikâyetler bakımından adil yargılanma hakkı şikâyetinin ön sorun teşkil ettiği değerlendirilmiştir. Bu nedenle başvuru, tanık sorgulama hakkı kapsamında incelenmiştir.
19. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan tanık sorgulama hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.
20. Mevcut başvuruda Mahkeme; başvurucunun mahkûmiyetinde tanık G.C.nin beyanları, iletişimin denetlenmesi sonrası elde edilen tape kayıtları ve kolluk tutanakları doğrultusunda başvurucunun terör örgütü hiyerarşisi içinde hareket ettiği sonucuna ulaşmıştır. Mahkemenin mahkûmiyet gerekçesinde belirleyici delilin tanık G.C.nin beyanları olduğu anlaşılmaktadır.
21. Anayasa Mahkemesi, birçok kararında tanık kavramını sanığa isnat edilen fiil hakkında bilgi veren herhangi bir kişi şeklinde özerk olarak yorumlamış ve tanık sorgulama hakkı ile ilgili ilkeleri belirlemiştir. Anayasa Mahkemesi, tanık sorgulama hakkıyla ilgili olarak verdiği kararlarında somut bir yargılama öncesinde veya haricinde elde edilen tanık beyanlarının delil olarak kabulünün yargılamanın adilliğine zarar verip vermediğini değerlendirmek için üç aşamalı bir test uygulanması gerektiğini ifade etmektedir. Buna göre ilk olarak tanığın mahkemede hazır edilmemesinin geçerli bir nedeninin varlığına bakılmalıdır. Ancak buna ilişkin geçerli bir nedenin ortaya konulmamış olması, tanık sorgulama hakkının ihlal edildiğinin kabul edilmesi için yeterli değildir. İkinci olarak sanığın sorgulama veya sorgulatma imkânı bulamadığı tanık tarafından verilen beyanın mahkûmiyetin dayandığı tek veya belirleyici delil olup olmadığı değerlendirilmelidir. Sorgulama veya sorgulatma imkânı tanınmayan tanığın beyanının tek veya belirleyici delil olduğunun tespit edilmesi durumunda ise üçüncü aşama olarak savunma tarafının maruz kaldığı bu zorlukların telafi edilmesi amacıyla yeterli düzeyde karşı dengeleyici güvenceler sağlayan bir usulün yürütülüp yürütülmediği ortaya konulmalıdır (... [2. B.], B. No: 2013/99, 20/3/2014, §§ 34-56; ... [2. B.], B. No: 2014/9783, 22/1/2015, §§ 27-46; AZ. M. [2. B.], B. No: 2013/560, 16/4/2015, §§ 45-67; ... [2. B.], B. No: 2014/12906, 7/5/2015, §§ 49-76; ... [1. B.], B. No: 2019/30221, 28/12/2021, §§ 33-42; ... [2. B.], B. No: 2013/5467, 7/1/2016, § 80; ... [1. B.], B. No: 2014/6222, 6/3/2019, §§ 36, 40; ... [2. B.], B. No: 2018/18989, 16/6/2021, §§ 44, 51; ... (2) [1. B.], B. No: 2020/3964, 21/9/2022, § 36; ... [1. B.], B. No: 2021/12137, 26/7/2022, § 40).
22. Tanık sorgulama hakkına ilişkin testin birinci aşaması kapsamında tanığın mahkemede hazır edilmemesinin geçerli bir nedene dayanıp dayanmadığının ortaya konulması gerekliliği esasen -anayasal düzeyde bir ilke olan- hükme temel alınan delillerin hâkim huzurunda ikame edilmesi zorunluluğunu ifade eden doğrudan doğruyalık ilkesinin bir sonucudur. Bu kapsamda hakkaniyete uygun yargılanma hakkının özel bir görünümü olan doğrudan doğruyalık ilkesi uyarınca hâkim, kararını ancak duruşmaya getirilmiş ve huzurunda tartışılmış delillere dayandırabilecek ve bu deliller hâkimin vicdani kanaatiyle serbestçe takdir edilecektir. Bu bağlamda ceza yargılamasında kural olarak özellikle tanık beyanlarının esas hakkında kararı verecek hâkim/mahkeme tarafından alınması, tanık beyanlarının bu hâkim/mahkeme tarafından takdir edilmesi gerekir (... [GK], B. No: 2020/23093, 15/2/2024, §§ 43-46).
23. Sanığın, aleyhinde beyanda bulunan tanıklarla esas hakkında kararı verecek hâkimin huzurunda yüz yüze gelmesi, onların güvenilirliğini bu esnada test etme fırsatı elde etmesi adil yargılanma hakkı kapsamındaki tanık sorgulama hakkı bakımından da büyük önem taşımaktadır. Bu nedenle sanığın suçluluğu konusunda karar verecek hâkim, sağlıklı gözlem yapabilmek ve sadece iddia makamının yorum şekliyle değil savunma makamının iddia ve itirazlarını da değerlendirerek doğru bir vicdani kanaate ulaşabilmek için anlatımlarıyla sanığın hukuki durumunu önemli ölçüde etkileyecek tanıkları huzurda dinlemelidir. Dolayısıyla tanıkların duruşma öncesinde veya haricindeki dinlenmeleri sırasında düzenlenmiş tutanakların veya yazılı açıklamaların duruşmada okunması huzurda dinlemenin eş değeri olarak değerlendirilemez (bazı farklılıklar ve eklemelerle birlikte bkz. ..., § 45).
24. Nitekim 5271 sayılı Kanun'un 210. maddesinin (1) numaralı fıkrası olayın delili, bir tanığın açıklamalarından ibaret ise bu tanığın duruşmada mutlaka dinleneceğini öngörmektedir. Daha önce yapılan dinleme sırasında düzenlenmiş tutanağın veya yazılı bir açıklamanın okunması dinleme yerine geçemez. Anılan hükmün gerekçesinde de "Delillerin hükmü verecek mahkeme huzurunda ortaya konulması, tartışılması ve irdelenmesi adil yargılama ilkesinin temel gereklerindendir. Bu itibarla, duruşmada sanık ve tanığın ifadesine ait tutanakların okunması ile yetinilmesi, ancak zorunlu hâllerde kabul olunabilir." denilerek bu husus vurgulanmıştır (..., § 53). Kaldı ki Yargıtayın da bazı kararlarında 5271 sayılı Kanun'un 210. maddesinin (1) numaralı fıkrasında yer alan, olayın delilinin tanık açıklamalarından ibaret olduğu durumlar hakkında genişletici bir yaklaşım benimsediği ve tanık ya da tanıkların beyanının tek değil belirleyici delil olduğu durumları da anılan hükmün kapsamında gördüğü anlaşılmaktadır (birçok karar arasından bkz. Yargıtay Ceza Genel Kurulunun 17/3/2021 tarihli ve E.2019/9 MD.213, K.2021/118; Yargıtay (kapatılan) 16. Ceza Dairesinin 15/2/2021 tarihli ve E.2020/220, K.2021/1681; Yargıtay 3. Ceza Dairesinin 11/12/2024 tarihli ve E.2023/1657, K.2024/17714 sayılı kararları).
25. Eldeki başvuruya konu olayda Mahkemece tanık G.C.nin başka bir soruşturmadan alınan başvurucu aleyhindeki beyanları, başvurucu ve müdafiine okunmuş ancak yukarıda belirtilen ilkeler çerçevesinde tanığın duruşmada dinlenilmesine ilişkin herhangi bir çaba gösterilmemiştir. İlgili duruşma tutanağı ve gerekçeli kararda da tanığın Mahkemede hazır edilememesinin veya aynı anda görüntülü ve sesli iletişim tekniğinin kullanılması suretiyle dinlenilmemesinin hangi geçerli nedene dayandığına ilişkin bir açıklamaya da yer verilmemiştir. Ancak buna dair geçerli bir nedenin ortaya konulmaması, tanık sorgulama hakkının ihlal edildiğinin kabul edilmesi için yeterli değildir. İkinci olarak hükmün tek başına veya belirleyici ölçüde başvurucunun sorgulama veya sorgulatma imkânına sahip olmadığı bir tanık tarafından verilen ifadeye dayalı olup olmadığı ortaya konmalıdır.
26. Testin ikinci aşaması uygulanırken delilin tekliğinden o delilin sanık aleyhine yegâne delil olması, delilin belirleyiciliğinden ise davanın sonucunu ağırlıklı olarak etkileme eğilimi olan delil anlaşılmalıdır (bazı değişikliklerle birlikte bkz. ..., § 65). Belirtilmelidir ki bir delilin belirleyici olup olmadığı sadece başvurucunun mahkûmiyeti yönünden değil temel cezanın alt sınırdan uzaklaşılarak tayin edilmesi açısından da dikkate alınmalıdır (benzer yöndeki değerlendirmeler için bkz. ... [2. B.], B. No: 2019/8419, 28/6/2022, §§ 33-35). Aksi hâlde suçun sübutu tespit edilerek mahkûmiyete karar verilmesi dışındaki sonuçlar yönünden adil yargılanma güvenceleri anlamsızlaşır. Bu bakımdan mahkûmiyet hükmünün yalnızca sorgulanmamış tanığın ifadesine dayandığı veya cezanın alt sınırdan uzaklaşılmasında sadece sorgulanmamış tanığın ifadesine dayanıldığı bir durumda delilin tek olduğu söylenebilir. Buna karşılık mahkûmiyet hükmü kurulurken veya cezanın alt sınırdan uzaklaşılmasında sorgulanmamış tanığın ifadesinin yanında başka delilin/delillerin de bulunduğu ancak bu delilin/delillerin ağırlığının sorgulanmamış tanığın ifadesine nazaran daha az olduğu hâllerde sorgulanmamış tanığın ifadesinin belirleyici delil olduğu ifade edilebilir. Diğer delillerin ispat gücünün sorgulanmamış tanığın ifadesine nazaran daha yüksek olduğu hâllerde sorgulanmamış tanığın ifadesinin belirleyici delil olduğunun kabulü mümkün olmayacaktır.
27. Duruşmada sorgulanmayan tanığın ifadesinin tek veya belirleyici delil olup olmadığı hususu öncelikle mahkûmiyet gerekçesine bakılarak tespit edilir. Bu açıdan mahkemenin sorgulanmamış tanığın ifadesinin ağırlık derecesini gerekçeli kararda tartışmış olması beklenir. Ancak gerekçeli kararda bu tartışmanın yapılmadığı veya mahkemenin yaptığı değerlendirmenin bariz takdir hatası veya açık keyfîlik içerdiği hâllerde Anayasa Mahkemesinin kendisi bu değerlendirmeyi yapacaktır.
28. Gerekçeli karar içeriği ve hükme esas alınan deliller gözönüne alındığında Mahkemenin, duruşmada dinlenmeyen tanık G.C.nin başvurucunun terör örgütüne eleman sağlamakta aracılık ettiğine yönelik beyanlarının silahlı terör örgütü üyesi olduğu yönündeki kanaatinin oluşmasında belirleyici bir niteliğe sahip delil olduğu kabul edilmelidir. Kaldı ki yargı mercilerinin sorgulama imkânı tanınmayan tanığın anlatımlarını sadece mahkûmiyet hükmü bakımından değil cezanın belirlenmesi ve bireyselleştirilmesinde de belirleyici nitelikte delil olarak esas aldığının kabul edilmesi gerekmektedir.
29. Yargılama sürecinde başvurucuya olayları kendi bakış açısına göre anlatma ve delillerini sunma imkânı tanınmıştır. Ancak Mahkemenin 5271 sayılı Kanun'un 180. maddesinin "...tanık veya bilirkişinin aynı anda görüntülü ve sesli iletişim tekniğinin kullanılması suretiyle dinlenebilmeleri olanağının varlığı hâlinde bu yöntem uygulanarak ifade alınır." şeklindeki (5) numaralı fıkrasına rağmen sözü edilen tanığı Ses ve Görüntü Bilişim Sistemi (SEGBİS) yoluyla neden dinlemediğine ilişkin bir bilgi ve belgeye ulaşılamamıştır. Kaldı ki tanığın etkin pişmanlık kapsamında başka bir soruşturmada alınan beyanlarında çelişki olduğu başvurucu ve müdafii tarafından yargılama safahatlarında ileri sürülmüş olmasına rağmen tanık sorgulanamamış ve beyanlarının güvenilirliği test edilememiştir. Buna ek olarak, Mahkeme de tanık beyanda bulunurken ve sorulara cevap verirken gösterdiği reaksiyonlarla ilgili izlenim edinememiştir. Bu yüzden başvurucu, tanık beyanları arasındaki çelişkilere Mahkemenin dikkatini çekme imkânından yoksun kalmıştır (aynı yargılamadaki başka bir sanık yönünden gizli tanıklarla ilgili benzer değerlendirmeler için bkz. ... [1. B.], B. No: 2021/48545, 7/1/2025, § 33).
30. Doğrudan doğruyalık ilkesine de aykırılık oluşturan bu durumun uyuşmazlığın aydınlatılmasında bir zafiyete yol açma riski bulundurduğu açıktır (benzer yöndeki değerlendirmeler için bkz. ... [GK], B. No: 2020/19752, 6/2/2025, § 94). Sonuç olarak doğrudan doğruyalık ilkesi kapsamında güvenilirliği ve doğruluğu test edilmemiş tanık ifadesi cezanın belirlenmesi ve bireyselleştirilmesinde belirleyici ölçüde esas alındığı hâlde savunma tarafına karşılaştığı zorlukları telafi edecek karşı dengeleyici güvencelerin tanınmadığı anlaşılmıştır. Bu bağlamda somut olayda hiçbir şekilde dinlenmemiş ve dinlenmesi için de herhangi bir çaba gösterilmemiş tanığın duruşmada veya SEGBİS gibi vasıtaların kullanılması suretiyle dinlenmemesinin ve yazılı beyanlarının hükme esas alınmasının bir bütün olarak yargılamanın hakkaniyetini zedelediği sonucuna ulaşılmıştır.
31. Açıklanan gerekçelerle Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkı kapsamındaki tanık sorgulama hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.
32. Yukarıda belirtilen nedenlerle tanık sorgulama hakkının ihlal edildiğine karar verildiğinden kararda varılan sonuca ve uygun görülen giderime göre başvurucunun toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkı kapsamındaki şikâyetlerine yönelik olarak kabul edilebilirlik ve esas yönünden ayrıca bir inceleme yapılmasına gerek olmadığına karar verilmesi gerekir.
III. GİDERİM
33. Başvurucu, ihlalin tespiti ile yeniden yargılama yapılması talebinde bulunmuştur.
34. Başvuruda tespit edilen anayasal hak ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar ve zorunluluk bulunmaktadır. Anayasa'nın 148. ve 153. maddeleri ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 50. ve 66. maddeleri uyarınca ihlal kararının gönderildiği yargı mercilerinin yapması gereken iş, yeniden yargılama işlemlerini başlatıp Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında belirtilen ilkelere ve gerekçelere uygun biçimde yürütülecek yargılama sonunda hak ihlalinin nedenlerini gidererek yeni bir karar vermektir (yeniden yargılama konusunda bkz. ... [GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018, §§ 54-60; ... ve diğerleri (2) [1. B.], B. No: 2016/12506, 7/11/2019, §§ 53-60, 66; ... (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, §§ 93-100).
35. Öte yandan hak ihlali kararından Anayasa Mahkemesinin davanın neticesiyle ilgili bir tutum sergilediği sonucu çıkarılmamalıdır. Anayasa Mahkemesince verilen hak ihlali kararı uyuşmazlığın sonuçlarından bağımsız olup beraate veya mahkûmiyete karar verilmesi gerektiği anlamına gelmemektedir. Kural olarak yargılamanın her aşamasında olduğu gibi ihlalin sonuçlarını gidermek üzere yeniden yapılacak yargılama sonunda da delillerin dava ile ilişkisini kurma ve bunları değerlendirip sonuç çıkarma yetkisi ilgili mahkemelere aittir.
36. Tanık sorgulama hakkı tanığın yargılama evrelerindeki beyanlarının delil değeriyle ilgili bir derecelendirme yapılmasını güvence altına almamaktadır. Diğer bir ifadeyle bu hak, tanığın duruşmadaki beyanlarına üstünlük tanınması gerektiği yönünde bir güvence içermemektedir. Savunmaya duruşmada tanığı sorgulama fırsatı tanındığı ve sanığın diğer haklarına saygı gösterildiği sürece tanığın yargılama evresindeki beyanlarının hangisine itibar edileceği meselesi karar veren mahkemenin takdirindedir (bazı değişikliklerle birlikte bkz. ... [1. B.], B. No: 2013/1664, 16/7/2014, § 53).
IV. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Tanık sorgulama hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,
B. Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkı kapsamındaki tanık sorgulama hakkının İHLAL EDİLDİĞİNE,
C. Toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın İNCELENMESİNE GEREK OLMADIĞINA,
Ç. Kararın bir örneğinin tanık sorgulama hakkının ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak üzere Bitlis Ağır Ceza Mahkemesine (E.2014/95, K.2015/150) GÖNDERİLMESİNE,
D. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE 3/9/2026 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Benzer Kararlar
Yargıtay 3. Ceza Dairesi — Talimatla Dinlenen Tanığa Soru Sorma Hakkı
Tüm Ceza Muhakemesi Hukuku Kararları ›
İlgili Sayfalar
Ceza Yargılamasında Tanık ve Savunma Hakları
Benzer bir uyuşmazlıkla ilgili görüşmek isterseniz iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.
Bu sayfa genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Özet ve açıklamalar site tarafından hazırlanmıştır; karar metni resmî kaynaktan alınmıştır.
Karar Künyesi
Mahkeme
Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm
Karar Türü
Bireysel Başvuru
İlgili Hukuk Dalı
Ceza Muhakemesi Hukuku
Başvuru No
2021/55073
Karar Tarihi
3 Eylül 2026
Oy Durumu
Oybirliği
Resmî Kaynak
Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası
Hukuki Destek
Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu
Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.
Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara
İlgili Hukuk Alanları