Bireysel Başvuru Kararları · MEDENİ USUL HUKUKU · HAK İHLALİ
Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm — Destekten Yoksun Kalma Tazminatında Ek Davadaki Islah ve Faiz İtirazı
B. No: 2021/65047 · 18 Haziran 2026
İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 7 Kasım 2026
Kararın Özeti
Trafik kazasında yakınlarını kaybeden aile, sürücü belirlenemeyince Güvence Hesabına başvurdu. Tazminat, yargılama boyunca değişen bilirkişi hesaplarıyla belirlendi. Asıl davada ıslah yapılmıştı ancak ek davadaki artırım o dava yönünden ilkti. Bunun ikinci ıslah sayılarak reddedilmesini Anayasa Mahkemesi orantısız buldu. Ayrıca Güvence Hesabına davadan önce başvurulduğunu gösteren yazının faiz başlangıcına etkisi hakkında yanıt verilmemesini gerekçeli karar hakkının ihlali saydı.
Hukuki İlke
Asıl dava ile ek davadaki ıslahın kapsamı ayrı belirlenir. Bilirkişi hesabının yargılama boyunca değişmesinde tarafın kusuru yoksa artırımın reddi hakka erişime etkisiyle birlikte değerlendirilir.
Sonuç
Mahkemeye erişim ve gerekçeli karar haklarının ihlal edildiğine ve yeniden yargılama yapılmasına karar verildi. Tazminat istemi reddedildi.
İlgili Mevzuat
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 36
Hukuk Muhakemeleri Kanunu — m. 176
Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.
Kararın Tam Metni
Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir.
TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
... VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2021/65047)
Karar Tarihi: 18/6/2026
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Basri BAĞCI
Üyeler
:
Engin YILDIRIM
Rıdvan GÜLEÇ
Yıldız SEFERİNOĞLU
Metin KIRATLI
Raportör
:
Mutlu ALAF
Başvurucular
:
1. ...
2. ...
3. ...
Vekili
:
Av. ...
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru; destekten yoksun kalma tazminatına ilişkin açılan davada tazminat miktarının artırılmasına yönelik ikinci ıslah talebinin kabul edilmemesi nedeniyle mahkemeye erişim hakkının, uyuşmazlığın esasına etkili iddiaların karşılanmaması nedeniyle de gerekçeli karar hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 28/12/2021 tarihinde yapılmıştır. Komisyon; adil yargılanma hakkı dışındaki şikâyetin kabul edilemez olduğuna, anılan hakka ilişkin şikâyetin kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar vermiştir.
3. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü bildirmiştir. Başvurucular, Bakanlığın görüşüne karşı beyanda bulunmuştur.
III. OLAY VE OLGULAR
4. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi aracılığıyla erişilen belgelere göre ilgili olaylar özetle şöyledir:
5. Başvurucu ...'nin eşi ve oğlu, diğer başvurucuların ise annesi ve kardeşi olan kişiler trafik kazasında vefat etmiştir. Başvurucular, kazaya sebep olan sürücünün tespit edilememesi üzerine tazminat alacakları için güvence hesabına başvuru yapmıştır. Güvence hesabı 5/8/2010 tarihli yazısı ile savcılıktan daimî arama kararının gönderilmesini talep etmiştir. Başvurucular, daha sonraki süreçte teklif edilen tazminat tutarının düşük olduğu gerekçesiyle destekten yoksun kalma tazminatı için 10/2/2011 tarihinde güvence hesabı (davalı) aleyhine dava açmıştır.
6. Kula Asliye Hukuk Mahkemesinde (Mahkeme) görülen davada Mahkeme, bilirkişi raporu aldırmıştır. Taraflar, rapora itiraz etmiştir. Başvurucuların itirazları doğrultusunda ek rapor aldırılmıştır. Başvurucular vekili 19/12/2012 tarihinde bu ek rapor doğrultusunda ıslah dilekçesi sunmuştur. Bu ıslah dilekçesinde dava konusu tazminat tutarı başvurucu ... yönünden 169.442,29 TL'ye ıslah edilmiştir. Bu alacağa kaza tarihinden, eğer kabul görmezse davalının tazminat talebine cevap tarihi olan 5/8/2010 tarihinden itibaren faiz işletilmesi gerektiğine değinilmiştir.
7. Mahkeme 24/1/2013 tarihinde davayı kısmen kabul etmiştir. Kararda başvurucu ... yönünden 169.442,49 TL'ye hükmedilmiştir. Bu tutarın 5.000 TL'sine temerrüt tarihi olan 5/8/2010'dan, kalan tutara ise ıslah tarihi olan 19/12/2012'den itibaren faiz işletilmesine karar verilmiştir. Diğer başvurucular yönünden dava reddedilmiştir. Başvurucu ...'ye ayrıca 11/1/2011 tarihli ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 76. maddesi gereğince 8.000 TL avans ödenmesine karar verilmiştir. Kararın gerekçesinde, vefat eden anne ve vefat eden oğlun başvurucu ... ve başvurucu ...'e desteğinin olmadığı, ölen oğlun başvurucu ...'ye desteğinin olmadığı sonucuna varılmıştır. Bu nedenle sadece vefat eden eşinin desteğinden yoksun kalan başvurucu ... lehine tazminata hükmolunmuştur. Karar taraflarca temyiz edilmiştir.
8. (Kapatılan) Yargıtay 17. Hukuk Dairesince (Daire) 25/9/2014 tarihli kararı ile Mahkeme kararı bozulmuştur. Bozma gerekçesinde; ıslah dilekçesinin davalı tarafa tebliğ edilmesi gerektiği, vefat eden annenin ölü muayenesine göre kafa travması nedeniyle vefat ettiği, dolayısıyla kask takmamasının kusur durumunu etkileyebileceği, bu hususta yeniden rapor aldırılıp tazminat miktarında indirim yapılıp yapılmayacağının tartışılması gerektiği değerlendirmesi yapılmıştır. Ayrıca vefat edenin aktif döneminin hatalı hesaplandığına değinilmiştir. Bunun yanında başvurucu ...'nin, oğlunun ölümü nedeniyle talep ettiği tazminat konusunda olumlu ya da olumsuz bir karar verilmediği, başvurucu ...'nin annesinin ölümü nedeniyle destekten yoksun kalma zararının hesaplanması gerektiği değerlendirilmiştir. Faiz ile ilgili olarak ise alacağı doğuran sebebin esasen haksız eylemden kaynaklanmış olduğu, buna göre ıslah ile istenen tazminat için de aynı tarihten itibaren temerrüt faizi istenilmesi gerektiği, bu kapsamda dava tarihinden itibaren faize hükmedilmesi gerekeceği sonucuna varılmıştır. Karar düzeltme talebi 29/12/2015 tarihinde reddedilmiştir.
9. Mahkemece bozma kararı doğrultusunda vefat eden annenin ölümünde müterafik kusurunun olup olmadığının tespiti için dosyanın İstanbul Adli Tıp Kurumuna gönderilmesine karar verilmiştir. 13/4/2016 tarihli raporda mevcut verilerle kişinin kask takması durumunda ölümün gerçekleşip gerçekleşmeyeceği hususunda değerlendirme yapılamadığı tespit edilmiştir.
10. Mahkeme, bozma kararı doğrultusunda yeniden hesaplama yapılması için dosyanın bilirkişiye gönderilmesine karar vermiştir. 18/1/2017 tarihli ek bilirkişi raporunda başvurucu ...'nin oğlu Y.nin ölümü nedeniyle mahrum kaldığı desteğin 40.418,63 TL, başvurucu ...'nin annesi F.nin ölümü ile mahrum kaldığı desteğin ise 14.649,03 TL olduğu hesaplanmıştır. Başvurucular vekili rapora itiraz etmiş ve hesaplamalar yönünden uzman raporu sunmuştur. Mahkeme, bilirkişi raporuna itirazları reddetmiş; başvuruculara en son alınan bilirkişi raporu doğrultusunda ek dava açması için süre vermiştir. Başvurucular, 18/1/2017 tarihli ek bilirkişi raporu doğrultusunda ek dava açmış ve bu dava bireysel başvuruya konu dava ile birleştirilmiştir.
11. Mahkemece davalar kabul edilmiş, müteveffa anne F.nin desteğinden yoksun kalan başvurucular ... ve ... yönünden 154.442,49 TL'ye hükmedilmiştir. Müteveffa Y.nin desteğinden yoksun kalan başvurucu ... yönünden ise asıl ve birleşen davada toplam 40.418,63 TL'ye hükmedilmiştir. Müteveffa Y.nin desteğinden yoksun kalan başvurucu ... yönünden asıl ve birleşen davada toplam 14.649,03 TL'ye hükmedilmiştir. Ayrıca başvurucu ... yönünden 8.000 TL avans ödemesine hükmedilmiştir. Başvurucu ... bakımından ise önceki gerekçe doğrultusunda dava reddedilmiştir. Ayrıca kararın gerekçesinde, müteveffa F.nin kask takmamasının meydana gelen zararda etken olacağının kabulüyle bilirkişi raporunda hesap edilen 169.442,49 TL'den takdiren 15.000 TL indirim yapıldığına değinilmiştir. Hüküm kısmında tazminatlara 5/8/2010 tarihinden itibaren faiz işletilmiştir.
12. Başvurucular, kararı dosyaya sundukları uzman raporundan daha az tazminata hükmedildiği gerekçesiyle temyiz etmiştir. Dairece karar bozulmuştur. Kararın gerekçesinde; muris Y.nin ölmeden önce işsiz olduğu, murisin kardeşi olan başvurucu ...'ye eylemli ve düzenli olarak destek olduğunun geçerli deliller ile ispatlanamadığı, mütevefa Y.nin kardeşi başvurucu ... yönünden destekten yoksun kalma tazminatı talebinin reddine karar verilmesi gerektiği değerlendirilmiştir. Bunun yanında kask takmama nedeniyle yapılan indirimin %20 yapılması gerektiğine işaret edilmiştir. Ayrıca önceki bozma kararında dava tarihinden itibaren faize hükmedilmesi gerektiği yönünden hükmün bozulduğunu, bozma kararına aykırı olacak şekilde faiz başlangıç tarihinin hesaplandığını bildirmiştir. Son olarak bekar ve çocuksuz olarak vefat eden Y. bakımından yapılan varsayımsal hesaplamanın yanlış olduğuna işaret edilmiştir.
13. Mahkeme tarafından bozma kararına uyulmuş ve ek rapor aldırılmasına karar verilmiştir. 23/9/2019 tarihli bilirkişi raporuna göre bozma kararı doğrultusunda müteveffa F. yönünden başvurucu ...'nin alacağı tazminattan %20 indirim yapılmış ve tazminat tutarının 135.553,99 TL olduğu hesaplanmıştır. ...'nin oğlu Y.nin desteğinden mahrum kaldığı miktar ise 115.000,62 TL olarak tespit edilmiştir. Başvurucular, ek davasını 115.000,62 TL'ye ıslah etmiştir. Başvurucular ayrıca 10/1/2020 tarihli dilekçesi ile faiz başlangıç tarihinin güvence hesabına başvuru tarihi olan 5/8/2010 tarihinden itibaren işletilmesi gerektiğine işaret etmiştir.
14. Mahkeme, asıl ve birleşen dava yönünden davanın kısmen kabulüne karar vermiştir. Buna göre müteveffa F.nin desteğinden yoksun kalma açısından başvurucu ... lehine 101.677,49 TL tazminata hükmedilmiştir. Müteveffa F.nin desteğinden yoksun kalma açısından başvurucu ... lehine asıl ve birleşen dava yönünden toplam 11.749,22 TL'ye hükmedilmiştir. Müteveffa F.nin desteğinden yoksun kalma açısından başvurucu ...'in davasının reddine karar verilmiştir. Müteveffa Y.nin desteğinden yoksun kalan ... yönünden ise asıl ve birleşen davada toplam 40.418,63 TL'ye hükmedilmiştir. Müteveffa Y.nin desteğinden yoksun kalma açısından başvurucular ...'in ve ...'nin destekten yoksun kalma tazminatı taleplerinin reddine karar verilmiştir.
15. Başvurucu ... ile ilgili kararın gerekçesinde bilirkişi raporunda hesaplandığı üzere zararının 127.096,87 TL olduğu, Yargıtay bozma kararı uyarınca takdiren %20 oranında indirim yapıldığında zararın 101.677,49 TL tespit edildiği sonucuna varılmıştır. Başvurucu ... yönünden ise müteveffa F.nin müterafik kusuru dikkate alınarak 14.649,03 TL üzerinden %20 oranında indirim yapıldığı değerlendirilmiştir. Başvurucu ...'in annesi F.nin desteğinde olmadığı, talebin reddi gerektiği sonucuna varılmıştır. Müteveffa Y.nin desteğinden yoksun kalan başvurucu ... yönünden ise usuli kazanılmış hakkın dikkate alındığına işaret edilmiş ve 40.418,63 TL tazminata hükmedilmiştir. Başvurucular ... ve ...'nin kardeşleri Y.nin desteğinde olmadıkları değerlendirmesi yapılmıştır. Ayrıca başvurucuların 19/12/2012 tarihli ıslah dilekçesi ile davalarını ıslah ettiği ve 4/11/2019 tarihli ıslah dilekçesinin ikinci ıslah dilekçesi niteliğinde olduğu değerlendirmesi yapılmış ve ikinci ıslah talebinin reddine karar verilmiştir.
16. Başvurucular, kararı temyiz etmiştir. Temyiz dilekçesinde iki ayrı ıslah olmadığını, 19/12/2012 tarihli ıslahın asıl davaya ilişkin olduğunu, 31/10/2019 tarihli ıslahın ise ek davaya ilişkin olduğunu, 4/11/2019 tarihli ıslah dilekçesinin olmadığını bildirmiştir. Başvurucu ... yönünden belirlenen tazminat indiriminde hata yapıldığını, ... yönünden tazminatın reddedilmesinin tazminat ilkelerine aykırı olduğunu ileri sürmüştür. Bunun yanında davalının 5/8/2010 tarihinde temerrüde düşürüldüğünü, ısrarla faizin başlangıç tarihinin dava açma tarihinden başlatılmasını anlayamadıklarını bildirmişlerdir. Başvurucular; uzman raporunun ve geçici ödeme taleplerinin dikkate alınmadığını, yargılamanın olağan sürede bitirilemediğini ileri sürmüştür. Daire, kararı onamış; Yargıtay 4. Hukuk Dairesi karar düzeltme talebini reddetmiştir.
17. Nihai karar başvurucular tarafından 6/12/2021 tarihinde öğrenilmiştir.
18. Başvurucu ... bireysel başvuru yapıldıktan sonra 3/12/2023 tarihinde vefat etmiş; başvurucunun mirasçıları olan diğer başvurucular ... ve ..., ... adına başvuruya devam etmek istediklerine ilişkin dilekçe sunmuş ve bu kişiler ... adına da başvurucu olarak kabul edilmiştir.
IV. İLGİLİ HUKUK
A. Ulusal Hukuk
1. İlgili Mevzuat
19. 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun "Kapsamı ve sayısı" başlıklı 176. maddesi şöyledir:
"(1) Taraflardan her biri, yapmış olduğu usul işlemlerini kısmen veya tamamen ıslah edebilir.
(2) Aynı davada, taraflar ancak bir kez ıslah yoluna başvurabilir."
20. 6100 sayılı Kanun'un "Islahın zamanı ve şekli" başlıklı 177. maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:
''(1) Islah, tahkikatın sona ermesine kadar yapılabilir."
21. 6100 sayılı Kanun'un "Islahın etkisi" başlıklı 179. maddesi şöyledir:
"(1) Islah, bunu yapan tarafın teşmil edeceği noktadan itibaren, bütün usul işlemlerinin yapılmamış sayılması sonucunu doğurur.
(2) Ancak ikrar, tanık ifadeleri, bilirkişi rapor ve beyanları, keşif ve isticvap tutanakları, yerine getirilmiş olan veya henüz yerine getirilmemiş olmakla beraber, karşı tarafın yerine getireceğini ıslahtan önce bildirmiş olması koşuluyla, yeminin teklifi, reddi veya iadesi ıslah ile geçersiz kılınamaz.
(3) Şu kadar ki, ıslahtan sonra yapılacak tahkikat sonucuna göre, bu işlemlerin göz önünde tutulması gerekmiyorsa, bunlar da yapılmamış sayılır."
22. 6100 sayılı Kanun'un "İddia ve savunmanın genişletilmesi veya değiştirilmesi yasağı" başlıklı 319. maddesi şöyledir:
"(1) İddianın genişletilmesi veya değiştirilmesi yasağı dava açılmasıyla; savunmanın genişletilmesi veya değiştirilmesi yasağı cevap dilekçesinin mahkemeye verilmesiyle başlar."
23. 6100 sayılı Kanun'un "Usul ekonomisi ilkesi" başlıklı 30. maddesi şöyledir:
"(1) Hâkim, yargılamanın makul süre içinde ve düzenli bir biçimde yürütülmesini ve gereksiz gider yapılmamasını sağlamakla yükümlüdür."
2. Yargıtay İçtihadı
24. (Kapatılan) Yargıtay 17. Hukuk Dairesinin 24/6/2019 tarihli ve E.2016/20495, K.2019/7842 sayılı kararının ilgili kısmı şöyledir:
"Ayrıca mahkemenin gerekçesinde '…Davacı taraf belirsiz alacak davası olarak bu davayı açmış ise de; davacı N.Ç.'nin Denizli 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2007/364 Esas sayılı dosyasında; maddi tazminat talepleri yönünden fazlaya ilişkin haklarını saklı tutarak kısmi dava açmış olduğu, davasını ıslah ederek bu davayı ek dava olarak açtığı, akabinde 10/03/2016 tarihinde tekrar ıslah edilerek bedelin artırılmış olduğu anlaşılmıştır. Davanın açıldığı tarihte yürürlükte bulunan HMK 176/2 maddesinde belirtildiği üzere; aynı davada taraflar ancak bir kez ıslah yoluna başvurabilirler. Dolayısıyla ikinci kez davanın ıslah edilmiş olmasından dolayı ikinci kez ıslah edilen kısım yönünden davanın tüm davalılar açısından reddine karar verilmesi gerekirken, kısa karara uygun olarak zamanaşımı nedeniyle davalılar S.Ş. ve G.Ş. Yönünden reddine, davalı N.E. yönünden ise zamanaşımı itirazında bulunmadığından onun hakkındaki davanın kabulüne karar verilmiştir.' şeklinde bir açıklamaya yer verilmişse de, eldeki davanın, davacı tarafından Denizli 3. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2007/364 sayılı dosyasında açılan davada eksik olarak talep edilen, maddi tazminat taleplerine yönelik olarak açılan yeni ve ayrı bir dava olduğu, kaldı ki; Denizli 3. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2007/364 sayılı dosyasında davacı vekili tarafından ıslah yoluna başvurulmadığı ve davacının eldeki davada talep artırımında bulunma ve ıslah hakkı bulunduğunun kabulü gerekir. Mahkemece bu hususta yapılan değerlendirme de isabetli değildir."
25. Yargıtay 10. Hukuk Dairesinin 28/11/2024 tarihli ve E.2023/9661, K.2024/12122 sayılı kararının ilgili kısmı şöyledir:
"Belirsiz alacak davasında yapılan yargılama sırasında alacağın miktarının tam olarak belirlenmesi ile davacı talebini iddianın genişletilmesi yasağına tabi olmaksızın artırabilecektir. Alacağın belirli hale gelmesi sonrasında ortaya çıkan yeni talep eksik belirtilirse davacının bundan sonraki yeni artırma isteği iddianın genişletilmesi yasağıyla karşılaşacaktır. Çünkü böylesi bir durumda alacağın belirsizliği değil davacının kendi ihmalinden kaynaklanan bir durum söz konusudur.
Öte yandan HMK`nın 33 üncü maddesine göre 'Hâkim, Türk hukukunu resen uygulamak zorundadır. Bir davada olayları belirtmek ve açıklamak taraflara, hukuki nitelendirme ise hâkime aittir.' Bu nedenle tarafların hukuki nitelendirmeyi doğru yapmak zorunluluğu yoktur. Başka bir ifade ile hâkim, bildirilen hukuki sebeplerle bağlı olmayıp, hukuki sebebi kendiliğinden bulup uygulamakla sorumludur.
Bu açıklamalar doğrultusunda, iş kazasından kaynaklı tazminat davalarında davacının maddi tazminat alacağının tespiti, yargılama sürecinde taraflarca gösterilecek delillere göre belirlenip hesap edilecek olmasına göre, davanın açıldığı tarih itibariyle davacının maddi tazminat alacağını tam ve kesin olarak belirleyebilmesinin kendisinden beklenemeyecek olması nedeniyle ve hukuki nitelendirmenin hakime ait olduğu hususu da dikkate alınarak, davayı 6100 sayılı HMKnın 107 nci maddesine dayalı 'belirsiz alacak davası' olarak değerlendirerek dosya kapsamındaki bilgi ve belgelerin de bu doğrultuda irdelenmesi, sonucuna göre yargılama sürecinde sunulan maddi tazminatın artırılmasına dair istemin de ıslah olarak değil; talep artırım talebi olarak değerlendirilmesi gerekmektedir. (Dairemizin 19.04.2022 tarih ve 2021/3834 E - 2022/5880 K sayılı ilamı da bu yöndedir)
...
Somut olayda davacı vekilinin, müvekkili sigortalının iş kazasından kaynaklı sürekli iş göremezliğe uğraması nedeniyle maddi tazminat alacağı miktarını davanın açıldığı tarih itibariyle tam ve kesin olarak belirleyemediğinin açık olmasına göre maddi tazminat istemi yönünden davanın Mahkemece 'belirsiz alacak davası' olarak kabul edilmesi gerekirken, Bölge Adliye Mahkemesi kararında yazılı şekilde kısmi dava olarak kabulü hatalı olduğu gibi, Mahkemece 20.11.2020 tarihli talep artırım dilekçesinin ıslah dilekçesi ve 20.04.2022 tarihli celsede ıslah için süre verilmesine dair davacı vekili talebinin de mükerrer nitelikte ıslah yapılacağına ilişkin bir talep olarak değerlendirilmesi isabetsizdir."
B. Uluslararası Hukuk
1. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi
26. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin (Sözleşme) 6. maddesinin (1) numaralı fıkrasının ilgili kısmı şöyledir:
"Herkes davasının, medeni hak ve yükümlülükleri ile ilgili uyuşmazlıklar ... konusunda karar verecek olan,... bir mahkeme tarafından, ... görülmesini isteme hakkına sahiptir..."
2. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi İçtihadı
27. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) Sözleşme'nin 6. maddesinin birinci fıkrasında açık bir biçimde mahkeme veya yargı mercine erişim hakkından söz edilmese de maddede kullanılan terimler bir bütün olarak dikkate alındığında mahkemeye erişim hakkının da garanti altına alındığı sonucuna ulaşıldığını belirtmiştir (Golder/Birleşik Krallık [GK], B. No: 4451/70, 21/2/1975, §§ 28-36). AİHM'e göre mahkemeye erişim hakkı, Sözleşme'nin 6. maddesinin birinci fıkrasında mündemiçtir. Bu çıkarsama, Sözleşmeci devletlere yeni yükümlülük yükleyen genişletici bir yorum olmayıp 6. maddenin birinci fıkrasının birinci cümlesinin lafzının Sözleşme'nin amaç ve hedefleri ile hukukun genel prensiplerinin gözetilerek birlikte okunmasına dayanmaktadır. Sonuç olarak Sözleşme'nin 6. maddesinin birinci fıkrası, herkesin medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili iddialarını mahkeme önüne getirme hakkına sahip olmasını kapsamaktadır (Golder/Birleşik Krallık, § 36).
28. AİHM; adil yargılanmanın bir unsurunu teşkil eden mahkemeye erişim hakkının mutlak olmadığını, doğası gereği devletin düzenleme yapmasını gerektiren bu hakkın belli ölçüde sınırlanabileceğini kabul etmekte ancak bu sınırlamaların kişinin mahkemeye erişimini hakkın özünü zedeleyecek şekilde ve genişlikte kısıtlamaması, zayıflatmaması gerektiğini ifade etmektedir. AİHM'e göre meşru bir amaç taşımayan ya da uygulanan araç ile ulaşılmak istenen amaç arasında makul bir orantılılık ilişkisi kurmayan sınırlamalar Sözleşme'nin 6. maddesinin birinci fıkrasıyla uyumlu olmaz (Sefer Yılmaz ve Meryem Yılmaz/Türkiye, B. No: 611/12, 17/11/2015, § 59; Eşim/Türkiye, B. No: 59601/09, 17/9/2013, § 19; Edificaciones March Gallego S.A./İspanya, B. No: 28028/95, 19/2/1998, § 34).
V. İNCELEME VE GEREKÇE
29. Anayasa Mahkemesinin 18/6/2026 tarihinde yaptığı toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Mahkemeye Erişim Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia
1. Başvurucuların İddiaları ve Bakanlık Görüşü
30. Başvurucular; muris Y. adına bilirkişi tarafından 115.000,62 TL tazminat hesaplanmış olmasına rağmen Mahkeme ve Daire tarafından bu tutarın çok altında tazminata hükmedildiğini, bu durumun gerekçesinin Mahkeme kararında tespit edilemediğini, üç ayrı bozma kararının birbiriyle çelişkili ve tutarsız olduğunu ileri sürmüştür.
31. Bakanlık görüşünde; kabul edilebilirlikle ilgili olarak başvuruda süre aşımı olup olmadığı ve iddiaların kanun yolu şikâyeti kapsamında kalıp kalmadığı hususlarının değerlendirilmesi gerektiğine değinilmiştir. Esas bakımdan ise mevcut başvuru incelenirken Anayasa ve ilgili mevzuat hükümleri, Anayasa Mahkemesi içtihadı ve somut olayın kendine özgü şartlarının dikkate alınması gerektiği vurgulanmıştır.
32. Başvurucular, Bakanlık görüşüne karşı beyanında başvuruyu süresinde yaptıklarına işaret etmiş ve genel hatlarıyla başvuru formundaki iddialarını tekrarlamıştır.
2. Değerlendirme
33. Anayasa'nın "Hak arama hürriyeti" başlıklı 36. maddesinin birinci fıkrası şöyledir:
"Herkes, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir."
34. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini kendisi takdir eder. Başvurucuların şikâyetlerinin özü, tazminat miktarının artırılmasına yönelik ikinci ıslah talebinin kabul edilmemesi hususuna ilişkin olduğundan başvuru bu şikâyet yönünden adil yargılanma hakkının güvencelerinden olan mahkemeye erişim hakkı kapsamında incelenmiştir.
a. Kabul Edilebilirlik Yönünden
35. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.
b. Esas Yönünden
i. Müdahalenin Varlığı ve Hakkın Kapsamı
36. Anayasa'nın 36. maddesinin birinci fıkrasında herkesin yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddiada bulunma ve savunma hakkına sahip olduğu belirtilmiştir. Dolayısıyla mahkemeye erişim hakkı, Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan hak arama özgürlüğünün bir unsurudur. Diğer yandan Anayasa'nın 36. maddesine "adil yargılanma" ibaresinin eklenmesine ilişkin gerekçede, Türkiye'nin taraf olduğu uluslararası sözleşmelerce de güvence altına alınan adil yargılanma hakkının madde metnine dâhil edildiği vurgulanmıştır. Sözleşme'yi yorumlayan AİHM, Sözleşme'nin 6. maddesinin (1) numaralı fıkrasının mahkemeye erişim hakkını içerdiğini belirtmektedir (Özbakım Özel Sağlık Hiz. İnş. Tur. San. ve Tic. Ltd. Şti. [2. B.], B. No: 2014/13156, 20/4/2017, § 34).
37. Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan hak arama özgürlüğü, bir temel hak olmanın yanında diğer temel hak ve özgürlüklerden gereken şekilde yararlanılmayı ve bunların korunmasını sağlayan en etkili güvencelerden biridir. Bu bakımdan davanın bir mahkeme tarafından görülebilmesi ve kişinin adil yargılanma hakkı kapsamına giren güvencelerden faydalanabilmesi için ilk olarak kişiye iddialarını ortaya koyma imkânının tanınması gerekir. Diğer bir ifadeyle dava yoksa adil yargılanma hakkının sağladığı güvencelerden yararlanmak mümkün olmaz (Mohammed Aynosah [1. B.], B. No: 2013/8896, 23/2/2016, § 33).
38. Anayasa Mahkemesi bireysel başvuru kapsamında yaptığı değerlendirmelerde mahkemeye erişim hakkının bir uyuşmazlığı mahkeme önüne taşıyabilmek ve uyuşmazlığın etkili bir şekilde karara bağlanmasını isteyebilmek anlamına geldiğini ifade etmiştir (Özkan Şen [2. B.], B. No: 2012/791, 7/11/2013, § 52).
39. Başvurucuların açtığı davada tazminat miktarının artırılmasına yönelik ikinci ıslah talebinin reddedilmesi mahkemeye erişim hakkına müdahale teşkil etmektedir.
ii. Müdahalenin İhlal Oluşturup Oluşturmadığı
40. Anayasa'nın 13. maddesi şöyledir:
"Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz."
41. Yukarıda anılan müdahale, Anayasa'nın 13. maddesinde belirtilen koşulları yerine getirmediği müddetçe Anayasa'nın 36. maddesinin ihlalini teşkil edecektir. Anılan madde uyarınca temel hak ve özgürlükler, demokratik toplum düzeninin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olmaksızın Anayasa'nın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir.
(1) Kanunilik
42. Anayasa'nın temel hak ve özgürlüklerin sınırlandırılması rejimini düzenleyen 13. maddesinde hak ve özgürlüklerin ancak kanunla sınırlanabileceği temel bir ilke olarak benimsenmiştir (kanunilik şartına başka bağlamlarda dikkat çeken kararlar için bkz. Sevim Akat Eşki [1. B.], B. No: 2013/2187, 19/12/2013, § 36; Tuğba Arslan [GK], B. No: 2014/256, 25/6/2014, § 82; Hayriye Özdemir [2. B.], B. No: 2013/3434, 25/6/2015, §§ 56-61; Halk Radyo ve Televizyon Yayıncılık A.Ş. [GK], B. No: 2014/19270, 11/7/2019, § 35; Hamit Yakut [GK], B. No: 2014/6548, 10/6/2021, § 76; Atilla Yazar ve diğerleri [GK], B. No: 2016/1635, 5/7/2022, § 100).
43. Hak ve özgürlüklerin, bunlara yapılacak müdahalelerin ve sınırlandırmaların kanunla düzenlenmesi bu haklara ve özgürlüklere keyfî müdahaleyi engelleyen, hukuk güvenliğini sağlayan demokratik hukuk devletinin en önemli unsurlarından biridir (Tahsin Erdoğan [2. B.], B. No: 2012/1246, 6/2/2014, § 60).
44. Müdahalenin kanuna dayalı olması öncelikle şeklî manada bir kanunun varlığını zorunlu kılar. Şeklî manada kanun, Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) tarafından Anayasa'da belirtilen usule uygun olarak kanun adı altında çıkarılan düzenleyici yasama işlemidir. Hak ve özgürlüklere müdahale edilmesi ancak yasama organınca kanun adı altında çıkarılan düzenleyici işlemlerde müdahaleye imkân tanıyan bir hükmün bulunması şartına bağlıdır. TBMM tarafından çıkarılan şeklî anlamda bir kanun hükmünün bulunmaması hakka yapılan müdahaleyi anayasal temelden yoksun bırakır (Ali Hıdır Akyol ve diğerleri [GK], B. No: 2015/17510, 18/10/2017, § 56; Tuğba Arslan, § 96; Fikriye Aytin ve diğerleri [1. B.], B. No: 2013/6154, 11/12/2014, § 34).
45. Somut olayda başvurucular, ikinci ıslah dilekçesi ile tazminat miktarını artırmak istemiştir. Mahkeme, başvurucuların bu talebini bir davada iki kez ıslah yapılamayacağı gerekçesiyle reddetmiştir. 6100 sayılı Kanun'un 176. maddesinin (2) numaralı fıkrasında aynı davada, tarafların ancak bir kez ıslah yoluna başvurabileceği hükme bağlanmıştır. Dolayısıyla anılan kanun hükmü gözetildiğinde başvurucuların mahkemeye erişim hakkına yapılan müdahalenin kanuni dayanağının bulunduğu görülmüştür.
(2) Meşru Amaç
46. Adil yargılanma hakkı, niteliği gereği devletin düzenleme yapmasını gerektiren bir haktır. Zira bu hakkın Anayasa'da zikredilmesi kendi başına bir anlam ifade etmemekte, bireylerin bu haktan yararlanabilmesi için devletin en azından yargı teşkilatını kurması ve yargılama usullerini belirlemesi gerekmektedir. Devletin düzenleme yetkisini haiz olduğu alanlarda belli ölçüde takdir yetkisine sahip olduğunun kabulü gerekir. Bu sebeple adil yargılanma hakkına yönelik sınırlamalar getirilirken kanun koyucuyu bağlayan belli bir meşru amaçlar listesi bulunmamaktadır. Ancak kanun koyucunun bu takdir yetkisinin Anayasa Mahkemesinin denetimine tabi olduğu açıktır (İsmail Avcı [1. B.], B. No: 2019/12190, 22/2/2022, § 55).
47. İncelenen olayda Mahkeme, başvurucuların ikinci ıslah dilekçesini 6100 sayılı Kanun'un 176. maddesinin (2) numaralı fıkrasına göre bir davada tarafların ancak bir kez ıslah yoluna başvurabileceği gerekçesiyle kabul etmemiştir. Söz konusu bu düzenlemenin amacı ıslah dilekçeleriyle sürekli talep sonucunun değiştirilmesinin önüne geçilmesi, böylece tarafların açmış oldukları davayla bağlı kalmaları sağlanarak yargılamanın düzenli ve makul sürede sonuçlandırılması olup müdahalenin meşru bir amacı bulunmaktadır.
(3) Ölçülülük
(a) Genel İlkeler
48. Anayasa'nın 13. maddesi uyarınca hak ve özgürlüklerin sınırlandırılmasında dikkate alınacak ölçütlerden biri olan ölçülülük, hukuk devleti ilkesinden doğmaktadır. Hukuk devletinde hak ve özgürlüklerin sınırlandırılması istisnai bir yetki olduğundan bu yetki ancak durumun gerektirdiği ölçüde kullanılması koşuluyla haklı bir temele oturabilir. Bireylerin hak ve özgürlüklerinin somut koşulların gerektirdiğinden daha fazla sınırlandırılması kamu otoritelerine tanınan yetkinin aşılması anlamına geleceğinden hukuk devletiyle bağdaşmaz (AYM, E.2013/95, K.2014/176, 13/11/2014).
49. Ölçülülük ilkesi elverişlilik, gereklilik ve orantılılık olmak üzere üç alt ilkeden oluşmaktadır. Elverişlilik öngörülen müdahalenin ulaşılmak istenen amacı gerçekleştirmeye elverişli olmasını, gereklilik ulaşılmak istenen amaç bakımından müdahalenin zorunlu olmasını yani aynı amaca daha hafif bir müdahale ile ulaşılmasının mümkün olmamasını, orantılılık ise bireyin hakkına yapılan müdahale ile ulaşılmak istenen amaç arasında makul bir dengenin gözetilmesi gerekliliğini ifade etmektedir (AYM, E.2011/111, K.2012/56, 11/4/2012; E.2013/66, K.2014/19, 29/1/2014; E.2016/16, K.2016/37, 5/5/2016; Mehmet Akdoğan ve diğerleri [1. B.], B. No: 2013/817, 19/12/2013, § 38).
50. Mahkemeye erişim hakkının sınırlandırılması için seçilen aracın öngörülen amaca ulaşılabilmesi bakımından elverişli olması gerekir. Ayrıca seçilen araç bu hakkı en az zedeleyici nitelikte olmalıdır. Bununla birlikte hakkı daha az zedeleyen aracın tercih edilmesi gerektiğinin söylenebilmesi için söz konusu araç aynı amacı gerçekleştirmeye uygun olmalıdır. Daha hafif sınırlama teşkil eden aracın tercih edilmesi hâlinde öngörülen amaç gerçekleşmeyecek ise daha ağır müdahale oluşturan aracın seçimi hususundaki tercih, Anayasa'ya aykırı olmaz. Bunun dışında hangi müdahale aracının tercih edileceği hususunda kamu otoritelerinin belli ölçüde takdir yetkisi vardır (Mustafa Berberoğlu [2. B.], B. No: 2015/3324, 26/2/2020, § 48).
51. Öte yandan mahkemeye erişim hakkına yönelik müdahaleler orantılı olmalıdır. Orantılılık, amaç ile araç arasında adil bir denge kurulmasını gerektirir. Buna göre mahkemeye erişim hakkına getirilen sınırlamayla ulaşılmak istenen meşru amaç ve başvurucunun mahkemeye erişim hakkından yararlanmasındaki bireysel yarar arasında makul bir orantı kurulmalıdır. Hedeflenen amaca ulaşıldığında elde edilecek kamusal yararla kıyaslandığında sınırlama ile kişiye yüklenen külfet aşırı ve orantısız olmamalıdır (Mustafa Berberoğlu, § 49).
(b) İlkelerin Olaya Uygulanması
52. Davacı konumundaki başvurucuların ikinci ıslah talebinin kabul edilmemesi şeklinde gerçekleşen müdahalenin yargılamanın makul süre içinde ve düzenli bir şekilde yürütülmesi meşru amacı karşısında elverişli ve gerekli olmadığı söylenemez. Somut olaydaki müdahalenin ölçülülüğünün değerlendirilmesi bakımından asıl önem taşıyan ölçüt ise orantılılıktır. Bu itibarla Mahkeme tarafından verilen karar ile başvuruculara aşırı ve orantısız bir külfet yüklenip yüklenmediğinin tespiti gerekmektedir.
53. Başvuruya konu davada 26/11/2012 tarihli ek rapora göre eşin desteğinden mahrum kalan başvurucu ...'nin alabileceği tazminat 169.442,49 TL olarak hesaplanmıştır. Başvurucular da davayı ilk olarak ... yönünden 19/12/2012 tarihinde ıslah etmiştir. Dairenin, Mahkemenin verdiği kararı hesaplamaların eksik yapıldığı gerekçesiyle bozması üzerine yeniden başlayan yargılamada 18/1/2017 tarihli ek bilirkişi raporu aldırılmıştır. Bu rapora göre başvurucu ...'nin oğlu Y.nin ölümü nedeniyle mahrum kaldığı desteğin 40.418,63 TL, başvurucu ...'nin annesi F.nin ölümü ile mahrum kaldığı desteğin ise 14.649,03 TL olduğu hesaplanmıştır. Başvurucular, hesaplanan bu tutarlar için ek dava açmış ve ek dava bireysel başvuruya konu dava ile birleştirilmiştir. Mahkemenin bu hesaplamalar doğrultusunda verdiği karar, Daire tarafından tekrar bozulmuştur. Mahkeme tarafından bozma kararına uyulmuş ve ek rapor aldırılmasına karar verilmiştir. 23/9/2019 tarihli bilirkişi raporuna göre başvurucu ...'nin oğlu Y.nin desteğinden mahrum kaldığı miktar 115.000,62 TL olarak tespit edilmiştir. Başvurucular, ek davasını 115.000,62 TL'ye ıslah etmiştir. Başvurucuların 31/10/2019 tarihli ıslah dilekçesi incelendiğinde ek dava yönünden ıslah yaptıklarını bildirdikleri görülmüştür. Mahkeme, ikinci kez ıslah yapılamayacağı gerekçesiyle ıslah talebini reddetmiştir.
54. Destekten yoksun kalma tazminatının tespiti yargılama sürecinde taraflarca gösterilecek delillere göre belirlenip hesap edilebilecektir. Nitekim yargılama boyunca birden fazla kez bilirkişi raporu aldırılmış ve her defasında tazminat tutarları değişmiştir. Alacağın belirlenebilir hâle gelme sürecinin uzaması ve her defasında farklı sonuçlara ula
Benzer Kararlar
Yargıtay 5. Hukuk Dairesi — Kaldırma Kararından Sonra İkinci Islah
Tüm Medeni Usul Hukuku Kararları ›
İlgili Sayfalar
Destek Kaybı ve Tazminat Talepleri
Benzer bir uyuşmazlıkla ilgili görüşmek isterseniz iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.
Bu sayfa genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Özet ve açıklamalar site tarafından hazırlanmıştır; karar metni resmî kaynaktan alınmıştır.
Karar Künyesi
Mahkeme
Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm
Karar Türü
Bireysel Başvuru
İlgili Hukuk Dalı
Medeni Usul Hukuku
Başvuru No
2021/65047
Karar Tarihi
18 Haziran 2026
Oy Durumu
Oybirliği
Resmî Kaynak
Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası
Hukuki Destek
Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu
Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.
Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara
İlgili Hukuk Alanları