Bireysel Başvuru Kararları · CEZA MUHAKEMESİ HUKUKU · HAK İHLALİ
Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm — Beraatten Sonra Uzatılan Yurt Dışına Çıkış Yasağı
B. No: 2022/109474 · 23 Aralık 2025
İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 12 Kasım 2026
Kararın Özeti
Terör örgütü üyeliği soruşturmasında yurt dışına çıkmama yükümlülüğüyle adli kontrol altına alınan başvurucu beraat etti; ancak tedbirin hüküm kesinleşinceye kadar sürmesine karar verildi ve temyiz aşamasında tedbir bir yıl uzatıldı. Avukat olan başvurucu, eşi ve çocuklarının Almanya'da yaşadığını, altı yıldır süren tedbir nedeniyle onlarla görüşemediğini belirterek itiraz etti; itiraz reddedildi. Anayasa Mahkemesi, tedbirin yargılamaya faydasının, ailevi bağların ve alternatif tedbirlerin tartışılmadığını belirterek özel hayata ve aile hayatına saygı hakkının ihlaline ve manevi tazminata karar verdi.
Hukuki İlke
Bu başvuruda Anayasa Mahkemesi, ailesi başka bir ülkede yaşayan kişiye uygulanan yurt dışına çıkış yasağının özel hayata ve aile hayatına saygı hakkı kapsamında incelenebileceğini kabul etti. Tedbire ve devamına karar verilirken yurt dışındaki ailevi bağlar, suçun niteliği, delil durumu ve muhtemel cezanın ağırlığı birlikte tartışılmalı, alternatif tedbirler değerlendirilmelidir; bu dosyada beraatten sonra da sürdürülen altı yılı aşkın yasak, genel ve soyut gerekçelere dayandığı için ölçüsüz bulundu.
Sonuç
Anayasa'nın 20. maddesinde güvence altına alınan özel hayata ve aile hayatına saygı hakkının ihlal edildiğine oybirliğiyle karar verildi. Tedbir bireysel başvurudan sonra kaldırıldığından yeniden yargılamada hukuki yarar görülmedi; net 34.000 TL manevi tazminata hükmedildi, belge sunulmayan maddi tazminat talebi reddedildi ve 40.664,10 TL yargılama giderinin başvurucuya ödenmesine karar verildi. Makul sürede yargılanma hakkına ilişkin iddia daha önce Komisyonca kabul edilemez bulunmuştu.
İlgili Mevzuat
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 20
Özel hayata ve aile hayatına saygı hakkı5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu — m. 109, 110
Yurt dışına çıkmama şeklinde adli kontrol
Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.
Kararın Tam Metni
Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir. Kişileri belirleyebilen bilgiler “...” ile gizlenmiştir.
TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
Ö.M. BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2022/109474)
Karar Tarihi: 23/12/2025
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Basri BAĞCI
Üyeler
:
Engin YILDIRIM
Yıldız SEFERİNOĞLU
Kenan YAŞAR
Metin KIRATLI
Raportör
:
Abdurrahman Remzi AKPINAR
Başvurucu
:
Ö.M.
Vekili
:
Av. ...
I. BAŞVURUNUN ÖZETİ
1. Başvuru; yurt dışına çıkış yasağı öngören adli kontrol tedbiri nedeniyle özel hayata ve aile hayatına saygı hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
2. Başvurucu hakkında Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından silahlı terör örgütüne üye olma suçundan soruşturma başlatılmıştır. Soruşturma kapsamında başvurucunun 10/5/2017 tarihinde Ankara 6. Sulh Ceza Hâkimliği tarafından sorgusu yapılmış ve başvurucu 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 109. maddesinin (3) numaralı fıkrasının (a) bendi gereğince yurt dışına çıkmamak şeklinde adli kontrol altına alınmıştır.
3. Soruşturma sonucunda düzenlenen iddianame Ankara 20. Ağır Ceza Mahkemesi (Mahkeme) tarafından kabul edilerek başvurucunun yargılanmasına başlanmıştır. Başvurucu 28/1/2021 tarihinde beraat etmiştir. Bununla birlikte Mahkemece hüküm kesinleşinceye kadar adli kontrol tedbirinin devamına karar verilmiştir.
4. Temyiz süreci devam ederken Mahkeme 30/9/2022 tarihinde verdiği karar ile anılan tedbiri bir yıl süreyle uzatmıştır. Başvurucu bu karara itiraz etmiştir. İtiraz dilekçesinde, atılı suçtan beraat ettiğini ve avukat olarak çalışmakta olduğunu, altı yıldır devam eden adli kontrolün kaldırılması gerektiğini belirtmiştir. Ayrıca eşinin Alman vatandaşı olduğunu, müşterek çocukları ile birlikte Almanya'da ikamet ettiklerini, yurt dışı yasağı nedeniyle onlarla görüşemediğini ve özel günlerinde onların dahi yanında olamaması nedeniyle aile bağlarının önemli ölçüde zayıfladığını ifade etmiştir.
5. Mahkeme itirazı yerinde görmemiş ve değerlendirilmek üzere itiraz merciine göndermiştir. Ankara 21. Ağır Ceza Mahkemesi, Mahkemenin verdiği kararda usul ve kanuna aykırı bir husus bulunmaması nedeniyle 2/12/2022 tarihinde itirazı reddetmiştir.
6. Başvurucu, nihai kararı 9/12/2022 tarihinde öğrendikten sonra 22/12/2022 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.
7. Öte yandan bireysel başvurudan sonra Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi aracılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde, başvurucu hakkındaki tedbir kararının 26/9/2023 tarihinde kaldırıldığı görülmektedir.
8. Komisyon makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilemez olduğuna, özel hayata ve aile hayatına saygı hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar vermiştir.
II. DEĞERLENDİRME
9. Başvurucu, hakkındaki yurt dışı yasağı şeklindeki adli kontrol tedbirinin hukuka aykırı olduğunu ve kaldırılmasına yönelik itirazının gerekçesiz bir şekilde reddedildiğini iddia etmiştir. Bununla birlikte eşinin Alman vatandaşı olduğunu ve bu evliliğinden olan iki çocuğu ile birlikte Almanya'da yaşadıklarını, tedbir kararı nedeniyle onları uzun süredir göremediğini belirterek özel hayata ve aile hayatına saygı hakkı ile gerekçeli karar hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.
10. Adalet Bakanlığı (Bakanlık) görüşünde; mevcut başvuru incelenirken Anayasa ve ilgili mevzuat hükümleri, Anayasa Mahkemesi içtihadı ve somut olayın kendine özgü şartlarının dikkate alınması gerektiği vurgulanmıştır. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı beyanda bulunmamıştır.
11. Başvuruya konu yurt dışına çıkış yasağı öngören adli kontrol tedbirinin esas olarak yerleşme ve seyahat hürriyeti kapsamında kaldığı açıktır. Anayasa Mahkemesinin daha önceki kararlarında, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ne ek (4) No.lu Protokol'e Türkiye'nin taraf olmadığı hatırlatılarak anılan protokolde yer alan "Serbest dolaşım özgürlüğü"nün ortak koruma alanına girmediği açıklanmıştır (birçok karar arasından bkz. ... [2. B.], B. No: 2016/63712, 15/11/2018, §§ 78-80; ... [1. B.], B. No: 2012/1051, 20/2/2014, § 53; ... [1. B.], B. No: 2014/6453, 20/12/2017, § 14; ... [GK], B. No: 2018/32475, 27/10/2021, § 49). Bununla birlikte Anayasa Mahkemesi, bireysel başvuru kapsamında olmayan bazı hakların ortak koruma alanı içinde yer alan temel haklarla esaslı şekilde ilişkili olması durumunda ilgili haklarla bağlantı kurularak inceleme yapılmasının mümkün olduğunu da açıklamıştır (ifade özgürlüğü bağlamında bkz. ... [2. B.], B. No: 2014/12112, 4/10/2017; özel hayata ve aile hayatına saygı hakkı bağlamında bkz. ... [2. B.], B. No: 2018/12456, 12/1/2022, § 40).
12. Nitekim Anayasa Mahkemesi ... ([GK], B. No: 2018/36451, 27/10/2021) ve ... kararlarında esasen seyahat özgürlüğü kapsamında kalan pasaport iptalinin, ... ([1. B.], B. No: 2016/50822, 7/9/2021) ve ... ([1. B.], B. No: 2017/33469, 3/11/2022) kararlarında ise yurt dışına çıkış yasağı öngören adli kontrol tedbirinin belirli şartların varlığı hâlinde özel hayata ve aile hayatına saygı hakkı kapsamında incelenebileceğini kabul etmiştir (ayrıntılı açıklamalar için bkz. ..., §§ 39, 40, 47-51; ..., §§ 39, 40, 47-51; ..., §§ 36-38; ..., §§ 31-33). Bu bağlamda söz konusu tedbirin de başvurucunun gelişimi ve sosyal, mesleki, ekonomik ve ailevi ilişkileri yönünden olumsuz etkilerinin ortaya konulması hâlinde özel hayata ve aile hayatına saygı hakkı kapsamında değerlendirilmesi mümkündür.
13. Somut olayda başvurucunun Alman vatandaşı olan eşi ve müşterek çocuklarının Almanya'da ikamet ettikleri gözetildiğinde bilhassa başvurucu hakkında uygulanan yurt dışına çıkamama şeklindeki tedbirin başvurucunun ailevi ve sosyal ilişkilerine olumsuz etkisinin olduğunu kabul etmek gerekir. Anılan müdahalenin başvurucunun özel hayatını ve aile hayatını ciddi şekilde etkilemesi ve bu etkinin belirli bir ağırlık düzeyine ulaşması nedeniyle başvurunun özel hayata ve aile hayatına saygı hakkı kapsamında incelenebilir nitelikte olduğu değerlendirilmiştir (benzer yöndeki değerlendirmeler için bkz. ..., § 38; ..., § 33; ... [1. B.], B. No: 2019/32372, 23/5/2023, § 14).
14. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan özel hayata ve aile hayatına saygı hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.
15. Ailesi başka bir ülkede yerleşik olan başvurucu hakkında yurt dışına çıkış yasağı şeklinde adli kontrol tedbiri uygulanması özel hayata ve aile hayatına saygı hakkına müdahale oluşturmaktadır. Söz konusu müdahale 5271 sayılı Kanun'un 109. ve 110. maddelerine istinaden gerçekleştirilmiştir. Anılan normların hakkında beraat kararı verilen başvurucu yönünden uygulanması kanunilik ölçütünün karşılanması açısından yeterli güvenceleri karşılamamakla birlikte bu konu "Demokratik Toplum Düzeninin Gereklerine Uygunluk ve Ölçülülük" kriteri açısından daha ayrıntılı olarak değerlendirilecektir.
16. Genel olarak adli kontrol, işlediği iddia olunan bir suçtan dolayı şüpheli veya sanığın, tutuklama sebeplerinin varlığı hâlinde belirli yükümlülükler yüklenerek adli makam ve merciilerin denetimi ve kontrolü altına sokulmasıdır. Adli kontrol koruma tedbiri, tutuklamaya göre kişi özgürlüğünü daha az kısıtladığı ve sanık tutuklanmaksızın muhakemenin yapılabilmesini sağladığı için tutuklama yerine geçmek üzere ihdas edilmiştir. Böylelikle ilgili, bütünüyle özgürlüğünden yoksun bırakılmaksızın denetim altında tutulabilmektedir. Tutuklamaya alternatif bir koruma tedbiri olan adli kontrol, bu özelliğiyle tutuklamaya ancak istisnai hâllerde başvurulması kuralının işlerlik kazanmasına katkıda bulunmakta; tutuklamanın son çare olma özelliğini ortaya koymaktadır (... [GK], B. No: 2015/20360, 27/2/2019, §§ 18, 50; ayrıca bkz. ..., § 46; ..., § 42).
17. Anayasa Mahkemesi, mahkemelerin koruma tedbiri kararlarında lehte ve aleyhte ileri sürülen bütün delilleri incelemek ve temel hak ve özgürlüklere yapılan müdahaleye katlanmayı gerektirecek nitelikte kamu yararını haklı kılan gerçek bir ihtiyacın varlığını göstermek zorunda olduklarını, süregelen koruma tedbirlerinin devamına ilişkin olarak verilen kararlarda da tedbirin devamını haklı kılan gerekçelerin gösterilmesi ve çatışan menfaatler arasında adil dengenin korunması gerektiğini ifade etmiştir (..., §§ 29, 30, 35; ayrıca bkz. ..., §§ 49-52, 56; ..., §§ 51, 52).
18. Anayasa Mahkemesi ... ve ... başvurularında başvuruya konu adli kontrol koruma tedbirinde olduğu gibi tüm koruma tedbirlerinin geçici olduğunu, süreklilik arz eder biçimde uygulanmasının mümkün olmadığını vurgulamış; süregelen bir koruma tedbirinin durumun gerektirdiğinden daha uzun sürdüğünün anlaşıldığı durumlarda tedbir nedeniyle müdahale edilen anayasal hakların ihlalinin söz konusu olabileceğini belirtmiştir. Anılan kararlarda, tedbirin türü ve kapsamı konusunda yargı mercilerinin geniş takdir hakkının bulunduğu ancak yürütülen bir soruşturma veya kovuşturma kapsamında alınan koruma tedbiri ile hedeflenen amaca ulaşmak için hakların daha az sınırlanmasını sağlayacak alternatif yolların bulunup bulunmadığının da dikkate alınması gerektiği belirtilmiştir (..., §§ 25-28, 44; ..., §§ 48-51, 58; ..., §§ 44-47, 54; ..., § 17).
19. Yurt dışına çıkış yasağı şeklinde adli kontrol tedbirine ve devamına karar verilirken kişinin yurt dışındaki ailevi, kişisel ve mesleki bağları ile kişiye isnat edilen suçun niteliği, delil durumu ve mahkûmiyet hâlinde alacağı cezanın ağırlığı birlikte değerlendirilerek, adli kontrol tedbirinden beklenen kamusal menfaat ile başvurucunun menfaatleri arasında adil bir dengenin kurulması ve bu durumun yeterli gerekçeyle açıklanması gerektiği söylenebilir. Ayrıca yurt dışına çıkış yasağının belirsiz bir süre uzaması ve uzun süre uygulanması hâlinde öngörülen sınırlandırmanın özel hayata ve aile hayatına etkilerinin zamanla ağırlaşacağı ve her hâlde gözetilmesi gereken kamusal yarar ile bireyin kişisel yararı arasındaki dengenin bozulacağı da unutulmamalıdır (..., §§ 50, 51; ... (2) [2. B.], B. No: 2021/18350, 17/7/2025, § 19).
20. Eldeki olayda başvurucu hakkında silahlı terör örgütüne üye olma suçundan başlatılan soruşturma kapsamında kendisine yurt dışına çıkış yasağı şeklinde adli kontrol tedbiri uygulanmıştır. Devam eden yargılama sürecinde başvurucunun, ailesinin yurt dışında ikamet ettiğini ve hâlen orada yaşadıklarını belirterek tedbirin kaldırılmasını talep ettiği sabittir. Üstelik başvurucu, bu talebinde ailesinin özel günlerinde dahi yanlarında olamaması nedeniyle aile bağlarının önemli ölçüde zayıfladığını da belirtmiştir (bkz. § 4).
21. Yargı mercileri ise başvurucunun bu talebini reddetmiştir. Ancak ret kararlarında -başvurucunun aşamalarda beyanlarının da alındığı gözetildiğinde- başka hangi delillerin toplanması gerektiği, tedbirin kovuşturmaya ne gibi bir faydası olacağı açıklanmamıştır. Bunun yanı sıra tedbir kararı ile tedbirin devamına ilişkin kararlarda başvurucunun Almanya'daki aile ve sosyal bağlarına yönelik itirazlarının gerektiği gibi tartışılmayarak genel, soyut ve tekrar içeren gerekçelerle taleplerinin reddedildiği anlaşılmaktadır (bkz. § 5).
22. Bu bağlamda tatbik edilen yurt dışına çıkış yasağı şeklindeki koruma tedbiri ile başvurucunun özel hayata ve aile hayatına saygı hakkına müdahale edilmiş olduğu aşikârdır. Başvurucu, itirazlarını yargı makamlarına taşımış; buna karşın yargı makamları başvurucunun özel ve aile hayatına ilişkin ileri sürdüğü iddialara ve tedbirin gerekliliğine dair ilgili ve yeterli değerlendirmeler yapmaksızın başvurucunun taleplerini reddetmiştir. Tüm süreç birlikte değerlendirildiğinde yargı makamları tarafından başvurucunun aile bireylerinin yaşadığı ülkedeki bağları ile isnat edilen suçun vasfı, delil durumu ve muhtemel sonuç cezanın ağırlığı gözetilerek -muhakemenin sağlıklı yürütülmesi ve başvurucunun yargılamaya katılarak savunma hakkını kullanması amaçlarıyla uygulanan- tedbirden beklenen kamusal menfaat ile başvurucunun menfaatleri arasında adil bir denge kurulduğu söylenemez. Ayrıca müdahale konusu tedbire alternatif olabilecek tedbirlerin hiçbir şekilde tartışılmadığı vurgulanmalıdır. Sonuç olarak altı yılı aşkın süren yurt dışı çıkış yasağı şeklindeki müdahalenin demokratik toplum düzeninin gereklerine ve ölçülülük ilkesine uygun olmadığı kanaatine varılmıştır (benzer yöndeki bir değerlendirme için bkz. ..., § 21).
23. Açıklanan gerekçelerle Anayasa'nın 20. maddesinde güvence altına alınan özel hayata ve aile hayatına saygı hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.
III. GİDERİM
24. Başvurucu; ihlalin tespiti, yeniden yargılama yapılması ile 100.000 TL maddi ve 100.000 TL manevi tazminat talebinde bulunmuştur.
25. Bireysel başvurudan sonra başvurucu hakkında yurt dışına çıkış yasağının kaldırıldığı belirlendiğinden tespit edilen hak ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmamaktadır.
26. Eski hâle getirme kuralı çerçevesinde ihlalin sonuçlarının bütünüyle ortadan kaldırılabilmesi için başvurucuya manevi zararları karşılığında net 34.000 TL manevi tazminat ödenmesine karar verilmesi gerekir. Başvurucu, maddi zarara ilişkin olarak bilgi/belge sunmadığından maddi tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekir.
IV. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Özel hayata ve aile hayatına saygı hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,
B. Anayasa'nın 20. maddesinde güvence altına alınan özel hayata ve aile hayatına saygı hakkının İHLAL EDİLDİĞİNE,
C. Başvurucuya net 34.000 TL manevi tazminat ÖDENMESİNE, tazminata ilişkin diğer taleplerin REDDİNE,
D. 664,10 TL harç ve 40.000 TL vekâlet ücretinden oluşan toplam 40.664,10 TL yargılama giderinin başvurucuya ÖDENMESİNE,
E. Ödemelerin kararın tebliğini takiben başvurucunun Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, ödemede gecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA,
F. Kararın bir örneğinin bilgi için Ankara 20. Ağır Ceza Mahkemesine (E.2018/441, K.2021/27) ve Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE 23/12/2025 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Benzer Kararlar
Yargıtay 12. Ceza Dairesi — Ölçüsüz Adli Kontrol ve Manevi Tazminat
Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm — Yurt Dışına Çıkış Yasağının Süresi Dolduktan Sonra Tutuklama
Tüm Ceza Muhakemesi Hukuku Kararları ›
İlgili Sayfalar
Yurt Dışına Çıkış Yasağına İtiraz
Benzer bir uyuşmazlıkla ilgili görüşmek isterseniz iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.
Bu sayfa genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Özet ve açıklamalar site tarafından hazırlanmıştır; karar metni resmî kaynaktan alınmıştır.
Karar Künyesi
Mahkeme
Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm
Karar Türü
Bireysel Başvuru
İlgili Hukuk Dalı
Ceza Muhakemesi Hukuku
Başvuru No
2022/109474
Karar Tarihi
23 Aralık 2025
Oy Durumu
Oybirliği
Resmî Kaynak
Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası
Hukuki Destek
Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu
Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.
Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara
İlgili Hukuk Alanları