Bireysel Başvuru Kararları · İŞ HUKUKU · BİREYSEL BAŞVURUNUN KABUL EDİLEMEZLİĞİ
Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm — Toplu İş Sözleşmesinde Yönetim Kuruluna Bırakılan Görev Tazminatı Şartları
B. No: 2022/98317 · 10 Aralık 2025
İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 6 Kasım 2026
Kararın Özeti
Toplu iş sözleşmesinde bayi kontrolörlerine verilecek görev tazminatının belirlenmesi yönetim kuruluna bırakılmıştı. Kurul, ayda en az bir kez fiilen denetim yapılmasını şart koştu. Görevlendirilmedikleri için tazminat alamayan çalışanlar, sözleşmenin unvana bağlı hakkı daraltıldığını ileri sürdü. Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm, sözleşme hükmünü ve kurulun yetkisini değerlendiren mahkemelerin yorumunu keyfî bulmadı. İlgili ve yeterli gerekçelerin sendika hakkına müdahale oluşturmadığı sonucuyla başvuruyu açıkça dayanaktan yoksun sayarak kabul edilemez buldu.
Hukuki İlke
Toplu iş sözleşmesinin bir tazminatın belirlenmesini yönetim kuruluna bıraktığı durumda, kurulun getirdiği şartın sözleşmeyi tek taraflı daraltıp daraltmadığı sözleşme metni ve somut yargısal gerekçeler üzerinden değerlendirilir.
Sonuç
Birleştirilen başvurularda sendika hakkının ihlal edildiği iddiası açıkça dayanaktan yoksun bulunarak kabul edilemez sayıldı. Yargılama giderleri başvurucular üzerinde bırakıldı.
Kararın Kapsamı
Tazminatın koşullarının yönetim kuruluna bırakılmış olması bu sözleşmenin özel hükmüdür. Sonuç, başka toplu iş sözleşmelerinde işverene sınırsız değişiklik yetkisi vermez.
İlgili Mevzuat
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 51, 53
sendika ve toplu iş sözleşmesi hakları6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun — m. 48/2
açıkça dayanaktan yoksunluk
Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.
Kararın Tam Metni
Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir. Başvurucu, avukat ve olay kişilerine ait açık adlar gizlenmiştir. Resmî maskeler, hâkim ve raportör adları ile atıf yapılan karar adları korunmuştur.
TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
... VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2022/98317)
Karar Tarihi: 10/12/2025
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Basri BAĞCI
Üyeler
:
Engin YILDIRIM
Rıdvan GÜLEÇ
Yıldız SEFERİNOĞLU
Metin KIRATLI
Raportör
:
Gülsüm Gizem GÜRSOY
Başvurucular
:
1. ...
2. ...
3. ...
4. ...
5. ...
6. ...
7. ...
8. ...
9....
Vekili
:
Av. ...
I. BAŞVURUNUN ÖZETİ
1. Başvuru; başvurucuların toplu iş sözleşmesinden kaynaklı görev tazminatlarının ödenmemesi nedeniyle sendika hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
2. Başvurucular, Gençlik ve Spor Bakanlığı Spor Toto Teşkilat Başkanlığı bünyesinde bayi kontrolörü olarak görev yapmaktadırlar ve aynı zamanda işyerinde yetkili Öz Büro-İş Sendikası (Sendika) üyesidirler. Başvurucular, Sendika ile işyeri arasında 2009-2021 yılları arasında bağıtlanan toplu iş sözleşmelerinin (TİS) 34. maddesinde "Görev Tazminatı ve Baskı Primi" başlığı altında düzenlenen görev tazminatına ilişkin hükmün; "Başkanlık işyerlerinde çalışan unvanlı personele (Başkan Yardımcıları, Teşkilat Müdürü, Başmüşavir ve Müşavirler, Avukatlar, Şube Müdürleri, Bilgisayar Mühendisleri, Servis Şefleri ve Bayi Kontrolörleri) verilecek görev tazminatları Spor Toto Teşkilat Başkanlığı Yönetim Kurulu tarafından belirlenir" şeklinde olduğunu, buna karşın kendilerine bu tazminatın ödenmediğini belirterek 24/12/2021 tarihinde görev tazminatlarının ödenmesi talepli dava açmışlardır.
3. Bazı mahkemeler; başvurucuların davalı kurum bünyesinde bayi kontrolörü olarak çalıştığını, işyerinde uygulanan TİS'lerin 34. maddesi gereğince bayi kontrolörlerine ödenecek görev tazminatlarının Spor Toto Teşkilat Başkanlığı Yönetim Kurulu (Yönetim Kurulu) tarafından belirleneceğinin belirtildiğinin altını çizmiştir. Gerekçeli kararlarda; Yönetim Kurulu tarafından ayda en az bir kez denetim ve kontrol görevini fiilen yerine getiren bayi kontrolörlerine görev tazminatı ödenmesinin uygun görüldüğü ifade edilmiştir. Kararlarda, davalı tarafından sunulan görev programlarına göre bayi kontrolörlerinin hangi ilde hangi tarihte görevli olacaklarının bildirildiği, başvuruculara ilişkin böyle bir görevlendirme bulunmadığı, dolayısıyla kendilerine görev tazminatı ödenmemesinin mevzuata uygun olduğu belirtilerek davaların reddine karar verilmiştir. Diğer mahkemelerin verdikleri iptal kararları ise istinaf başvuruları sonucunda kaldırılarak davaların reddine karar verilmiştir.
4. Nihai kararların tebliği üzerine başvurucular süresinde bireysel başvuruda bulunmuştur.
5. Komisyon konu yönünden hukuki irtibat nedeniyle 2022/98321, 2022/98324, 2022/98326 ve 2022/98327 numaralı başvuruların birleştirilmesine karar vermiştir. Başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.
II. DEĞERLENDİRME
6. 2022/98318, 2022/98328, 2022/98331 ve 2022/98333 numaralı başvuruların 2022/98317 numaralı başvuru ile birleştirilmesine karar verilmesi gerekir.
7. Başvurucular; TİS'te düzenlenen görev tazminatına ilişkin hükmün ünvana bağlı olarak düzenlendiğini, bu tazminata hak kazanabilmek için başkaca bir şart öngörülmediğini, buna karşın davalı idarenin anılan hükmü daraltarak göreve çıkmak şartına bağladığını ve kendilerine görev tazminatı ödemesi yapılmadığını belirterek çalışma hakkı, sendika hakkı, adil yargılanma hakkı ve mülkiyet hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüşlerdir.
8. Adalet Bakanlığı (Bakanlık) görüşünde; konuya ilişkin yargısal içtihadın, mevzuatın ve somut olayın koşullarının yapılacak değerlendirmede dikkate alınması gerektiğini belirtmiştir. Başvurucular, Bakanlık görüşüne karşı bireysel başvuru formunda ileri sürdükleri hususları yinelemiştir.
9. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini kendisi takdir eder. Somut olayda başvurucuların temel iddiası TİS'ten kaynaklı alacaklarının ödenmediği hususuna ilişkindir. Bu bağlamda başvurucuların iddiaları sendika hakkı kapsamında değerlendirilmiştir.
10. Anayasa'nın "Sendika kurma hakkı" başlıklı 51. maddesinin birinci ve ikinci fıkraları şöyledir:
"Çalışanlar ve işverenler, üyelerinin çalışma ilişkilerinde, ekonomik ve sosyal hak ve menfaatlerini korumak ve geliştirmek için önceden izin almaksızın sendikalar ve üst kuruluşlar kurma, bunlara serbestçe üye olma ve üyelikten serbestçe çekilme haklarına sahiptir. Hiç kimse bir sendikaya üye olmaya ya da üyelikten ayrılmaya zorlanamaz.
Sendika kurma hakkı ancak, millî güvenlik, kamu düzeni, suç işlenmesinin önlenmesi, genel sağlık ve genel ahlâk ile başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması sebepleriyle ve kanunla sınırlanabilir."
11. Anayasa'nın "Toplu iş sözleşmesi ve toplu sözleşme hakkı" başlıklı 53. maddesinin birinci ve ikinci fıkraları şöyledir:
"İşçiler ve işverenler, karşılıklı olarak ekonomik ve sosyal durumlarını ve çalışma şartlarını düzenlemek amacıyla toplu iş sözleşmesi yapma hakkına sahiptirler.
Toplu iş sözleşmesinin nasıl yapılacağı kanunla düzenlenir."
12. Anayasa'nın 51. maddesinde düzenlenen sendika hakkı, demokratik toplumun temeli olan örgütlenme özgürlüğünün bir parçasıdır. Örgütlenme özgürlüğü, bireylerin kendi menfaatlerini korumak için kolektif oluşumlar meydana getirerek bir araya gelebilme özgürlüğüdür. Bu özgürlük bireylere siyasal, kültürel, sosyal ve ekonomik amaçlarını topluluk hâlinde gerçekleştirme imkânı sağlar (AYM, E.2014/177, K.2015/49, 14/5/2015).
13. TİS; işçi sendikası ile işveren sendikası veya sendika üyesi olmayan işveren arasında akdedilen bir iş sözleşmesidir. Bu sözleşme; bireysel iş sözleşmelerinin nasıl yapılacağını, içeriğini, sona erme koşullarını belirler. Bu yönüyle TİS normatif bir nitelik taşımakta, yasal sınırlar içinde ve TİS'in uygulama alanı ile sınırlı kalmak kaydıyla genel ve objektif nitelikte hukuk kuralı oluşturabilmektedir. TİS; tarafların karşılıklı hak ve borçlarını, sözleşmenin uygulanması ve denetimi ile uyuşmazlıkların çözüm yollarını da düzenlemek amacıyla yapılır. Bir başka açıdan ele alındığında TİS, sendikalar için üyelerinin hak ve çıkarlarını koruma ve geliştirme mücadelesinde en önemli araçlardan biridir. Dolayısıyla TİS ve sendikal faaliyet özgürlüğü birbirine sıkı sıkıya bağlı iki kavram olarak karşımıza çıkar (Türkiye Devrimci Kara, Hava ve Demiryolu Taşımacılığı İşçileri Sendikası [GK], B. No: 2020/34550, 15/2/2024, § 40).
14. Başvurucular, TİS'lerin 34. maddesine göre tazminata hak kazandıklarını ileri sürmekte ve bu kapsamda yargılama sürecinde hatalı değerlendirme yapıldığını, dolayısıyla TİS'ten kaynaklı alacaklarını tahsil edemediklerini iddia etmektedir. TİS'e bakıldığında 34. maddede bayi kontrolörlerine verilecek görev tazminatlarının Spor Toto Teşkilat Başkanlığı Yönetim Kurulu tarafından belirleneceğinin düzenlendiği görülmektedir (bkz. § 2). Her ne kadar başvurucular bu tazminatın münhasıran ünvana bağlı olduğunu, başkaca bir şart aranmadığını ileri sürmüşlerse de tazminatın verilmesine ilişkin hususların Yönetim Kuruluna bırakıldığı anlaşılmaktadır. Yönetim Kurulu ise ayda en az bir kez denetim ve kontrol görevini fiilen yerine getiren bayi kontrolörlerine görev tazminatı ödenmesini uygun bulmuştur. Mahkemeler de TİS'te görev tazminatına ilişkin belirlemenin Yönetim Kuruluna verildiğini, Yönetim Kurulunun buna göre bir düzenleme yaptığını, bu nedenle başvurucuların TİS hükmünün tek taraflı olarak daraltıldığı iddiasının gerçekleşmediği kanaatine varmıştır.
15. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 48. maddesinin (2) numaralı fıkrasına göre mahkemece açıkça dayanaktan yoksun başvuruların kabul edilemez olduğuna karar verilebilir. Başvurucunun ihlal iddialarını kanıtlayamadığı, iddialarının salt kanun yolunda gözetilmesi gereken hususlara ilişkin olduğu, temel haklara yönelik bir müdahalenin olmadığı veya müdahalenin meşru olduğu açık olan başvurular ile karmaşık veya zorlama şikâyetlerden ibaret başvurular açıkça dayanaktan yoksun kabul edilebilir (Hikmet Balabanoğlu [2. B.], B. No: 2012/1334, 17/9/2013, § 32).
16. Başvuru konusu olayda yargı mercilerince tarafların iddia ve itirazlarının incelendiği ve tüm dosya kapsamında inceleme yapılmak suretiyle bir sonuca varıldığı görülmüştür. Mahkemelerin başvurucuların TİS uyarınca görev tazminatına hak kazanmadıklarına dair yorumunun keyfî olmadığı, kararların ilgili ve yeterli gerekçe içerdiği görüldüğünden başvurucuların sendika hakkına bir müdahalede bulunulmadığı anlaşılmıştır.
17. Açıklanan gerekçelerle sendika hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.
III. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. 2022/98318, 2022/98328, 2022/98331 ve 2022/98333 numaralı başvuruların 2022/98317 numaralı başvuru ile BİRLEŞTİRİLMESİNE,
B. Sendika hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
C. Yargılama giderlerinin başvurucular üzerinde BIRAKILMASINA 10/12/2025 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Karşılaştırmalı Okuma
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi — Mühendis Kadrosuna Geçişte Ücret İntibakı ve Toplu İş Sözleşmesi
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi — Pandemi İzninde Belediye Şirketi İşçisinin Primleri
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi — Ücret Derecesinde Örgün Eğitim Şartı
İlgili Sayfalar
İş ve Sosyal Güvenlik Uyuşmazlıkları
Benzer bir uyuşmazlıkla ilgili görüşmek isterseniz iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.
Bu sayfa genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Özet ve açıklamalar site tarafından hazırlanmıştır; karar metni resmî kaynaktan alınmıştır.
Karar Künyesi
Mahkeme
Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm
Karar Türü
Bireysel Başvuru
Başvuru No
2022/98317
Karar Tarihi
10 Aralık 2025
Oy Durumu
Oy birliği
Resmî Kaynak
Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası
Hukuki Destek
Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu
Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.
Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara
İlgili Hukuk Alanları
Hesaplama Araçları