Bireysel Başvuru Kararları · İŞ HUKUKU · HAK İHLALİ
Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm — Yaklaşık Beş Yıl Süren Yetki Davalarında Sendikaların Toplu İş Sözleşmesi Yapamaması
B. No: 2023/27453 · 3 Eylül 2026
İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 7 Kasım 2026
Kararın Özeti
Bakanlık iki işyerinden birinde başvuran sendikanın çoğunluğu sağladığını, diğerinde sağlayamadığını belirledi. Her iki tespite de itiraz edildi. Yaklaşık beş yıl sonra iki sendikanın da yetkili olduğu kesinleşti. Ancak yargılama boyunca toplu iş sözleşmesi yapılamamış ve üyeler sözleşmenin getireceği haklardan yararlanamamıştı. Anayasa Mahkemesi, süreç sonundaki yetki kararlarının işçilerin bu dönemde kaybettiği toplu pazarlık imkânını telafi etmediğini belirledi.
Hukuki İlke
Yetki itirazı nedeniyle toplu pazarlığın durduğu işyerinde davanın yıllarca sürmesi, sonuçta yetkili olduğu belirlenen sendikanın ve üyelerinin sözleşme yapma hakkını fiilen etkisiz bırakabilir.
Sonuç
Sendika hakkı ihlal edildi. İki sendikaya ayrı ayrı net 100.000 TL manevi tazminat verildi. Diğer tazminat talepleri reddedildi. Yetkiler zaten belirlendiğinden yeniden yargılamada hukuki yarar görülmedi.
İlgili Mevzuat
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 51
6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu
Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.
Kararın Tam Metni
Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir.
TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
... VE ... BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2023/27453)
Karar Tarihi: 3/9/2026
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Basri BAĞCI
Üyeler
:
Yıldız SEFERİNOĞLU
Kenan YAŞAR
Ömer ÇINAR
Metin KIRATLI
Raportör
:
Gülsüm Gizem GÜRSOY
Başvurucular
:
1. ...
Vekili
:
Av. ...
2. ...
Av. ...
I. BAŞVURUNUN ÖZETİ
1. Başvuru, yetki tespitine itiraz talebiyle açılan davanın makul sürede sonuçlandırılmaması nedeniyle sendika hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
2. Başvurucu sendikalar, iş yerlerinde toplu iş sözleşmesi (TİS) akdedebilmek için yetkili sendika olduklarının tespiti talebiyle Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına (Bakanlık) başvurmuştur. Bakanlık; başvuruculardan ... başvurusunda yeterli çoğunluğu sağlamadığını, ... başvurusunda ise yeterli çoğunluğu sağladığını tespit etmiştir.
3. Bunun üzerine birinci başvurucu, yeterli çoğunluğu sağladığına dair yetki tespitine itiraz davası açmış; ikinci başvurucunun da aleyhine yeterli çoğunluğu sağlamadığına dair yetki tespitine itiraz davası açılmıştır. Bu davaların açılması ile 18/10/2012 tarihli ve 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu uyarınca TİS süreci dava sonuçlanana kadar durmakta ve mahkemenin hangi sendikanın TİS yapma yetkisine sahip olduğunu tespit etmesi beklenmektedir.
4. Açılan davalar yaklaşık beş yıl sürmüş ve bu sürelerin sonunda başvurucu sendikaların yetkili olduğuna karar verilmiştir.
5. Aralarında bağlantı bulunması nedeniyle süresi içinde yapılan 2023/33493 numaralı başvurunun süresinde yapılan 2023/27453 numaralı başvuru ile birleştirilmesine Komisyonca karar verilmiştir. Başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.
II. DEĞERLENDİRME
6. Başvurucular; 6356 sayılı Kanun'da kısa süreler öngörülmesine rağmen başvuruya konu davaların makul sürede sonuçlandırılmaması nedeniyle üyeleri adına TİS yapamadıklarını, sendika üyesi işçilerin mağdur olduğunu ve sendika hakkının etkisizleştirildiğini belirterek makul sürede yargılanma hakkının ve sendika hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür. Adalet Bakanlığı görüşünde, konuya ilişkin yargısal içtihadın, mevzuatın ve somut olayın koşullarının yapılacak değerlendirmede dikkate alınması gerektiğini belirtmiştir. Başvurucular, Adalet Bakanlığı görüşüne karşı beyanda bulunmamıştır.
7. Başvurucuların iddiaları bir bütün olarak sendika hakkı kapsamında incelenmiştir.
8. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan başvurunun kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.
9. Anayasa Mahkemesi Türkiye Devrimci Kara, Hava ve Demiryolu Taşımacılığı İşçileri Sendikası ([GK], B. No: 2020/34550, 15/2/2024) kararında mevzuatın öngördüğü şekilde süratle sonuçlandırılması gereken dava sürecinin sürüncemede bırakılmasının başvurucu sendikanın ve başvurucu ile birlikte işyerinde çalışan işçilerin TİS kapsamında sendikal faaliyette bulunma olanağını ve sözleşmenin getirdiği sendikal haklara erişimini yargılama süreci boyunca imkânsız kıldığı ve bu nedenlerle Anayasa'nın 51. maddesinde güvence altına alınan sendika hakkının ihlal edildiği sonucuna ulaşmıştır (anılan kararda bkz. §§ 45-52). Anayasa Mahkemesinin anılan başvuruda yaptığı değerlendirmede; uygulamada aynı şikâyetlere ilişkin davaların makul sürede sonuçlandırılmadığına, bu davalara ilişkin ihlal iddialarının yaygınlık arz ettiğine ve bu durumun yapısal soruna neden olduğuna dikkat çekmiştir (anılan kararda bkz. §§ 56-63). Anılan kararda TİS yapma hakkının etkili bir şekilde kullanılabilmesi için bir TİS'in bitmesinden sonra yeni TİS'in yürürlüğe girmesini sağlama imkânı verecek bir yasal sistem bulunmadığını değerlendirmiştir (anılan kararda bkz. §§ 64-81).
10. Eldeki başvuruda başvurucuların yetkili sendika olduğu tespit edilmesine karşın uzun süren dava boyunca başvurucular TİS imzalayamamış ve başvurucu sendikaların mensubu olan işçiler TİS çatısı altında toplanarak TİS'in sağladığı sendikal haklardan faydalanamamıştır. Dolayısıyla eldeki başvuru bakımından Türkiye Devrimci Kara, Hava ve Demiryolu Taşımacılığı İşçileri Sendikası kararında belirlenen ilkelerden ayrılmayı gerektirir bir durum bulunmamaktadır.
11. Açıklanan gerekçelerle Anayasa'nın 51. maddesinde güvence altına alınan sendika hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.
III. GİDERİM
12. Başvuruculardan ... ihlalin tespiti ile sendika hakkının ihlali nedeniyle 6.483.240 TL ve adil yargılanma hakkının ihlali nedeniyle 250.000 TL tazminat, diğer başvurucu ... ise ihlalin tespiti ile uygun görülecek miktarda tazminat talebinde bulunmuştur.
13. Anayasa Mahkemesi, yetki tespitine itiraz davalarının makul sürede sonuçlandırılmamasının kanundan kaynaklanan bir yapısal sorun olduğu gerekçesiyle sendika hakkının ihlal edildiği sonucuna varmıştır. Başvuruda idari ve hukuki düzenleme yapılmasını gerektirecek nitelikte yapısal sorun tespit edildiğinden ve ayrıca uzun süre alsa da nihayetinde başvurucu sendikaların yetkili olduğuna da karar verildiğinden yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmadığı anlaşılmıştır.
14. Yapısal sorundan kaynaklanan sendika hakkının ihlali nedeniyle yalnızca ihlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararları karşılığında başvuruculara ayrı ayrı net 100.000 TL manevi tazminat ödenmesine karar verilmesi gerekir. Başvurucuların diğer tazminat taleplerinin reddine karar verilmesi gerekir.
IV. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Sendika hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,
B. Anayasa'nın 51. maddesinde güvence altına alınan sendika hakkının İHLAL EDİLDİĞİNE,
C. Başvuruculara ayrı ayrı net 100.000 TL manevi tazminat ÖDENMESİNE, tazminata ilişkin diğer taleplerin REDDİNE,
Ç. 1.480,40 TL harç ve 40.000 TL vekâlet ücretinden oluşan toplam 41.480,40 TL yargılama giderinin başvuruculara AYRI AYRI ÖDENMESİNE,
D. Ödemelerin kararın tebliğini takiben başvurucuların Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, ödemede gecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA,
E. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE 3/9/2026 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Benzer Kararlar
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu — Sendika Yetki Tespitinde Kesin Bozma Kararına Direnilememesi
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi — Yetki İtirazında Sendika Üyelik Kayıtları
İlgili Sayfalar
Toplu İş Sözleşmeleri ve Sendikal Haklar
Benzer bir uyuşmazlıkla ilgili görüşmek isterseniz iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.
Bu sayfa genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Özet ve açıklamalar site tarafından hazırlanmıştır; karar metni resmî kaynaktan alınmıştır.
Karar Künyesi
Mahkeme
Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm
Karar Türü
Bireysel Başvuru
Başvuru No
2023/27453
Karar Tarihi
3 Eylül 2026
Oy Durumu
Oybirliği
Resmî Kaynak
Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası
Hukuki Destek
Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu
Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.
Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara
İlgili Hukuk Alanları
Hesaplama Araçları