Bireysel Başvuru Kararları · CEZA HUKUKU · BİREYSEL BAŞVURUNUN KABUL EDİLEMEZLİĞİ
Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm — İnfaz Hâkiminin Cezaevinde Yaptığı Duruşmaya Hükümlünün Yüz Yüze Katılması
B. No: 2024/49239 · 15 Eylül 2026
İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 7 Kasım 2026
Kararın Özeti
Hakkındaki disiplin cezasına itiraz eden hükümlü, duruşmaya bizzat katılmak istedi. İnfaz hâkimi duruşmayı cezaevindeki salonda yaptı. Hükümlü salona geldi, ancak adliyede dinlenmek istediği için savunma yapmadı. Anayasa Mahkemesi, hâkimin başvurucuyu doğrudan görebildiğini ve dinleyebildiğini, başvurucunun da yargılamayı takip edebildiğini belirledi. Salonun cezaevinde olması nedeniyle uğranılan somut bir güçlük gösterilmediğinden şikâyeti kabul edilemez buldu.
Hukuki İlke
İnfaz disiplinine ilişkin duruşmaya yüz yüze katılan hükümlü bakımından, salonun cezaevinde bulunması tek başına duruşmada hazır bulunma hakkını ihlal etmez. Yer seçiminin etkili katılımı nasıl güçleştirdiği değerlendirilir.
Sonuç
Duruşmada hazır bulunma şikâyeti açıkça dayanaktan yoksun, diğer şikâyetler kabul edilebilirlik koşulları karşılanmadığı için kabul edilemez bulundu. Adli yardımdan yararlanan başvurucu giderlerden tamamen muaf tutuldu.
İlgili Mevzuat
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 36
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu — m. 339/2
Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.
Kararın Tam Metni
Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir.
TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
... BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2024/49239)
Karar Tarihi: 15/9/2026
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Basri BAĞCI
Üyeler
:
Yıldız SEFERİNOĞLU
Kenan YAŞAR
Ömer ÇINAR
Metin KIRATLI
Raportör
:
Aydın AYGÜN
Başvurucu
:
...
I. BAŞVURUNUN ÖZETİ
1. Başvuru, infaz hâkimliğince yapılan şikâyet incelemesi sırasında ceza infaz kurumunda duruşma yapılmasının duruşmada hazır bulunma hakkını ihlal ettiği iddiasına ilişkindir.
2. Başvurucu, terör örgütü üyeliği suçundan hükümlü olarak Adana F Tipi Yüksek Güvenlikli Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda (Ceza İnfaz Kurumu/Kurum) bulunmaktadır.
3. 14/2/2024 tarihli olay tutanağına göre başvurucunun üst araması yapılırken, kurum revirine götürülürken ve revir birimi dönüşünde çeşitli sloganlar attığı tespit edilmiştir. Bunun üzerine başvurucu hakkında Ceza İnfaz Kurumu Disiplin Kurulu Başkanlığınca (Disiplin Kurulu) disiplin soruşturması başlatılmıştır.
4. Disiplin soruşturması sonucunda başvurucuya 13/12/2004 tarihli ve 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun'un 42. maddesinin (2) numaralı fıkrasının (e) bendinde düzenlenen gereksiz olarak marş söyleme veya slogan atma eyleminden -iyi hâlli olmadığı da gözönünde tutularak- Kanun'un 48. maddesinin (2) numaralı fıkrası gereğince üç ay süreyle ziyaretçi kabulünden yoksun bırakma cezası verilmiştir.
5. Başvurucu, Disiplin Kurulu kararına karşı şikâyet başvurusunda bulunmuştur. Başvuru dilekçesinde atılan sloganlar nedeniyle Ceza İnfaz Kurumunun düzen ve disiplininin bozulmadığını, bu hususun ispatı için bloklarda bulunan kurum görevlileri ile makul sayıda tutuklu ve hükümlünün tanık olarak dinlenmesiyle kamera kayıtlarının izlenmesini istediğini belirterek verilen disiplin cezasının iptalini talep etmiştir. Ayrıca başvurucu, şikâyetin inceleneceği duruşmaya doğrudan katılmak istediğini de bildirmiştir.
6. Şikâyet başvurusunu inceleyen Adana 3. İnfaz Hâkimliği (İnfaz Hâkimliği/Hâkimlik) 16/5/2001 tarihli ve 4675 sayılı İnfaz Hâkimliği Kanunu'nun 6. maddesinin ikinci fıkrasında yer alan "İnfaz hâkimi gerekli görmesi durumunda hükümlü veya tutuklunun savunmasını ceza infaz kurumunda da alabilir" hükmü uyarınca, başvurucunun savunmasını bulunduğu Ceza İnfaz Kurumunda tespit etmeye tensiben karar vermiş ve bu doğrultuda Ceza İnfaz Kurumunda bulunan mahsus salonda başvurucunun hazır edilmesi için gerekli talimatları vermiştir.
7. Başvurucu, Ceza İnfaz Kurumu mahsus salonunda 20/3/2024 tarihinde gerçekleşen duruşmaya katılmış ancak Kurumda savunma yapmayacağını bildirmiştir. Hâkimlik başvurucunun savunma hakkından vazgeçtiğini belirterek duruşmayı sonlandırmıştır.
8. İnfaz Hâkimliği 21/3/2024 tarihli kararında başvurucunun her ne kadar savunma hakkından vazgeçmişse de dosyada bulunan ifadelerde başvurucunun eylemini ikrar ettiğini belirterek şikâyetin reddine karar vermiştir.
9. Başvurucu, bu karara karşı itiraz kanun yoluna başvurmuştur. İtiraz dilekçesinde verilen disiplin cezasının hukuka aykırılığı ile infaz kurumu idaresinin tarafı olduğu bir yargılamanın adliye yerine infaz kurumunda yapılmasının duruşmada hazır bulunma hakkını ihlal etiğini ileri sürmüştür. İtirazı inceleyen Adana 1. Ağır Ceza Mahkemesi (Mahkeme) İnfaz Hâkimliğince verilen kararda usul ve kanuna aykırı bir yön bulunmadığı gerekçesiyle 2/7/2024 tarihinde itirazın reddine karar vermiştir.
10. Başvurucu, nihai kararı 19/7/2024 tarihinde öğrendikten sonra 16/8/2024 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.
11. Komisyon adli yardım talebinin kabulüne, ifade özgürlüğünün ihlal edildiğine yönelik şikâyetin kabul edilemez olduğuna, duruşmada hazır bulunma hakkının ihlal edildiği iddiası yönünden başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar vermiştir.
II. DEĞERLENDİRME
A. Duruşmada Hazır Bulunma Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia
12. Başvurucu; soyut ve dayanaksız güvenlik gerekçesiyle adliyede ifade verme talebinin reddedildiğini, Ceza İnfaz Kurumunda can güvenliğinin olmadığını, kendini özgürce ifade edemediğini, bu nedenle adliyede avukatıyla savunma yapması gerektiğini, Ceza İnfaz Kurumunda duruşma salonu olarak kullanılan odanın daha önceden tutuklu ve hükümlülerin aranmasında kullanılan oda olduğunu, bu ortamda özgürce savunma yapmasının mümkün olmadığını belirterek duruşmada hazır bulunma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.
13. Adalet Bakanlığı (Bakanlık) görüşünde; duruşmaya etkili katılımın fiziki olarak duruşma salonunda bulunmayı zorunlu kılmadığı, herhangi bir kısıtlamaya maruz kalmadan savunma yapılması, aleyhe veya lehe ortaya konan tanık veya bilirkişi anlatımları ile diğer deliller hakkında mahkeme heyetine açıklamada bulunma veya soru sorabilme imkânının varlığının yeterli kabul edildiği, dolayısıyla adil yargılanma hakkının sağlanabilmesi için teknolojik gelişmelerden istifade edilmesinin önemli olduğu açıklanmıştır. Ayrıca başvuruya ilişkin olarak Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğünden temin edilen görüş ve ilgili belgelerin de başvurucunun şikâyetlerine yönelik yapılacak incelemede dikkate alınmak üzere gönderildiği belirtilmiştir. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı başvuru formundaki iddialarını yinelemiştir.
14. Anayasa'nın 36. maddesi uyarınca herkes iddia, savunma ve adil yargılanma hakkına sahiptir. Anayasa'nın anılan maddesinde adil yargılanma hakkından ayrı olarak iddia ve savunma hakkına birlikte yer verilmesi, taraflara iddia ve savunmalarını mahkeme önünde dile getirme fırsatı tanınması gerektiği anlamını da içermektedir (Mehmet Fidan [1. B.], B. No: 2014/14673, 20/9/2017, § 37).
15. Anayasa'nın 36. maddesine "...ile adil yargılanma" ibaresinin eklenmesine ilişkin gerekçede, Türkiye'nin taraf olduğu uluslararası sözleşmelerce de güvence altına alınan adil yargılama hakkının madde metnine dahil edildiği vurgulanmıştır. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin (Sözleşme) 6. maddesinin (1) numaralı fıkrasındaki hakkaniyete uygun yargılama kavramından hareket ederek adil yargılanma hakkının gereklerini saptamıştır. Sözleşme'nin 6. maddesinin (1) numaralı fıkrası kapsamında adil yargılanma hakkının gereklerinden birinin de duruşmada hazır bulunma hakkı olduğunu birçok kararında vurgulamıştır. Dolayısıyla Anayasa'nın 36. maddesinde düzenlenen adil yargılanma hakkının duruşmada hazır bulunma hakkını da kapsadığının kabul edilmesi gerekir (Emrah Yayla [GK], B. No: 2017/38732, 6/2/2020, § 59; Şehrivan Çoban [GK], B. No: 2017/22672, 6/2/2020, § 73).
16. Tarafların duruşmada hazır bulunma hakkı hem savunma hakkının etkin bir şekilde kullanılmasını sağlamakta hem de silahların eşitliği ve çelişmeli yargılama ilkelerine işlerlik kazandırmaktadır. Anılan hak, sadece duruşmada hazır bulunmayı değil duruşma sürecini dinlemeyi, takip etmeyi, iddia/savunmaları destekleyecek şeyleri ileri sürmeyi de içerir. Dolayısıyla duruşmada hazır bulunma hakkının tarafların yargılamaya etkili katılmaları ile doğrudan ilişkisi vardır. Medeni hak ve yükümlülüklere ilişkin uyuşmazlıklar da dahil olmak üzere tarafların duruşmada hazır bulunmasının sağlanması çelişmeyi gerçekleştirmektedir. Böylelikle taraflar gösterdikleri kanıtlardan ve sundukları görüşlerden bilgi sahibi olmakta ve bunlarla ilgili görüşlerini bildirebilme imkânını elde etmektedir (Emrah Yayla, § 60; suç isnadı altındaki kişiler yönünden benzer bir değerlendirme için bkz. Şehrivan Çoban, § 74; Ercan Yıldız ve diğerleri (2) [GK], B. No: 2022/60188, 8/7/2025, § 40).
17. Diğer taraftan medeni hak ve yükümlülüklere ilişkin uyuşmazlıklar açısından tarafların duruşmada hazır bulunması, onların iddia ve savunma imkânlarını doğrudan kullanmalarına ve uyuşmazlıkla ilgili olan taleplerini huzurda açıklamalarına olanak tanımaktadır. Taraflar duruşmada bizzat hazır bulunmak suretiyle teknik ve fiziksel engeller bulunmaksızın delillerini ileri sürebilmekte ve diğer tarafça gösterilen delillere itiraz etmek ve davasını bizzat savunmak suretiyle kararı etkileme imkânını elde etmektedir (Emrah Yayla, § 61; Ercan Yıldız ve diğerleri (2), § 41).
18. Anayasa Mahkemesi Emrah Yayla ve Emrah Yayla (2) ([2. B.], B. No: 2017/34742, 13/10/2020) kararlarında duruşmada hazır bulunma hakkı ile ilgili uygulanacak anayasal ilkeleri belirlemiştir. Anayasa Mahkemesi, bu kararlarda öncelikle disiplin cezası nedeniyle yapılan şikâyetlerin infaz hâkimliği tarafından incelenmesinin medeni hak ve yükümlülüklere ilişkin uyuşmazlık kapsamında kaldığını ve kişilerin talebine aykırı olarak Ses ve Görüntü Bilişim Sistemi (SEGBİS) yoluyla duruşmaya katılmasının duruşmada hazır bulunma hakkına yönelik bir müdahale teşkil ettiğini tespit etmiştir.
19. Öte yandan Anayasa Mahkemesi Emrah Yayla kararında belirtilen medeni hak yükümlülüklere ilişkin uyuşmazlıklarda duruşmada hazır bulunma hakkının daha esnek uygulanabileceği değerlendirmesine (anılan kararda bkz. § 70) Ercan Yıldız ve diğerleri (2) kararında açıklık getirmiştir. Buna göre ilk olarak ceza infaz kurumunda verilen disiplin cezalarına karşı şikâyette bulunanların her durumda duruşmada bizzat hazır bulundurulması gerekmeyebileceği belirtilmiştir (aynı kararda bkz. § 59). Kararda, duruşmada hazır bulunma konusunda; başvurucuların kişisel özellikleri ve davranışlarının, başvurucuların davanın karşı tarafınca sözlü olarak sunulan görüş ve kanıtlar, bilgi ve belgeler hakkında bilgi sahibi olup olamadıkları ile bunlara karşı kendi delillerini sunma hususunda dezavantajlı konuma düşüp düşmediklerinin, yargılamanın niteliği, şeklî ve teknik nitelikte bir incelemeden ibaret olup olmadığının, ceza infaz kurumundan duruşma salonuna transfer edilmedeki zorlukların, başvurucuların duruşmada bizzat hazır bulunmak istemelerine yönelik ileri sürdükleri gerekçelerin duruşmada bizzat hazır bulunmayı gerektirip gerektirmediğinin, davanın konusunun, karşı tarafın konumu ve tanık sorgulama veya bu türden duruşmada bizzat hazır bulunmayı gerektirebilecek kabul edilebilir gerekliliklerin yapılacak değerlendirmede dikkate alınması gerektiği vurgulanmıştır (aynı kararda bkz. § 60).
20. Başvuruya konu olayda ise başvurucunun duruşmada hazır bulunma talebi Hâkimlikçe incelenmiş ve duruşmanın Ceza İnfaz Kurumunda bulunan salonda yapılmasına karar verilmek suretiyle kabul edilmiştir (bkz. § 6). Diğer bir ifadeyle somut olayda SEGBİS ile yapılan duruşmadan kaynaklı bir hak ihlali iddiası ileri sürülmemiş, duruşmanın adliye binası yerine Kurumda yapılması ihlal iddiasına konu edilmiştir. Duruşma tutanağından başvurucunun duruşma tarihinde duruşmaya katıldığı ancak duruşmanın yapıldığı salonun Kurumda olması nedeniyle savunma yapmadığı anlaşılmıştır. Dolayısıyla başvurucunun hakkında verilen disiplin cezasına karşı yaptığı şikâyetinin incelenmesine etkili ve doğrudan katılımının sağlandığı, yargılama sürecini takip etmesi olanağının olduğu, hakkında sunulan görüşlerden bilgi sahibi olması konusunda dezavantajlı duruma düşmediği ayrıca kendisinin de Hâkimlik ya da diğer ilgililer tarafından görülmesinin ve dinlenmesinin de engellenmediği açıktır. Başka bir anlatımla başvurucunun şikâyetini inceleyen Hâkimliğin duruşmasına başvurucunun teknik araçlarla değil doğrudan ve yüz yüze şekilde katılımı sağlanmıştır. Bununla birlikte duruşmada hazır bulunma hakkının duruşmanın muhakkak adliye binasında bulunan salonda gerçekleştirilmesini gerektirdiği de söylenemez. Kaldı ki başvurucunun duruşmanın Kurum içinde yapılması nedeniyle nasıl dezavantajlı bir konuma düşürüldüğü hususunda soyut birtakım yakınmalar dışında belli bir temele dayalı esaslı iddia ileri süremediği de hesaba katılmalıdır. Bu nedenle başvurucunun duruşmada hazır bulunma hakkına yönelik açık bir müdahalenin bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
21. Açıklanan gerekçelerle duruşmada hazır bulunma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.
B. Diğer İhlal İddiaları
22. Başvurucunun müdafi yardımından yararlanma hakkı ve tanık dinletme ve sorgulama hakkıyla ilgili ileri sürdüğü delillerinin değerlendirilmemesi nedeniyle gerekçeli karar hakkının ve hakkaniyete uygun yargılanma hakkının ihlal edildiği yönündeki iddialarının sırasıyla Ahmet Sağlam ([2. B.] B. No: 2013/3351, 18/9/2013), Abdullah Topçu ([1. B.], B. No: 2014/8868, 19/4/2017) ve Hikmet Balabanoğlu ([2. B.], B. No: 2012/1334, 17/9/2013) kararları doğrultusunda açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.
23. Başvurucunun makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği yönündeki iddiasının ise tazminat komisyonuna başvuru yolu tüketilmeden bireysel başvuruda bulunduğu anlaşıldığından Ahmet Kartalkuş ([2. B.], B. No: 2019/39635, 19/3/2024) kararı doğrultusunda başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.
III. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. 1. Duruşmada hazır bulunma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
2. Diğer ihlal iddialarının kabul edilebilirlik kriterlerini karşılamaması nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
B. 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 339. maddesinin (2) numaralı fıkrası uyarınca tahsil edilmesi mağduriyetine neden olacağından adli yardım talebi kabul edilen başvurucunun yargılama giderlerini ödemekten TAMAMEN MUAF TUTULMASINA 15/9/2026 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Benzer Kararlar
Yargıtay 8. Ceza Dairesi — Cezaevindeki Sanığın Hüküm Oturumuna Katılması ve Savunma Hakkı
İlgili Sayfalar
Cezaevi Disiplin İşlemlerine Karşı İnfaz Hâkimliğine Başvuru
Benzer bir uyuşmazlıkla ilgili görüşmek isterseniz iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.
Bu sayfa genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Özet ve açıklamalar site tarafından hazırlanmıştır; karar metni resmî kaynaktan alınmıştır.
Karar Künyesi
Mahkeme
Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm
Karar Türü
Bireysel Başvuru
Başvuru No
2024/49239
Karar Tarihi
15 Eylül 2026
Oy Durumu
Oybirliği
Resmî Kaynak
Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası
Hukuki Destek
Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu
Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.
Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara
İlgili Hukuk Alanları
Hesaplama Araçları