Yargıtay 10. Hukuk Dairesi
Serbest Hamal İddiası ve Bordro Tanığı

Kararın Tam Metni

Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir.

MAHKEMESİ : ... Bölge Adliye Mahkemesi 8. Hukuk Dairesi

SAYISI : 2023/2403 E., 2025/986 K.

İLK DERECE MAHKEMESİ : ... 3. İş Mahkemesi

SAYISI : 2022/231 E., 2023/241 K.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı, davalı ... Gıda Tüketim Maddeleri Pazarlama A.Ş., dahili davalılar ... Restoran Servisleri A.Ş. ve ... Endüstri ... A.Ş. ile fer'i müdahil Kurum vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne ve duruşmanın düzenlendiği 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369. maddesinde sayılı ve sınırlı olarak gösterilen hâllerden hiçbirine uymadığından, temyiz incelemesinin duruşmalı olarak yapılmasına ilişkin isteğin reddine karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; davacının 02.01.2000 tarihinde davalı şirkete ait işyerinde işçi olarak çalışmaya başlayıp 20.12.2013 tarihine kadar çalıştığını, davalı işyerinde 07.03.2005 tarihinde taşeron şirketlerinde çalışmaya başladığını ve taşeron şirketlerin iş aldığı yıllarda davacının çalışmalarının bu taşeron şirketler üzerinden gösterildiğini, davalı işyerinde taşeron şirketlerin iş almadığı 02.01.2000 - 06.03.20 05... .04.2006 - 08.10.2011 tarihleri arasında davacının çalışmalarının Kuruma bildirilmediğini, davacının davalı işyerinde taşeronlar değişse de sürekli ve kesintisiz bir şekilde çalıştığını beyanla davacının davalı işyerinde 02.01.2000 - 06.03.20 05... .04.2006 - 08.10.2011 arasında günün asgari ücreti ile sürekli ve kesintisiz olarak çalıştığının tespiti ni talep etmiştir.

II. CEVAP

1- Davalı tasfiye memuru vekili cevap dilekçesinde; davanın hak düşürücü süre geçirildikten sonra açıldığını, davalı şirketin 05.09.2003 tarihinde tasfiyeye girdiğini ve 22.09.2006 tarihinde tasfiyesinin tamamlanarak tescil edildiğini, davalı şirketin 2001 yılında tüm faaliyetlerini durdurduğunu, davacının tasfiye edilen davalı şirkette 02.0102000 - 20.12.2013 arasında kesintisiz bir şekilde çalıştığı iddiasının hayatın olağan akışına aykırı olduğunu, davacının hiçbir zaman tasfiye edilerek kapatılmış olan davalı işyerinde bir çalışmasının bulunmadığını, davacının çalışma iddiasında bulunduğu dönemde davalı şirketin yasal olarak faaliyette olmadığını belirterek davanın reddini istemiştir.

2- Fer'i müdahil Kurum vekili cevap dilekçesinde; hak düşürücü sürenin geçirildiğini, hizmet tespiti davasının kamu düzenine ilişkin davalar meyanında olmasından dolayı işyerinin faal olup olmadığının araştırılmasını, işyerine müzekkere yazılarak şahsi sicil dosyasının istenilmesini, bordrolardaki imzaların davacıya ait olup olmadığının araştırılmasını, uyuşmazlık konusu olayın hiçbir tereddüte ... kalmayacak şekilde kanıtlanması gerektiğini belirterek davanın reddini istemiştir.

3- Dahili davalı ...Ş. vekili cevap dilekçesinde; dosya kapsamına göre davacının davaya konu dönemde sürekli ve kesintisiz blok şeklinde çalıştığı iddiasının kanıtlanamadığını, hak düşürücü süre bulunmadığı yönündeki rapora ve içeriğindeki diğer yorum ve beyanlara, hesaplamalara itiraz ettiklerini, usulüne uygun olmayan davaya dahil edilme talebinin reddine karar verilmesi gerektiğini, ... Endüstri A.Ş'nin davada taraf olmaması sebebi ile müvekkili şirket hakkında davanın reddine karar verilmesi gerektiğini belirterek davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kısmen kabulüne davacının davalı ... Gıda Tüketim Maddeleri Pazarlama A.Ş. işyerinde 02.01.2000 - 05.09.2003 tarihleri arasında, ... Endüstri ... A.Ş. işyerinde 05.09.2003 - 06.03.20 05... .04.2006 - 08.04.2011 tarihleri arasında hizmet akdine dayalı olarak asgari ücretle geçen ve Kuruma bildirilmeyen çalışmalarına ilişkin 3546 gün daha çalıştığının tespitine, fazlaya dair talebin reddine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı, davalı ... Gıda Tüketim Maddeleri Pazarlama A.Ş., dahili davalılar ... Restoran Servisleri A.Ş. Ve ... Endüstri ... A.Ş. ile feri müdahil Kurum vekilleri tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davacının, davalılar ... Avantaj Şirketi, ... Gıda Şirketi, ... Endüstri Şirketi ve fer'i müdahilin istinaf başvurularının, HMK.'nın 353/b-1 maddesi uyarınca ayrı ayrı esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

1- Davacı vekili temyiz dilekçesinde; davalı şirketin taşerondan iş almadığı 02.01.2005-06.03.20 05... .04.2006-08.10.2011 arasındaki hizmetlerinin Kuruma bildirilmediğini, tanık beyanlarının iddiayı doğruladığını, çalışmasının kesintisiz olup davanın tam kabulü gerektiğini beyan etmektedir.

2- Davalı ... Gıda Tüketim Maddeleri Pazarlama A.Ş., ve dahili davalı ...Ş. vekili temyiz dilekçesinde; ... Endüstri Şirketine karşı usulüne uygun açılmış bir dava bulunmadığını, bordro tanıklarının fiili çalışma olgusunu doğrulamadığını, aşamalardaki itirazlarının değerlendirilmediğini beyan etmektedir.

3- Dahili davalı ...Ş. vekili temyiz dilekçesinde; davacının kendi işyerlerinde çalışmadığını, aralarında hizmet ilişkisi bulunmadığını, ... Şirketi işçisi olduğunu beyan etmektedir.

4- Fer'i müdahil Kurum vekili temyiz dilekçesinde; hak düşürücü sürenin geçtiğini, davacının Kuruma bildirilmeyen çalışması bulunmadığını, fili çalışma olgusunu ispat edemediğini beyan etmektedir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Uyuşmazlık, davacının 02.01.2000 - 06.03.20 05... .04.2006 - 08.10.2011 tarihleri arasında davalı işyerinde geçen çalışmalarına ilişkin hizmet tespiti istemine ilişkindir.

Hizmet tespitine ilişkin talebin yasal dayanağı 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 86/9 uncu maddesi olup Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.

Bu tür davalarda Mahkemece yapılacak iş, davacıyla ilgili varsa tüm belge ve kayıtlar işverenden istenilmeli, çalışmanın gerçekleştiği ileri sürülen işyerinin Kurum nezdinde bulunan dosyası, işverence hazırlanması gerekli ücret ödeme bordroları, puantaj kayıtları ve diğer kayıtlar getirtilmeli, dönemsel sigorta primleri bordrosuyla veya aylık prim ve hizmet belgesiyle bildirimleri yapılan sigortalılar tanık sıfatıyla dinlenilmeli, Kurum müfettişlerince inceleme yapılıp yapılmadığı sorulmalı, inceleme yapılmışsa belgeler getirtilmeli, aynı çevrede faaliyet yürüten ve davacının çalışmasını bilebilecek durumda olan tarafsız nitelikte başka işverenler ve bordrolu çalışanlar yöntemince saptanarak tanık sıfatıyla dinlenilmeli, işçilik alacaklarına ilişkin dava dosyasının varlığı araştırılarak celbedilmeli ve bu davada dinlenen tanıkların anlatımları ile bu dosyada bilgi ve görgüsüne başvurulan tanıkların anlatımları karşılaştırılmalı, varsa çelişki giderilmeli, yargılama sürecinde dinlenen tanık anlatımlarının değerlendirilmesinde, iş yerinin kapsamı, kapasitesi ve niteliği nazara alınmalı, işin mevsimlik olduğu anlaşılırsa dönemleri belirlenmeli, bu dönemde davacı ile işveren arasındaki sözleşmenin askıda olduğu ve mevsimlik dönemlerde hak düşürücü sürenin işlemeyeceği gözönünde bulundurulmalı; böylelikle; çalışmanın varlığı, başlangıç ve bitiş tarihleri, mevsimlik mi, sürekli mi olduğu, yapılan işin kapsam ve niteliği de nazara alındığında kısmi çalışma mümkün olduğundan kısmi ve kesintili olup olmadığı yöntemince araştırılmalıdır.

Somut olayda davacının 02.01.2000 - 06.03.20 05... .04.2006 - 08.10.2011 tarihleri arasında davalılardan ... Gıda Tüketim Mad. Paz. A.Ş. ile ... Endüstri ve Tic. A.Ş.'ye ait ... ilinde bulunan depo işyerinde yükleme boşaltma elemanı olarak çalıştığının tespitini talep ettiği eldeki davada, Mahkemece dinlenen tanık beyanlarına itibarla davanın kısmen kabulüne karar verilmiş ise de, kararın eksik inceleme sonucu verildiği anlaşılmaktadır.

Dosyanın incelenmesinde; davacının davalılardan ... Gıda Tüketim Mad. Paz. A.Ş. ile ... Endüstri ve Tic. A.Ş.'ne ait işyerlerinden uyuşmazlık konusu dönemde bildiriminin bulunmadığı, öte yandan 07.03.2005 - 07.04 2006 tarihleri arasında .. tescil numaralı ... Restoran Servisleri A.Ş. (... Endüstri Tic. Temizlik Hizm. mahiyetli) işyerinde, 09.10.2011 - 08.02.2012 tarihleri arasında .. tescil numaralı ...- .. Pak Temizlik işyerinde, 10.02.2012 - 20.12.2013 tarihleri arasında ise .. tescil numaralı ... işyerinde çalıştığının bildirildiği, davalı ... Gıda Tüketim Maddeleri Pazarlama A.Ş. ve dahili davalı ...Ş. tarafından davacının piyasadan temin edilen hamal olduğu belirtilmiş, Mahkemece beyanlarına başvurulan tanıkların bir kısmı davacının piyasa hamal olduğunu doğruladıkları gibi, diğer bir kısım tanıklar ise davacının sürekli olarak davalı şirketlere bağlı olarak çalıştığını ifade ettikleri görülmektedir. Öte yandan Mahkemece davalı ... Gıda Tüketim Maddeleri Pazarlama A.Ş. adına kayıtlı ... sicil numaralı, ... Endüstri ve Tic. A.Ş.'ne ait ... sicil numaralı ... ilinde kurulu bulunan işyerlerine ait dönem bordrolarının celp edildiği, ancak bu işyerlerinden resen seçilecek tanıklar yerine anılan davalı şirketlerin Türkiye genelinde hizmet veren diğer işyerlerinde çalışması bulunan, davacının çalışmaları hakkında bilgi sahibi olmayan tanıkların dinlenilmesi suretiyle sonuca gidilmesi isabetsiz olmuştur.

Öncelikle hizmet tespiti yönünden incelemeye konu somut olayda, davacının serbest hamal olarak çalıştığı iddiası kapsamında davalı şirketlere ait depo işyerinin sürekli olarak hamala ihtiyacı olup olmadığı araştırılmalı, davalı ... Gıda Tüketim Maddeleri Pazarlama A.Ş. adına kayıtlı ... sicil numaralı, ... Endüstri ve Tic. A.Ş.'ye ait ... sicil numaralı işyerlerinden seçilecek dönem bordro tanıklarından yeteri kadarı dinlenilmeli, davacının serbest hamal olarak çalışıp çalışmadığının tespiti açısından, davacının kendi nam ve hesabına bağımsız çalışıp çalışmadığı, bu yönde piyasa hamallarının bağlı bulunduğu Serbest Hamallar Odası veya Yük Taşıyıcıları Odası vs. gibi bir oda veya dernek varsa davacının kaydı olup olmadığı sorulmalı, davacının çalışmasının geçtiğini iddia ettiği depoya komşu olan ve davacının serbest hamallık yapabileceği diğer işyerleri tespit olunarak bu işyerlerini işleten, çalışan kişiler tespit edilerek beyanlarına başvurulmalı, varsa tanık beyanları arasındaki çelişkiler giderilmeli ve uyuşmazlık konusu husus hiçbir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde çözümlenip; deliller hep birlikte değerlendirilip takdir edilerek, varılacak sonuç uyarınca bir karar verilmelidir.

Mahkemece, bu maddi ve hukuki olgular gözönünde tutulmaksızın eksik inceleme ve değerlendirme ile yazılı şekilde hüküm kurulması usul ve kanuna aykırı olup bozma nedenidir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle;

1-Temyiz olunan İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Temyiz harcının istek halinde ilgilisine iadesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

08.04.2026 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.