Yargıtay 10. Hukuk Dairesi
Hizmet Tespiti Davasında Kısmi Çalışma

Kararın Tam Metni

Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir.

MAHKEMESİ :İş Mahkemesi

SAYISI : 2022/405 E., 2025/456 K.

İlk Derece Mahkemesince bozmaya uyularak verilen karar; davacı vekili, davalı ... vekili ve fer'i müdahil ... vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkilinin 5...5 sigorta sicil numaralı davacı müvekkilinin 01.09.2004 - 01.09.2014 tarihleri arasında ... Köyü Tüzel Kişiliğinde bulunan ... Köyü İlköğretim Okulunda kalorifer ve temizlik işlerinden sorumlu olarak işçi statüsünde çalıştığını, çalıştığı 10 yıllık süre boyunca ücretlerinin düzenli ödenmediğini ve sigortasının da yapılmadığını, bu durumun müvekkilinin maddi kayba uğramasına neden olduğunu ve emeklilik işlemlerinin de gecikmesine sebebiyet verdiğini ifade ederek müvekkilinin çalıştığı süreler boyunca yatırılmayan sigorta primlerinin yatırılması ve 01.09.2004 - 01.09.2014 çalıştığının ve sigorta başlangıç tarihinin 01.09.2004 olduğunun ve sigortalı olarak çalıştığının tespitine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

II.CEVAP

Davalı ... cevap dilekçesinde özetle; davacının, davalı olarak köy tüzel kişiliğini göstermesinin usul ve yasaya aykırı olduğunu, İlköğretim okulunun Milli ... Bakanlığına bağlı olduğunu, şahsın okula alınmasının, Okul Aile Birliğince yapılan toplantı sonucunda alınabileceğini, davacının ücretinin okula aile birliğince mi yoksa . ... Bakanlığınca mı sağlandığını bilmediğini, bu konu ile ilgili köy karar defterinde herhangi bir tutanak veya karara rastlanmadığını, bu nedenlerle köy tüzel kişiliğinin bu davadan ayrı tutulması gerektiğini, haksız açılan davanın reddine karar verilmesin savunmuştur.

Davalı ... Başkanlığı vekili cevap dilekçesinde özetle; davacı adına davalı tarafından verilmiş herhangi bir bordro ve belge bulunmadığını, hak düşürücü süre yönünden itiraz ettiğini, kamu düzeninden sayılan yargılamada re'sen araştırma ilkesininin uygulanmasını ve davanın reddine karar verilmesini savunmuştur.

Dahili davalı ... vekili cevap dilekçesinde özetle; davacının iddialarının gerçeği yansıtmadığını, okulların Haziran ayı itibariyle kapandığı ve Eylül ayı itibariyle açıldığını, kesintisiz çalışmanın söz konusu olmadığını, davacının dava tarihinden geriye doğru 5 yıllık süreyi aşan çalışma iddiasının hak düşürücü süre nedeniyle reddinin gerektiğini ifade ederek haksız ve mesnetsiz davanını reddine karar verilmesini savunmuştur.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

Mahkemece 07.11.2019 tarihli kararı ile "1-Davacının davasının kısmen kabulüne, kısmen reddine,

Davacının davalı ... bünyesinde davaya konu okulda okulun kapalı olduğu varsayılan ve çalışma yapılmayan 01 Haziran - 30 Eylül arasında hizmet akdinin askıda olduğu kabul edilerek;

-01.10.2004-31.05.2005 tarihleri arasında 240 gün

-01.10.2005-31.05.2006 tarihleri arasında 240 gün

-01.10.2006-31.05.2007 tarihleri arasında 240 gün

-01.10.2007-31.05.2008 tarihleri arasında 240 gün

-01.10.2008-31.05.2009 tarihleri arasında 240 gün

-01.10.2009-31.05.2010 tarihleri arasında 240 gün

-01.10.2010-31.05.2011tarihleri arasında 240 gün

-01.10.2011-08.04.2012 tarihleri arasında 187 gün

-29.12.2012-17.04.2013 tarihleri arasında 108 gün

-01.10.2013-31.10.2013 tarihleri arasında 30 gün, toplamda 2005 gün hizmet akdine dayalı olarak sigortalı çalıştığının tespitine,

01.11.2013-31.07.2014 tarihli olarak sigortalı gösterildiğinden bu talepleri yönünden karar verilmesine yer olmadığına, fazlaya ilişkin istemin reddine," karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

Davalı Bakanlık ve davalı Kurum vekilleri tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin kararı ile başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.

V. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

A. Bozma Kararı

1.İlk Derece Mahkemesince yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili ve davalı Bakanlık vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

2.Dairece; dava konusu dönemde davacının çalıştığını iddia ettiği okulun temizlik işleri konusunda sözleşme imzalanıp imzalanmadığı araştırılarak varsa sözleşmelerin getirilmeli, 09.04.2012 sonrasında dava dışı şirketle idare arasında yapılan sözleşmeler getirilmeli, dava dışı şirket ile davalı ... Bakanlığının ilgili ilçe milli ... müdürlüğün adına tescilli iş yerinin dönem bordroları celbedilmeli, bordro tanıkları dinlenmeli, bildirim bulunmayan sürelerde dava dışı şirketten sicil dosyaso puantaj kayıtları celbedilmeli, gerekli tüm araştırma yapılarak uyuşmazlık konusu husus, hiçbir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde çözümlenip, deliller hep birlikte değerlendirilip takdir edilerek, davacının çalıştığı iddia edilen süreler tereddütsüz belirlenerek, elde edilecek sonuca göre infaza elverişli hüküm kurulmalıdır. Yukarıda açıklanan bu maddi ve hukuki olgular göz önünde tutulmaksızın eksik inceleme sonucu yazılı şekilde hüküm kurulmuş olması, usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir gerekçesiyle Mahkemesince verilen karar bozulmuştur.

B. Mahkemece Bozmaya Uyularak Verilen Son Karar

İlk Derece Mahkemesince; "...1-Davacının davasının kısmen kabulüne, kısmen reddine,

Davacının davalı ... bünyesinde davaya konu okulda okulun kapalı olduğu varsayılan ve çalışma yapılmayan 01 Haziran - 30 Eylül arasında hizmet akdinin askıda olduğu kabul edilerek;

-01.10.2004-31.05.2005 tarihleri arasında 240 gün

-01.10.2005-31.05.2006 tarihleri arasında 240 gün

-01.10.2006-31.05.2007 tarihleri arasında 240 gün

-01.10.2007-31.05.2008 tarihleri arasında 240 gün

-01.10.2008-31.05.2009 tarihleri arasında 240 gün

-01.10.2009-31.05.2010 tarihleri arasında 240 gün

-01.10.2010-31.05.2011 tarihleri arasında 240 gün

-01.10.2011-08.04.2012 tarihleri arasında 187 gün

-29.12.2012-17.04.2013 tarihleri arasında 108 gün

-01.10.2013-31.10.2013 tarihleri arasında 30 gün, toplamda 2005 gün hizmet akdine dayalı olarak sigortalı çalıştığının tespitine,

01.11.2013-31.07.2014 tarihli olarak sigortalı gösterildiğinden bu talepleri yönünden karar verilmesine yer olmadığına,

Fazla miktarlı taleplerin reddine,..." karar verilmiştir.

VI. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

Davacı vekili temyiz dilekçesinde özetle; Mahkemece yaz tatili dönemlerinde okulun kapalı olmasını gerekçe gösterilerek hizmet akdinin askıda kaldığını kabul ettiğini, bu değerlendirmenin hem dosya kapsamındaki delillerle hem de yargılamada alınan tanık beyanlarıyla açık biçimde çeliştiğini, tüm tanık anlatımları bir bütün olarak değerlendirildiğinde müvekkilinin çalışmasının mevsimlik değil, kesintisiz ve sürekli nitelikte bir hizmet ilişkisi olduğunu, müvekkilinin okulun açık veya kapalı olmasından bağımsız olarak yıl boyunca bakım, temizlik ve gözetim faaliyetlerini sürdürdüğünü; dolayısıyla hizmet akdinin hiçbir dönemde askıya alınmadığını ve sigortalılığın fiilî olarak 01.09.2004 tarihinde başladığının tereddüde yer vermeyecek biçimde anlaşıldığını, Mahkemece, dosyaya sunulan bilirkişi raporunu esas alarak karar verildiğini; ancak raporun içeriğinin yeterince irdelemeden ve rapordaki bulgularla tanık anlatımlarını birlikte değerlendirmeden hüküm kurulduğunu belirterek kararın bozulmasını talep etmiştir.

Davalı Kurum vekili temyiz dilekçesinde özetle; davanın süresinde açılmadığını, hak düşürücü süre yönünden reddi gerektiğini, davacının talep ettiği dönemlerin belirsiz olduğunu, sürekli fiili çalışması olmadığı halde bu şekilde rapor tanzim edilmesinin yasaya aykırı olduğunu belirterek kararın bozulmasını talep etmiştir.

Davalı Bakanlık vekili temyiz dilekçesinde özetle; davacının ... bünyesinde sözleşmeli işçi olarak çalışmadığından zamanaşımı itirazlarının kabul edilmesi gerektiğini, davacı ile müvekkili Kurum arasında bir iş sözleşmesinin kurulmadığını, dinlenen tanıkların davacının ücretinin köy halkı tarafından toplanarak verildiğinin belirtildiğini bu nedenle husumetin köy tüzel kişiliğine yöneltilmesi gerektiğini, müvekkili yönünden davanın husumetten reddi gerektiğini, bilirkişi raporunun da hüküm kurmaya elverişli olmadığını Mahkemece rapora yaptıkları itirazların değerlendirilmediğini belirterek kararın bozulmasını talep etmiştir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Dosya içeriğine, bozmanın mahiyeti ve kapsamına göre taraflar arasındaki uyuşmazlık, hizmet tespiti istemine ilişkindir.

1-Hizmet tespitine ilişkin talebin yasal dayanağı 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun geçiş hükümlerini içeren Geçici 7. maddesi gereğince 506 sayılı Kanun'un 79/10. ve 5510 sayılı Kanun'un 86/9. maddeleri olup Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.

Bu tür davalarda Mahkemece yapılacak iş, davacıyla ilgili varsa tüm belge ve kayıtlar işverenden istenilmeli, çalışmanın gerçekleştiği ileri sürülen işyerinin Kurum nezdinde bulunan dosyası, işverence hazırlanması gerekli ücret ödeme bordroları, puantaj kayıtları ve diğer kayıtlar getirtilmeli, dönemsel sigorta primleri bordrosuyla veya aylık prim ve hizmet belgesiyle bildirimleri yapılan sigortalılar tanık sıfatıyla dinlenilmeli, Kurum müfettişlerince inceleme yapılıp yapılmadığı sorulmalı, inceleme yapılmışsa belgeler getirtilmeli, aynı çevrede faaliyet yürüten ve davacının çalışmasını bilebilecek durumda olan tarafsız nitelikte başka işverenler ve bordrolu çalışanlar yöntemince saptanarak tanık sıfatıyla dinlenilmeli, işçilik alacaklarına ilişkin dava dosyasının varlığı araştırılarak celbedilmeli ve işçilik alacakları davasında dinlenen tanıkların anlatımları ile bu dosyada bilgi ve görgüsüne başvurulan tanıkların anlatımları karşılaştırılmalı, varsa çelişki giderilmeli, yargılama sürecinde dinlenen tanık anlatımlarının değerlendirilmesinde, iş yerinin kapsamı, kapasitesi ve niteliği nazara alınmalı, işin mevsimlik olduğu anlaşılırsa dönemleri belirlenmeli, bu dönemde davacı ile işveren arasındaki sözleşmenin askıda olduğu ve mevsimlik dönemlerde hak düşürücü sürenin işlemeyeceği gözönünde bulundurulmalı; böylelikle çalışmanın varlığı, başlangıç ve bitiş tarihleri, mevsimlik mi sürekli mi olduğu, yapılan işin kapsam ve niteliği de nazara alındığında kısmi çalışma mümkün olduğundan kısmi ve kesintili olup olmadığı yöntemince araştırılmalıdır.

2-İnceleme konusu eldeki davada, bozmaya uyulmuş ise de bozma gereklerinin tam olarak yerine getirildiğinden bahsedilmesi mümkün değildir. Bozma sonrasında Mahkemece bozma ilamına uyularak yapılan yargılama sonunda; davacının çalışma iddiası hakkında davanın kısmen kabulüne karar verilmiş ise de davacının davalıya ait iş yerinde çalışma sürelerinin tespitine yönelik araştırma yeterli değildir.

3-Somut olayın incelenmesinde; Mahkemece, ... isimli şirketin .. Köylere Hizmet Götürme Birliği ile arasındaki anlaşma gereği ... Köyüne hizmet götürdüğü ifade ettiği, .. İlköğretim Okulunun 01.04.2005 tarihinde kanun kapsamında alındığı, 2004-2014 yılları arasında verilen eğitimin tam zamanlı olduğu, ... Köyü İlk Okulunda öğretmen olarak görev yapan tanık beyanlarından da davacının hem kalorifer yaktığı hem de temizlik işlerini yaptığı, okulda görev yapan öğretmenlerin beyanları da dahil olmak üzere dosya kapsamında dinlenilen tüm tanık beyanları ve dosya içinde yer alan belgeler üzerinde yapılan inceleme neticesinde davacının okul döneminde tam zamanlı olarak kalorifer ve temizlik işlerinde çalıştığı kanaati ile dava kısmen kabul edilmiş ise de ... Köyü İlk Okulunda öğretmen, müdür ve müdür yardımcısı olarak görev yapan tanık beyanlarında davacının Köydes projesi kapsamında 1 yıl kadar hademe olarak çalıştığını, bunun dışında davacının ara ara gelip okuldaki işlere yardım etiğini, bazen temizlik, bazen kalorifere kömür atma işi yaptığını, okulda temizliği öğretmenlerle ortak yaptıklarını, davacının geldiği dönemlerde bu işe yardım ettiğini, öğretmen ...'ın görev yaptığı 2005 - 2013 yılları arasında kaloriferi yaktığının beyan edilmesi karşısında yapılan araştırmanın davacının iddiasını aydınlatma yönünden yeterli ve somut olmadığı anlaşılmıştır. Bu kapsamda Mahkemece, davacıdan çalıştığını iddia ettiği dönemde kendisine ücret ödemelerinin kim tarafından ne şekilde yapıldığı sorulmalı sonucuna göre ödemelere ilişkin tüm bilgi ve belgeler celbedilmeli, tanıkların yeniden beyanı alınmak suretiyle kaloriferin kim tarafından yakıldığı, temizliğin ne şekilde ve kimler tarafından yapıldığı hususlarındaki çelişkiler giderilmeli, davacının günlük mesaisinin tamamını bu işe ayırıp ayırmadığı ve aynı iş yerinde tam gün süreli çalışan emsal çalışanlarla aynı işi yapıp yapmadığı ya da tam gün süreli çalışan emsal çalışanlara göre önemli ölçüde daha az çalışıp çalışmadığı belirlenmeli, yapılan işin kapsam ve niteliği de nazara alındığında kısmi çalışma mümkün olduğundan kısmi ve kesintili olup olmadığı yöntemince araştırılmalıdır.

4-Mahkemece, bu maddi ve hukuki olgular göz önünde tutulmaksızın, eksik inceleme ve araştırmayla, yazılı şekilde hüküm kurulması, usul ve kanuna aykırı olup, bozma nedenidir.

VII. KARAR

Açıklanan sebeplerle,

Açıklanan sebeplerle

Temyiz olunan İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Peşin alınan temyiz harcının istek halinde ilgili davacıya iadesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine,

20.04.2026 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.