Yargıtay 9. Hukuk Dairesi
Kamu İhalesinde Toplu Sözleşme Farkı

Kararın Tam Metni

Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir.

MAHKEMESİ : Konya Bölge Adliye Mahkemesi 8. Hukuk Dairesi

SAYISI : 2025/2169 E., 2025/3850 K.

İLK DERECE MAHKEMESİ : Afyonkarahisar 2. İş Mahkemesi

SAYISI : 2024/116 E., 2025/178 K.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkilinin, davalı ... (...) Genel Müdürlüğüne bağlı 7. Bölge Müdürlüğü ... Başmühendisliğinin hizmet satın aldığı dava dışı işverenler . ... İç ve Dış Ticaret Ltd. Şti. (... Mühendislik Şirketi) ve son olarak da ... Temizlik AŞ'de (... Enerji Şirketi) hat bakım grup mühendisi olarak çalıştığını ve hâlen de çalışmakta olduğunu, ... İşçileri (...) Sendikası üyesi olduğunu, Yüksek Hakem Kurulunun 25.01.2018 tarihli ve 2017/2131 Esas, 2018/153 Karar sayılı kararı ile 01.08.2017-09.08.2018 yürürlük süreli toplu iş sözleşmesinin uygulanmaya başlandığını ancak davacının toplu iş sözleşmesi hükümlerinden yararlandırılmadığını, davalı ile dava dışı Şirket arasında asıl işveren alt işveren ilişkisi olduğundan davalı asıl işverenin de alt işverenin taraf olduğu toplu iş sözleşmesinden ... yükümlülüklerden alt işverenle birlikte sorumlu olduğunu ileri sürerek fark ücret ve bir kısım işçilik alacaklarının davalıdan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

1. Davalı vekili cevap dilekçesinde; davacının yüklenici firmaların işçisi olduğunu ve bu nedenle davanın müvekkili ... Genel Müdürlüğüne yöneltilemeyeceğini, enerji iletim hatlarının periyodik kontrol, bakım, onarım ve arızalarının giderilmesi işinin, müvekkili Şirket tarafından 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu (4734 sayılı Kanun) ve 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu (4735 sayılı Kanun) kapsamında ihale edildiğini, davalı Şirketin ihale makamı olduğunu ve asıl işveren sıfatının bulunmadığını savunarak davanın reddini istemiştir.

2. İhbar olunan ... Mühendislik Şirketi vekili dilekçesinde; davalı ... ile müvekkili Şirket arasında ihale sonucu 154-380 KV Enerji iletim hatlarının periyodik bakım, kontrol, onarım ve arızalarının giderilmesi işlerinin hizmet alımı yolu ile yaptırılmasına ilişkin şartname imzalandığını, davacının çalıştığı iş 4734 sayılı Kanun'un 3/(g) hükmü kapsamındaki işlerden olduğundan toplu iş sözleşmesinin uygulanamayacağını, davacıya yemek yardımının ödendiğini savunmuştur.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; 6552 sayılı İş Kanunu ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması ile Bazı Alacakların Yeniden Yapılandırılmasına Dair Kanun ile getirilen sisteme göre asıl işveren alt işveren ilişkisi çerçevesinde alt işveren tarafından personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alım sözleşmesi kapsamında kamu kurum ve kuruluşlarına ait işyerlerinde çalıştırılan işçileri kapsayacak olan toplu iş sözleşmelerinin, alt işverenin yetkilendirmesi kaydıyla kamu işveren sendikalarından birisi tarafından yürütülerek sonuçlandırılmasının öngörüldüğü, davacının, toplu iş sözleşmelerinin alt işveren tarafından yetkilendirilmiş bir kamu işveren sendikası tarafından yürütülüp sonuçlandırıldığına dair bir delil sunamadığı, bu hususta dosyaya sunulan beyanlardan bu yönde bir yetkilendirmenin olmadığının anlaşıldığı, yukarıda izah edilen 1 yıldan az kalması ya da alt işverenin süresinde yetkilendirme yapmamasından dolayı kamu işveren sendikası ile işlem yapılmaması hususu şeklindeki iki istisnai durumun da somut olayda mevcut olmadığı, böylece 4735 sayılı Kanunun 8/2 hükmü gereğince 4734 sayılı Kanunun 62/1-(e) hükmünde belirtilen personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alım sözleşmesi kapsamında kalan işlere ilişkin yapılan toplu iş sözleşmesi hükümleri gereğince kararlaştırılan işçilik alacaklarından davalının bir sorumluluğunun olmadığı, toplu iş sözleşmesinin öngördüğü işçilik alacaklarının davalıdan istenemeyeceği belirtilerek davalı vekilinin istinaf başvurusunun kabulüyle İlk Derece Mahkemesi hükmü kaldırılarak yeniden hüküm kurulmak suretiyle davanın reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

Davacı vekili temyiz dilekçesinde; personel çalıştırmasına dayalı hizmet alım sözleşmesi olup olmadığı hususu veya ihalenin kamu işveren sendikasınca yürütülüp yürütülmediğinin sendika üyesi işçinin bileceği bir husus olmadığını, ayrıca birebir aynı konuda ve aynı Kuruma karşı açılmış davalarda işçiler lehine verilen kesinleşmiş kararlar bulunduğunu ileri sürmüştür.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Uyuşmazlık, davacının Yüksek Hakem Kurulunun 25.01.2018 tarihli ve 2017/2131 Esas, 2018/153 Karar sayılı kararı ile uygulamaya konulan 01.08.2017-09.08.2018 yürürlük süreli toplu iş sözleşmesinden kaynaklanan alacaklarından davalı ... Müdürlüğünün sorumlu olup olmadığına ilişkindir.

4734 sayılı Kanun'un 2. maddesi uyarınca Kanun kapsamında olan idarelerin, mal veya hizmet alımları ile yapım işleri için ihaleye çıkılmadan önce uymaları zorunlu hususlara aynı Kanun'un 62/1-(e) hükmünde yer verilmiş olup ilgili düzenleme şu şekildedir:

"(Değişik: 20/11/2017-KHK-696/83 md. Aynen kabul: 1/2/2018-7079/78 md.)

1) 5018 sayılı Kanuna ekli (I), (II), (III) ve (IV) sayılı cetvellerde yer alan kamu idareleri (MİT Müsteşarlığı hariç) ile bunlara bağlı döner sermayeli kuruluşlar, 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye ekli (I) sayılı listede yer alan idarelerin ... ve taşra teşkilatları, il özel idareleri, belediyeler ile bağlı kuruluşları ve bunların üyesi olduğu mahalli idare birlikleri, birlikte veya ayrı ayrı sermayesinin yarısından fazlası il özel idareleri, belediyeler ve bağlı kuruluşlarına ait şirketler; merkezi yönetim, ... kurumu, fon, kefalet sandığı, yatırım izleme ve koordinasyon başkanlığı, gençlik hizmetleri ve spor il müdürlüğü, mahalli idare ve şirket bütçelerinden veya döner sermaye bütçelerinden, anılan liste kapsamındaki diğer idareler için ise kendi bütçelerinden personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı veya niteliği itibarıyla bu sonucu doğuracak şekilde alım yapamaz ve buna imkân sağlayan diğer mevzuat hükümleri uygulanmaz.

2) Bu bendin uygulanmasında personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı; bu Kanun ve diğer mevzuattaki hükümler uyarınca ihale konusu işte çalıştırılacak personel sayısının ihale dokümanında belirlendiği, bu personelin çalışma saatlerinin tamamının idare için kullanıldığı, yaklaşık maliyetinin en az %70’lik kısmının asgari işçilik maliyeti ile varsa ayni yemek ve yol giderleri dâhil işçilik giderinden oluştuğu ve niteliği gereği süreklilik arz eden işlere ilişkin hizmet alımlarını ifade eder. Mahalli idare veya şirketlerinin bütçelerinden yapılan, yıl boyunca devam eden, niteliği gereği süreklilik arz eden ve haftalık çalışma saatlerinin tamamının idare için kullanıldığı park ve bahçe bakım ve onarımı ile çöp toplama, cadde, sokak, meydan ve benzerlerinin temizlik işlerine ilişkin alımlar personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı olarak kabul edilir. Hizmet alım sözleşmesi kapsamında niteliği birbirinden farklı hizmet türlerinin bulunması halinde personel çalıştırılmasına dayalı olup olmama yönünden yapılacak değerlendirme her hizmet türü için ayrı ayrı yapılır. Danışmanlık hizmetleri, hastane bilgi yönetim sistemi hizmetleri ve çağrı merkezi hizmetlerine ilişkin alımlar personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı olarak kabul edilmez.

3) Kurum, hizmet alımının personel çalıştırılmasına dayalı olup olmadığı ya da niteliği itibarıyla bu sonucu doğurup doğurmadığı hususunda (2) numaralı alt bentte sayılan kriterleri ayrı ayrı ya da birlikte dikkate almak suretiyle usul ve esaslar belirlemeye yetkilidir."

4734 sayılı Kanun'un kapsamı dışında bırakılan hususlara bu Kanun'un 3. maddesinde yer verilmiştir. Kanun'un "İstisnalar" kenar başlıklı 3/(g) hükmündeki "2 nci maddenin birinci fıkrasının (b) ve (d) bentlerinde sayılan kuruluşların, ticarî ve sınaî faaliyetleri çerçevesinde; doğrudan mal ve hizmet üretimine veya ana faaliyetlerine yönelik ihtiyaçlarının temini için yapacakları, Hazine garantisi veya doğrudan bütçenin transfer tertibinden aktarma yapmak suretiyle finanse edilenler dışındaki yaklaşık maliyeti ve sözleşme bedeli ikitrilyon üçyüzmilyar Türk Lirasını aşmayan mal veya hizmet alımları," şeklindeki düzenlemeye göre kamu iktisadi kuruluşları ile iktisadi devlet teşekküllerinden oluşan kamu iktisadi teşebbüslerinin ve 2/(a), (b), (c) hükmünde belirtilenlerin doğrudan veya dolaylı olarak birlikte ya da ayrı ayrı sermayesinin yarısından fazlasına sahip bulundukları her çeşit kuruluş, müessese, birlik, işletme ve şirketlerin; ticari ve sınai faaliyetleri çerçevesinde, doğrudan mal ve hizmet üretimine veya ana faaliyetlerine yönelik ihtiyaçlarının temini için yapacakları, hazine garantisi veya doğrudan bütçenin transfer tertibinden aktarma yapmak suretiyle finanse edilenler dışındaki yaklaşık maliyeti ve sözleşme bedeli belirli bir miktarı aşmayan mal veya hizmet alımları, 4734 sayılı Kanun kapsamı dışındadır.

4735 sayılı Kanun'un "Fiyat farkı verilebilmesi" kenar başlıklı 8. maddesinin ilgili kısmı ise şöyledir:

"Sözleşme türlerine göre fiyat farkı verilebilmesine ilişkin esas ve usulleri tespite Kamu İhale Kurumunun teklifi üzerine Cumhurbaşkanı yetkilidir.

Sözleşmelerde yer alan fiyat farkına ilişkin esas ve usullerde sözleşme imzalandıktan sonra değişiklik yapılamaz.

(Ek fıkra: 10/9/2014-6552/13 md.) 4/1/2002 tarihli ve 4734 sayılı Kamu İhale Kanununun 62 nci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendi uyarınca ihale edilen işlerde, 22/5/2003 tarihli ve 4857 sayılı İş Kanununun 2 nci maddesinde tanımlanan asıl işveren-alt işveren ilişkisi çerçevesinde alt işveren tarafından münhasıran bu Kanun kapsamına giren kamu kurum ve kuruluşlarına ait işyerlerinde çalıştırılan işçileri kapsayacak olan toplu iş sözleşmeleri; alt işverenin yetkilendirmesi kaydıyla merkezi yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin üyesi bulunduğu kamu işveren sendikalarından birisi tarafından 18/10/2012 tarihli ve 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu hükümlerine göre yürütülür ve sonuçlandırılır. Toplu iş sözleşmesinin kamu işveren sendikası tarafından bu fıkraya göre sonuçlandırılması hâlinde, belirlenen ücret ve sosyal haklardan kaynaklanan bedel artışı kadar idarece fiyat farkı ödenir. Kamu işveren sendikası tarafından yürütülmeyen ve sonuçlandırılmayan toplu iş sözleşmeleri için fiyat farkı ödenemez, 4857 sayılı Kanunun 2 nci maddesinin yedinci fıkrası esas alınarak asıl işveren sıfatından dolayı ücret farkına hükmedilemez ve asıl işveren sıfatıyla sorumluluk yüklenemez. Bu fıkranın uygulanmasına ilişkin esas ve usuller, Çalışma ve ... Bakanlığının görüşü alınmak suretiyle Maliye Bakanlığınca belirlenir...."

Dava konusu uyuşmazlığa hangi düzenlemenin uygulanacağı noktasında davalı ... tarafından yapılan personel çalıştırılmasına dayalı ihalenin 4734 sayılı Kanun'un 3/(g) hükmüne göre mi ya da 62/1-(e) hükmüne göre mi yapıldığının tespiti önem arz etmektedir.

Somut uyuşmazlıkta; davacının, davalı ... tarafından ihale edilen "154-380 KV Enerji iletim hatlarının periyodik bakım, kontrol, onarım ve arızalarının giderilmesi" işini yüklenen dava dışı ... Mühendislik Şirketi ve son olarak ... Enerji Şirketi nezdinde çalıştığı anlaşılmaktadır. Bölge Adliye Mahkemesince, davacının Yüksek Hakem Kurulunun 25.01.2018 tarihli ve 2017/2131 Esas, 2018/153 Karar sayılı kararı ile uygulamaya konulan 01.08.2017-09.08.2018 yürürlük süreli toplu iş sözleşmesinden kaynaklanan alacaklardan, ihalenin 62/1-(e) hükmüne göre yapıldığı ve kamu ... sendikasının yetkilendirilmediği sonucuna varılarak, davalının, asıl işveren sıfatıyla sorumlu olmadığına karar verilmiş ise de varılan sonuç dosya kapsamına uygun düşmemektedir.

Dosya kapsamındaki davalı ... ile alt işverenler dava dışı... Şirketi ve ...Enerji Şirketi ile yapılan ihale sözleşmelerine bakıldığında, sözleşmelerde ihalenin 4734 sayılı Kanun'un 3/(g) hükmüne göre istisna kapsamında yapıldığı açıkça yazıldığı gibi, davalı ... Müdürlüğünün cevap dilekçesinde ve istinaf dilekçesinde de ihalenin 4734 sayılı Kanun'un 3/(g) hükmüne göre yapıldığı belirtilmiştir.

Bu hâlde, ihaleler 4734 sayılı Kanun'un 3/(g) hükmüne göre yapıldığından davalı ..., davacının alacaklarından 4857 sayılı İş Kanunu'nun 2/7 hükmüne göre asıl işveren olarak sorumludur.

Mahkemece yapılacak iş, dosya kapsamında bulunan bilirkişi raporu denetime tâbi tutularak davacının sendika üyeliği de dikkate alınarak talep ettiği alacakları hakkında bir karar vermektir. Yazılı şekilde sonuca gidilmesi hatalı olup bozmayı gerektirmiştir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeple;

Temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Peşin alınan temyiz karar harcının istek hâlinde ilgiliye iadesine,

Dosyanın kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, 19.02.2026 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.