İŞ HUKUKU · BOZMA
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi — Radyasyonla Çalışmada Süre Sınırı
2026/1847 E., 2026/4769 K. · 20 Mayıs 2026
İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 22 Kasım 2026
Kararın Özeti
Radyasyonla çalışan bir radyoloji uzmanı, koruyucu süre sınırını aşan çalışmasının karşılığını istedi. İlk derece mahkemesi, fazla çalışmanın belirli saatlere kadar aylık ücrete dâhil olduğu sözleşme kaydını uygulayarak bilirkişi hesabını esas aldı. Yargıtay, radyasyon ortamında haftalık 35 saat sınırını ve ilgili işlerde günlük yedi buçuk saat üst sınırını çalışanın sağlığını koruyan bağlayıcı kurallar olarak değerlendirdi. Bu sınırları aşan yasak çalışmanın karşılığının aylık ücrete dâhil sayılması nedeniyle kararı bozdu.
Hukuki İlke
Koruyucu çalışma süresi sınırlarını aşan yasak çalışmanın karşılığı, olağan fazla çalışmanın ücret içinde ödeneceğine ilişkin sözleşme kaydı kapsamında kabul edilemez.
Sonuç
Yargıtay, istinafın esastan ret kararını ortadan kaldırdı ve yasak çalışmaya ilişkin hesap hatası nedeniyle ilk derece mahkemesi kararını bozdu. Davalının temyiz itirazlarını yerinde görmedi.
İlgili Mevzuat
3153 sayılı Kanun
Kararda anılanSağlık Kuralları Bakımından Günde Azami Yedi Buçuk Saat veya Daha Az Çalışılması Gereken İşler Hakkında Yönetmelik
Kararda anılan4857 sayılı İş Kanunu
Kararda anılan
Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.
Kararın Tam Metni
Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir.
9. Hukuk Dairesi 2026/1847 E. , 2026/4769 K.
"İçtihat Metni"
MAHKEMESİ : Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2023/1538 E., 2025/2154 K.
İLK DERECE MAHKEMESİ : Gebze 1. İş Mahkemesi
SAYISI : 2020/153 E., 2023/288 K.
Bölge Adliye Mahkemesi kararı taraf vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkilinin davalı bünyesinde 09.09.2013-14.02.2020 tarihleri arasında radyoloji uzmanı hekim olarak doktor ünvanı ile çalıştığını, iş sözleşmesinin davalı işveren tarafından haksız ve bildirimsiz olarak feshedildiğini, davalı tarafından kıdem ve ihbar tazminatları ödenmiş ise de yapılan ödemenin eksik olduğunu, davacının haftalık yasal çalışma süresinin üzerinde çalıştığını, karşılığı ücretin ödenmediğini, davacı ile imzalanan 01.12.2013 tarihli ....Sözleşmesi'nin uygulanmasının davalı işveren tarafından haksız olarak uygulanmaması nedeniyle fark ücret alacağı bulunduğunu, müvekkilinin ücretinden haksız ve gerekçesiz şekilde teknisyen ve tercüme adı altında yapılan kesinti yapıldığını belirterek fark ücret, haksız kesinti ve fazla çalışma ücreti alacaklarının davalıdan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.
II. CEVAP
Davalı vekili cevap dilekçesinde; talep edilen alacakların zamanaşımına uğradığını, davacının 09.09.2013 tarihli iş sözleşmesi ile müvekkili bünyesinde çalışmaya başladığını, 09.09.2013 imza tarihli sözleşme devam ederken, davacının garanti edilen minimum ücretinin 01.01.2014 tarihinde imzalanan yeni bir sözleşme ile revizyona tâbi tutulduğunu, davacının herhangi bir hak kaybı yaşamadığını, davacının hak edişlerinin içerisinde fazla çalışma ücreti de dâhil olmak üzere tüm ücretlerinin bulunduğunu, davacının ayrıca fazla çalışma ücreti talep etmesinin mümkün dolmadığını savunarak davanın reddini istemiştir.
III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; işyerindeki değişiklik nedeniyle davacının maddi menfaatlerinin zedelendiği ve ücretinde düşüş yaşandığı iddiası ispat edilemediğinden davacının havuz sözleşmesi iptalinden kaynaklanan fark ücret alacağı talebinin reddi gerektiği, davacının ücretinden tercüme ve teknisyen adı altında kesinti yapıldığının anlaşılmasına göre bu talebin kabulü gerektiği, davacının çalışmasının 3153 sayılı Radyoloji Radiyom ve Elektrikle Tedavi Ve Diğer Fizyoterapi Müesseseleri Hakkında Kanun (3153 sayılı Kanun) kapsamında kalıp kalmadığını tespit için 19.12.2022 tarihinde davalı Sağlık Kuruluşunda keşif yapıldığı, yapılan keşif sonucunda davacının 3153 sayılı Kanun kapsamında çalıştığının anlaşıldığı, beyanlarına başvurulan tanık anlatımlarına göre davacının 2017 yılı içerisinde haftada 6 gün 08.00-15.00 saatleri arasında günde 7 saat çalıştığı, yarım saat ara dinlenme düşüldüğünde 6,5 saat ve haftada toplam 39 saat çalıştığının kabul edildiği, 270 saate kadar olan çalışmanın ücrete dâhil olacağı kararlaştırıldığından davacının 2017 yılı için fazla çalışma alacağı bulunmadığının kabul edildiği, 2018 yılı için ise hafta içi 5 gün ve ayda ortalama 2 cumartesi 08.00-17.00 saatleri arasında çalıştığı, 1 saat ara dinlenmenini düşülmesiyle 8,5 saat ve haftalık 42,5 saat çalıştığı, cumartesi günü 8,5 saatten ayda 2 kez çalıştığı ve bu çalışmanın haftalık olarak 4,25 saatlik çalışmaya denk geldiği, bu hâliyle toplamda 46,75 saat çalıştığı, 270 saatlik çalışmanın ücrete dâhil olduğu kabul edildiğinden bu kurala göre yapılan hesaplama neticesinde davacının fazla çalışma ücreti alacağının hüküm altına alınması gerektiği gerekçesiyle davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.
IV. İSTİNAF
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilerince istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; tarafların karşılıklı iddia ve savunmalarına, dayandıkları belgelere, hukuki ilişkinin nitelendirilmesine ve uyuşmazlığa uygulanması gereken hukuk kurallarına göre İlk Derece Mahkemesinin vakıa ve hukuki değerlendirmesinde usul ve esas yönünden kanuna aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle taraf vekillerinin istinaf başvurularının ayrı ayrı esastan reddine karar verilmiştir.
V. TEMYİZ
A. Temyiz Sebepleri
1.Davacı vekili temyiz dilekçesinde; davacının çalışmasının 3153 sayılı Kanun kapsamında olması sebebiyle yıllık 270 saate kadar olan fazla çalışmanın aylık ücrete dâhil olduğu düzenlemesinin yasaklı çalışma kapsamında geçersiz olduğunu ileri sürmüştür.
2. Davalı vekili temyiz dilekçesinde;
a. Davacının ücretinin hatalı tespit edildiğini,
b. Davacı tarafından ücretinden tercüme ve teknisyen kesintisi yapıldığına dair iddianın ispatlanamadığını, varsayıma dair kabulün hatalı olduğunu ileri sürmüştür.
B. Değerlendirme ve Gerekçe
Uyuşmazlık, ücretin miktarı, davacının ücretinden tercüme ve teknisyen kesintisi yapılıp yapılmadığı ve buna göre alacak talep edip edemeyeceği, fazla çalışma ücreti alacağının ispatı ile hesaplanmasına ilişkindir.
1. Tarafların iddia, savunma ve dayandıkları belgelere, uyuşmazlığın hukuki nitelendirilmesi ile uygulanması gereken hukuk kurallarına, dava şartlarına, yargılamaya hâkim olan ilkelere, ispat kurallarına ve temyiz olunan kararda belirtilen gerekçelere göre davalı vekilinin tüm, davacı vekilinin aşağıdaki paragrafların kapsamı dışındaki temyiz itirazları yerinde görülmemiştir.
2. Dairemizin 10.01.2023 tarihli ve 2022/15911 Esas, 2023/123 Karar sayılı kararının ilgili bölümü şöyledir:
"...
2. Sözleşme özgürlüğü kuralı uyarınca yasal sınırlar içinde kalan fazla çalışma ücretinin aylık ücretin içinde olduğuna dair sözleşme hükümleri kural olarak geçerlidir. Dairemiz; yerleşik hâle gelen ilkeleri ile fazla çalışma ücretinin, ücrete dâhil olarak kararlaştırılmış olmasına sınırlı olarak değer vermektedir. Bu bağlamda sözleşme hükümlerinin geçerliliğine getirilen iki temel sınırlama mevcuttur. Bunlardan ilki, 4857 sayılı Kanun'un 41 inci maddesi gereği fazla çalışma süresinin bir yılda 270 saatten fazla olamayacağı; diğeri ise kararlaştırılan aylık temel ücretin asgari ücretin üzerinde olması gerekliliğidir. Bir başka anlatımla Dairemiz, ücret seviyesinin yüksekliğini kaydın geçerliliğinin tespitinde dikkate almaktadır.
3. Diğer yandan iş sözleşmesinin devamı sırasında işçinin bir hakkından feragat etmesi veya hakkından feragat sonucu doğuran bir işlem yapması geçersizdir. Ancak fazla çalışmanın temel ücret içinde ödeneceğinin kararlaştırılmış olması, fazla çalışma ücretinden feragat anlamına gelmez. Fazla çalışma ücreti ödenmeyeceğinin kararlaştırılması ile fazla çalışmanın temel ücret içinde ödeneceğinin belirlenmesi birbirinden farktı kavramlardır. (... ... ..., "Anayasa Mahkemesinin Fazla Çalışmaya İlişkin Bireysel Başvuru Kararının Değerlendirilmesi (... Özdamar Başvurusu)", Çimento İşveren, Cilt 36, Temmuz 2022, Sayı 4, 8-35, s.31). Bu bağlamda davacı fazla çalışma ücretinden feragat etmiş değildir.
4. Fazla çalışma onayı alınmasına ilişkin düzenleme, işçinin fazla çalışma yapmaya zorlanamaması bakımından önemlidir. Düzenlemenin amacı, işçiyi işverenin olası haksız feshine karşı korumaktır. Fazla çalışma ücretinin karşılığının kararlaştırılan temel ücretin içinde olduğuna ilişkin kayıtlar ise fazla çalışmanın ücretlendirilmesine ilişkindir. İş sözleşmesindeki kayıt ile taraflar, fiilen yapılan fazla çalışmanın nasıl ücretlendirileceğini belirlemişlerdir. Fazla çalışma ücreti dâhil edilerek belirlenen ücret, işçinin aylık temeI ücreti olduğundan iş sözleşmesindeki kayda rağmen yapılmayan fazla çalışmanın karşılığı ücretin, işverence geri istenmesi de mümkün olmaz. Şu hâlde fazla çalışma onayı alınması ile iş sözleşmesinde temel ücret içinde fazla çalışma ücretlerinin ödeneceği kuralı arasında herhangi bir bağlantı bulunmamaktadır.
..."
Dairemizin yukarıda belirtilen kararında da açıklandığı üzere, iş sözleşmelerinde fazla çalışma ücretinin aylık ücrete dâhil olduğu yönündeki kurallara sınırlı olarak değer verilmelidir. Dairemizin kararlılık kazanmış olan uygulamasına göre yıllık 270 saatle sınırlı olarak söz konusu hükümlerin geçerli olduğu kabul edilmektedir. Fazla çalışmaların aylık ücret içinde ödendiğinin öngörülmesi ve buna uygun ödeme yapılması hâlinde, yıllık 270 saatlik fazla çalışma süresinin (aylık 22,5 saat, haftalık 5,2 saat) ispatlanan fazla çalışmalardan indirilmesi gerekir.
Fazla çalışmanın kararlaştırılan ücrete dâhil olduğu yönünde geçerli bir sözleşme hükmü olduğunda, ilk olarak fazla çalışmanın yıllık 270 saati geçip geçmediği denetimi yapılır. İşçi yıl içinde bazı dönemlere fazla çalışma yapmamış olsa dahi, her ay ödenen ücret içinde fazla çalışma ücreti yer aldığından fazla çalışma yapılan/ yapılmayan dönemler ayrımına gidilmeksizin yılda 270 saati aşan fazla çalışma olup olmadığı araştırıldıktan sonra, yıllık bazda belirlenen fazla çalışmalar 270 saatten az ise fazla çalışma ücreti hesaplanmaz. Yılda 270 saati aşan fazla çalışma yapıldığının tespiti durumunda haftalık bazda 5,2 saati aşan fazla çalışmalar için hesaplamaya gidilir.
İşçinin işyerindeki çalışması bir yıldan az ise yıllık 270 saat kriteri çalışılan ay sayısına göre azaltılarak belirlenir. Örneğin bir işçinin 10... gün süreli çalışmasında ispatlanan fazla çalışma saat sayısı 184 ise, 270 saat x 10,6 ay/ 12 ay= 238,5 saat olup çalışılan süreye göre, temel ücret içinde ödendiği varsayılan fazla çalışma süresi aşılmamış olur. Bu durumda fazla çalışma talebinin reddi gerekir.
Somut uyuşmazlıkta; hükme esas alınan bilirkişi raporu 2 alternatif üzerinden hazırlanmış olup 1. alternatifte yıllık 270 saatlik fazla çalışmanın ücrete dâhil olduğu, 2. alternatifte ise dâhil olmadığı kabul edilerek ayrı ayrı hesaplama yapılmıştır. İlk Derece Mahkemesince 1. alternatif esas alınarak 2017 yılı için davacının haftanın 6 günü 08.00-15.00 saatleri arasında yarım saat ara dinlenmeyle günde 6,5 saat ve haftalık 39 saat çalıştığı, yıllık 270 saatlik sınırı aşmadığından bu yıla ilişkin fazla çalışma alacağının bulunmadığı; 2018 yılı için ise hafta içi 5 gün ve ayda ortalama 2 cumartesi 08.00-17.00 saatleri arasında 1 saat ara dinlenmeyle günde 8,5 saat ve haftalık 42,5 saat, cumartesi çalışması da dâhil edildiğinde haftalık ortalama 46,75 saat çalıştığı kabul edilerek fazla çalışma ücreti hüküm altına alınmıştır.
Dosya kapsamına göre davacının 3153 sayılı Kanun kapsamında çalıştığı uyuşmazlık dışıdır. 3153 sayılı Kanun'un 5947 sayılı ... ve Sağlık Personelinin Tam Gün Çalışmasına ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'la eklenerek 30.01.2010 tarihinde yürürlüğe giren ek 1. maddesi şöyledir:
"İyonlaştırıcı radyasyonla teşhis, tedavi veya araştırmanın yapıldığı yerler ile bu iş veya işlemlerde çalışan personelin haftalık çalışma süresi 35 saattir. Bu süre içerisinde, Sağlık Bakanlığınca çıkarılacak yönetmelikte belirtilen radyasyon dozu limitleri de ayrıca dikkate alınır. Doz limitlerinin aşılmaması için alınması gereken tedbirler ile aşıldığı takdirde izinle geçirilecek süreler ve alınacak diğer tedbirler Sağlık Bakanlığınca çıkarılacak yönetmelikle belirlenir."
Görüldüğü üzere 3153 sayılı Kanun uyarınca radyasyon ortamında çalışanlar için haftalık çalışma süresi 35 saat olarak sınırlandırılmıştır. Bu sınır, çalışanın sağlığının korunması amacıyla emredici şekilde düzenlendiğinden, davacının yukarıda belirtilen çalışma düzenindeki haftalık 35 saati aşan çalışmaları, hukuka aykırı çalıştırma olup fazla çalışma olarak nitelendirilemez. Diğer yandan, Sağlık Kuralları Bakımından Günde Azami Yedi Buçuk Saat veya Daha Az Çalışılması Gereken İşler Hakkında Yönetmelik'in 4. maddesinin (ö) bendine göre davacının yaptığı işler bu Yönetmelik kapsamına girdiğinden günlük 7,5 saati aşan çalışmaların da yasak çalışma olarak değerlendirilmesi gerekir. Bu itibarla yasak çalışmaya ait ücretin, aylık ücrete dâhil olduğu yönündeki sözleşme hükümlerine değer verilemez. Bu husus gözetilmeksizin yazılı şekilde hüküm kurulması hatalı olup bozmayı gerektirmiştir.
VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,
2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,
Peşin alınan temyiz karar harcının istek hâlinde ilgililere iadesine,
Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,
20.05.2026 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.
Benzer Kararlar
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi — Anjiyografide Çalışan Kardiyoloğun Şua İzni ve Haftalık Çalışma Süresi
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi — Hekimin Fazla Çalışmasının Ücrete Dâhil Edilmesi ve Ödenmeyen Ücret
İlgili Sayfalar
İşçilik Alacakları Hesaplama Aracı
3153 Sayılı Kanun Ek Madde 1’i Ekleyen 5947 Sayılı Kanun
Günlük Azami Çalışma Süresine İlişkin Yönetmelik m. 4
Benzer bir uyuşmazlıkla ilgili görüşmek isterseniz iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.
Bu sayfa genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Özet ve açıklamalar site tarafından hazırlanmıştır; karar metni resmî kaynaktan alınmıştır.
Karar Künyesi
Mahkeme
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi
Esas No
2026/1847
Karar No
2026/4769
Karar Tarihi
20 Mayıs 2026
Oy Durumu
Oy birliği
Resmî Kaynak
Adalet Bakanlığı Mevzuat ve İçtihat Programı
Hukuki Destek
Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu
Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.
Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara
İlgili Hukuk Alanları
Hesaplama Araçları