top of page

Ana Sayfa › İçtihatlar

 

CEZA HUKUKU  ·  YARGITAY CUMHURİYET BAŞSAVCILIĞI İTİRAZININ KABULÜ  ·  YARGITAY CUMHURİYET BAŞSAVCILIĞI İTİRAZININ REDDİ  ·  BOZMA

Yargıtay Ceza Genel Kurulu — Tasarlayarak Öldürmede Mağdurun Kimliğinde Hata ve Yardım Etme

 

2022/503 E., 2025/2 K. · 8 Ocak 2025

 

İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 20 Kasım 2026

 

Kararın Özeti

 

Tasarlayarak öldürme davasında sanıklar bakımından hedef alınan kişinin kimliğinde yanılgıya düşülüp düşülmediği tartışıldı. Yargıtay Ceza Genel Kurulu, dosyadaki delillerin şahısta hata savunmasını doğrulamadığını değerlendirerek bu itirazı her iki sanık yönünden reddetti. Bir sanığın suça katkısının ise müşterek faillik düzeyine ulaşmadığını ve yardım etme hükümleri kapsamında kalması gerektiğini belirledi. Bu sanık yönünden önceki onama kaldırıldı ve hüküm bozuldu.

 

Hukuki İlke

 

Mağdurun kimliğinde yanılgı iddiası ile her sanığın fiil üzerindeki hâkimiyeti ayrı hukuki meseleler olarak değerlendirilir.

 

Sonuç

 

Şahısta hata itirazı iki sanık yönünden reddedildi. Bir sanık için yardım etme yerine müşterek faillik uygulanması nedeniyle hüküm bozuldu.

 

İlgili Mevzuat

 

  • 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu — m. 30/2, 37, 39/2-c, 82/1-a
    Kararda anılan

  • 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu — m. 302, 304
    Kararda anılan

Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.

 

Kararın Tam Metni

 

Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir.

 

Ceza Genel Kurulu         2022/503 E.  ,  2025/2 K.


"İçtihat Metni"

İtirazname No : 2021/115568


KARARI VEREN

YARGITAY DAİRESİ : 1. Ceza Dairesi

MAHKEMESİ :Ceza Dairesi

SAYISI : 1559-1725


I. HUKUKÎ SÜREÇ

Sanıklar ... ile ...'un tasarlayarak kasten öldürme suçundan 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 37/1 maddesi delaletiyle 82/1-a, 53, 54 ve 63. maddeleri uyarınca müebbet hapis cezasıyla cezalandırılmalarına, hak yoksunluklarına, müsadereye ve mahsuba, sanık ... hakkında hükmedilen cezanın TCK'nın 58/6-7. maddeleri uyarınca ikinci kez mükerrirlere özgü infaz rejimine göre çektirilmesine dair Bursa 6. Ağır Ceza Mahkemesince 02.02.2021 tarih ve 209-33 sayı ile kurulan ve resen istinafa tabi hükümlere yönelik olarak sanıklar ve müdafileri tarafından da istinaf yoluna başvurulması üzerine Bursa Bölge Adliye Mahkemesi 1. Ceza Dairesince 24.06.2021 tarih ve 1559-1725 sayı ile; İlk Derece Mahkemesince sanık ... yönünden verilen cezanın ikinci kez mükerrirlere özgü infaz rejimine göre çektirilmesine ilişkin karara yönelik istinaf başvurusunun, mükerrirlere özgü infaz rejimine göre çektirilmesine şeklinde düzeltilerek esastan reddine, bu kararın da sanıklar müdafileri tarafından temyiz edilmesi üzerine dosyayı inceleyen Yargıtay 1. Ceza Dairesince 07.04.2022 tarih ve 12858-2654 sayı ile temyiz istemlerinin esastan reddi ile hükümlerin onanmasına oy çokluğuyla karar verilmiştir.

Daire Üyesi ...; sanık ...’in eyleminin, nitelikli kasten öldürme suçuna TCK’nın 39/2-c maddesinde düzenlenen yardım eden sıfatıyla iştiraki oluşturduğu düşüncesiyle karşı oy kullanmıştır.

II. İTİRAZ SEBEPLERİ

Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığınca 23.05.2022 tarih ve 115568 sayı ile; "...Benzer olaylarla ilgili olarak oy çokluğu ile verilen 13/11/1936 gün ve 1936/14-32 sayılı Yargıtay İçtihadı Birleştirme kararı ile oy çokluğu ile verilen Yargıtay Ceza Genel kurulunun 14/01/2014 gün ve 2013/530-2014/1 sayılı kararlarında öldürülen şahısta yanılma hallerinde taammüt (tasarlama) vasfının intikal etmeyeceğine ve ceza tahdidinde (tayininde) yalnız suçun kasten yapıldığı düşünülerek iddia olunan taammütten dolayı cezanın şiddetlendirilmesine mahal olmadığına karar verilmiş olunmakla, itirazımızın kabulü ile Yüksek Dairenizin yukarıda belirtilen kararının kaldırılması..." gerektiği düşüncesiyle itiraz yoluna başvurulmuştur.

5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 308. maddesi uyarınca inceleme yapan Yargıtay 1. Ceza Dairesince 29.09.2022 tarih, 6196-7457 sayı ve oy çokluğu ile itiraz nedenlerinin yerinde görülmediğinden bahisle Yargıtay Birinci Başkanlığına gönderilen dosya, Ceza Genel Kurulunca değerlendirilmiş ve açıklanan nedenlerle karara bağlanmıştır.

III. UYUŞMAZLIĞIN KAPSAMI VE KONUSU

İtirazın kapsamına göre inceleme sanıklar hakkında nitelikli kasten öldürme suçundan kurulan mahkûmiyet hükümleri ile sınırlı olarak yapılmıştır.

Özel Daire ile Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı arasında oluşan ve Ceza Genel Kurulunca çözümlenmesi gereken uyuşmazlık; sanıklar ... ve ...'a isnat edilen "kasten öldürme" suçundan açılan kamu davasında, eylemlerinin "tasarlama" hâlini oluşturduğunun kabulüyle TCK'nın 82/1-a maddesi uyarınca nitelikli kasten öldürme suçundan cezalandırılmalarına dair mâhkumiyet hükümlerinde; suça konu eylemde TCK'nın 30/2. maddesinde düzenlenen "bir suçun daha ağır veya daha az cezayı gerektiren nitelikli hallerinin gerçekleştiği hususunda hata" hükmünün uygulanma şartlarının bulunup bulunmadığının belirlenmesine ilişkin ise de Yargıtay İç Yönetmeliği'nin 27. maddesi uyarınca öncelikle; sanık ...'in diğer sanık ...'in eylemine TCK'nın 37. maddesi uyarınca müşterek fail olarak mı yoksa TCK'nın 39. maddesi uyarınca yardım eden sıfatıyla mı iştirak ettiğinin değerlendirilmesi gerekmektedir.

IV. OLAY VE OLGULAR

İncelenen dosya kapsamından;

Maktul ...'ın; ölü muayene tutanağına göre 38-40 yaşlarında, 180-185 cm boylarında 110-120 kg ağırlığında esmer ve uzun saçlı olduğu, tanık beyanlarına göre Bursa ...'de bulunan ... Tekel isimli tekel bayinin sahibi ve işletmecisi olduğu; katılan ...'ın beyanına göre sanıkların hiçbirini tanımadığı; tanıklar ... ve ...'nın beyanlarına göre ... isimli şahsı tanımadıkları, maktulün dükkânının karşı tarafında faaliyet gösteren ve olaydan kısa bir süre önce de cezaevinde bulunan ... Tekel isimli iş yeri sahibinin maktule selam göndererek "Onun bıyıklarını yolacağım!" şeklinde tehditvari bir söylemde bulunması nedeniyle aralarında bir husumet olduğu; otopsi tutanağına göre maktulün sol el dorsalinde ve göğüs bölgesinde av tüfeği saçma tanelerine bağlı yaralanma bulunduğu, maktulün, uzak atış mesafesinden yapıldığı kanaatine varılan tek atışla göğüs bölgesinde oluşan öldürücü mahiyetteki av tüfeği saçma taneleri yaralanmasına bağlı olarak sternum ve kot kırıklarıyla birlikte meydana gelen akciğer, kalp, diyafram ve karaciğer yaralanması sonucu hayatını kaybettiği,

... Tekel isimli iş yerine ait 14.06.2020 tarihli güvenlik kamera görüntülerinden; tekel bayiinin dış kamerasında saat 00.06.54'te sanıkların içinde bulunduğu 16 . ...93 plaka sayılı beyaz renkli ... marka aracın ...Caddesi üzerindeki tekel bayi önünden geçerek ilk sağa döndüğü; sanık ...'in dış kamera saatine göre 00.08.15'te elleri boş vaziyette aracın döndüğü istikametten tekel bayi önündeki kaldırımda yaya olarak kameranın olduğu aşağı istikamete doğru tek başına yürürken tekel bayiinin hizasında iken içeri doğru baktığı ve saat 00.08.25'te tekel bayiini bu kez sağına alarak aracın gittiği istikamete doğru yürüdüğü; sanık ...'un tekel bayiinin iç kamerasına göre saat 00.09.06'da içeri girdiği ve bir şey alarak dışarı çıktığı; sanıklar ... ve ...'in dış kameraya göre saat 00.10.03'ü gösterirken aynı kaldırım ve yol üzerinde birbirleriyle yakın mesafede karşılaştıkları ve aracın bulunduğu tarafa yolun karşısına geçtikleri; sanıkların geldikleri aracın saat 00.11.30'da tekel bayii önünden bu kez karşı şeritten geçtiği sırada sanık ...'in aracın arkasından tek başına yürürken içeriye doğru baktığı ve kameradan kaybolduğu, aynı aracın saat 00.13.01'de tekel bayii önünden geçerek ilerideki kavşaktan sola dönüp ... sokağa doğru gittiğinin görüldüğü; sanık ...'in saat 00.22.00'da aracın döndüğü ... Sokak istikametinden tekel bayiinin karşısındaki karanlıkta kalan parkın içerisinden elinde koltuk altına sakladığı av tüfeği ile birlikte yürüyerek geldiği ve yoldan karşıya geçerek tekel bayiine girdiği; sanık ...'in tekel bayiinin iç kamerasına göre saat 00.23.32'yi gösterirken elindeki tüfekle içeri girdiği sırada dükkânda kasanın başında bir, içeride 3-4 kişi olduğu hâlde kasanın yanındaki taburede oturan maktul ...'ı yaklaşık iki metre mesafeden tüfeği doğrultarak hiçbir şey söylemeden bir kez ateş ettiği ardından hızla dışarı çıktığı, maktulün göğsünü tutarak oturduğu tabureden yere düştüğü, dış kameraya göre saat 00.23,35'i gösterirken sanık ...'in ... sokağa doğru elindeki tüfekle kaçtığı,

Kamera görüntülerine plakası yansıyan araçtan hareketle başlatılan soruşturma sürecinde düzenlenen olay yeri inceleme ve uzmanlık raporlarından; olay yerinde elde edilen bir adet boş av tüfeği kartuşunun, sanık ...'in sakladığı yeri göstermesi üzerine ele geçen Üzümlü marka, 12 kalibre fişek atan, gizli horozlu, tek namlulu, atışa engel mekanik arızası bulunmayan pompalı av tüfeğinden atıldığının tespit edildiği,

Kolluk araştırma tutanaklarından; tanık ... ... ile sanıklar ..., ... ve ... isimli şahısların Bursa ili Yıldırım ilçesinde ikamet ettikleri, yine Yıldırım ilçesinde ikamet eden ... ... isimli şahsın ...'de iş yeri bulunan maktul ... ile bir akrabalık ve iş bağının bulunmadığının yazılı olduğu,

Anlaşılmıştır.

Tanık ... ...; sanık ...'in kızı ve sanık ...'in kardeşi ... ...'un eşi olduğunu, suç tarihinden yaklaşık bir yıl önce sanık ... ve ... ...'un cezaevinde bulundukları 09.06.2019 tarihinde kayınbiraderi sanık ... tarafından evinde başka bir erkek varken yakalandığını, sanık ...'in evden atlayarak kaçan erkek şahsı görmediğini, ancak yengesinin evinde bulduğu cep telefonunu açtırarak içinde yengesi ve ... isimli şahsın fotoğraflarını gördüğünü ve "Namussuz kadın senin kafana sıkacağım!" dediğini, tanık ...'in sanık ... hakkında kendisini tehdit ve darp ettiği iddiasıyla savcılığa suç duyurusunda bulunduğunu, maktulü tanımadığını, önceden hiç görmediğini ve dosyaya fotoğrafları sunulan ... ... ile aynı kişi olmadığını, öte yandan ...'in sadece arkadaşı olduğunu ve aralarında duygusal bir bağ veya cinsel münasebet bulunmadığını, babası ... kendisine bu olayı sorunca ...'in Ortabağlar'da oturduğunu ve sanayide işçi olarak çalıştığını söylediğini, babasının ise "Görüştüğün kişiye söyle, ona bir şey yapmayacağım, babasına sıkacağım!" dediğini, olaydan sonra ablası ...'in kendisini arayıp babası ...'in arkadaşı ...'in babasını vurduğunu söylediğini,

Tanık ... ...; işçi olduğunu, tanık ...'in evine kız arkadaşıyla birlikte 09.06.2019 tarihinde birlikte gittiklerini, çıkarken cep telefonunu ...'in evinde unuttuğunu fark ettiğini, ... ile arasında bir gönül ilişkisi olmadığını, sanık ...'i önceden hiç görmediğini, sonrasında telefonunu hasarsız olarak teslim aldığını,

İnceleme dışı sanık ...; sanık ...'in aynı mahalleden komşusu olduğunu, eskiden kahvehane çalıştırdığını ve belediyede çalıştığını, suç tarihinde akşam saatlerinde evinde otururken sanık ...'in ...'ye gitmek için şoföre ihtiyaç olduğunu söylemesi üzerine sanıklar ... ve ...'in evden gelip kendisini aldıklarını, birlikte aynı araçla suçun işlendiği ...'deki tekel bayii civarına gittiklerini, yolda iken araçta tüfek gibi bir şey görmediğini, aralarında birinin öldürüleceğine dair bir konuşma geçmediğini, sadece gezmek ve içmek için ...'ye gitmek istediklerini, tekel bayiinin önünden geçtikten sonra sanıklar ... ve ...'in art arda araçtan indiklerini, ...'in elinde tüfek veya benzeri bir şey görmediğini, sonra sanık ...'in tek başına araca bindiğini ve birlikte mahalleye geri döndüklerini, sanık ...'i tekel bayiinin yakınında araçtan indikten sonra bir daha görmediğini,

Beyan etmişlerdir.

Sanık ...; sanık ... ile dünür olduklarını, seyislik ve hurdacılıkla uğraştığını olaydan yaklaşık bir yıl önce yengesi olan tanık ...'in evinde başka bir erkekle görüştüğünü, ancak sonradan isminin ... olduğunu öğrendiği şahsın evden atlayarak kaçtığını, şahsın cep telefonunda yengesi ... ile samimi fotoğraflarını gördüğünü, bu olay nedeniyle yengesine kızdığını, sonrasında fotoğrafları karakola verdiğini, olay günü akşam saatlerinde sanık ...'in kendisini arayıp "...'ye gezmeye gidelim" dediğini, kendisinde araba olduğunu ama ehliyeti olmadığını söyleyip hemen komşusu inceleme dışı sanık ...'i aradığını, ...'in teklifini kabul etmesi üzerine sanık ... ile birlikte kayınbiraderine ait olan ... marka araçla evden çıktıklarını, sonra inceleme dışı sanık ...'i de alarak ...'ye doğru hareket ettiklerini, sanık ...'in ...'de bir işi olduğunu, dolaşmak istediğini ve araçtan ineceğini söylediğini, elinde gazete kağıdına benzer bir şey gördüğünü, ancak bunu bira zannederek bir şey sormadığını, sanık ...'in yolda birini vuracağından bahsetmediğini, sadece "Gezmek için gidelim." dediğini, ... Tekel isimli dükkânın önüne yaklaştıklarında bir bira almak için arabadan indiğini, tekel bayiine girip bira aldıktan sonra araca dönerken sanık ... ile karşılaştığını, bir şey demeden yürüdüklerini, bir süre sonra arabada bira içerken ...'in araca gelip "Siz gidin benim işim var." dediğini, sonra ... ile birlikte mahalleye geri döndüklerini, suçlamayı kabul etmediğini, sanığın birini vuracağını bilmediğini savunduğu, UYAP üzerinden yapılan araştırmada cezaevinden dosyaya gönderdiği mektupta; abisi ... ...'un sanık ...'den cezaevinde daha önceden aynı koğuşta kaldığı birini vurmasını isteyip maktulün öldürülmesi olayını azmettirdiğini ve cezaevindeki ...'e bu nedenle para gönderdiğini beyan ettiği,

Sanık ...; uyuşturucu ticareti suçundan cezaevinde iken Covid-19 izni üzerine geçici olarak dışarı çıktığını, tanık ...'in kızı olduğunu, sanığın, suç tarihinden yaklaşık bir yıl önce cezaevinde bulunduğu süreçte koğuş arkadaşları veya mahalledekilerden birilerinin kızı ...'e ...'de tekel bayiinde çalışan tanımadığı birinin tecavüz ettiğini söylediklerini, hapishaneden çıktıktan sonra isminin ... olduğunu öğrendiği bu kişiyi vurmaya bir ay önce karar verdiğini ve yerini bulmak için araştırma yaptığını, sonra fotoğraflarından gördüğü kadarıyla bu şahsın 20-25 yaşlarında biri olduğunu, ... Tekel isimli bayie suç tarihinden önce de gittiğini, soruşturma aşamasındaki beyanında; suç tarihinden bir gün önce temin ettiği av tüfeğini tekel bayiinin yakınlarında bir çalılığa sakladığını, mahkemede ise ... ile buluştuklarında av tüfeğini arabanın arka koltuğuna koyduğunu, sonradan araca binen ...'in ve sanık ...'in karanlık olduğu için tüfeği arabada görmemiş olabileceklerini, son savunmasında tüfeği bir iki gün önce temin ederek tekel bayii yakınlarında bir yere sakladığını, diğer sanıklara, birlikte bindikleri araçla ...'ye vardıklarında tekel bayiini geçince "Siz burada bekleyin ben geleceğim." diyerek araçtan indiğini, sonra tüfeği sakladığı yerden alıp tekel bayiine girdiğini, tekrar arabaya dönmediğini, daha önce kendisine fotoğrafı gösterilen ve kızına tecavüz ettiği söylenen şahsın kasanın yanında oturduğunu gördüğünü, aralarında 4-5 metre mesafe varken tüfekle ateş ettiğini, şahsı öldürmek istemediğini, sonrasında hızla uzaklaşıp tüfeği sakladığını, ardından bir taksiye binip kızı ...'in evine gittiğini, ertesi gün de tüfeği sakladığı yeri polislere gösterdiğini, ...'ye giderken araçtakilere birini vuracağını söylemediğini, diğer sanıkların bu plandan haberlerinin olmadığını, vurduğu şahsın kızına tecavüz eden ... değil de tekel bayii sahibi ve önceden tanımadığı ... isimli şahıs olduğunu olaydan sonra öğrendiğini, cezaevinde iken kimsenin maktulü vurması için kendisini yönlendirmediğini, çok pişman olduğunu savunmuştur.

V. GEREKÇE

A. Sanık ...'un sanık ...'in eylemine TCK'nın 37. maddesi uyarınca müşterek fail olarak mı yoksa TCK'nın 39. maddesi uyarınca yardım eden sıfatıyla mı iştirak ettiği:

1- İlgili Mevzuat ve Ön Soruna İlişkin Açıklamalar

Bir kişi tarafından işlenmesi mümkün olan bir suç birden fazla kişi tarafından işlenmesi hâlinde sorumluluk statüleri suça iştirak hükümlerine göre belirlenecektir. 765 sayılı TCK'da suça aslî ve fer'î iştirak ayrımı yapılmakta iken 5237 sayılı TCK'da suça iştirak şekilleri faillik ve şeriklik olarak düzenlenmiştir.

765 sayılı TCK'nın 64/1. maddesinde suça asli iştiraki düzenlerken "fiili irtikâp etmek" ve "doğrudan doğruya beraber işlemek" ifadelerine yer verilmiştir. "Fiili irtikap etmek ancak suçun kanuni tarifine uygun bir şekilde gerçekleştirilmesi, yani, icrai hareketlerin yapılması halinde söz konusudur." (Dönmezer/Erman 2. Cilt, s. 1287; Önder, Genel Hükümler 2 s. 503) "Fiili doğrudan doğruya beraber işleyen ifadesinden fiili icra eden kişi ile diğer şahsın bir işbirliği söz konusudur ve onun fiiliyle suçu meydana getiren icrai hareketlerinin aynı zamanda olması gerekmektedir." (Dönmezer/Erman, s. 1288; Önder, s. 504).

5237 sayılı TCK'ya ilişkin Hükumet Tasarısı'nda fiili irtikâp edenler ve doğrudan doğruya beraber işlemiş olanlar ayrımı terk edilmiştir. Bu ayrımın yerine genel olarak fiili birlikte icra edenler ifadesi kullanılmıştır (Özgenç, TCK Gazi Şerhi. 3. Baskı, s. 489).

Müşterek faillik, 5237 sayılı TCK'nın 37. maddesinin 1. fıkrasında; "Suçun kanuni tanımında yer alan fiili birlikte gerçekleştiren kişilerden her biri, fail olarak sorumlu olur." şeklinde düzenlenmiştir.

Madde gerekçesinde; "...Asli iştirak feri iştirak ayrımının en önemli sakıncası, kişinin suçun işlenişine katkısının gerçekleştirilen suçun bütünlüğü içerisinde değil, ondan bağımsız olarak ele alınmasıdır. Örneğin bir iş yerinde işlenen silahlı yağma suçunda, dışarıda gözcülük yapan kişinin fiilinin yağma suçunun bütününden bağımsız olarak değerlendirilmektedir. Bu nedenle gözcülük yapan uygulamada bazen asli fail bazen de fer'i fail olarak sorumlu tutulmaktadır. Bu sistemde suçun işlenişine iştirak eden kişilerin çoğu zaman asli fail olarak mı, yoksa fer'i fail olarak mı sorumluluğu gerektiği duraksamaya yer vermeyecek bir biçimde saptanamamaktadır. Halbuki örnek olayda gözcülük yapma fiilinin diğer kişilerle birlikte işlenen yağma suçunun gerçekleşmesine olan etkisi bir bütün olarak değerlendirildiğinde diğer suç ortaklarıyla suçun işlenişi üzerinde ortak hakimiyet kurulduğu sonucuna ulaşılırsa fail olarak sorumlu tutulması gereklidir.

Hükumet Tasarısında da benimsenen 'asli iştirak', 'fer’i iştirak' ayırımının adil ve eşit olmayan bir cezalandırmayı sonuçlaması ve uygulamada zorluk ve duraksamalara neden olması dolayısıyla, bu ayrımı esas alan düzenleme tasarıdan çıkarılmıştır. Yeni yapılan düzenlemeyle, iştirak şekilleri, fiilin işlenişi üzerinde kurulan hakimiyet ölçü alınarak belirlenecektir. Bu sistemde birer sorumluk statüsü olarak öngörülen iştirak şekilleri ise faillik, azmettirme ve yardım etmeden ibarettir.

Yeniden düzenlenen maddenin birinci fıkrasına göre suçun kanuni tanımında öngörülen fiili gerçekleştirilen kişi fail olup; suçun birden fazla kişi tarafından birlikte işlenmesi durumunda, bu kişilerin her biri müşterek fail olarak sorumlu tutulacaklardır.

Müşterek faillikte, birlikte suç işleme kararının yanı sıra, fiil üzerinde ortak hâkimiyet kurulduğu için, her bir suç ortağı fail statüsündedir. Ortak hakimiyetin kurulup kurulmadığının saptanmasında suç ortaklarının suçun icrasındaki rolleri ve katkılarının taşıdığı önem göz önünde bulundurulur. Bu durumda, fiilin icrası veya sonuçsuz kalması ortak faillerden her birinin elinde bulunmaktadır. Örneğin suç ortaklarından birinin cebir veya tehdit kullanarak mağduru etkisiz hâle getirdiği, diğerinin de üzerindeki para ve sair kıymetli eşyayı aldığı yağma suçunda her iki suç ortağının suçun işlenişine yaptıkları katkı, suçun icrası açısından birbirini tamamlayıcı niteliktedir. Dolayısıyla, her iki suç ortağı, suçun işlenişi üzerinde ortak bir hakimiyet kurmaktadır.

Suç ortaklarının iştirak katkılarının karşılıklı olarak birbirlerini tamamlamadığı durumlarda da müşterek faillik mümkündür. Bazı hallerde failler, her biri suçun kanuni tanımındaki bütün unsurları tek başına gerçekleştirmek üzere, bir anlaşmaya varabilir. Örneğin bir kişiyi öldürmek için aralarında anlaşmış olan beş kişi, amacın gerçekleşme ihtimalini daha da yükseltmek için, aynı anda mağdurun üzerine ateş ederler. Ateşlenen mermilerden bir kısmı mağdura isabet eder, bir kısmı ise etmez. Bu örnek olayda bütün suç ortakları ortak bir suç işleme kararına dayanarak birlikte hareket etmektedirler. Bu beş suç ortağının ateşlediği mermilerden sadece bir tanesinin mağdura isabet edip ölümüne neden olması halinde dahi, tamamlanmış kasten adam öldürme suçundan dolayı bu kişilerden her biri müşterek fail olarak sorumlu tutulacaktır.

Müşterek faillik bakımından zorunlu diğer bir koşul, failler arasında birlikte suç işleme kararının varlığıdır. Belli bir hareketin icrasına ve neticenin meydana gelmesine ilişkin olan birlikte suç işleme kararı, kast kapsamında düşünülmelidir. Suç ortaklarının suçun işlenişine ilişkin kastlarının doğrudan veya olası kast gibi farklılık göstermesinin, müşterek fail olarak sorumlulukları üzerinde bir etkisi yoktur..." şeklinde failliğin temel unsurları belirlenmiştir.

Birlikte suç işleme kararına bağlı olarak, suçun icrai hareketlerinin birlikte gerçekleştirilmesi ve dolayısıyla, haksızlık teşkil eden fiilin icrası üzerinde müşterek hâkimiyet kurulması hâlinde söz konusu olan iştirak şekline müşterek faillik denmektedir. Müşterek faillikte, birlikte suç işleme kararının yanı sıra, fiil üzerinde müşterek hâkimiyet kurulduğu için, her bir suç ortağı fail statüsündedir. (Özgenç, s. 489).

Müşterek hâkimiyetin kurulup kurulmadığının tayininde suç ortaklarının suçun icrasındaki rol dağılımları ve suçun işlenişine bulunulan katkının arz ettiği önem, zaruret göz önünde bulundurulacaktır. Öyle ki fiilin icrası veya akim kalması müşterek faillerden her birinin elinde bulunmaktadır (Maurach/Gössel/Zıpf II, s. 294/295; Roxin, Taterschaft, 280, atfen Özgenç, s. 491).

Müşterek failin suçun icrasındaki bulunduğu katkının bu zaruret nedeniyle; burada fonksiyonel, müessir fiil hakimiyeti, bir başka ifadeyle icrai faaliyette bulunmayı gerekli kılan fiil hâkimiyeti kavramı kullanılmaktadır (Kavramı ilk ihdas eden Roxin olmuştur. Ancak, bilahare doktrinde büyük ölçüde kabul görmüştür: Jescheck, Lb, 616; Stratenwerth, Allgemeiner Teil, kn. 823; Samson, sk(4), 25, kn. 43; Rudolphı, Bockelmann-F, 374; Bloy, 376; fonksiyonel fiil hakimiyeti kavramını eleştirmekle birlikte, muhtevada hemfikir olan, Herzberg,Taterschaft, s. 61).

Böylece, belli bir neticenin oluşumuna illî etkide bulunan herkes değil ancak kanunda tarif edilen muayyen haksızlığı gerçekleştiren suç ortağı, ortaklığı fail olabilecektir. Kanunda tarif edilen haksızlık birden fazla suç ortağı tarafından müştereken gerçekleştiriliyorsa, müşterek faillik bahis konusudur. Her müşterek fail suçun icrasına ilişkin müessir, fonksiyonel katkıda bulunmaktadır. Öyle ki bu katkı suç planının başarıya ulaşması açısından önem arz etmektedir. Bu itibarla fiil üzerinde müşterek hâkimiyet kurulmasının esasını teşkil etmektedir.

Buna göre; suçun icrasına bulunulan katkı suçun başarıyla işlenmesi açısından zorunluluk arz ediyorsa bu suç ortağı müşterek faildir. Öyle ki suçun işlenişine bulunulan her bir müşterek katkı fiilin başarıyla tamamlanması açısından gereklilik arz ettiği gibi, bu müşterek katkılardan herhangi birinden vazgeçilmesi fiili gerçekleştirme ve fiili gerçekleştirmeme akim kalma tehlikesine maruz bırakır (Yargıtay Ceza Genel Kurulunun 26.04.1982 tarihli ve 114-171 sayılı kararı).

Suçun icrası açısından müstakil bir fonksiyonu olmayan bir katkıda bulunulması hâlinde müşterek hâkimiyetten bahsedilemez. Müşterek faillik için suçun icrası aşamasında bulunulsa bile bir iştirak katkısı suçun işlenişi açısından bir önemi haiz olmalıdır; başka bir ifadeyle suç ortakları arasında iş bölümü gereğince suçun icrası üzerinde müessir fonksiyonel bir hâkimiyet kurulmasını sağlayacak bir ağırlıkta olmalıdır. Bu itibarla örneğin sahte evrak tanzim eden kişiye mürekkep tedarik etmek bu suçun işlenişinde müşterek fail olmayı gerektirmez (Roxin, Taterschaft, s. 284; aynı yazar, LK(10), 25, kn 108, 131, 132; Jescheck, Lb, 616; Stratenwerth, Allgemeiner Teil, kn. 824; Samson, sk(4), 25, kn. 47; Bloy, 369/370; Herzberg, Taterschaft, 69).

Müşterek failler, suçun işlenişine bulundukları iştirak katkılarıyla suçun kanuni tarifinde yer alan objektif, maddi unsurların hepsini yalnız başına gerçekleştirmek zorunda değildirler; fakat aralarındaki iş bölümü gereğince, bu maddi unsurlardan bir kısmı gerçekleştirilmekle de fiil üzerinde müşterek hâkimiyet kurabilirler. Mesela; bir banka soygunu sırasında suç ortaklarından biri silahıyla bankadakileri etkisiz hale getirirken, diğerleri kasadaki paraları alır. Bu gibi olayda her iki suç ortağının suçun işlenişine bulundukları katkılar, söz konusu suçun icrası açısından birbirlerini tamamlayıcı niteliktedir. Dolayısıyla her iki suç ortağı, suçun icrası üzerinde müşterek bir hâkimiyet kurmaktadır(Roxin, Taterschaft, 278; aynı yazar, LK (10), 25, kn. 108).

Müşterek faillik, her zaman yukarıdaki banka soygunu örneğinde olduğu gibi suç ortaklığının iştirak katkılarının karşılıklı olarak birbirlerini tamamladığı klasik şekliyle karşımıza çıkmamaktadır. Bazı hâllerde, müşterek faillerden her biri suçun kanuni tarifindeki bütün unsurları tek başına gerçekleştirmeye gayret etmek üzere, bir müşterek anlaşmaya varılır. Böyle bir durumda müşterek hareket etmenin amacı, fiilin akim kalma ihtimalinini mümkün olduğunca aza indirmektir. Fakat bu demek değildir ki böyle bir ihtimalde her bir suç ortağının suçun işlenişine bulunduğu katkı bizatihi önemsizdir. Aksine, suçun icrai hareketlerini gerçekleştirecek suç ortağı sayısının artırılması suretiyle, suç planının başarıya ulaşması ihtimalinin mümkün olduğunca artırılması, sağlama alınması amaçlanmaktadır. (Bloy, 372/373) Mesela; bir kasten öldürme suçunu işlemek için aralarında anlaşmış olan 20 kişi amacın gerçekleşme ihtimalini daha da yükseltmek için aynı anda mağdur üzerine ateş ederler. Ateşlenen mermilerden bir kısmı mağdura isabet eder bir kısmı ise isabet etmez (Herzberg, Taterschaft, 56, atfen Özgenç, s. 494).

Bu durumda her bir suç ortağının suçun işlenişine bulundukları katkıların icra ettiği fonksiyon, suç planının başarıyla sonuçlanması ihtimalini arttırmak olduğu görülür. Her bir suç ortağının suçun işlenişine bulunduğu katkının eşdeğerde olduğu anlaşılır. Zaten bu nokta, müşterek faillik açısından aranan hususlardan birisidir. Neticenin gerçekleşmesi, iştirak statülerinin belirlenmesinde önemi haiz değildir. Örnek olayımızda müteaddit suç ortağı suçun kanuni tarifindeki fiili bizzat gerçekleştirmeyi kararlaştırmakla ve müşterek hareket etmekle beraber, mermilerden bir kısmı mağdura isabet etmemiş olabilir. Böyle bir durumda mesele, bütün suç ortaklarının şüpheden sanık yararlanır (in dubio proro) prensibi gereğince adam öldürmeye teşebbüsten dolayı mı yoksa tamamlanmış adam öldürme suçundan dolayı mı sorumlu tutulmaları gerektiğidir. Hemen ifade etmek gerekir ki, örnek olayımızda bütün suç ortakları müşterek suç işleme kararına istinaden hareket etmektedirler ve suçun icrai hareketlerini müştereken gerçekleştirmektedirler. Bu yirmi suç ortağının ateşlediği mermilerden sadece bir tanesinin hedefe isabet etmesinde dahi, bir tamamlanmış kasten öldürme suçunun mevcut olduğu fakat, bu suçun faili tek kişi olmayıp, yirmi kişiden müteşekkil bir grup olduğunu kabul etmek gerekecektir. (Bloy, s. 374, atfen Özgenç, s. 494-495). Nasıl ki bir kişi mağduru öldürmek için yirmi el ateş edip de bunlardan sadece bir tanesinin hedefe isabet etmesi hâlinde hukuki anlamda hareket birliğinin mevcudiyeti nedeniyle, bu kişiyi tamamlanmış bir kasten öldürme suçundan ve on dokuz defa kasten öldürme suçuna teşebbüsten dolayı sorumlu tutmuyorsak; olayımızda da aynı düşünceden dolayı bütün suç ortaklarını bir tek tamamlanmış kasten öldürme suçundan dolayı sorumlu tutmak gerekecektir (Özgenç, s. 495).

Müşterek hareket etmenin amacı fiilin akim kalma ihtimalini mümkün olduğunca aza indirmektir (Bloy, atfen Özgenç, s. 495).

Hazırlık hareketleriyle suç teşkil eden fiil üzerinde hâkimiyet kurulamaz. Müşterek faillik için aranan fiil hâkimiyeti, kanunda tanımı yapılan muayyen fiil göz önünde bulundurulmalıdır. Bu itibarla, suçun işlenişine bulunulan katkı, kanunda tanımlanan tipik hareketlere uymayıp, nitelik itibariyle hazırlık hareketi mahiyetinde ise ilgili suç ortağını müşterek fail olarak değil, ancak yardım eden olarak sorumlu tutmamız gerekecektir. Hazırlık hareketi mahiyetinde bir katkıda bulunmakla suçun işlenişine iştirak eden kişi fiilin işlenişi üzerinde müşterek bir hâkimiyet kuramamaktadır (Özgenç, s. 499).

Suç vakasının planlanmasına veya tertiplenmesine iştirak eden suç ortağının şayet bilahere fiilin icrasına iştirak etmemekte ise müşterek fail olarak değil, yardım eden olarak sorumlu tutulacaktır (Özgenç, s. 499).

Müşterek failliğin bir diğer şartı, müşterek failler arasında birlikte suç işleme kararının varlığıdır. Bu karar belli bir hareketin icrasına ve neticenin meydana gelmesine ilişkin olmalıdır. Öyle ki müşterek failler arasında fiili müştereken işlemekte olduklarına dair, müşterek hareket ettiklerine dair bir ilginin, iradenin hâkim olması gerekir. Müşterek suç işleme kararı, kast içinde mütalaa edilmelidir (Maurach/Gössel/Zıpf II, s. 297; Cramer, Schönke/Schröder (23) 25, kn.94 atfen Özgenç, s. 501).

Fiil üzerinde fonksiyonel hâkimiyet, müşterek failler arasında anlaşmaya varılmış bir suç planının varlığını gerekli kılmaktadır. Gerçi suçun icrası sırasında da oluşan suç işleme kararı müşterek faillik için yeterlidir. Bu itibarla da suç planının hazırlandığı sırada karar oluşumuna iştirak etmek zorunlu değildir. Yeter ki suçun işlenişine iştirak eden kişiler birlikte suç işleme kararına istinaden fiil üzerinde müşterek bir hâkimiyet kursunlar (Maurach/Gössel/Zıpf II, s. 298, atfen Özgenç, s. 501).

Suç failleri arasında müşterek bir karar mevcut değilse, bunların müşterek fail olarak sorumlu tutulması söz konusu değildir. Bu durumda birbirinden habersiz hareket eden kişilerin sorumluluğunu bizzat kendi davranışları göz önünde bulundurulmak suretiyle tayin etmek mümkün olacaktır (Özgenç, s. 502).

Doktrindeki görüşler de dikkate alındığında müşterek faillik için iki şartın birlikte gerçekleşmesi gerekmektedir:

1- Failler arasında birlikte suç işleme kararı/iştirak iradesi bulunmalıdır.

2- Suçun işlenişi üzerinde birlikte fiili hâkimiyet kurulmalıdır.

Suçun icrasına iştirak etmekle birlikte, işlenişine bulunduğu katkının niteliği gereği kanuni tanımdaki fiili gerçekleştirmeyen diğer suç ortaklarına şerik denilmekte olup TCK’da şeriklik, azmettirme ve yardım etme olarak iki farklı şekilde düzenlenmiştir. Buna göre, kanuni tanımdaki fiili gerçekleştirmeyen veya özel faillik vasfını taşımadığı için fail olamayan bir suç ortağı, gerçekleşen fiilden TCK'nın 40. maddesinde düzenlenen bağlılık kuralı uyarınca sorumlu olmaktadır.

İştirak şekillerinden biri olan azmettirme; "Belli bir suçu işleme hususunda henüz bir fikri olmayan kişide, bir başkası tarafından suç işleme kararının oluşmasının sağlanması" (YCGK'nın 16.02.2010 tarihli ve 2009/1-251 E. - 2010/25 K. sayılı kararı) olarak tanımlanmıştır.

Ancak kasten işlenen bir suça azmettirme mümkündür. Azmettirenin de kasten hareket etmesi, bu kastın, failde belli bir suçu işleme hususunda karar oluşturmayı, suçu bu kişi tarafından işlenmesi hususunu kapsaması gereklidir. Kast müşahhas olmalı, işlenecek suçun ve mağdurun somut olarak belirlenmesi gereklidir. Fiilin esaslı unsurları veya ana hatlarla somutlaştırılmış olması zorunlu ve yeterlidir. Suçun icrai tarzına ilişkin ayrıntıları işlenecek yerin ve zamanın tayinine gerek yoktur. "...Azmettiren asıl failde belli bir suçu işleme istek ve kararını yaratma kastı ile hareket etmeli, bir kimseyi suça yöneltmeyi bilmeli ve istemelidir. Bu sebeple azmettiren, belli bir suçu başkasına işletmek maksadıyla hareket etmelidir..." (Dönmezer, Sulhi – Erman, Sahir, Nazari ve Tatbiki Ceza Hukuku, Cilt:II, DER Kitabevi, 14. Bası, İstanbul 2019, s. 833).

Şerikliğin diğer bir şekli ise yardım etmedir. Bir suçun işlenişine yardım niteliğindeki fiillerle katılanların bu iştirakleri nedeniyle yardım eden olarak sorumlu tutulacaklardır. Yardım eden, hareketleriyle failin suç tipini gerçekleştirmesini teşvik etmekte ve kolaylaştırmaktadır (Baumann/Weber/Midsch s. 31 kn.1, atfen Koca/Üzülmez TCK, Genel Hükümler, 15. Baskı s. 506).

Faillik ve azmettirme olarak nitelendirilemeyen her türlü katkı, yardım etme kapsamında değerlendirilebilir. Yardım etme, yardım edenin suç tipini icrası üzerine bizzat hâkimiyet kurmaması yönüyle faillikten ayrılmaktadır (Kühl, s. 20, kn. 211, atfen Koca/Üzülmez s. 506).

Suç tipinin gerçekleştirilmesini mümkün kılan, kolaylaştıran, yoğunlaştıran veya garantileyen fiiller yardım niteliğindeki katkıyı belirtir (Kindhauser, s. 27, kn. 5, atfen Koca/Üzülmez, s. 507).

Yardım etme, TCK'nın 39. maddesinde;

"(1) Suçun işlenmesine yardım eden kişiye, işlenen suçun ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektirmesi halinde, onbeş yıldan yirmi yıla; müebbet hapis cezasını gerektirmesi halinde, on yıldan onbeş yıla kadar hapis cezası verilir. Diğer hallerde cezanın yarısı indirilir. Ancak, bu durumda verilecek ceza sekiz yılı geçemez.

(2) Aşağıdaki hallerde kişi işlenen suçtan dolayı yardım eden sıfatıyla sorumlu olur:

a) Suç işlemeye teşvik etmek veya suç işleme kararını kuvvetlendirmek veya fiilin işlenmesinden sonra yardımda bulunacağını vaat etmek.

b) Suçun nasıl işleneceği hususunda yol göstermek veya fiilin işlenmesinde kullanılan araçları sağlamak.

c) Suçun işlenmesinden önce veya işlenmesi sırasında yardımda bulunarak icrasını kolaylaştırmak." şeklinde düzenlenmiştir.

Bir suçun işlenişine gerçekleştirilebilecek maddi yardımlar suçun işlenme

 

Benzer Kararlar

 

Yargıtay Ceza Genel Kurulu: Tasarlayarak Öldürme ve Yardım Etme

Yargıtay Ceza Genel Kurulu — Öldürme Suçunda Yardım ve Faillik

Yargıtay 1. Ceza Dairesi — Mağdurun Kollarını Tutan Kişinin Öldürmeye Teşebbüste Müşterek Failliği

Tüm Ceza Hukuku Kararları ›

 

İlgili Sayfalar

 

Ceza Hukuku

5237 Sayılı Türk Ceza Kanunu

5271 Sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu

 

Benzer bir uyuşmazlıkla ilgili görüşmek isterseniz iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.

 

Bu sayfa genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Özet ve açıklamalar site tarafından hazırlanmıştır; karar metni resmî kaynaktan alınmıştır.

 

Karar Künyesi

 

Mahkeme

Yargıtay Ceza Genel Kurulu

 

Esas No

2022/503

 

Karar No

2025/2

 

Karar Tarihi

8 Ocak 2025

 

Oy Durumu

Oy birliği ve oy çokluğu

 

Resmî Kaynak

Adalet Bakanlığı Mevzuat ve İçtihat Programı

 

Hukuki Destek

Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu

 

Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.

Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara

 

0552 725 25 18

WhatsApp ile Yazın

İletişim ve Yol Tarifi

 

İlgili Hukuk Alanları

Ceza Hukuku

Tüm Çalışma Alanları ›

 

Hesaplama Araçları

İnfaz ve Yatar Hesaplama

Tüm Hesaplama Araçları ›

bottom of page