KİŞİLER HUKUKU · BOZMA
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu — Mükerrer Nüfus Kaydı Davasında Uyma Kararıyla Çelişen Direnme
2022/140 E., 2022/238 K. · 1 Mart 2022
İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 12 Kasım 2026
Kararın Özeti
Davacı, iki kişinin yurt dışına götürülmek amacıyla gerçeğe aykırı biçimde kendisinin ve eşinin çocuğu olarak nüfusa kaydedildiğini ileri sürerek bu mükerrer kayıtların iptalini istedi. Mahkemenin kabul kararı, DNA incelemesi yapılmadığı gerekçesiyle Özel Dairece bozuldu. Mahkeme duruşmada bozmaya uyulmasına ara karar verdiği hâlde hüküm fıkrasında bozmaya direndi. Hukuk Genel Kurulu, ara kararla çelişen bu sonucu açık ve infazda tereddüt yaratmayan bir hüküm saymadı; incelenebilir bir direnme kararı bulunmadığından kararı esasa girmeden usulden bozdu.
Hukuki İlke
Bozmadan sonra kurduğu ara kararda bozmaya uyduğunu açıklayan mahkeme hüküm fıkrasında direnirse, usulün aradığı nitelikte açık ve infazda şüphe yaratmayan bir hüküm kurulmuş olmaz. Bu dosyada Hukuk Genel Kurulu, teknik anlamda incelenebilecek bir direnme kararı bulunmadığını kabul etmiş ve mahkemeden bozmaya uyulup uyulmadığı hakkında usule uygun karar oluşturmasını istemiştir.
Sonuç
Davalı tarafın temyiz itirazları kabul edildi; direnme kararı esasa girilmeden usulden oybirliğiyle bozuldu ve bozma nedenine göre diğer temyiz itirazlarının incelenmesine yer görülmedi. İstek hâlinde temyiz peşin harcının iadesine karar verildi; karar düzeltme yolu açık tutuldu.
İlgili Mevzuat
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu — m. 294/3, 297, Geçici 3
Hükmün tefhimi, hüküm sonucunun açık ve tereddütsüz yazılması; önceki usul kanununun temyiz hükümlerinin uygulanması1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu — m. 429, 440
Direnme kararının usulden bozulması ve karar düzeltme yolu5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu — m. 36/1-a
Özel Dairenin ilk bozmasında nüfus kaydı düzeltme davalarında asliye hukuk mahkemesinin görevi
Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.
Kararın Tam Metni
Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir.
Hukuk Genel Kurulu 2022/140 E. , 2022/238 K.
"İçtihat Metni"
MAHKEMESİ :Asliye Hukuk Mahkemesi
1. Taraflar arasındaki "nüfus kaydının düzeltilmesi" davasından dolayı yapılan yargılama sonunda, Samsun 1. Asliye Hukuk Mahkemesince verilen davanın kabulüne ilişkin karar davalı ... müdürlüğünün temyizi üzerine Yargıtay 8. Hukuk Dairesince yapılan inceleme sonunda bozulmuş, Mahkemece Özel Daire bozma kararına karşı direnilmiştir.
2. Direnme kararı davalı ... temsilcisi ve davalı ... vekili tarafından temyiz edilmiştir.
3. Hukuk Genel Kurulunca dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
I. YARGILAMA SÜRECİ
Davacı İstemi:
4. Davacı vekili dava dilekçesinde; davalılar ... ve ...'un müvekkili olan ... ve eşinin çocukları olmadığını, yurt dışına götürülmek amacıyla mükerrer olarak nüfusa ortak çocuklarıymış gibi kaydedildiklerini, ... ’ın gerçekte ... olduğunu, ...'ın da gerçekte ... olduğunu ileri sürerek müvekkilinin nüfus kaydında ... ve ... ’ın kayıtlarının silinerek, resmî işlemlerinin gerçek hanelerine aktarılmasına karar verilmesini talep etmiştir.
Davalı Cevabı:
5. Davalılar davanın reddini savunmuştur.
Mahkemenin Birinci Kararı:
6. Samsun 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin 19.06.2014 tarihli ve 2013/518 E., 2014/189 K. sayılı kararı ile; davaya bakmakla görevli mahkemenin aile mahkemesi olduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı verilmiştir.
Özel Dairenin Birinci Bozma Kararı:
7. Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı yasal süresi içinde davacı vekili tarafından temyiz isteminde bulunulmuştur.
8. Yargıtay (Kapatılan) 18. Hukuk Dairesinin 24.03.2016 tarihli ve 2016/682 E., 2016/4953 K. sayılı kararı ile; davanın gerçeğe aykırı oluşturulan davacı ve eşi hanesindeki ... ve ... kaydının iptali istemine ilişkin olduğu, 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanununun 36. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendi ile nüfus kayıtlarına ilişkin düzeltme davalarının asliye hukuk mahkemesinde görülmesi gerektiğinin hüküm altına alındığı gerekçesiyle işin esasının incelenerek sonucuna göre bir karar verilmesi yönünden karar bozulmuştur.
Mahkemenin İkinci Kararı:
9. Samsun 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin 18.05.2017 tarihli ve 2016/486 E., 2017/417 K. sayılı kararı ile bozmaya uyularak yapılan yargılama sonunda; ...'ın yurt dışına çıkabilmek amacıyla davacının nüfusuna kaydedildiği, gerçekte adının ..., anne-babasının ise ... ve ... olduğu, ...’unda aynı sebeple davacının nüfusuna kaydedildiği, bu davalının da gerçekte adının ... olduğu, anne-babasının ise ... ve ... olduğu gerekçesiyle davanın kabulüne karar verilmiştir.
Özel Dairenin İkinci Bozma Kararı:
10. Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı yasal süresi içinde davalı ... tarafından temyiz isteminde bulunulmuştur.
11. Yargıtay 8. Hukuk Dairesinin 04.07.2019 tarihli ve 2018/13017 E., 2019/6955 K. sayılı kararı ile;
“...Dava mükerrer kaydın iptali istemine ilişkindir.
Nüfus kayıtlarındaki düzeltme istemine ilişkin davalarda, mahkemelerin hiç bir kuşku ve duraksamaya neden olmaksızın doğru sicil oluşturmak zorunluluğu bulunduğu gözetilerek, somut olayda Mahkemece salt taraflar ve tanık beyanları ile yetinilmeyip bu iddia ile ilgili olarak kaydının iptali istenen ... ve ... ile bu kişilerin kayden anne ve babası görünen ... ve ... arasında ve yine gerçek anne ve babaları olduğu iddia edilen kişiler arasında DNA testi yaptırılıp alınacak rapor da gözetilerek karar verilmesi gerektiğinin düşünülmemesi doğru görülmemiştir,..." gerekçesiyle karar bozulmuştur.
Direnme Kararı:
12. Samsun 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin 24.11.2020 tarihli ve 2020/396 E., 2020/430 K. sayılı kararı ile davalıların yurt dışına çıkabilmek amacıyla davacının nüfusuna kaydedildiği, gerçekte her iki davalının da anne ve babalarının farklı kişiler olduğu gerekçesiyle direnme kararı verilmiştir.
Direnme Kararının Temyizi:
13. Direnme kararı yasal süresi içinde davalı ... temsilcisi ve davalı ... vekili tarafından temyiz edilmiştir.
II. UYUŞMAZLIK
14. Direnme yolu ile Hukuk Genel Kurulu önüne gelen uyuşmazlık; mükerrer nüfus kaydının iptali istemli eldeki davada; mahkemece davanın kabulüne ilişkin kurulan hükmün yeterli nitelikte inceleme ve araştırmayı kapsayıp kapsamadığı, buradan varılacak sonuca göre davalıların kayden anne ve babaları olarak görünen kişiler ve ayrıca gerçekte anne ve babaları olduğu belirtilen kişiler ile aralarında DNA incelemesi yapılmasının gerekip gerekmediği noktasında toplanmaktadır.
III. ÖN SORUN
15. Hukuk Genel Kurulunda yapılan görüşmeler sırasında işin esasının incelenmesinden önce; mahkemece kurulan ara karar ile bozmaya uyulmasına karar verildikten sonra hüküm kısmında direnme kararı verildiğinin anlaşılması karşısında, direnme adı altında verilen bu kararın usule uygun olup olmadığı hususu ön sorun olarak ele alınıp tartışılmıştır.
IV. GEREKÇE
16. Bilindiği üzere, mahkeme kararlarında nelerin yazılacağı 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (HMK) 297. maddesinde belirtilmiştir. Buna göre, hüküm sonucu kısmında gerekçeye ait herhangi bir söz tekrar edilmeksizin isteklerin her biri hakkında verilen hükümler, taraflara yüklenen borç ve tanınan hakların sıra numarası altında açık şüphe ve tereddüt uyandırmayacak şekilde gösterilmesi gerekir.
17. Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 294. maddesinin 3. bendinde ise “Hükmün tefhimi herhalde hüküm sonucunun duruşma tutanağına geçirilerek okunması suretiyle olur” hükmüne yer verilmiştir. Bu biçim yargıda açıklık ve netlik prensibinin gereğidir. Aksi hal, yeni tereddüt ve ihtilaflar yaratır. Hatta giderek denebilir ki, dava içinden davalar doğar, hükmün hedefine ulaşılmasını engeller, kamu düzeni ve barışı oluşturulamaz.
18. Öte yandan, direnme kararları yapıları gereği, kanunun hukuka uygunluk denetimi yapmakla görevli kıldığı Yargıtay dairesinin denetimi sonucunda hukuka aykırı bularak, gerekçesini açıklamak suretiyle bozduğu bir yerel mahkeme kararının aslında hukuka uygun bulunduğuna, dolayısıyla bozmanın yerinde olmadığına ilişkin iddiaları içerdiklerinden, o iddiayı yasal ve mantıksal gerekçeleriyle birlikte ortaya koymak zorunda olduğu gibi, direnilen ve uyulan kısımları da kalem kalem net ve birbirine uygun bir biçimde içermelidir.
19. Nitekim, aynı ilkeler Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 07.05.2014 tarihli ve 2013/4-1121 E., 2014/626 K.; 14.10.2020 tarihli ve 2017/2-2708 E., 2020/768 K.; 25.11.2020 tarihli ve 2017/2-2298 E., 2020/946 K.; 19.10.2021 tarihli ve 2017/2-3068 E. 2021/1259 K. sayılı kararlarında da vurgulanmıştır.
20. Somut olaya gelince; mahkemece bozma sonrası yapılan 24.11.2020 tarihli duruşmada kurulan ara kararda “Usul ve yasaya uygun olan Yargıtay 8. Hukuk Dairesinin 04.07.2019 tarihli ve 2018/13017 E., 2019/6955 K. sayılı bozma ilamına uyulmasına karar verildi, tefhim ile açık yargılamaya devam olundu” denilmişken, hüküm kısmında “Yargıtay 8. Hukuk Dairesinin 04.07.2019 tarihli ve 2018/13017 E., 2019/6955 K. sayılı bozma ilamına direnilmesine” denilerek açık, infazda şüphe ve tereddüt uyandırmayacak biçimde, usulün aradığı niteliklere haiz kısa karar kurulmadığı anlaşılmıştır.
21. Bu durumda, yukarıda açıklanan ilkeler çerçevesinde usulün öngördüğü anlamda oluşturulmuş bir hüküm bulunmadığı gibi, direnme kararlarını denetleyen Hukuk Genel Kurulu tarafından incelenebilecek nitelikte teknik anlamda bir direnme hükmünün de bulunmadığı her türlü duraksamadan uzaktır.
22. Şu durumda mahkemece yapılacak iş; dosya kapsamı dikkate alınarak Yargıtay bozma ilamına uyulup uyulmadığı hakkında açık, infazda şüphe ve tereddüt uyandırmayacak biçimde, usulün aradığı niteliklere haiz usule uygun karar oluşturulmasıdır.
23. Mahkemenin, yukarıda ayrıntılarıyla açıklanan biçimde usulün öngördüğü niteliklere haiz bulunmayan kısa kararı usule uygun karar değildir.
24. Direnme kararının bu nedenle bozulması gerekmiştir.
V. SONUÇ:
Açıklanan nedenlerle;
Davalı ... temsilcisi ve davalı ... vekilinin temyiz itirazlarının kabulü ile direnme kararının 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’na eklenen “Geçici Madde 3” atfıyla uygulanmakta olan 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu’nun 429. maddesi gereğince usulden BOZULMASINA,
Bozma nedenine göre sair temyiz itirazlarının incelenmesine yer olmadığına,
İstek hâlinde temyiz peşin harcının davalı ...'a geri verilmesine,
Aynı Kanun’un 440. maddesi uyarınca kararın tebliğ tarihinden itibaren on beş gün içerisinde karar düzeltme yolu açık olmak üzere, 01.03.2022 tarihinde oy birliği ile karar verildi.
Benzer Kararlar
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi — Nüfus Kaydının İptalinde Hekim Tanıklığı
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi — Ölen Kişinin Anne Adının Düzeltilmesinde Mirasçılar ve Genetik İnceleme
Tüm Kişiler Hukuku Kararları ›
İlgili Sayfalar
Nüfus Kaydının Düzeltilmesi ve İptali Davaları
Benzer bir uyuşmazlıkla ilgili görüşmek isterseniz iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.
Bu sayfa genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Özet ve açıklamalar site tarafından hazırlanmıştır; karar metni resmî kaynaktan alınmıştır.
Karar Künyesi
Mahkeme
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu
Esas No
2022/140
Karar No
2022/238
Karar Tarihi
1 Mart 2022
Oy Durumu
Oybirliği
Resmî Kaynak
Adalet Bakanlığı Mevzuat ve İçtihat Programı
Hukuki Destek
Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu
Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.
Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara
İlgili Hukuk Alanları