Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulu — Kira Tespitinde Görev ve Aylık Bedel

Kararın Tam Metni

Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir.

Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararı

E. No : 1965/5

K. No : 1965/5

ÖZETİ : Kira karşılığının tesbiti dâvalarında aylık kira parası gözönünde tutularak asliye ve sulh hukuk mahkemelerinin görevlerinin belli edilmesi hakkında Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulu Kararı.

Gayrimenkul Kiraları hakkındaki 6570 numaralı Kanunun 2 ve 3 üncü maddelerinin Anayasa Mahkemesince 26 Mart 1963 tarih 1963/3 esas, 67 karar sayılı karariyle (Resmî Gazete 31 Mart 1963 gün ve 11416 sayılı) iptal edilmesi üzerine sözü edilen kanunda kira paralarının sınırlandırılması ile ilgili hükümlerde ortaya çıkan boşluğun ne şekilde doldurulacağını belirten 18/11/1964 tarih, 1964/2 esas, 4 karar sayılı İçtihadı Birleştirme Hukuk Bölümü Genel Kurulu kararının (Resmî Gazete 27 Kasım 1964 tarih 11867) ışığı altında açılan aylık kira parasının testibi dâvalarında asliye ve sulh hukuk mahkemelerinin görevleri konusunda Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ilâmı ile Üçüncü Hukuk Dairesi ilâmı arasında içtihat aykırılığı bulunduğu Üçüncü Hukuk Dairesi Başkanlığından Birinci Başkanlığa gönderilen 14/6/1965 tarihli yazıda söz konusu edilmiş, işin İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulunda görüşülüp karara bağlanması istenmiştir. İşbu yazı ve ilişiği ilâmlar Büyük Genel Kurula tevdi edilmiş olmakla okundu. Giderilmesi gereken içtihat aykırılığı bulunduğuna oybirliğiyle karar verildikten sonra işin esası görüşüldü :

1 — Yargıtay Hukuk Genel Kurulu 17/2/1965 tarih 706/D-3.E.77 K. sayılı ilâmında; açılacak olan bir eda dâvasında, bu dâva hangi mahkemede görülecek ise, buna bağlı olan bir tesbit dâvasının da aynı mahkemede açılması asıldır. 6570 sayılı Yasanın 10 uncu maddesinde bu Yasaya göre açılacak kiracı çıkartma dâvalarına sulh mahkemelerinde bakılacağı ve miktarı ne olursa olsun kiracı çıkartma dâvaları ile beraber açılmış bulunan kira parası ve tazminat dâvaları hakkında sulh mahkemelerinin görevli bulunduğu esası kabul edildiğine göre, böyle bir dâvaya ilişkin tesbit dâvasına da sulh mahkemesince bakılması gerekmektedir. Gerçekten yasa koyucu, 6570 sayılı Yasanın uygulanmasına ilişkin olan dâvaların, genel esaslara aykırı olarak sulh mahkemesinde görülmesini öngörmekle ve bu türlü kira dâvalarının bir an önce sonuçlanmasını amaç edinmiştir. Buna gre aylık kiranın tesbitine ilişkin dâvanın, aylık kiranın tutarının 1000 liradan az olması halinde sulh mahkemesinde görülmesi dahi bir tarafa bırakılarak yıllık kira tutarı üzerinden grev yönünden karâra bağlanması hukuka uygun olmaz. Dâvacı bu dâvada, yıllık kiranın değil aylık kiranın belirtilmesini istemiş ve dâva dilekçesinde bir miktar göstermemiştir. Dâvalıya tebliğ edilen ihtarnamede aylık kiranın 150 lira olduğu açıklanmış ve mahkemece, bu miktar üzerinden aylık kiranın tesbitine karar verilmiş bulunduğuna göre, direnme kararı bu yönlerden Yasaya ve usule uygun bulunmaktadır. «Gerekçesiyle aylık kira bedeli esas alınmak suretiyle açılacak tesbit dâvalarının kabulüyle görev konusunun dâvada tesbiti istenilen bir aylık kira miktarına bakılarak belli edilmesi gerektiğini kabul etmiştir.

Yargıtay Üçüncü Hukuk Dairesi ise 13/5/1965 tarih ve 2998 E, 222 K. sayılı ilâmiyle: «Borçlar Kanununun 248 inci maddesi uyarınca kira bedelinin kira süresinin karşılığı olarak ödenecek para bulunduğuna ve bu paranın aylık, altı aylık veya yıllık olarak ödenmesi, aylık ödenen paraya bağımsız kira bedeli olmak niteliğini veremiyeceğine ve aynı kanunun 88 inci maddesi ile 257 nci maddelerinden dahi bu ödeme şeklinin bir taksit niteliğinde olduğunu gösterdiğine ve dâva konusu kira bedelinin tesbitine ilişkin bulunduğuna göre, 6570 sayılı kanunun 11 inci maddesi uyarınca bir yıl süre ile uzatılmış kiralarda bir yıllığının karşılığı paranın kira parası olarak tesbiti gerekeceğine ve bir aylık kira karşılığı para, kira parasının on ikide biri olması yönünden, bu konudaki dâva (Kısmî dâva) niteliğini taşıyacağına ve kira parasının tamamı nizalı olduğuna göre Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununun 4 üncü maddesi uyarınca, kira süresinin karşılığı olan bir yıllık kiranın tutarının mahkemenin görevini belli etmekte esas alınması gerekeceğine . . . . » gerekçesiyle görev konusunda bir aylık değil bir yıllık kira parası tutarının esas alınması gerektiğini kabul eylemiştir.

2 — Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ilâmiyle Üçüncü Hukuk Dairesi ilâmı arasında asliye ve sulh hukuk mahkemelerinin görevlerini belirtmek bakımından aylık kira parasının mı yoksa senelik kira parasının mı? gözönünde tutulacağı yönünden içtihat aykırılığı bulunmaktadır. Hukuk Genel Kurulu ilâmında bu konuda aylık kira parasının gözönünde tutulması içtihat edildiği halde Üçüncü Hukuk Dairesi ilâmında senelik kira parasının esas tutulması kabul olunmuştur.

Aylık kira parası belirtilmeksizin mevsimlik veya senelik kira parası üzerinden yapılan kira sözleşmeleri tartışma konusunun dışında kalmaktadır.

3 — Tesbit dâvası, eda dâvasının öncüsü durumundadır. Henüz şartları tamam olmadığı için açılamayan eda dâvası için ilerideki hukuki ilişiğinin belli edilmesi bakımından kesin delil olarak kullanılmak üzere tesbit dâvası açılabilir. Tesbit dâvası, ileride açılacak ve fakat henüz şartları bulunmadığından açılamayan kira alacağı dâvasını hazırlamak amacını güder. Aylık kiranın miktarı belli edildiği takdirde, muaccel kira paralarının gerek mahkemede dâva yoliyle ve gerekse icrada takip konusu yapılmak suretiyle tahsili yoluna gidilmesi mümkün hale gelir. Üzerinde durulacak konu aylık kira parasının bilinmesidir. Aylık kira bilindiği takdirde kira sözleşmesinden kira parasına ilişkin kısmının tamamlanması, ödenmeyen kira paralarının tahsilinin istenmesi, kiracının kira parasını ödememesi sebebiyle mütemerrit duruma düşülmesi mümkün olur. Kira parasının aylık miktarı kesinleşince tutarı üzerinden çelizmezlik söz konusu olamaz. Bu suretle tesbit dâvası ile güdülen amaç elde edilir.

6570 sayılı kanunun kabul ettiği ilkelerde gerek kira parası ve gerekse tahliye dâvaları özellikle ve öncelikle bitirilmesi öngörülmüştür. Bir dâvanın öncelikle bitirilmesi en kısa ve en az külfetli yargılama usullerinin uygulanması ile ve dâvayı en az masrafla görülmesini sağlayacak yargı yerine getirmekle mümkün olur. Bu yönden tesbit dâvalarında görevin aylık kira parası gözönünde tutularak belli edilmesi sözü edilen kanunun ilkelerine ve amacına uygun düşer.

Aylık kira parası üzerinden yapılan sözleşmelerin süreleri ne olursa olsun tarafların aylık kira parasını ön plânda tuttukları bir gerçektir. Aylık kira parasının tesbitine ilişkin dâvada aylık kira parasına bakılarak görevi belirtmek nizam niteliğine de uygun olur.

Sonuç : Gayrimenkul kiralarına ait 6570 sayılı kanunun 2 ve 3 üncü maddelerinin Anayasa Mahkemesince iptal edilmiş olması dolayısiyle aylık kira parasının belirtilmesi için kiralayan veya kiracı tarafından açılacak tesbit dâvalarında aylık kira parası gözönünde tutularak asliye ve sulh hukuk mahkemelerinin görevlerinin belli edilmesi gerektiğine ve Hukuk Genel Kurulu görüşünün yerinde olduğuna, birinci toplantıda 25 oya karşı 55 oyla ve mevcudun üçte iki çoğunluğu ile 7/7/1965 gününde karar verildi.