top of page

Ana Sayfa › İçtihatlar

 

Bireysel Başvuru Kararları  ·  AİLE HUKUKU  ·  HAK İHLALİ

Anayasa Mahkemesi Birinci Bölüm — Evlenmeden Önceki Soyadının Kullanılması ve Yeniden Yargılama

 

B. No: 2013/2187 · 19 Aralık 2013

 

İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 6 Kasım 2026

 

Kararın Özeti

 

Avukat olarak çalışan başvurucu, evlilikten önceki soyadını tek başına kullanmak için açtığı davanın reddedilmesi üzerine bireysel başvuru yaptı. Aynı uyuşmazlıkta aile mahkemesinin daha önce başlattığı norm denetimi retle sonuçlanmıştı. Birinci Bölüm, bu kez başvurucunun manevi varlığını koruma hakkına yapılan müdahaleyi inceledi. Temel haklara ilişkin milletlerarası sözleşmelerin kanunla çatışması hâlinde uygulanma önceliğini gözeterek ihlal buldu ve yeniden yargılama istedi.

 

Hukuki İlke

 

Bir kanun hükmünün iptali isteminin önceden reddedilmesi, o hükmün somut kişiye uygulanmasının temel haklar bakımından incelenmesini önlemez. Bu dosyada müdahale kanunilik koşulunu karşılamadı.

 

Sonuç

 

Manevi varlığın korunması ve geliştirilmesi hakkının ihlal edildiğine ve dosyanın yeniden yargılama için ilgili mahkemeye gönderilmesine oybirliğiyle karar verildi. Manevi tazminat istemi reddedildi, yargılama giderlerinin başvurucuya ödenmesine karar verildi.

 

Kararın Kapsamı

 

Karar, başvurucunun davasındaki hak ihlalini ve bunun giderimini ele alır. Kanun hükmünün iptali, daha sonra ayrı bir norm denetiminde kararlaştırıldı.

 

İlgili Mevzuat

 

  • 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu — m. 187

  • Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 17, 90

  • 6216 sayılı Kanun — m. 50

Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.

 

Kararın Tam Metni

 

Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir.

 

TÜRKİYE CUMHURİYETİ

ANAYASA MAHKEMESİ

BİRİNCİ BÖLÜM

KARAR

... BAŞVURUSU

(Başvuru Numarası: 2013/2187)

Karar Tarihi: 19/12/2013

BİRİNCİ BÖLÜM

KARAR

Başkan

:

Serruh KALELİ

Üyeler

:

Mehmet ERTEN

Zehra Ayla PERKTAŞ

Burhan ÜSTÜN

Zühtü ARSLAN

Raportör

:

Şebnem NEBİOĞLU ÖNER

Başvurucu

:

...

Vekili

:

Av. ...

I. BAŞVURUNUN


KONUSU

1. Başvurucu, evli kadının


evlilik öncesi soyadını tek başına kullanmasına engel olan 4721 sayılı Türk


Medeni Kanunu’nun 187. maddesine istinaden yapılan uygulama neticesinde, cinsel


olarak ayrımcılığa maruz tutularak özel hayatına ve aile hayatına saygı


gösterilmemesi nedeniyle Anayasa’nın 2., 10., 12.,


17., 20., 41. ve 90. maddelerinde tanımlanan haklarının ihlal edildiğini ileri


sürerek, ihlalin tespitiyle, uğradığı manevi zararın tazminine karar


verilmesini talep etmiştir.

II. BAŞVURU


SÜRECİ

2. Başvuru, 21/3/2013


tarihinde İstanbul 11. Asliye Hukuk Mahkemesi vasıtasıyla yapılmıştır. İdari yönden yapılan ön incelemede


başvurunun Komisyona sunulmasına engel bir durumun bulunmadığı tespit


edilmiştir.

3. Birinci Bölüm İkinci


Komisyonunca, Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü’nün 33.


maddesinin (3) numaralı fıkrası uyarınca, kabul edilebilirlik incelemesi Bölüm


tarafından yapılmak üzere, dosyanın Bölüme gönderilmesine karar verilmiştir.

4. Birinci Bölümün 6/6/2013 tarihli ara kararı gereğince başvurunun, Anayasa


Mahkemesi İçtüzüğü’nün 28. maddesinin (1) numaralı


fıkrasının (b) bendi uyarınca kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin


birlikte yapılmasına ve bir örneğinin görüş için Adalet Bakanlığına


gönderilmesine karar verilmiştir.

5. Adalet Bakanlığının 2/8/2013 tarihli görüş yazısı 12/8/2013 tarihinde başvurucu


vekiline tebliğ edilmiştir.

6. Başvurucu tarafından 23/9/2013 tarihinde Adalet Bakanlığı görüşüne karşı beyan


dilekçesi ibraz edilmiştir.

III. OLAY VE


OLGULAR

A. Olaylar

7. Başvuru dilekçesindeki


ilgili olaylar özetle şöyledir:

8. İstanbul Barosuna bağlı


avukat olarak çalışan başvurucu, evlenmekle ...


olan soyadının ... olarak düzeltilmesi istemiyle dava açmıştır.

9. Fatih 1. Asliye Hukuk


Mahkemesinin 13/11/2007 tarih ve E.2007/277,


K.2007/325 sayılı görevsizlik kararı ile dosya aile mahkemesine devredilmiştir.

10. Fatih 3. Aile Mahkemesinin 17/7/2008 tarih ve E.2008/93, K.2008/511 sayılı kararı ile


nüfus müdürlüğü aleyhine açılan dava husumet yönünden reddedilmiştir.

11. Başvurucu tarafından,


evlilik öncesi soyadının kullanılmasına izin verilmesi talebiyle, eşi hasım


gösterilmek suretiyle Fatih 2. Aile Mahkemesinin E.2009/189 sayılı dosyası


üzerinde açılan davanın yargılaması sırasında, Mahkemece 4721 sayılı Türk


Medeni Kanunu’nun 187. maddesinin Anayasa’nın 2., 10.


ve 41. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemiyle Anayasa Mahkemesi’ne


başvuruda bulunulmuş, Anayasa Mahkemesi’nin 10/3/2011 günlü, E.2009/85,


K.2011/49 sayılı kararıyla talep reddedilmiştir.

12. Fatih 2. Aile Mahkemesinin 14/6/2011 tarih ve E.2009/189, K.2011/386 sayılı kararı ile


başvurucunun davası reddedilmiştir.

13. Başvurucu tarafından yapılan


temyiz talebi Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 24/11/2012


tarih ve E.2011/22361, K.2012/31270 sayılı kararı ile reddedilerek, Yargıtay


ilamı başvurucuya 22/2/2013 tarihinde tebliğ edilmiştir.

B. İlgili


Hukuk

14. 22/11/2001 tarih ve 4721 sayılı Türk


Medeni Kanunu’nun “Kadının


soyadı” kenar başlıklı 187. maddesi şöyledir:

“Kadın, evlenmekle


kocasının soyadını alır; ancak evlendirme memuruna veya daha sonra nüfus


idaresine yapacağı yazılı başvuruyla kocasının soyadı önünde önceki soyadını da


kullanabilir. Daha önce iki soyadı kullanan kadın, bu haktan sadece bir soyadı


için yararlanabilir.”

IV. İNCELEME VE


GEREKÇE

15. Mahkemenin 19/12/2013 tarihinde yapmış olduğu toplantıda, başvurucunun


21/3/2013 tarih ve 2013/2187 numaralı bireysel başvurusu incelenip gereği


düşünüldü:

A. Başvurucunun


İddiaları

16. Başvurucu, İstanbul Barosuna


bağlı avukat olarak çalıştığını, 2005 yılında evlendiğini, ancak evlendikten


sonra uzunca bir süre evlilik öncesindeki soyadını kullanmaya devam ettiğini,


yurt dışına çıkış işlemleri nedeniyle nüfus müdürlüğüne başvurarak evlilik


öncesi soyadı ve evlilik soyadını beraber içeren kimlik belgesi aldığını, fakat


diğer resmi işlemlerini evlilik öncesi soyadı ile yapmaya devam ettiğini, bu


duruma bağlı olarak yaşadığı zorluklar nedeniyle evlilik öncesi soyadının


kullanılmasına izin verilmesi talebiyle açtığı davanın reddedildiğini,


belirtilen durum nedeniyle cinsel olarak ayrımcılığa tabi tutularak özel


hayatına ve aile hayatına saygı gösterilmediğini belirterek, Anayasa’nın 2., 10., 12., 17., 20., 41. ve 90. maddelerinde tanımlanan


haklarının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

B. Değerlendirme

a. Kabul Edilebilirlik Yönünden

17. Başvurunun incelenmesi


neticesinde, açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar


verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan başvurunun


kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.

b. Esas İnceleme

18. Başvurucu evli kadınların


yalnızca evlilik öncesindeki soyadlarını kullanmasını engelleyen 4721 sayılı


Kanun’un 187. maddesine dayanılarak yapılan uygulama nedeniyle, Anayasa’nın 17.


ve 20. maddesinde tanımlanan haklarının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

19. Adalet Bakanlığı görüş


yazısında, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesince (AİHM), somut başvuruya benzer


başvurular açısından, evli erkeklerin evlendikten sonra kendi soyadlarını


kullanma imkânları bulunmasına rağmen, evli kadınların evlilikten önceki


soyadlarını tek başına kullanma imkânlarının bulunmamasının cinsiyete dayalı


farklı bir muamele oluşturduğuna ve bu durumun Avrupa İnsan Hakları


Sözleşmesi’nin (Sözleşme) 8. maddesi ile birlikte düşünüldüğünde 14. maddesini


ihlal ettiğine karar verildiği belirtilerek, başvurucu tarafından açılan


davanın 4721 sayılı Kanun’da kadının evlendikten sonra evlilik öncesi soyadını


tek başına kullanabileceğine ilişkin bir hüküm bulunmaması nedeniyle reddedildiğinin


yapılacak değerlendirmede nazara alınması yönünde beyanda bulunulduğu


anlaşılmıştır.

20. Başvurucu Adalet Bakanlığı


görüşüne karşı beyan dilekçesinde, AİHM tarafından verilen ihlal kararlarına


rağmen, iç hukukta gerekli yasal düzenlemenin yapılmadığını ve bu durumun somut


başvuru benzeri birçok ihlal iddiasına neden olduğunu beyan etmiştir.

21. Başvurucu tarafından,


Anayasa’nın 2., 10., 12., 17., 20., 41. ve 90.


maddelerinde tanımlanan haklarının ihlal edildiği ileri sürülmüş olmakla


beraber, belirtilen ihlal iddiasının mahiyeti gereği sadece Anayasa’nın 17.


maddesi açısından değerlendirme yapılması uygun görülmüştür.

22. Anayasa’nın 148. maddesinin


üçüncü fıkrası ile 6216 sayılı Kanun’un 45. maddesinin (1) numaralı fıkrası


hükümlerine göre, Anayasa Mahkemesine yapılan bir bireysel başvurunun esasının


incelenebilmesi için, kamu gücü tarafından müdahale edildiği iddia edilen


hakkın Anayasa’da güvence altına alınmış olmasının yanı sıra Sözleşme ve


Türkiye’nin taraf olduğu ek protokollerinin kapsamına da girmesi gerekir. Bir başka ifadeyle, Anayasa


ve Sözleşme’nin ortak koruma alanı dışında kalan bir hak ihlali iddiasını


içeren başvurunun kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi mümkün değildir (B.


No: 2012/1049, § 18, 26/3/2013)

23. Başvurucunun ihlal iddiasına


konu isim hakkı, Anayasa’nın 17. maddesi ve Sözleşme’nin 8. maddesinde


düzenlenmiştir.

24. Anayasa’nın “Kişinin dokunulmazlığı, maddi ve manevi varlığı”


kenar başlıklı 17. maddesinin birinci fıkrası şöyledir:

“Herkes, yaşama,


maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkına sahiptir.”

25. Sözleşme’nin “Özel ve aile hayatına saygı hakkı” kenar


başlıklı 8. maddesi şöyledir:

“(1) Herkes özel ve


aile hayatına, konutuna ve yazışmasına saygı gösterilmesi hakkına sahiptir.

(2) Bu hakkın


kullanılmasına bir kamu makamının müdahalesi, ancak müdahalenin yasayla


öngörülmüş ve demokratik bir toplumda ulusal güvenlik, kamu güvenliği, ülkenin


ekonomik refahı, düzenin korunması, suç işlenmesinin önlenmesi, sağlığın veya


ahlakın veya başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması için gerekli bir


tedbir olması durumunda söz konusu olabilir.”

26. Özel yaşama saygı hakkı alt


kategorisinde geçen “özel yaşam”


kavramı AİHM tarafından oldukça geniş yorumlanmakta ve bu kavrama ilişkin


tüketici bir tanım yapmaktan özellikle kaçınılmaktadır.

27. Kişinin bireyselliğinin,


yani bir kişiyi diğerlerinden ayıran ve onu bireyselleştiren niteliklerin


hukuken tanınması ve bu unsurların güvence altına alınması son derece


önemlidir. Birçok uluslar arası insan hakları


belgesinde “kişiliğin serbestçe


geliştirilmesi” kavramına yer verilmekle beraber, Sözleşme


kapsamında bu kavrama açıkça işaret edilmediği görülmektedir.

28. Bununla birlikte,


Sözleşme’nin denetim organlarının içtihatlarında, “bireyin kişiliğini geliştirmesi ve gerçekleştirmesi”


kavramının, özel yaşama saygı hakkının kapsamının belirlenmesinde temel


alındığı anlaşılmaktadır. Özel yaşamın korunması hakkının sadece mahremiyet


hakkına indirgenemeyeceği gerçeği karşısında, kişiliğin serbestçe


geliştirilmesiyle uyumlu birçok hukuksal çıkar bu hakkın kapsamına dâhil


edilmiştir. Bu kapsamda dış dünya ile ilişki kurma noktasında son derece önemli


olan isim hakkı da, Sözleşme denetim organları tarafından ön ad ve soyadını


kapsayacak şekilde maddenin güvence alanı içinde yorumlanmıştır.

29. AİHM, Sözleşmenin 8.


maddesinin ad ve soyadı konusunda açık bir hüküm içermediğini belirtmekle beraber,


kişinin kimliğinin ve aile bağlarının belirlenmesinde kullanılan bir araç


olması nedeniyle, belirli bir dereceye kadar diğer kişilerle ilişki kurmayı da


içeren özel yaşama ve aile yaşamına saygı hakkıyla ilgili olduğunu ve bir kamu


hukuku konusu olarak toplumun ve Devletin adların düzenlenmesi konusuyla


ilgilenmesinin bu unsuru özel hayat ve aile hayatı kavramlarından


uzaklaştırmayacağını kabul etmektedir. Bu kapsamda, soyadı


değiştirme ile çocuğun ve kadının soyadı bağlamında AİHM içtihatlarına konu


edildiği görülen soyadının da Sözleşme’nin 8. maddesinin koruma alanında olduğu


anlaşılmaktadır. AİHM’e göre soyadı, mesleki bağlamın


yanı sıra, bireylerin özel ve aile yaşamında diğer insanlarla sosyal, kültürel


ya da diğer türden ilişkiler kurabilmesi için önemli olup, onları dış dünyaya


tanıtma fonksiyonunu üstlenmektedir (Burghartz/İsviçre, B.No: 16213/90, 22/2/1994, § 24; Stjerna/Finlandiya, B.No: 18131/91,


25/11/1994, § 37; Niemietz/Almanya, B.No:


13710/88, 16/12/1992, § 29).

30. Anayasa’nın 17. maddesinin


birinci fıkrasında, herkesin maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme


hakkına sahip olduğu belirtilmekte olup, bu düzenlemede yer verilen maddi ve


manevi varlığı koruma ve geliştirme hakkı, Sözleşme’nin 8. maddesi çerçevesinde


özel yaşama saygı hakkı kapsamında güvence altına alınan fiziksel ve zihinsel


bütünlük hakkı ile, bireyin kendisini gerçekleştirme


ve kendisine ilişkin kararlar alabilme hakkına karşılık gelmektedir. Bireyin


yaşamıyla özdeşleşen ve kişiliğinin ayrılmaz bir unsuru haline gelen, birey


olarak kimliğin belirlenmesinde en önemli unsurlardan biri ve vazgeçilmez,


devredilmez, kişiye sıkı surette bağlı bir kişilik hakkı olan soyadının da


kişinin manevi varlığı kapsamında olduğu açıktır.

31. Cinsiyet, doğum kaydı gibi


kimlik bilgileri ve aile bağlarıyla ilgili bilgiler ile bunlarda değişiklik ve


düzeltme yapılmasını isteme hakkının yanı sıra, isim hakkı da Anayasa Mahkemesi


tarafından, Anayasa’nın 17. maddesi kapsamında değerlendirilmektedir


(E.2011/34, K.2012/48, 30/3/2012; E.2009/85,


K.2011/49, 10/3/2011).

32. Başvuruya konu yargılama


kapsamında başvurucunun sadece evlenmeden önceki soyadını kullanmasına yetkili


idari ve yargısal merciler tarafından izin verilmemesi şeklindeki uygulamanın,


kişinin kimliğinin belirlenmesinde en önemli unsurlardan biri olan soyadının vazgeçilemezlik, devredilemezlik


ve kişiye sıkı surette bağlı olma niteliklerinin kadının soyadı bakımından


geçerliliğini etkilediği görülmekle, belirtilen uygulamanın Anayasa’nın 17.


maddesinde tanımlanan manevi varlığın korunması ve geliştirilmesi hakkına


yönelik bir müdahale oluşturduğu açıktır.

33. Anayasa’nın 17. maddesinde,


manevi varlığın korunması ve geliştirilmesi hakkı açısından herhangi bir


sınırlama nedeni öngörülmemiş olmakla birlikte, bunun hiçbir şekilde


sınırlandırılması mümkün olmayan mutlak bir hak olduğu söylenemez. Özel


sınırlama nedeni öngörülmemiş olan hakların da hakkın doğasından kaynaklanan


bazı sınırları bulunduğu kabul edilmektedir. Ayrıca hakkı düzenleyen maddede


herhangi bir sınırlama nedenine yer verilmemiş olsa da, Anayasanın diğer


maddelerinde yer alan kurallara dayanarak bu hakların sınırlandırılması da


mümkün olabilir. Bu noktada Anayasa’nın 13. maddesinde yer alan güvence


ölçütleri işlevsel niteliği haizdir.

34. Anayasa’nın “Temel hak ve hürriyetlerin sınırlanması”


kenar başlıklı 13. maddesi şöyledir:

“Temel hak ve


hürriyetler, özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde


belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu


sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik


Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz.”

35. Belirtilen Anayasa hükmü, hak ve özgürlükleri sınırlama ve güvence


rejimi bakımından temel öneme sahip olup, Anayasada yer alan bütün hak ve


özgürlüklerin yasa koyucu tarafından hangi ölçütler göz önünde bulundurularak


sınırlandırılabileceğini ortaya koymaktadır. Anayasanın bütünselliği ilkesi


çerçevesinde, Anayasa kurallarının bir arada ve hukukun genel kuralları göz


önünde tutularak uygulanması zorunlu olduğundan, belirtilen düzenlemede yer


alan başta yasa ile sınırlama kaydı olmak üzere tüm güvence ölçütlerinin,


Anayasa’nın 17. maddesinde yer verilen hakkın kapsamının belirlenmesinde de


gözetilmesi gerektiği açıktır.

36. Hak ve özgürlüklerin yasayla


sınırlanması ölçütü anayasa hukukunda önemli bir yere sahiptir. Hak ya da


özgürlüğe bir müdahale söz olduğunda öncelikle tespiti gereken husus,


müdahaleye yetki veren bir kanun hükmünün, yani müdahalenin hukuki bir


temelinin mevcut olup olmadığıdır.

37. Sözleşme’nin lafzı ve AİHM


içtihadı uyarınca da, Sözleşme’nin 8. maddesi kapsamında yapılacak bir


müdahalenin meşruluğu, öncelikle söz konusu müdahalenin yasa uyarınca


gerçekleştirilmesine bağlı tutulmuş olup, müdahalenin hukukîlik


unsurunu taşımadığının tespiti halinde, Sözleşmenin 8. maddesinin (2) numaralı


fıkrasında yer alan diğer güvence ölçütleri tetkik edilmeksizin, müdahalenin


ilgili maddeye aykırı olduğu sonucuna ulaşılmaktadır (Bkz. Fadeyeva/Rusya, B. No: 55723/00, 9/6/2005,


§ 95; Bykov/Rusya, B. No:4378/02, 10/3/2009, §82).

38. Anayasa’nın 17. maddesi


kapsamında yapılan bir müdahalenin yasallık şartını sağladığının kabulü için,


müdahalenin kanuni bir dayanağının bulunması zorunludur.

39. Başvuru konusu olayda


başvurucunun evlilik öncesi soyadını kullanması yönündeki talebinin, ilk derece


mahkemesince, 4721 sayılı Kanun’da evli kadının kocasının soyadı olmaksızın


yalnızca evlenmeden önceki soyadını kullanabileceğine dair bir hüküm


bulunmadığı belirtilerek reddedildiği anlaşılmaktadır.

40. Anayasa’nın “Milletlerarası andlaşmaları


uygun bulma” kenar başlıklı 90. maddesinin beşinci fıkrası şöyledir:

“Usulüne göre


yürürlüğe konulmuş Milletlerarası andlaşmalar kanun


hükmündedir. Bunlar hakkında Anayasaya aykırılık iddiası ile Anayasa


Mahkemesine başvurulamaz. (Ek cümle: 7/5/2004-5170/7 md.) Usulüne göre yürürlüğe konulmuş temel hak ve


özgürlüklere ilişkin milletlerarası andlaşmalarla


kanunların aynı konuda farklı hükümler içermesi nedeniyle çıkabilecek


uyuşmazlıklarda milletlerarası andlaşma hükümleri


esas alınır.”

41. Belirtilen düzenlemeyle,


usulüne uygun olarak yürürlüğe konulan temel hak ve özgürlüklere ilişkin uluslarası andlaşmalarda yer alan


düzenlemelerin kanun hükmünde olduğu belirtilerek, 7/5/2004 tarihinde yapılan


değişiklikle fıkraya eklenen son cümle ile,


hukukumuzda kanunlar ile temel hak ve özgürlüklere ilişkin uluslararası andlaşmalar arasında bir çeşit hiyerarşi ihdas edilmiş ve


aralarında uyuşmazlık bulunması halinde andlaşmalara


öncelik tanınacağı hüküm altına alınmıştır. Bu düzenleme uyarınca, temel hak ve


özgürlüklere ilişkin uluslararası bir andlaşma ile


bir kanun hükmünün çatışması halinde, uluslararası andlaşma


hükmünün öncelikle uygulanması gerekir. Bu durumda başta yargı mercileri olmak


üzere, birbiriyle çatışan temel hak ve özürlüklere ilişkin bir uluslararası andlaşma hükmü ile bir kanun hükmünü önlerindeki olaya


uygulamak durumunda olan uygulayıcıların, kanunu göz ardı ederek uluslararası andlaşmayı uygulama yükümlülükleri vardır.

42. Belirtilen düzenleme


uyarınca, uluslararası insan hakları hukukunun temel belgelerinden olan ve


Türkiye’nin usulüne uygun olarak onaylayıp taraf olduğu Sözleşme iç hukukta


doğrudan uygulanma kabiliyetini haizdir. Sözleşme’nin 8. maddesi özel hayata ve


aile hayatına saygıyı ifade ederken, 14. maddesi cinsiyete dayalı ayrımcılığı


yasaklamaktadır. AİHM'in, kişinin soyadını özel hayat


kapsamında değerlendirerek evli kadının kocasının soyadını kullanma zorunluluğunu


özel hayata müdahale olarak kabul ettiği birçok kararında, soyadı kullanımı ile


ilgili başvurular, Sözleşme’nin 8. maddesinde yer alan “özel hayatın ve aile hayatının korunması”


ilkesi kapsamında incelenmiş ve kadının evlendikten sonra yalnızca evlilik öncesi


soyadını kullanmasına ulusal mercilerce izin verilmemesinin, Sözleşmenin özel


hayatın gizliliğini öngören 8. maddesiyle bağlantılı olarak, ayrımcılığı


yasaklayan 14. maddesine aykırı olduğu sonucuna varılmıştır (bkz. Ünal Tekeli/Türkiye, B. No: 29865/96, 16/11/2004; Leventoğlu Abdulkadiroğlu/Türkiye, B. No: 7971/07,


28/5/2013; Tuncer Güneş/Türkiye, B.


No: 26268/08, 3/10/2013; Tanbay Tüten/Türkiye,


B. No:38249/09, 10/12/2013).

43. Cinsiyetler arası eşitlik ve


cinsiyete dayalı ayrımcılıkla ilgili hususlar, insan hakları ile ilgili diğer


bir takım uluslararası hukuk belgelerinde de yer almaktadır. Türkiye’nin 4/6/2003 tarihinde onayladığı, Birleşmiş Milletler Medeni ve


Siyasal Haklar Sözleşmesi’nin 23. maddesinin 4. fıkrasında taraf devletlerin,


eşlerin evlenirken, evlilik süresince ve evliliğin sona ermesinde eşit hak ve


sorumluluklara sahip olmalarını sağlamak için gerekli tedbirleri alacakları;


Kadınlara Karşı Her Türlü Ayrımcılığın Ortadan Kaldırılmasına İlişkin


Sözleşme’nin 16. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (g) bendinde ise yine taraf


devletlerin kadınlara karşı evlilik ve aile ilişkileri konusunda ayrımı önlemek


için gerekli bütün önlemleri alacakları ve özellikle kadın erkek eşitliğine


dayanılarak aile adı, meslek ve iş seçimi dâhil her iki eş için geçerli, eşit


kişisel haklar sağlayacakları düzenlemesine yer verilmiştir.

44. Anayasa’nın 90. maddenin


beşinci fıkrası uyarınca, söz­leşmeler hukuk sistemimizin bir parçası olup,


kanunlar gibi uygulanma özelliğine sahiptir. Yine aynı fıkraya göre, uygulamada


bir kanun hükmü ile temel hak ve özgürlüklere ilişkin olan sözleşme hükümleri


arasında bir uyuşmazlığın bulunması halinde, sözleşme hükümlerinin esas


alınması zorunludur. Bu kural bir zımni ilga kuralı olup, temel hak ve


özgürlüklere ilişkin sözleşme hükümleriyle çatışan kanun hükümlerinin uygulanma


kabiliyetini ortadan kaldırmaktadır.

45. Başvuruya konu yargılama


kapsamında verilen kararın 4721 sayılı Kanun’un 187. maddesine dayanarak


verildiği anlaşılmaktadır. Ancak, yukarıda yer verilen tespitler ışığında,


ilgili Kanun hükmünün sözü edilen Sözleşme hükümleri ile çatıştığı


görülmektedir. Bu durumda, uyuşmazlığı karara bağlayan derece Mahkemelerinin,


AİHS ve diğer uluslararası insan hakları andlaşmaları


ile çatışan 4721 sayılı Kanun’un 187. maddesini kararlarına esas almayarak,


başvuru konusu uyuşmazlık açısından Anayasa’nın 90. maddesi uyarınca


uygulanması gereken uluslararası sözleşme hükümlerini dikkate alması gerektiği


sonucuna varılmaktadır.

46. Somut başvuru açısından,


başvurucunun temel hak ve özgürlüklere dair uluslararası andlaşmaların


kanun hükümlerine nazaran öncelikle uygulanacağı ve bu kapsamda Sözleşmenin ve


AİHM içtihadının uyuşmazlığın karara bağlanmasında nazara alınması noktasındaki


itirazlarının yargı mercilerince dikkate alınmadığı ve tartışılmadığı


anlaşılmaktadır.

47. Uluslararası sözleşmelerin,


evli erkek ve kadının evlilik sonrasında soyadları bakımından eşit haklara


sahip olmasını öngören hükümleri ile evli kadının kocasının soyadını kullanması


zorunluluğunu öngören iç hukuk düzenlemelerinin aynı konu hakkında farklı


hükümler içermesi nedeniyle, ilgili sözleşmenin hükümlerinin somut uyuşmazlık


açısından esas alınması gereken hukuk kuralı olduğu sonucuna varılmakla,


başvurucunun manevi varlığı kapsamında güvence altına alınan isim hakkına


yönelik müdahalenin kanunilik şartını sağlamadığı anlaşılmaktadır.

48. Yapılan bu tespit


çerçevesinde, söz konusu müdahale açısından diğer güvence ölçütlerine riayet


edilip edilmediğinin ayrıca değerlendirilmesine gerek görülmemiştir.

49. Belirtilen nedenlerle,


başvurucunun Anayasa’nın 17. maddesinde güvence altına alınan manevi varlığın


korunması ve geliştirilmesi hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.

c. 6216 Sayılı Kanunun 50. Maddesi Yönünden

50. Başvurucu, 10.000,00 TL


manevi tazminata hükmedilmesini talep etmiştir.

51. Adalet Bakanlığı görüşünde,


başvurucunun tazminat talebine ilişkin görüş bildirilmemiştir.

52. 6216 sayılı Kanun’un “Kararlar” kenar başlıklı 50. maddesinin


(2) numaralı fıkrası şöyledir:

“Tespit edilen ihlal


bir mahkeme kararından kaynaklanmışsa, ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak


için yeniden yargılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden


yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmayan hâllerde başvurucu lehine


tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava açılması yolu


gösterilebilir. Yeniden yargılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa


Mahkemesinin ihlal kararında açıkladığı ihlali ve sonuçlarını ortadan


kaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir.”

53. Mevcut başvuruda müdahalenin


kanuniliği şartının sağlanmaması nedeniyle Anayasa’nın 17. maddesinin ihlal


edildiği tespit edilmiş olmakla, ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak için


yeniden yargılama yapmak üzere dosyanın ilgili Mahkemesine gönderilmesine karar


verilmesi gerekir.

54. Başvurucu tarafından manevi


tazminat talebinde bulunulmuş olmakla beraber, yeniden yargılama yapmak üzere


dosyanın ilgili Mahkemesine gönderilmesine karar verilmesinin başvurucunun


ihlal iddiası açısından yeterli bir tazmin oluşturduğu anlaşıldığından,


başvurucunun manevi tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekir.

55. Başvurucu tarafından yapılan


ve dosyadaki belgeler uyarınca tespit edilen 198,35 harç ve 2.640,00 TL vekâlet


ücretinden oluşan toplam 2.838,35 TL yargılama giderinin başvurucuya ödenmesine


karar verilmesi gerekir.

V. HÜKÜM

Açıklanan


nedenlerle;

A. Başvurucunun Anayasa’nın 17. maddesinin ihlal edildiği yönündeki


iddiasının KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,

B. Anayasa’nın 17. maddesinde güvence altına alınan manevi varlığın


korunması ve geliştirilmesi hakkının İHLAL EDİLDİĞİNE,

C. İhlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak için yeniden yargılama


yapmak üzere dosyanın ilgili Mahkemesine gönderilmesine,

D. Başvurucunun manevi tazminata ilişkin talebinin REDDİNE,

E. Başvurucu tarafından yapılan 198,35 TL harç ve 2.640,00 TL


vekâlet ücretinden oluşan toplam 2.838,35 TL yargılama giderinin BAŞVURUCUYA


ÖDENMESİNE,

F. Ödemelerin, kararın tebliğini takiben başvurucunun Maliye


Hazinesine başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına; ödemede


gecikme olması halinde, bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar


geçen süre için yasal faiz uygulanmasına,

19/12/2013 tarihinde OY BİRLİĞİYLE karar verildi.

Karar Künyesi

 

Mahkeme

Anayasa Mahkemesi Birinci Bölüm

 

Karar Türü

Bireysel Başvuru

 

Başvuru No

2013/2187

 

Karar Tarihi

19 Aralık 2013

 

Oy Durumu

Oybirliği

 

Resmî Kaynak

Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası

 

Hukuki Destek

Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu

 

Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.

Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara

 

0552 725 25 18

WhatsApp ile Yazın

İletişim ve Yol Tarifi

 

İlgili Hukuk Alanları

Boşanma ve Aile Hukuku

Tüm Çalışma Alanları ›

bottom of page