top of page

Ana Sayfa › İçtihatlar

 

Bireysel Başvuru Kararları  ·  AİLE HUKUKU  ·  HAK İHLALİ

Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm — Resmî İşlemlerde Evlilik Öncesi Soyadını Tek Başına Kullanma Talebi

 

B. No: 2014/5836 · 16 Nisan 2015

 

İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 6 Kasım 2026

 

Kararın Özeti

 

Başvurucu, mesleki yaşamında kullandığı önceki soyadına eşinin soyadını eklemek zorunda kaldığı için resmî işlemlerinde güçlük yaşadığını bildirdi. Aile mahkemesindeki davası reddedilmiş, temyiz ve karar düzeltme başvuruları da sonuç vermemişti. İkinci Bölüm, önceki bireysel başvuru içtihadına dayanarak müdahalenin kanunilik koşulunu karşılamadığını belirledi. Manevi varlığın korunması hakkı yönünden ihlal bulduktan sonra eşitlik iddiasını ayrıca incelemeye gerek görmedi.

 

Hukuki İlke

 

Evlilik öncesi soyadını tek başına kullanma isteminin reddi, kişinin manevi varlığı üzerindeki etkisi yönünden incelenebilir. Bu başvuruda ihlalin giderimi için yeniden yargılama yolu seçildi.

 

Sonuç

 

İhlal oybirliğiyle tespit edildi. Yeniden yargılama yapılması için karar ilgili mahkemeye gönderildi ve belgelenen harç giderinin başvurucuya ödenmesine karar verildi.

 

Kararın Kapsamı

 

Bu dosyada başvurucu yeniden yargılama istedi. Hükümde yer alan ödeme, başvurucunun yaptığı yargılama giderini karşılar.

 

İlgili Mevzuat

 

  • 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu — m. 187

  • Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 17, 90

  • 6216 sayılı Kanun — m. 50

Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.

 

Kararın Tam Metni

 

Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir.

 

TÜRKİYE CUMHURİYETİ

ANAYASA MAHKEMESİ

İKİNCİ BÖLÜM

KARAR

... BAŞVURUSU

(Başvuru Numarası: 2014/5836)

Karar Tarihi: 16/4/2015

R.G.Tarih- Sayı: 11/7/2015-29413

İKİNCİ BÖLÜM

KARAR

Başkan

:

Alparslan ALTAN

Üyeler

:

Recep KÖMÜRCÜ

Engin YILDIRIM

Celal Mümtaz AKINCI

Muammer TOPAL

Raportör

:

Şebnem NEBİOĞLU ÖNER

Başvurucu

:

...

I. BAŞVURUNUN


KONUSU

1. Başvurucu, evli kadının


evlilik öncesi soyadını tek başına kullanmasına engel olan 4721 sayılı Türk


Medeni Kanunu’nun 187. maddesine istinaden yapılan uygulama neticesinde, cinsel


olarak ayrımcılığa maruz tutularak özel hayatına ve aile hayatına saygı


gösterilmemesi nedeniyle, Anayasa’nın 10., 20. ve 41. maddelerinde tanımlanan


haklarının ihlal edildiğini ileri sürerek, ihlalin tespitiyle, uyuşmazlık


hakkında yeniden yargılama yapılmasına karar verilmesini talep etmiştir.

II. BAŞVURU


SÜRECİ

2. Başvuru, 29/4/2014 tarihinde


İstanbul Anadolu 1. Asliye Hukuk Mahkemesi vasıtası ile yapılmıştır. İdari


yönden yapılan ön incelemede başvurunun Komisyona sunulmasına engel bir


durumunun bulunmadığı tespit edilmiştir.

3. İkinci Bölüm Birinci


Komisyonunca, kabul edilebilirlik incelemesi Bölüm tarafından yapılmak üzere


dosyanın Bölüme gönderilmesine karar verilmiştir.

4. Bölüm Başkanı tarafından


5/1/2015 tarihinde başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin


birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

5. Başvurunun bir örneği görüş


için Adalet Bakanlığına gönderilmiştir. Adalet Bakanlığının 9/3/2015 tarihli


yazısı başvurucuya tebliğ edilmiş olup, başvurucu tarafından Bakanlık görüşüne


karşı beyanda bulunulmamıştır.

III. OLAY VE


OLGULAR

A. Olaylar

6. Başvuru dilekçesi ile


başvuruya konu yargılama dosyası içeriğinden tespit edilen ilgili olaylar


özetle şöyledir:

7. Başvurucunun, evlenmeden


önceki soyadını tek başına kullanmak amacıyla açtığı dava, Kadıköy 5. Aile


Mahkemesinin E.2012/893 sırasına kaydedilmiştir.

8. Kadıköy 5. Aile Mahkemesinin


28/12/2012 tarih ve E.2012/893, K.2012/1092 sayılı kararı ile dava


reddedilmiştir.

9. Temyiz üzerine karar,


Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 4/12/2013 tarih ve E.2013/9479, K.2013/28417


sayılı ilamı ile onanmıştır.

10. Bu aşamada Kadıköy 5. Aile


Mahkemesinin kapatılması nedeniyle, dosya İstanbul Anadolu 17. Aile Mahkemesine


devredilmiştir.

11. Karar düzeltme talebi, aynı


Dairenin 20/3/2014 tarih ve E.2014/3882, K.2014/6346 sayılı ilamı ile


reddedilmiştir.

12. Ret kararı, 28/4/2014


tarihinde başvurucu tarafından öğrenilmiştir.

13. Başvurucu tarafından


29/4/2014 tarihinde bireysel başvuruda bulunulmuştur.

B. İlgili


Hukuk

14. 22/11/2001 tarihli ve 4721


sayılı Türk Medeni Kanunu’nun “Kadının soyadı” kenar başlıklı 187. maddesi şöyledir:

“Kadın, evlenmekle


kocasının soyadını alır; ancak evlendirme memuruna veya daha sonra nüfus


idaresine yapacağı yazılı başvuruyla kocasının soyadı önünde önceki soyadını da


kullanabilir. Daha önce iki soyadı kullanan kadın, bu haktan sadece bir soyadı


için yararlanabilir.”

IV. İNCELEME VE


GEREKÇE

15. Mahkemenin 16/4/2015


tarihinde yapmış olduğu toplantıda, başvurucunun 29/4/2014 tarih ve 2014/5836


numaralı bireysel başvurusu incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun


İddiaları

16. Başvurucu, İstanbul Barosuna


bağlı avukat olarak çalıştığını, 2012 yılında evlendiğini, ancak evlilik öncesi


soyadı ile birlikte eşinin soyadını da kullanmak zorunda olması nedeniyle resmi


işlemlerini yapmakta zorluk çektiğini, yaşadığı zorluklar nedeniyle evlilik


öncesi soyadının kullanılmasına izin verilmesi talebiyle açtığı davanın


reddedildiğini, bu durum nedeniyle cinsel olarak ayrımcılığa tabi tutularak


özel hayatına ve aile hayatına saygı gösterilmediğini belirterek, Anayasa’nın


10., 20. ve 41. maddelerinde tanımlanan haklarının ihlal edildiğini ileri


sürmüştür.

B. Değerlendirme

17. Başvurucu tarafından


yukarıda belirtilen maddi vakıalara dayalı olarak Anayasa’nın 10., 20. ve 41.


maddelerinin ihlal edildiği iddia edilmiş olmakla birlikte, ihlal iddialarının


mahiyeti gereği Anayasa’nın 10. ve 17. maddeleri kapsamında değerlendirilmesi


uygun görülmüştür.

1. Kabul Edilebilirlik Yönünden

18. Başvurunun incelenmesi


neticesinde, açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar


verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan başvurunun


kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.

2. Esas Yönünden

19. Başvurucu evli kadınların


yalnızca evlilik öncesindeki soyadlarını kullanmasını engelleyen 4721 sayılı


Kanun’un 187. maddesine dayanılarak yapılan uygulama nedeniyle, Anayasa’nın 17.


maddesinde tanımlanan hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

20. Bakanlık görüşünde,


başvurunun, mevzuatta 4721 sayılı Kanun’un 187. maddesinin var olduğu nazara


alınarak değerlendirilmesi gerektiği belirtilmiştir.

21. Anayasa’nın 148. maddesinin


üçüncü fıkrası ile 6216 sayılı Kanun’un 45. maddesinin (1) numaralı fıkrası


hükümlerine göre, Anayasa Mahkemesine yapılan bir bireysel başvurunun esasının


incelenebilmesi için, kamu gücü tarafından müdahale edildiği iddia edilen


hakkın Anayasa’da güvence altına alınmış olmasının yanı sıra Avrupa İnsan


Hakları Sözleşmesi ve Türkiye’nin taraf olduğu ek protokollerinin kapsamına da


girmesi gerekir. Bir başka ifadeyle, Anayasa ve Sözleşme’nin ortak koruma alanı


dışında kalan bir hak ihlali iddiasını içeren başvurunun kabul edilebilir


olduğuna karar verilmesi mümkün değildir (Onurhan


Solmaz, B. No. 2012/1049, 26/3/2013, § 18)

22. Başvurucunun ihlal iddiasına


konu isim hakkı, Anayasa’nın 17. maddesi ve Sözleşme’nin 8. maddesinde


düzenlenmiştir.

23. Anayasa’nın “Kişinin dokunulmazlığı, maddi ve manevi varlığı”


kenar başlıklı 17. maddesinin birinci fıkrası şöyledir:

“Herkes, yaşama,


maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkına sahiptir.”

24. Sözleşme’nin “Özel ve aile hayatına saygı hakkı” kenar


başlıklı 8. maddesi şöyledir:

“(1) Herkes özel ve


aile hayatına, konutuna ve yazışmasına saygı gösterilmesi hakkına sahiptir.

(2) Bu hakkın


kullanılmasına bir kamu makamının müdahalesi, ancak müdahalenin yasayla


öngörülmüş ve demokratik bir toplumda ulusal güvenlik, kamu güvenliği, ülkenin


ekonomik refahı, düzenin korunması, suç işlenmesinin önlenmesi, sağlığın veya


ahlakın veya başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması için gerekli bir


tedbir olması durumunda söz konusu olabilir.”

25. Özel yaşama saygı hakkı alt


kategorisinde geçen “özel yaşam”


kavramı Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) tarafından oldukça geniş


yorumlanmakta ve bu kavrama ilişkin tüketici bir tanım yapmaktan özellikle


kaçınılmaktadır.

26. Kişinin bireyselliğinin,


yani bir kişiyi diğerlerinden ayıran ve onu bireyselleştiren niteliklerin


hukuken tanınması ve bu unsurların güvence altına alınması son derece


önemlidir. Birçok uluslararası insan hakları belgesinde “kişiliğin serbestçe geliştirilmesi”


kavramına yer verilmekle beraber, Sözleşme kapsamında bu kavrama açıkça işaret


edilmediği görülmektedir.

27. Bununla birlikte,


Sözleşme’nin denetim organlarının içtihatlarında, “bireyin kişiliğini geliştirmesi ve gerçekleştirmesi”


kavramının, özel yaşama saygı hakkının kapsamının belirlenmesinde temel


alındığı anlaşılmaktadır. Özel yaşamın korunması hakkının sadece mahremiyet


hakkına indirgenemeyeceği gerçeği karşısında, kişiliğin serbestçe


geliştirilmesiyle uyumlu birçok hukuksal çıkar bu hakkın kapsamına dâhil


edilmiştir. Bu kapsamda dış dünya ile ilişki kurma noktasında son derece önemli


olan isim hakkı da, Sözleşme denetim organları tarafından ön ad ve soyadını


kapsayacak şekilde maddenin güvence alanı içinde yorumlanmıştır.

28. AİHM, Sözleşme’nin 8.


maddesinin ad ve soyadı konusunda açık bir hüküm içermediğini belirtmekle


beraber, kişinin kimliğinin ve aile bağlarının belirlenmesinde kullanılan bir


araç olması nedeniyle, belirli bir dereceye kadar diğer kişilerle ilişki


kurmayı da içeren özel yaşama ve aile yaşamına saygı hakkıyla ilgili olduğunu


ve bir kamu hukuku konusu olarak toplumun ve Devletin adların düzenlenmesi


konusuyla ilgilenmesinin bu unsuru özel hayat ve aile hayatı kavramlarından


uzaklaştırmayacağını kabul etmektedir. Bu kapsamda, soyadı değiştirme ile


çocuğun ve kadının soyadı bağlamında AİHM içtihatlarına konu edildiği görülen


soyadının da Sözleşme’nin 8. maddesinin koruma alanında olduğu anlaşılmaktadır.


AİHM’e göre soyadı, mesleki bağlamın yanı sıra, bireylerin özel ve aile


yaşamında diğer insanlarla sosyal, kültürel ya da diğer türden ilişkiler


kurabilmesi için önemli olup, onları dış dünyaya tanıtma fonksiyonunu


üstlenmektedir (Burghartz/İsviçre,


B.No. 16213/90, 22/2/1994, § 24; Stjerna/Finlandiya,


B.No. 18131/91, 25/11/1994, § 37; Niemietz/Almanya,


B.No. 13710/88, 16/12/1992, § 29).

29. Anayasa’nın 17. maddesinin


birinci fıkrasında, herkesin maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme


hakkına sahip olduğu belirtilmekte olup, bu düzenlemede yer verilen maddi ve


manevi varlığı koruma ve geliştirme hakkı, Sözleşme’nin 8. maddesi çerçevesinde


özel yaşama saygı hakkı kapsamında güvence altına alınan fiziksel ve zihinsel


bütünlük hakkı ile, bireyin kendisini gerçekleştirme ve kendisine ilişkin


kararlar alabilme hakkına karşılık gelmektedir. Bireyin yaşamıyla özdeşleşen ve


kişiliğinin ayrılmaz bir unsuru haline gelen, birey olarak kimliğin


belirlenmesinde en önemli unsurlardan biri ve vazgeçilmez, devredilmez, kişiye


sıkı surette bağlı bir kişilik hakkı olan soyadının da kişinin manevi varlığı


kapsamında olduğu açıktır.

30. Cinsiyet, doğum kaydı gibi


kimlik bilgileri ve aile bağlarıyla ilgili bilgiler ile bunlarda değişiklik ve


düzeltme yapılmasını isteme hakkının yanı sıra, isim hakkı da Anayasa Mahkemesi


tarafından, Anayasa’nın 17. maddesi kapsamında değerlendirilmektedir (Sevim Akat Eşki, B. No. 2013/2187,


19/12/2013, § 30; AYM, E.2011/34, K.2012/48, K.T.30/3/2012; AYM, E.2009/85,


K.2011/49, K.T.10/3/2011).

31. Başvuruya konu yargılama


kapsamında başvurucunun sadece evlenmeden önceki soyadını kullanmasına yetkili


idari ve yargısal merciler tarafından izin verilmemesi şeklindeki uygulamanın,


kişinin kimliğinin belirlenmesinde en önemli unsurlardan biri olan soyadının


vazgeçilemezlik, devredilemezlik ve kişiye sıkı surette bağlı olma


niteliklerinin kadının soyadı bakımından geçerliliğini etkilediği görülmekle,


belirtilen uygulamanın Anayasa’nın 17. maddesinde tanımlanan manevi varlığın


korunması ve geliştirilmesi hakkına yönelik bir müdahale oluşturduğu açıktır.

32. Anayasa’nın 17. maddesinde,


manevi varlığın korunması ve geliştirilmesi hakkı açısından herhangi bir


sınırlama nedeni öngörülmemiş olmakla birlikte, bunun hiçbir şekilde


sınırlandırılması mümkün olmayan mutlak bir hak olduğu söylenemez. Özel


sınırlama nedeni öngörülmemiş olan hakların da hakkın doğasından kaynaklanan


bazı sınırları bulunduğu kabul edilmektedir. Ayrıca hakkı düzenleyen maddede


herhangi bir sınırlama nedenine yer verilmemiş olsa da, Anayasanın diğer


maddelerinde yer alan kurallara dayanarak bu hakların sınırlandırılması da


mümkün olabilir. Bu noktada Anayasanın 13. maddesinde yer alan güvence


ölçütleri işlevsel niteliği haizdir (Sevim


Akat Eşki, B. No. 2013/2187, 19/12/2013, § 33).

33. Anayasa’nın “Temel hak ve hürriyetlerin sınırlanması”


kenar başlıklı 13. maddesi şöyledir:

“Temel hak ve


hürriyetler, özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde


belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar,


Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin


gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz.”

34. Belirtilen Anayasa hükmü, hak ve özgürlükleri sınırlama ve güvence


rejimi bakımından temel öneme sahip olup, Anayasada yer alan bütün hak ve


özgürlüklerin yasa koyucu tarafından hangi ölçütler göz önünde bulundurularak


sınırlandırılabileceğini ortaya koymaktadır. Anayasanın bütünselliği ilkesi


çerçevesinde, Anayasa kurallarının bir arada ve hukukun genel kuralları göz önünde


tutularak uygulanması zorunlu olduğundan, belirtilen düzenlemede yer alan başta


yasa ile sınırlama kaydı olmak üzere tüm güvence ölçütlerinin, Anayasa’nın 17.


maddesinde yer verilen hakkın kapsamının belirlenmesinde de gözetilmesi


gerektiği açıktır (Sevim Akat Eşki,


B. No. 2013/2187, 19/12/2013, § 35).

35. Hak ve özgürlüklerin yasayla


sınırlanması ölçütü anayasa hukukunda önemli bir yere sahiptir. Hak ya da


özgürlüğe bir müdahale söz konusu olduğunda öncelikle tespiti gereken husus,


müdahaleye yetki veren bir kanun hükmünün, yani müdahalenin hukuki bir


temelinin mevcut olup olmadığıdır.

36. Sözleşme’nin lafzı ve AİHM


içtihadı uyarınca da, Sözleşme’nin 8. maddesi kapsamında yapılacak bir


müdahalenin meşruluğu, öncelikle söz konusu müdahalenin yasa uyarınca


gerçekleştirilmesine bağlı tutulmuş olup, müdahalenin hukukîlik unsurunu


taşımadığının tespiti halinde, Sözleşmenin 8. maddesinin (2) numaralı


fıkrasında yer alan diğer güvence ölçütleri tetkik edilmeksizin, müdahalenin


ilgili maddeye aykırı olduğu sonucuna ulaşılmaktadır (Bkz. Fadeyeva/Rusya, B. No. 55723/00, 9/6/2005,


§ 95; Bykov/Rusya, B. No.


4378/02, 10/3/2009, § 82).

37. Anayasa’nın 17. maddesi


kapsamında yapılan bir müdahalenin yasallık şartını sağladığının kabulü için,


müdahalenin kanuni bir dayanağının bulunması zorunludur.

38. Başvuru konusu olayda


başvurucunun evlilik öncesi soyadını kullanması yönündeki talebinin, İlk Derece


Mahkemesince, 4721 sayılı Kanunda evli kadının kocasının soyadı olmaksızın


yalnızca evlenmeden önceki soyadını kullanabileceğine dair bir hüküm


bulunmadığı belirtilerek reddedildiği anlaşılmaktadır.

39. Anayasa’nın “Milletlerarası andlaşmaları uygun bulma”


kenar başlıklı 90. maddesinin beşinci fıkrası şöyledir:

“Usulüne göre


yürürlüğe konulmuş Milletlerarası andlaşmalar kanun hükmündedir. Bunlar


hakkında Anayasaya aykırılık iddiası ile Anayasa Mahkemesine başvurulamaz. (Ek


cümle: 7/5/2004-5170/7 md.) Usulüne göre yürürlüğe konulmuş temel hak ve


özgürlüklere ilişkin milletlerarası andlaşmalarla kanunların aynı konuda farklı


hükümler içermesi nedeniyle çıkabilecek uyuşmazlıklarda milletlerarası andlaşma


hükümleri esas alınır.”

40. Belirtilen düzenlemeyle,


usulüne uygun olarak yürürlüğe konulan temel hak ve özgürlüklere ilişkin


uluslararası andlaşmalarda yer alan düzenlemelerin kanun hükmünde olduğu


belirtilerek, 7/5/2004 tarihinde yapılan değişiklikle fıkraya eklenen son cümle


ile, hukukumuzda kanunlar ile temel hak ve özgürlüklere ilişkin uluslararası


andlaşmalar arasında bir çeşit hiyerarşi ihdas edilmiş ve aralarında uyuşmazlık


bulunması halinde andlaşmalara öncelik tanınacağı hüküm altına alınmıştır. Bu


düzenleme uyarınca, temel hak ve özgürlüklere ilişkin uluslararası bir andlaşma


ile bir kanun hükmünün çatışması halinde, uluslararası andlaşma hükmünün


öncelikle uygulanması gerekir. Bu durumda başta yargı mercileri olmak üzere,


birbiriyle çatışan temel hak ve özgürlüklere ilişkin bir uluslararası andlaşma


hükmü ile bir kanun hükmünü önlerindeki olaya uygulamak durumunda olan


uygulayıcıların, kanunu göz ardı ederek uluslararası andlaşmayı uygulama


yükümlülükleri vardır.

41. Belirtilen düzenleme


uyarınca, uluslararası insan hakları hukukunun temel belgelerinden olan ve


Türkiye tarafından da kabul edilerek onaylanan Sözleşme hükümlerine de doğrudan


uygulama alanı tanınmakla, Sözleşme iç hukukta doğrudan uygulanabilir hale


gelmiştir.

42. Sözleşme’nin 8. maddesi özel


hayata ve aile hayatına saygıyı ifade ederken, 14. maddesi cinsiyete dayalı


ayrımcılığı yasaklamaktadır. AİHM'in, kişinin soyadını özel hayat kapsamında


değerlendirerek evli kadının kocasının soyadını kullanma zorunluluğunu özel


hayata müdahale olarak kabul ettiği birçok kararında, soyadı kullanımı ile


ilgili başvurular, Sözleşme’nin 8. maddesinde yer alan “özel hayatın ve aile hayatının korunması”


ilkesi kapsamında incelenmiş ve kadının evlendikten sonra yalnızca evlilik


öncesi soyadını kullanmasına ulusal mercilerce izin verilmemesinin, Sözleşmenin


özel hayatın gizliliğini öngören 8. maddesiyle bağlantılı olarak, ayrımcılığı


yasaklayan 14. maddesine aykırı olduğu sonucuna varılmıştır (Ünal Tekeli/Türkiye, B.No. 29865/96,


16/11/2004; Leventoğlu


Abdulkadiroğlu/Türkiye, B.No. 7971/07, 28/5/2013; Tuncer Güneş/Türkiye, B.No. 26268/08,


3/10/2013; Tanbay Tüten/Türkiye, B. No. 38249/09, 10/12/2013).

43. Cinsiyetler arası eşitlik ve


cinsiyete dayalı ayrımcılıkla ilgili hususlar, insan hakları ile ilgili diğer


bir takım uluslararası hukuk belgelerinde de yer almaktadır. Türkiye’nin


4/6/2003 tarihinde onayladığı, Birleşmiş Milletler Medeni ve Siyasal Haklar Sözleşmesi’nin


23. maddesinin 4. fıkrasında taraf devletlerin, eşlerin evlenirken, evlilik


süresince ve evliliğin sona ermesinde eşit hak ve sorumluluklara sahip


olmalarını sağlamak için gerekli tedbirleri alacakları; Kadınlara Karşı Her


Türlü Ayrımcılığın Ortadan Kaldırılmasına İlişkin Sözleşme’nin 16. maddesinin


(1) numaralı fıkrasının (g) bendinde ise yine taraf devletlerin kadınlara karşı


evlilik ve aile ilişkileri konusunda ayrımı önlemek için gerekli bütün


önlemleri alacakları ve özellikle kadın erkek eşitliğine dayanılarak aile adı,


meslek ve iş seçimi dâhil her iki eş için geçerli, eşit kişisel haklar


sağlayacakları düzenlemesine yer verilmiştir.

44. Anayasa’nın 90. maddesinin


beşinci fıkrası uyarınca, söz­leşmeler hukuk sistemimizin bir parçası olup,


kanunlar gibi uygulanma özelliğine sahiptir. Yine aynı fıkraya göre, uygulamada


bir kanun hükmü ile temel hak ve özgürlüklere ilişkin olan sözleşme hükümleri


arasında bir uyuşmazlığın bulunması halinde, sözleşme hükümlerinin esas


alınması zorunludur. Bu kural bir zımni ilga kuralı olup, temel hak ve


özgürlüklere ilişkin sözleşme hükümleriyle çatışan kanun hükümlerinin uygulanma


kabiliyetini ortadan kaldırmaktadır (B. No. 2013/2187, 19/12/2013, § 45).

45. Başvuruya konu yargılama


kapsamında, kararın 4721 sayılı Kanun’un 187. maddesine dayanarak verildiği


anlaşılmaktadır. Ancak, yukarıda yer verilen tespitler ışığında, ilgili Kanun


hükmünün sözü edilen Sözleşme hükümleri ile çatıştığı görülmektedir. Bu


durumda, uyuşmazlığı karara bağlayan derece mahkemelerinin, AİHS ve diğer


uluslararası insan hakları andlaşmaları ile çatışan 4721 sayılı Kanun’un 187.


maddesini kararlarına esas almayarak, başvuru konusu uyuşmazlık açısından


Anayasa’nın 90. maddesi uyarınca uygulanması gereken uluslararası sözleşme


hükümlerini dikkate alması gerektiği sonucuna varılmaktadır (Sevim Akat Eşki, B. No. 2013/2187,


19/12/2013, § 46).

46. Somut başvuru açısından,


başvurucunun temel hak ve özgürlüklere dair uluslararası andlaşmaların kanun


hükümlerine nazaran öncelikle uygulanacağı ve bu kapsamda Sözleşme’nin ve AİHM


içtihadının uyuşmazlığın karara bağlanmasında nazara alınması noktasındaki


itirazlarının yargı mercilerince dikkate alınmadığı ve tartışılmadığı


anlaşılmaktadır.

47. Uluslararası sözleşmelerin,


evli erkek ve kadının evlilik sonrasında soyadları bakımından eşit haklara


sahip olmasını öngören hükümleri ile evli kadının kocasının soyadını kullanması


zorunluluğunu öngören iç hukuk düzenlemelerinin aynı konu hakkında farklı


hükümler içermesi nedeniyle, ilgili sözleşmenin hükümlerinin somut uyuşmazlık


açısından esas alınması gereken hukuk kuralı olduğu sonucuna varılmakla,


başvurucunun manevi varlığı kapsamında güvence altına alınan isim hakkına


yönelik müdahalenin kanunilik şartını sağlamadığı anlaşılmaktadır.

48. Yapılan bu tespit


çerçevesinde, söz konusu müdahale açısından diğer güvence ölçütlerine riayet


edilip edilmediğinin ayrıca değerlendirilmesine gerek görülmemiştir.

49. Belirtilen nedenlerle,


başvurucunun Anayasa’nın 17. maddesinde güvence altına alınan manevi varlığın


korunması ve geliştirilmesi hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.

50. Başvurucunun Anayasa’nın 17.


maddesinde güvence altına alınan manevi varlığın korunması ve geliştirilmesi


hakkının, müdahalenin kanuniliği şartının yerine getirilmemesi nedeniyle ihlal


edildiği sonucuna varılmış olmakla, Anayasa’nın 10. maddesinin ihlal edildiği


yönündeki iddiaların ayrıca değerlendirilmesine gerek görülmemiştir.

3. 6216 Sayılı Kanunun 50. Maddesi Yönünden

51. Başvurucu uyuşmazlık


hakkında yeniden yargılama yapılmasına hükmedilmesini talep etmiştir.

52. 6216 sayılı Kanun’un “Kararlar” kenar başlıklı 50. maddesinin


(2) numaralı fıkrası şöyledir:

“Tespit edilen ihlal


bir mahkeme kararından kaynaklanmışsa, ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak


için yeniden yargılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden


yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmayan hâllerde başvurucu lehine


tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava açılması yolu


gösterilebilir. Yeniden yargılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa


Mahkemesinin ihlal kararında açıkladığı ihlali ve sonuçlarını ortadan


kaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir.”

53. Mevcut başvuruda müdahalenin


kanuniliği şartının sağlanmaması nedeniyle Anayasa’nın 17. maddesinin ihlal


edildiği tespit edilmiş olmakla, ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak için


yeniden yargılama yapmak üzere kararın ilgili Mahkemeye gönderilmesine karar


verilmesi gerekir.

54. Başvurucu tarafından yapılan


ve dosyadaki belgeler uyarınca tespit edilen 206,10 TL harçtan oluşan yargılama


giderinin başvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir.

V. HÜKÜM

Açıklanan


gerekçelerle;

A. Başvurucunun,

1. Anayasa’nın 17. maddesinin ihlal edildiği


yönündeki iddiasının KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,

2. Anayasa’nın 17. maddesinde güvence altına


alınan manevi varlığın korunması ve geliştirilmesi hakkının İHLAL EDİLDİĞİNE,

B. İhlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak için yeniden yargılama


yapmak üzere kararın ilgili Mahkemeye gönderilmesine,

C. Başvurucu tarafından yapılan 206,10 TL harçtan oluşan yargılama


giderinin BAŞVURUCUYA ÖDENMESİNE,

D. Ödemenin, kararın tebliğini takiben başvurucunun Maliye


Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına; ödemede


gecikme olması halinde, bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar


geçen süre için yasal faiz uygulanmasına,

16/4/2015


tarihinde OY BİRLİĞİYLE karar


verildi.

Karar Künyesi

 

Mahkeme

Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm

 

Karar Türü

Bireysel Başvuru

 

Başvuru No

2014/5836

 

Karar Tarihi

16 Nisan 2015

 

Oy Durumu

Oybirliği

 

Resmî Kaynak

Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası

 

Hukuki Destek

Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu

 

Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.

Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara

 

0552 725 25 18

WhatsApp ile Yazın

İletişim ve Yol Tarifi

 

İlgili Hukuk Alanları

Boşanma ve Aile Hukuku

Tüm Çalışma Alanları ›

bottom of page